Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 83:1

Εις το τέλος, υπέρ των ληνών, στους υιούς Κορέ, ΨΑΛΜΟΣ ΠΓ΄. Υπόθεση. Πάλι για τις Εκκλησίες κάνει λόγο και σε τούτον τον ψαλμό, και αυτό είναι φανερό από το γεγονός ότι έχει επιγραφεί «υπέρ των ληνών». Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων!

Ο α΄ και ο β΄ είναι ανεπίγραφοι· ο δε τρίτος, «Όταν διέφευγε από το πρόσωπο του Αβεσαλώμ του υιού του»· ο ρμβ΄, «Όταν ο υιός του τον καταδίωκε»· ο ε΄, «Υπέρ της κληρονομούσης»· ο ς΄ και ο ια΄, «Υπέρ της ογδόης»· ο ζ΄, «Υπέρ των λόγων του Χουσί, υιού του Ιεμενή»· οι η΄, π΄ και πγ΄, «Υπέρ των ληνών»· ο θ΄, «Υπέρ των κρυφίων του υιού»· ο με΄, «Υπέρ των κρυφίων»· ο ιε΄, «Εις στηλογραφίαν»· οι ις΄ και πε΄, «Προσευχή»· ο ιζ΄, «Όταν τον έσωσε ο Κύριος από το χέρι όλων των εχθρών του»· ο κα΄, «Υπέρ της εωθινής αντιλήψεως»· ο κγ΄, «Της μιας Σαββάτων»· ο κς΄, «Πριν από το χρίσμα»· ο κη΄, «Εξοδίου σκηνής»· ο κθ΄, «Του εγκαινισμού του οίκου»· ο λ΄, «Εκστάσεως»· ο λα΄, «Συνέσεως»· ο λγ΄, «Όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ»· ο λε΄, «Στον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ»· ο λζ΄, «Εις ανάμνηση περί του Σαββάτου»· ο μδ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, στους υιούς Κορέ, εις σύνεσιν, ωδή υπέρ του αγαπητού»· ο ξη΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων»· ο οθ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, μαρτύριο υπέρ του Ασσυρίου»· ο ν΄, «Όταν ήλθε προς αυτόν ο Ναθάν ο προφήτης, αφού είχε εισέλθει στη Βερσαβεέ»· ο να΄, «Όταν ήλθε ο Δωήκ ο Ιδουμαίος και ανήγγειλε στον Σαούλ και του είπε: Ήλθε ο Δαβίδ στον οίκο του Αβιμελέχ»· ο νβ΄, «Υπέρ Μαελέθ»· ο νγ΄, «Όταν ήλθαν οι Ζιφαίοι και είπαν στον Σαούλ: Δεν κρύβεται ο Δαβίδ σε εμάς;».

«Γιατί είναι κόκκινα τα ιμάτιά σου και τα ενδύματά σου σαν από πατητήρι γεμάτο που έχει καταπατηθεί;». Αποκρίνεται, λοιπόν, ο Χριστός και λέει: «Πατητήρι πάτησα ολομόναχος». Αληθινά πάτησε πατητήρι ο Χριστός, το πατητήρι των δικών μας παθών, το πατητήρι των δικών μας κακών· διότι συνέτριψε εκείνα τα σταφύλια και ανήγειρε άλλα πατητήρια. Γι' αυτά ο Δαβίδ ψάλλει και λέει: «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων». Και επειδή αυτός ο ψαλμός μάς αναγνώστηκε μόλις τώρα, συλλογίσου, αγαπητέ, ή μάλλον μάθε από εμάς, αν το επιθυμείς, ότι αυτός ο ψαλμός έχει την εξής επιγραφή: «Ψαλμός υπέρ των ληνών». Εκείνο, λοιπόν, όπως είπα, το πατητήρι των εναντίων δυνάμεων αφού το κατήργησε, ανήγειρε για εμάς άλλο επουράνιο. Αλλά ας επαναλάβουμε το ρητό. Τι λέει, λοιπόν, ο Χριστός; «Πατητήρι πάτησα ολομόναχος». Διότι ποιος άλλος έπαθε για εμάς; «Μήπως ο Παύλος σταυρώθηκε για εμάς, ή στο όνομα του Παύλου βαπτιστήκαμε;». Μόνος σταυρώθηκε για εμάς ο Χριστός ο Υιός του Θεού, μόνος έπαθε για εμάς, μόνος μάς έσωσε· «Πατητήρι πάτησα ολομόναχος».

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΛΗΝΩΝ, ΣΤΟΥΣ ΥΙΟΥΣ ΚΟΡΕ, ΨΑΛΜΟΣ ΠΓʹ. Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων. Αφού τελείωσαν οι ψαλμοί που επιγράφονται στον Ασάφ, από τους οποίους πρώτος είναι ο ΟΒʹ και τελευταίος ο ΠΒʹ, ακολουθεί ο παρών ΠΓʹ, ο οποίος επιγράφεται στους υιούς Κορέ, για τους οποίους έχουμε εκθέσει τις απόψεις μας στα προηγούμενα σχόλια. Είναι δε αναγκαίο να παρατηρήσουμε ότι όλοι οι ψαλμοί του Ασάφ είναι δώδεκα στον αριθμό· ισάριθμοι με αυτούς είναι και όσοι επιγράφονται στους υιούς Κορέ. Αλλά από τους ψαλμούς των υιών Κορέ, οκτώ ήταν συνεχόμενοι, αρχίζοντας από τον ΜΑʹ ψαλμό· οι τέσσερις που υπολείπονται βρίσκονται εδώ, αρχίζοντας από τον ΠΓʹ, και τοποθετούνται αμέσως μετά τους ψαλμούς που επιγράφονται στον Ασάφ. Ομοίως, και από τους ψαλμούς του Ασάφ έντεκα είναι συνεχόμενοι, από τον ΟΒʹ έως τον ΠΒʹ. Ο δε δωδέκατος έχει καταταχθεί αμέσως μετά τους πρώτους οκτώ των υιών Κορέ, σαν να έχει γίνει κάποια ανταλλαγή, επειδή οι προφητείες που υπάρχουν και στους δύο επικοινωνούν μεταξύ τους στα πνευματικά τους νοήματα. Οι πρώτοι ψαλμοί των υιών Κορέ, λοιπόν, ήταν οκτώ στον αριθμό, αρχίζοντας συνολικά από τον ΜΑʹ και καταλήγοντας στον ΜΗʹ. Και περιείχαν, για να το πούμε συνοπτικά, κλαυθμό, θρήνο και οδυρμό για τον λαό της περιτομής, καθώς και την παρουσία του Χριστού και την κλήση των εθνών.

Αλλά για τους οκτώ που προαναφέρθηκαν, τέτοια περίπου ήταν η υπόθεση· ενώ από τους τέσσερις παρόντες, οι οποίοι επιγράφονται και αυτοί στους υιούς Κορέ, οι δύο τελευταίοι περιλαμβάνουν τη γέννηση και τον θάνατό του, σαν να φρόντισε επίτηδες ο Λόγος να φανερώσει τις προφητείες γι' αυτά στο τέλος όλων. Πολύς, βέβαια, ήταν ο λόγος για τη γέννησή του, την οποία υπαινίχθηκε συγκαλυμμένα στον 86ο ψαλμό· και εκτενέστερος και βαθύτερος είναι ο λόγος για τον θάνατό του, τον οποίο καταδέχτηκε χάριν των ανθρώπων, ο οποίος είναι ο τελευταίος από όλους όσους επιγράφονται στους υιούς Κορέ· εννοώ ότι περιλαμβάνεται στον 87ο ψαλμό. Οι δύο ψαλμοί που προηγούνται αυτών, δηλαδή αυτός που εξετάζουμε τώρα και ο επόμενός του, προφητεύουν την παρουσία του στους ανθρώπους και τα κατορθώματα που προήλθαν από αυτήν. Ο προκείμενος ψαλμός, ωστόσο, έχει την επιγραφή: «Εἰς τὸ τέλος, ὑπὲρ τῶν ληνῶν». Και καθώς υπάρχουν τρεις που φέρουν τέτοια επιγραφή, ο ένας τυγχάνει να είναι αυτός· παρόμοια επιγραφή έχει και ο 8ος, όπως επίσης και ο 80ός. Από αυτούς, όμως, δύο ονομάστηκαν ψαλμοί, ο 8ος και ο παρών.

Γι' αυτό περιέχουν αγγελίες παρόντων αγαθών. Ο 80ός, όμως, είχε μεν την επιγραφή «Υπέρ των ληνών», αλλά δεν ήταν ουσιαστικά ψαλμός, επειδή περιέχει κάποια λυπηρά λόγια εναντίον του Ισραήλ. Επειδή δε οι επιγραφόμενοι «Υπέρ των ληνών» είναι τρεις στο σύνολο, αποδίδονται σε τρία πρόσωπα: ο 8ος στον Δαβίδ, ο 80ός στον Ασάφ, και ο προκείμενος στους υιούς Κορέ. Και εύλογα και οι τρεις φέρουν την επιγραφή «εις το τέλος», όπως νομίζω, εξαιτίας των προφητειών που περιέχουν, οι οποίες εκπληρώθηκαν στο τέλος των καιρών και κατά τη συντέλεια του αιώνος.

Και προχωρώντας πάλι λέει: «Τα θυσιαστήριά σου, Κύριε των δυνάμεων». Και παρατήρησε αν δεν ειπώθηκαν στον πληθυντικό αριθμό τα σκηνώματα, καθώς και οι αυλές και τα θυσιαστήρια, σε συμφωνία με την επιγραφή που περιέχει τη φράση «υπέρ των ληνών», καθώς ο λόγος σαφώς δεν φανερώνει πλέον το ένα παλαιό σκήνωμα στα Ιεροσόλυμα, ούτε το ένα θυσιαστήριο που είχε ιδρυθεί εκεί, ούτε τη μία αυλή εκεί, αλλά δηλώνει τα θυσιαστήρια, τα σκηνώματα και τις αυλές σε ολόκληρη την οικουμένη των ανθρώπων.

Εις το τέλος—ψαλμός για τους υιούς Κορέ. Η προφητεία υπαινίσσεται στον λαό των Ιουδαίων τα περί των θυσιαστηρίων. Διότι «υιοί Κορέ» ερμηνεύεται ως «φαλάκρωμα», επειδή οι Ιουδαίοι έχασαν κάθε νόμο: προφητείες, θυσίες, προσφορές, απαρχές και τον ίδιο τον ναό. Ονομάζει δε «ληνούς» τα θυσιαστήρια, επειδή σε αυτά αναμειγνύεται το αίμα του Χριστού σαν κρασί. «Ως αγαπητά»: Ο λόγος αναφέρεται στις εκκλησίες (στην εκκλησία)· διότι αυτές αγαπώνται από τον Θεό (στον Θεό), επειδή είναι σκηνές Του και επειδή κατασκηνώνει μέσα σε αυτές. «Επιποθεί»: Ο κατά Θεόν άνθρωπος επιθυμεί διακαώς και σπεύδει στην εκκλησία, [διότι η εκκλησία είναι αυλή του Θεού]. «Η καρδία μου»: Ο κυριακός άνθρωπος προς τη θεότητα. «Και γαρ στρουθίον»: Ο Χριστός (είναι) το σώμα του Αδάμ· και ονομάζεται στρουθίο εξαιτίας της συγκατάβασής Του προς εμάς. «Και τρυγών»: Τρυγόνι είναι η εκκλησία, η οποία βρήκε το σώμα του Χριστού ως άφθαρτη φωλιά, και μέσα σε αυτήν τοποθετεί τα τέκνα της, τρέφοντάς τα με το σώμα και το αίμα του Χριστού. «Τα θυσιαστήριά σου»: Διότι σε αυτά η εκκλησία μοιράζει σαν άρτο το σώμα του Χριστού στα τέκνα της. «Ο βασιλεύς μου»: Διότι ο Χριστός είναι βασιλιάς και Θεός της εκκλησίας, καθώς αυτή έχει νυμφευθεί με Αυτόν. «Μακάριοι πάντες»: Μέσα στην εκκλησία· διότι αυτή είναι οίκος του Θεού. Μακάριοι, λοιπόν, είναι εκείνοι που κατοικούν σε αυτήν, με πίστη και ειρήνη (δηλαδή με την πίστη και την ειρήνη).

Εις το τέλος, υπέρ των ληνών στους υιούς Κορέ, ψαλμός πγ'. α'. Ότι οι υιοί Κορέ είναι ψαλμωδοί, όπως ο Ασάφ, λαμβάνοντας την προφητεία για τους ψαλμούς από τον Δαβίδ, το αποδείξαμε προηγουμένως· και ότι οι ληνοί είναι τα μυστήρια των παθών του Χριστού, επειδή σκιρτώντας και πατώντας τον ληνό, σαν να καταπατούσε τον θάνατο, τα εκπλήρωσε. Γι' αυτό βρίσκουμε τους άλλους ερμηνευτές να έχουν αποδώσει την επιγραφή αυτού του ψαλμού ως «Επινίκιον περί των ληνών»· σωστά λοιπόν και οι Εβδομήκοντα μετέφρασαν «Εις το τέλος», επειδή τέλος του νόμου είναι ο Χριστός, για τον οποίο λέγονταν αυτά. Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων. Σκηνώματα του Κυρίου δεν ονομάζονται μόνο οι ναοί, οι οίκοι προσευχής, αλλά και όλοι όσοι παρακινούν τον Θεό να κατοικήσει μέσα τους μέσω της αγιοσύνης· και πολύ περισσότερο αφότου ο Χριστός, που κατοικεί από φιλανθρωπία μέσα μας, ήλθε στη γη.

Ψαλμός 83. Εις το τέλος, υπέρ των ληνών, στους υιούς Κορέ. «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων». Σκηνώματα του Θεού είναι πρώτα αυτά της άνω Ιερουσαλήμ, και έπειτα και της κάτω, στην οποία «εμφανίστηκε και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», για τα οποία «επιποθεί και εξαντλείται η θεοφιλής ψυχή» και «αγάλλεται σφόδρα η ψυχή μαζί με τη σάρκα και την καρδιά». «Διότι και το σπουργίτι βρήκε κατοικία και το τρυγόνι φωλιά για τον εαυτό του, όπου θα τοποθετήσει τα μικρά του». Οι Ιουδαίοι όμως, αιχμαλωτιζόμενοι πάνω και κάτω, δεν μπόρεσαν να στεριώσουν σε μία φωλιά. «Τα θυσιαστήριά σου, Κύριε των δυνάμεων», είναι σεμνά και χαρμόσυνα. «Μακάριοι όσοι κατοικούν στον οίκο σου, στους αιώνες των αιώνων θα σε δοξολογούν. Μακάριος ο άνθρωπος, του οποίου η βοήθεια προέρχεται από σένα», διότι «αναβάσεις στην καρδιά του» θα του χορηγήσεις, ώστε να πορεύεται από την πρακτική δύναμη προς τη δύναμη της θεωρίας. «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών», δηλαδή αυτός που επρόκειτο να φανερωθεί εν σαρκί στη Σιών κατά τους έσχατους χρόνους, δεν είναι απλός άνθρωπος, αλλά είναι Θεός των θεών, είτε των αποστόλων είτε κάποιων άλλων που ονομάζονται θεοί. «Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, εισάκουσε την προσευχή μου» «και επίβλεψε στο πρόσωπο του χριστού σου, διότι είναι καλύτερη μία ημέρα στις αυλές σου παρά χιλιάδες» έτη στον πρόσκαιρο τούτο βίο.