Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 82:4

Αξιέπαινα ενήργησαν με πανουργία οι μαίες, διασώζοντας τα αρσενικά βρέφη των Εβραίων. Καλή ήταν η πανουργία της Ρεβέκκας, η οποία εξασφάλισε τη μεγάλη ευλογία στον υιό της. Καλώς ενήργησε με πανουργία η Ραάβ· καλώς και η Ραχήλ· η πρώτη διασώζοντας τους κατασκόπους, και η δεύτερη ξεγελώντας τον πατέρα της και ελευθερώνοντάς τον από την ειδωλολατρία. Με πονηρό τρόπο εξαπάτησαν οι Γαβαωνίτες τους Ισραηλίτες. Πονηρή ήταν η πανουργία του Αβεσσαλώμ, ο οποίος με το πρόσχημα της επιείκειας προσεταιρίστηκε τους υπηκόους, και συγκέντρωσε πλήθος αποστατών προκειμένου να επιβουλευθεί τον πατέρα του. Ελέγχονται δε κάποιοι, επειδή συνέλαβαν πανούργο σχέδιο εναντίον του λαού του Θεού. Εδώ, ωστόσο, ο λόγος εγκρίνει την πανουργία που χρησιμοποιείται προς ωφέλεια, θεωρώντας την ως ένα όπλο απέναντι στις καταστάσεις της ζωής, το οποίο οχυρώνει από μόνο του τις ψυχές των πιο απλοϊκών.

Με δολιότητα κατέστρωσαν σχέδια εναντίον του λαού σου, και βουλεύθηκαν κατά των αγίων σου. Είπαν: Ελάτε, ας τους εξολοθρεύσουμε ώστε να μην αποτελούν πλέον έθνος, και να μη μνημονευθεί πια το όνομα του Ισραήλ. Ο Προφήτης, ευρισκόμενος εν Αγίω Πνεύματι, εκλιπαρεί τον Θεό, υπενθυμίζοντάς Του ότι αυτός που υπέφερε τόσα πολλά ήταν δικός Του λαός. Στη συνέχεια, μνημονεύει και τους αγίους του Θεού που έλαμψαν στο παρελθόν μέσα στον λαό, παρακαλώντας και ικετεύοντας να μη θυμηθεί τους ασεβείς και τους παράνομους που βρίσκονται ανάμεσά τους, αλλά να ενθυμηθεί μόνο τους αγίους Του, και χάρη σε αυτούς να ελεήσει ολόκληρο το έθνος.

Πράττοντας, λοιπόν, σύμφωνα με αυτά οι εχθροί του Θεού, πολεμούν τον λαό Του, χρησιμοποιώντας πανουργία και δόλο, με σκοπό να τον καταβάλουν και να τον απομακρύνουν από την ευσέβεια προς τον Θεό. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Με πανουργία κατέστρωσαν σχέδια εναντίον του λαού Σου, και βουλεύτηκαν εναντίον των αγίων Σου». Διότι με επιμέλεια και σκέψη εξυφαίνουν κάποιες κρυφές μηχανορραφίες εναντίον του λαού του Θεού, και απεργάζονται επιβουλές εναντίον των αγίων Του, με έναν σκοπό που έχουν θέσει στους εαυτούς τους, λέγοντας: «Ελάτε να τους εξολοθρεύσουμε από το να είναι έθνος, και να μη μνημονευθεί ποτέ πια το όνομα του Ισραήλ». Οι θεομάχοι, επομένως, δεν επιθυμούν να υφίσταται έθνος του Θεού ανάμεσα στους ανθρώπους· αντίθετα, επιδιώκουν να εξαλειφθεί και το όνομα του Ισραήλ. Ο Θεός, όμως, ο οποίος πάντοτε συγκροτεί για τον Εαυτό Του ένα έθνος πάνω στη γη, μετά την πτώση του προηγούμενου λαού συγκρότησε την Εκκλησία από τα έθνη, καθώς και το καινούργιο και νέο έθνος, το οποίο συστάθηκε σε ολόκληρη την οικουμένη μέσα από την εκλογή των εθνών.

Και αφού γλίτωσαν από τα χέρια των εχθρών, ομολογούσαν λέγοντας και οι ίδιοι: Η ψυχή μας σώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών. Αφανείς, λοιπόν, και αόρατοι ήταν οι κυνηγοί, οι οποίοι επιβουλεύονταν τις ψυχές που επιδίωκαν τον ουράνιο και υψιπετή βίο, στήνοντας δίχτυα και παγίδες, και κατασκεύαζαν κάθε λογής θήρατρα για να τις παγιδεύσουν. Και αυτά τα πράγματα παραστάθηκαν μέσω του προηγούμενου ψαλμού, στον οποίο ειπώθηκε: Διότι ιδού, οι εχθροί σου βρυχήθηκαν, και εκείνοι που σε μισούν σήκωσαν κεφάλι. Σοφίστηκαν πανούργα σχέδια εναντίον του λαού σου, συνεδρίασαν εναντίον των οσίων σου. Κατά τους καιρούς εκείνους των διωγμών, κατά τους οποίους οι εχθροί του Θεού πολεμούσαν και καταδίωκαν τον λαό του, οι άνθρωποι του Θεού τρέπονταν σε φυγή εδώ και εκεί σαν στρουθία, και όταν αργότερα αξιώθηκαν την ειρήνη, βρήκαν τα σκηνώματα του Θεού, τις αυλές του και τα θυσιαστήρια ως καταφύγιο και ανάπαυσή τους. Θα μπορούσε, μάλιστα, να πει κανείς ότι το μεν στρουθίο συμβολίζει εκείνους που ζουν απερίσπαστοι και έχουν αναλάβει τον μοναχικό βίο, ενώ το τρυγόνι, το οποίο, όπως λέει, πρέπει να προσφέρει τους νεοσσούς του στον Θεό και να τους αφιερώνει σαν μέσα σε φωλιά στα θυσιαστήριά του, συμβολίζει εκείνους που έχουν μεριμνήσει για την τεκνοποιία και τις υπόλοιπες βιοτικές υποχρεώσεις.

Ο Θεός: Αυτή είναι η φωνή του λαού των Εβραίων· επειδή εξεπλάγησαν με την πτώση των εχθρών τους. Μην σιγήσεις: Δηλαδή μην αποσιωπήσεις ούτε να μείνεις αδρανής απέναντι σε αυτούς που μας θλίβουν. Διότι ιδού οι εχθροί: Ενισχύθηκαν, δηλαδή έγιναν ακουστοί σε όλους. Είναι δε οι Ιουδαίοι αυτοί που ύψωσαν φωνή κατά του Χριστού του Θεού. Και αυτοί που μισούν: Δηλαδή ξεσήκωσαν ως όχλο τα έθνη εναντίον του λαού· διότι κεφαλή είναι το πλήθος. Εναντίον του λαού: Πολλά, λέει, μηχανεύτηκαν οι εχθροί εναντίον του λαού των Ιουδαίων, συσκεπτόμενοι μεταξύ τους για το πώς θα τους εξολοθρεύσουν. Και βουλεύτηκαν: Διότι τότε οι Ιουδαίοι θεωρούνταν ότι είναι άγιοι. Μιλάει δε και για τον ναό, ότι ήταν άγιος. Είπαν· ελάτε: Δηλαδή για να μην ονομάζονται ούτε καν έθνος. Και να μην μνημονευθεί: Διότι τα έθνη εναντιώνονταν σφόδρα στους Ιουδαίους, αυτά που εξαιτίας τους εξολοθρεύονταν. Διότι βουλεύτηκαν: Επειδή επιτέθηκαν από κοινού σαν μια ψυχή. Εναντίον σου — τα σκηνώματα: Αναφέρεται στα απερίτμητα έθνη, ότι συμφώνησαν μεταξύ τους εναντίον του Ισραήλ, ώστε να τον αφανίσουν, πλην όμως τίποτα από αυτόν δεν εξέλιπε (αν και κάποιοι από αυτούς εξέλιπαν)· διότι Ιδουμαία ερμηνεύεται ως «αυτή που εκλείπει»· και δεν υπάκουσαν στην πίστη. Ισμαηλίτες δε ερμηνεύονται ως «αυτοί που υπακούν».

Ονομάζει δε τους αμαρτωλούς εχθρούς του Θεού, επειδή είναι εχθροί του ίδιου τους του εαυτού πράττοντας αυτά που δεν τους συμφέρουν. Επειδή δε ο Θεός είναι φιλάνθρωπος και δεν επιθυμεί τον θάνατο του αμαρτωλού, τους θεωρεί εχθρούς επειδή επιβουλεύονται τον ίδιο τους τον εαυτό. «Μηχανεύτηκαν δόλια σχέδια εναντίον του λαού σου και συνωμότησαν εναντίον των αγίων σου». Ιδού, ο προφήτης εξέθεσε ένα άλλο είδος έχθρας προς τον Θεό. Διότι εκείνοι που εχθρεύονται τον λαό του Θεού και τους αγίους, κηρύσσουν πόλεμο εναντίον Εκείνου, του οποίου αυτοί τυγχάνουν δούλοι και αδελφοί. Τα όσα ακολουθούν δεν φανερώνουν μόνο πόλεμο, κάνοντας μάλιστα μνεία στα έθνη που πολέμησαν τους Ιουδαίους, αλλά αφήνουν να εννοηθεί και κάποιος κρυφός πόλεμος, τον οποίο οι αμαρτωλοί συνηθίζουν να διεξάγουν εναντίον των αγίων. Και για τον λόγο αυτό δεν λέει απλώς ότι ενήργησαν με πανουργία, αλλά ότι «κατεπανουργεύσαντο», δηλαδή ότι μετήλθαν ποικίλη και πολύτροπη πανουργία. Τέτοιοι είναι όσοι καταρχάς στερούν χρήματα ή κτήματα ή άλλα αγαθά από αυτούς που είναι αφιερωμένοι στον Θεό, ώστε να τους παρακινήσουν από αχαριστία να βλασφημήσουν. Και όταν αποτύχουν σε αυτό, τους υποβάλλουν ηδονές, επιθυμία για κενοδοξία, αλαζονεία, φαντασία, δίνοντας εχθρικές συμβουλές σαν να ήταν φίλοι. Αυτό το δηλώνουν τα όσα ακολουθούν: «Είπαν: ελάτε να τους εξολοθρεύσουμε από το να είναι έθνος, και να μη μνημονευθεί πλέον το όνομα του Ισραήλ».

Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι η λέξη «γνώμη» είναι πολύτροπη και πολυσήμαντη. Διότι άλλοτε μεν δηλώνει την παραίνεση, όπως λέει ο θείος Απόστολος: «Σχετικά δε με τις παρθένες δεν έχω επιταγή Κυρίου, αλλά δίδω γνώμη»· άλλοτε πάλι σημαίνει βουλή, όπως όταν λέει ο προφήτης Δαβίδ: «Εναντίον του λαού σου μηχανεύτηκαν δόλια βουλή»· άλλοτε δε απόφαση, όπως αναφέρει ο Δανιήλ: «Για ποιο λόγο εκδόθηκε αυτή η αναιδής απόφαση;»· άλλοτε χρησιμοποιείται με τη σημασία της πίστης ή της δοξασίας ή του φρονήματος, και για να το πούμε απλά, η λέξη «γνώμη» λαμβάνεται με είκοσι οκτώ σημασίες.

Διότι, ιδού, οι εχθροί σου θορυβούν, και αυτοί που σε μισούν σήκωσαν κεφάλι. Εναντίον του λαού σου κατέστρωσαν δόλια σχέδια, και βουλεύθηκαν εναντίον των αγίων σου. Διότι είπαν: «Ελάτε να τους εξολοθρεύσουμε, και να μη μνημονευθεί πλέον το όνομα του Χριστού». Αυτά κομπάζει ο Ιουλιανός· για αυτά θρασύνεται· με αυτά απειλεί τον λαό σου και την κληρονομία σου, για την οποία έχυσες το αίμα σου. Διότι, ιδού, τα θυσιαστήριά σου κατεδαφίστηκαν, και το αγίασμά σου πυρπολήθηκε, και η ευπρέπεια του οίκου σου εξαφανίστηκε, και το αίμα της διαθήκης σου εξουθενώθηκε εξαιτίας των αμαρτιών μας, και των βλασφημιών που εξέχεε ο Άρειος εναντίον σου, του Μονογενούς, και του Αγίου σου Πνεύματος, καθιστώντας σε αλλότριο της ομοουσιότητος του Πατρός και αποξενώνοντάς σε από τη φύση Του, αποκαλώντας εσένα, τον δημιουργό όλης της κτίσεως, κτίσμα, και θέτοντας υπό τον χρόνο εσένα που δημιούργησες τους αιώνες· λέγοντας τα εξής: «Υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε ο Υιός»· αποκαλώντας σε ο παρανομώτατος Υιό της βουλήσεως και της θελήσεως.

Ψαλμός πβ'. Ωδή του Ασάφ. «Θεέ, ποιος θα εξομοιωθεί με εσένα;» Διότι, αν και στάθηκες «σε σύναξη θεών», ωστόσο η διαφορά μεταξύ εσένα και εκείνων είναι μεγάλη και άπειρη, και κανείς δεν πρόκειται να εξομοιωθεί μαζί σου. Γι' αυτό «μη σιωπήσεις, ούτε να παραμείνεις ήσυχος, ω Θεέ. Διότι, ιδού, οι εχθροί σου θορύβησαν και αυτοί που σε μισούν σήκωσαν κεφάλι. Εναντίον του λαού σου μηχανεύτηκαν πανούργο σχέδιο. Είπαν: Ελάτε και ας τους εξολοθρεύσουμε, ώστε να μην είναι πλέον έθνος και να μη μνημονευθεί πια το όνομα του Ισραήλ».

Ζ'. Επειδή λοιπόν έπρεπε αυτοί να ασεβούν και με λόγια και με έργα, όσα μεν επιλέγουν να αθετούν απέναντι στον Θεό, ασελγούν με τη γλώσσα· όσα δε είναι δυνατόν, με βέβηλα χέρια τα άγια μολύνουν· διότι έτσι γι' αυτούς, είτε από τη μία πλευρά είτε και από τις δύο, ή τουλάχιστον με έναν τρόπο, πάντως το να αμαρτάνουν είναι επιδίωξή τους· γι' αυτό κατασκεύασαν δόλια σχέδια εναντίον της Εκκλησίας του Χριστού, και βουλεύτηκαν, ή μάλλον έπραξαν, εναντίον των αγίων Του. Πόσο μεγάλο είναι το πλήθος της μακροθυμίας, της ανοχής και της αγαθότητας του Θεού! Πώς την κτίση, που σείεται και βρυχάται για να εκδικηθεί την τόλμη των χριστομάχων, την συγκράτησε και δεν την άφησε; Πώς δεν επέτρεψε καθόλου στα στοιχεία του κόσμου να τους κάνουν να πάθουν όσα δίκαια έπρεπε να πάθουν; Το τόξο τεντώνεται και συγκρατείται, το οποίο ετοιμάζεται για τα όργανα του θανάτου; Το ακονισμένο και αστραφτερό ξίφος και τα ακονισμένα βέλη, που πρόκειται να μεθύσουν και να χορτάσουν από το αίμα των ασεβών, δεν εξαπολύονται; Οι φωστήρες δεν κρύβουν το φως τους, ούτε σταματούν την πορεία τους, αλλά, ενώ αυτά οικονομούνται από τη φιλανθρωπία και την αγαθότητα του Θεού, ούτε καλύτερους κάνει τους ασύνετους, ούτε τους οδηγεί σε συναίσθηση των τολμημάτων τους, αλλά μάλλον γίνεται αφορμή και αιτία για να ενεργούν ανόσια. Πώς λοιπόν κάποιος από τους σώφρονες και συνετούς θα μπορούσε να ονομάσει αυτήν την άθεη παράταξη;