Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 83:13

Ως ταπεινούς του λαού εννοεί αυτούς που έχουν εναποθέσει την ελπίδα της σωτηρίας τους σε αυτόν και μόνο, όπως ακριβώς ήταν ο βασιλιάς Εζεκίας, και όσοι γύρω από αυτόν προσέπιπταν στον Θεό, λέγοντας: «Εισάκουσε, Κύριε, επίβλεψε, Κύριε, και δες τα λόγια του Ραψάκη, τα οποία απέστειλε ο βασιλιάς των Ασσυρίων για να χλευάσει τον ζωντανό Θεό.» Αλλά και ο ίδιος άκουγε ως απάντηση τον Θεό να λέει ξεκάθαρα: «Αυτά λέει ο Κύριος: Θα υπερασπιστώ αυτή την πόλη για χάρη δική μου και για χάρη του δούλου μου, του Δαβίδ.» «Είναι, λοιπόν, καλό το να έχει κανείς πεποίθηση στον Θεό.» Και επειδή το γνώριζαν αυτό οι μακάριοι προφήτες λένε, ο μεν Ιερεμίας: «Μακάριος ο άνθρωπος που ελπίζει στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του.» Ο δε σοφότατος Δαβίδ: «Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, μακάριος ο άνθρωπος που ελπίζει σε εσένα.» Διότι κανείς δεν πρόκειται να καταστρέψει εκείνον που βοηθείται από τα θεία Του νεύματα, και είναι πολύ καλά οχυρωμένος με την άνωθεν εύνοια. Διότι κρίνει άξιους φροντίδας αυτούς που Τον αγαπούν, και σε εκείνους που σπουδάζουν με κάθε τρόπο να φρονούν και να πράττουν όσα είναι αρεστά σε Αυτόν, παραχωρεί πρόθυμα την ασφαλή κατοχή των αγαθών.

Επομένως, είναι χρήσιμο και αναγκαίο για τη σωτηρία, το να γνωρίζει κανείς να επιτελεί σωστά εκείνα μέσω των οποίων θα έχει τον Θεό ως σωτήρα του, ακόμη και αν βρεθεί σε πικρές συμφορές. Ψάλλει, λοιπόν, και λέει ο μακάριος Δαβίδ: «Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, μακάριος είναι ο άνθρωπος που ελπίζει σε εσένα». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι ονομάζει φάραγγες της Σιών την Ιερουσαλήμ.

Ω λοιπόν, λέει, εσείς που πάσχετε από την τόσο αισχρή και βδελυρή απιστία, που εγκαταλείψατε τον Θεό των όλων, και αναζητάτε ασύνετα ανθρώπινες βοήθειες, και έχετε τιμήσει, δεν ξέρω πώς, αυτήν την άνομη και καταγέλαστη σκέψη, επιστρέψτε προς τον Θεό, σκεφτείτε τα καλύτερα, πείτε και εσείς: «Κύριε ο Θεός των δυνάμεων, μακάριος είναι ο άνθρωπος που ελπίζει σε εσένα.» Διότι την ημέρα εκείνη θα αποβάλουν οι άνθρωποι τα χειροποίητα είδωλά τους, τα ασημένια και τα χρυσά, που έφτιαξαν τα χέρια τους, και θα πέσει η Ασσούρ.

Διότι, όπως ακριβώς για τα άλογα ζώα το δέρμα τους αποτελεί ασφαλές ένδυμα, επειδή το γυμνό σαρκίο είναι εντελώς ευπαθές, έτσι και για εμάς τους ίδιους ασφαλές περίβλημα και σαν κάποιο δέρμα είναι η δύναμη της ελπίδας προς τον Θεό, την οποία εάν έχουμε χωρίς να λυπούμε τον Θεό με κανέναν τρόπο, θα υπερισχύσουμε των εχθρών, και θα νικήσουμε κάθε πόλεμο, τόσο σαρκικό όσο και νοητό. Θα επιβούμε επίσης «επί ασπίδα και βασιλίσκον, και θα καταπατήσουμε λέοντα και δράκοντα», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Και θα ψάλουμε με πεποίθηση: «Κύριε ο Θεός των δυνάμεων, μακάριος ο άνθρωπος που ελπίζει σε εσένα». <Γι' αυτό οι ηγέτες του λαού μου θα απορριφθούν από τους οίκους της τρυφής τους, εξαιτίας των πονηρών τους επιτηδευμάτων εξορίστηκαν.> Επειδή, λέει, εκείνοι που θα μπορούσαν να ωφελήσουν με τις οδηγίες και τις νουθεσίες τους υποτακτικούς τους, οι καθοδηγητές και πατέρες, οι ποιμένες και επιστάτες, έγδαραν το δέρμα του λαού, και του αφαίρεσαν την ελπίδα προς τον Θεό, μέσω της οποίας ήταν εύκολο να συντριβεί κάθε πόλεμος. Γι' αυτόν τον λόγο, δικαίως, αφού εγκαταλείψουν τα αγαθά του οίκου τους και στερηθούν τα πλέον αγαπημένα τους πρόσωπα, έχοντας εκπέσει από την τέρψη και την τρυφή, θα πορευθούν προς τους εχθρούς τους και θα δώσουν πικρό λόγο για τη ραθυμία και τη φαυλότητά τους. Το ότι δε για τα πάθη τους δεν στάθηκε κάποιος άλλος αφορμή, αλλά οι ίδιοι για τον εαυτό τους, το αποσαφηνίζει λέγοντας: «Εξαιτίας των πονηρών τους επιτηδευμάτων εξορίστηκαν».

Πρέπει, λοιπόν, να μην επιθυμούμε απολύτως κανένα από τα επίγεια, αλλά να αποβάλλουμε όσο το δυνατόν πιο μακριά τη χαρά για τα πρόσκαιρα και την επιδίωξη του πλούτου που παρέρχεται και ο οποίος σε καιρό οργής δεν μπορεί να ωφελήσει σε τίποτα όσους τον κατέχουν. Αντίθετα, πρέπει να κάνουμε καύχημά μας την εν Χριστώ ζωή και τα καυχήματα της εξαίρετης πνευματικής πολιτείας, και να μη θεωρούμε τίποτα ανώτερο από την οικειότητα με τον Θεό, να αναφωνούμε δε και να λέμε: «Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, μακάριος είναι ο άνθρωπος που ελπίζει σε εσένα», και επιπλέον αυτών: «Είναι προτιμότερη μία ημέρα στις αυλές σου παρά χιλιάδες. Προτίμησα να παραπετιέμαι στον οίκο του Θεού μου, παρά να κατοικώ σε σκηνώματα αμαρτωλών». <«Διότι είναι κοντά η μεγάλη ημέρα του Κυρίου, κοντά και έρχεται πάρα πολύ γρήγορα· η φωνή της ημέρας του Κυρίου είναι πικρή και σκληρή, έχει καταστεί δυνατή· ημέρα οργής η ημέρα εκείνη, ημέρα θλίψης και ανάγκης, ημέρα καταστροφής και αφανισμού, ημέρα σκότους και γνόφου, ημέρα νεφέλης και ομίχλης, ημέρα σάλπιγγας και πολεμικής κραυγής εναντίον των οχυρωμένων πόλεων και εναντίον των υψηλών πύργων»>. Αποκόπτει πάλι την ελπίδα όσων ίσως φρονούν ότι τα λόγια αυτά θα εκπληρωθούν έπειτα από μακρά αναβολή. Διότι παρουσιάζει την τιμωρία σαν να βρίσκεται προ των πυλών, και τη συμφορά του πολέμου να ακολουθεί κατά πόδας. Και ονομάζει ημέρα του Κυρίου τον καιρό κατά τον οποίο θα συμβούν αυτά.

ΨΑΛΜΟΣ 90. <Ο Θεός μου, και θα ελπίσω σε αυτόν.> (B f. 373 b, H f. 393 b) Βλέπεις πόση παρρησία έχει ενώπιον του Θεού; Διότι, έχοντας τρόπον τινά αναθέσει ολόκληρο τον εαυτό του σε Αυτόν, σε Αυτόν στηρίζει όλη την ελπίδα της σωτηρίας του. Τρισμακάριος είναι ένας τέτοιος άνθρωπος, και θα είναι γεμάτος από κάθε ευημερία. Ψάλλει, λοιπόν, ο μακάριος Δαβίδ και λέει: «Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, μακάριος ο άνθρωπος που ελπίζει σε σένα». <Αυτός θα σε λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών, και από λόγο ταραχώδη.> (B f. 373 b, H f. 394) Και ποιος είναι ο ταραχώδης λόγος; Εκείνος που προέρχεται από τους ανόσιους αιρετικούς· διότι συγχέουν τις καρδιές των ακέραιων, βλασφημώντας απερίσκεπτα, και μη κατανοώντας ούτε τι λέγουν ούτε για ποια πράγματα εκφέρουν διαβεβαιώσεις. Διότι άλλοι μεν αποσπούν τον Υιό από την ομοουσιότητα με τον Θεό Πατέρα, όσο περνάει από το χέρι τους, και τον κατεβάζουν από τους ανώτατους θρόνους, συγκαταλέγοντάς τον στα κτίσματα, και λέγοντας ότι ο Δημιουργός και τεχνίτης των πάντων έχει δημιουργηθεί και έχει έλθει στην ύπαρξη εκ του μη όντος. Άλλοι πάλι συκοφαντούν το Άγιο Πνεύμα, λέγοντας ότι είναι και αυτό κτίσμα· και έτσι επισωρεύουν πυρ και κόλαση στα ίδια τους τα κεφάλια. Τι λέει λοιπόν ο Ψαλμωδός γι' αυτούς; «Καταπόντισε, Κύριε, και διαίρεσε τις γλώσσες τους· διότι έχουν γίνει κατήγοροι της αλήθειας και υπερασπιστές του ψεύδους».

Προς αρχαρίους. Παραίνεση ζ'. Και μην αμελείς το εργόχειρο. Διότι πολλές φορές σου υποβάλλει ο λογισμός λέγοντας, ότι ποτέ δεν θα μπορέσεις να μάθεις αυτό το εργόχειρο· διότι είσαι ασθενής και ολιγόψυχος, και δεν μπορείς να υπομείνεις μέχρι τέλους τον κόπο αυτού του έργου. Διότι, να, τα μέλη σου άρχισαν να υποφέρουν από τον κόπο· διότι δεν έχεις συνηθίσει να κοπιάζεις. Αλλά αναχώρησε και πήγαινε από εκεί που ήρθες· διότι και εκεί, σου λέει, εάν θέλεις να φοβάσαι τον Θεό, θα σωθείς. Εσύ όμως, ως πιστός, μην αποθαρρύνεσαι από τέτοιους λογισμούς, αλλά δείξε υπομονή στον Κύριο που σε κάλεσε στη δική Του βασιλεία και χαρά. Διότι ο Ίδιος έχει πει: αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε σε αυτό το βουνό· μετακινήσου· και θα μετακινηθεί· και τίποτα δεν θα είναι αδύνατο για εσάς. Και εμείς λοιπόν, αγαπητοί, ας δείξουμε υπομονή· διότι δεν ελπίσαμε σε άνθρωπο, ο οποίος δεν μπορεί να σώσει, αλλά στον Θεό, ο οποίος σώζει αυτούς που ελπίζουν σε Αυτόν. Όπως είναι γραμμένο: όσοι έχουν πεποίθηση στον Κύριο, είναι σαν το όρος Σιών. Και το Άγιο Πνεύμα μακαρίζει αυτούς που ελπίζουν στον Κύριο, λέγοντας: Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, μακάριος είναι ο άνθρωπος που ελπίζει σε Εσένα.

Γι' αυτό, πιστεύοντας σε όσα ελέχθησαν, και έχοντας πείσει απόλυτα τον εαυτό μου ότι τα λόγια περί αυτών είναι αληθινά, ως επιστέγασμα όλου του λόγου λέω: Κύριε των δυνάμεων, μακάριος είναι ο άνθρωπος που ελπίζει σε εσένα. Διότι κάθε άλλος, που μακαρίζεται από το πλήθος, πεπλανημένα θα μακαριζόταν. Ενώ μόνος αυτός, αν πρέπει να πούμε την αλήθεια, είναι μακάριος σύμφωνα με όσα προελέχθησαν, ως απόλυτα πλήρης από όλα τα αγαθά, εκείνος που εξάρτησε τον εαυτό του μόνο από εσένα και εναπόθεσε όλες του τις ελπίδες στις δικές σου επαγγελίες. Και αφού ήδη για τρίτη φορά στον παρόντα ψαλμό ο λόγος μακάρισε όσους αναφέρονται σε αυτόν, δεν μνημόνευσε καθόλου το έθνος των Ιουδαίων ούτε τον Ισραήλ, ούτε μακάρισε αυτούς που εκπληρώνουν με έργα τον νόμο του Μωυσή· αλλά πρώτα μεν, γενικά, όσους κατοικούν στον οίκο του Θεού· δεύτερον, κάθε άνθρωπο που λαμβάνει βοήθεια από τον Κύριο· και στο τέλος όλου του λόγου, αόριστα και καθολικά, κάθε άνθρωπο που ελπίζει στον Κύριο.

Αλλά παρ' όλα αυτά υπέμενε την αναβολή, μακαρίζοντας τη διαβίωση εκεί, και θεωρώντας τη βραχύβια μετοχή προτιμότερη από χιλιάδες χρόνια· «Καλύτερη», λέει, «είναι μία ημέρα στις αυλές σου παρά χιλιάδες»· όμως δεν δυσανασχετούσε με την αναγκαία οικονομία των όντων, και θεωρούσε αρκετό για τη μακαριότητα των ανθρώπων το να κατέχουν τα αγαθά μέσω της ελπίδας. Γι' αυτό λέει στο τέλος της ψαλμωδίας: «Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, μακάριος ο άνθρωπος που ελπίζει σε εσένα». Επομένως, ούτε και εμείς πρέπει να στενοχωρούμαστε για τη σύντομη αναβολή των αγαθών που ελπίζουμε, αλλά να δείχνουμε κάθε σπουδή, ώστε να μην απορριφθούμε από αυτά που ελπίζουμε. Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος προανήγγελλε σε κάποιον από τους πιο άπειρους ότι κατά την εποχή του θέρους θα γίνει η συγκομιδή των καρπών, και ότι οι αποθήκες θα είναι γεμάτες, και το τραπέζι γεμάτο από τρόφιμα την εποχή της αφθονίας· μάταιος θα ήταν εκείνος που θα επέσπευδε τον ερχομό εκείνου του καιρού, ενώ θα έπρεπε να σπείρει και με επιμέλεια να ετοιμάσει τους καρπούς για τον εαυτό του. Διότι ο καιρός, είτε το θέλει κανείς είτε όχι, οπωσδήποτε θα φτάσει στον καθορισμένο χρόνο. Δεν θα τον υποδεχθούν όμως με τον ίδιο τρόπο αυτός που προετοίμασε για τον εαυτό του την αφθονία των καρπών, και εκείνος που θα βρεθεί από την ώρα εκείνη στερημένος από κάθε προετοιμασία.

ή να κατοικώ σε οίκους υπερηφάνων και ασεβών ανθρώπων, των οποίων οι οίκοι βρίσκονται υπό κατάρα. Διότι έλεος: Επειδή από την ελεημοσύνη και την αλήθεια τίποτα δεν είναι πιο ένδοξο ενώπιον του Θεού. Χάρη και δόξα: Είναι φανερό για εκείνους που υπομένουν [τον Θεό] εν αληθεία. Ο Κύριος δεν θα στερήσει: Όπως τους αποστόλους και εκείνους που πορεύονται σύμφωνα με τη διδασκαλία τους· αυτοί δεν στερούνται τα αιώνια αγαθά. Κύριε των δυνάμεων: Διότι τίποτα δεν είναι πιο μακάριο από αυτό· επειδή η ελπίδα δεν καταισχύνει.

Το ότι αυτό είναι αληθινό, και ότι οι δίκαιοι αναγκαίως πρωτεύουν, το αποδεικνύουν τα επόμενα. Ο Κύριος δεν θα στερήσει τα αγαθά από εκείνους που πορεύονται με ακακία. Διότι όσοι έζησαν χωρίς κακία και πολιτεύθηκαν με δικαιοσύνη, η οποία αποτελεί την ακακία, δεν αποστερούνται τα αγαθά, αλλά θα λάβουν τους ανάλογους στεφάνους, επειδή ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό σύμφωνα με τον δικό του κόπο. Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, μακάριος είναι ο άνθρωπος που ελπίζει σε Εσένα. Ωραία σφραγίδα έβαλε στον ψαλμό ο προφήτης, την ελπίδα στον Θεό, από την οποία είναι μακάριο να κρατιέται κανείς. Διότι αυτή γίνεται άγκυρα για όσους κλυδωνίζονται, και άρρηκτο τείχος για όσους πολεμούνται. Και ελπίζει σε Αυτόν όποιος δεν στηρίζεται σε κανένα από τα παρόντα πράγματα, αλλά προτιμά την ελπίδα στον Θεό αντί για ολόκληρο τον κόσμο.

ΨΑΛΜΟΣ 90. «Ο Θεός μου, ελπίζω σε αυτόν». Βλέπεις πόση παρρησία έχει ενώπιον του Θεού; Διότι, αφού έχει αφιερώσει ολόκληρο τον εαυτό του σε Αυτόν, σε Αυτόν στηρίζει κάθε ελπίδα για τη σωτηρία του. Τρισμακάριος είναι ένας τέτοιος άνθρωπος· και θα είναι γεμάτος από κάθε ευημερία. Ψάλλει, λοιπόν, ο μακάριος Δαβίδ και λέει: Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, μακάριος είναι ο άνθρωπος που ελπίζει σε σένα. «Σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθειά του». Εκείνος που τα υπομένει όλα αυτά γενναία, λέει τα ίδια με τον Ιώβ: Αν δεχτήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, δεν θα υπομείνουμε τα κακά; Όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε. Αυτός, λοιπόν, που βρίσκεται με τέτοια κατορθώματα, δεν φοβάται ούτε τον διάβολο που μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός, ο οποίος είναι το δαιμόνιο το μεσημβρινό, και υπόσχεται άπλετο φως μέσω της φιλοσοφίας και της κενής απάτης. Αυτό ακριβώς είναι εξ ολοκλήρου το δαιμόνιο το μεσημβρινό. Και όχι μόνο αυτός, αλλά και οι υπηρέτες του, που μετασχηματίζονται σε υπηρέτες της δικαιοσύνης, είναι δαιμόνια μεσημβρινά.

Γι' αυτό και «προτίμησα να είμαι παραπεταμένος στον οίκο του Θεού παρά να κατοικώ στα σκηνώματα των αμαρτωλών», των οποίων η εύκολη μίμηση παρασύρει πολλούς στην αμαρτία. «Διότι ο Κύριος αγαπά το έλεος και την αλήθεια». Όντας εκ φύσεως ελεήμων και αληθινός ο Θεός, «θα δώσει χάρη και δόξα» σε όσους τον αναζητούν με καθαρή καρδιά «και δεν θα στερήσει τα αγαθά από αυτούς που πορεύονται με ακακία» ούτε στον παρόντα ούτε στον μέλλοντα αιώνα. Και «Μακάριος ο άνθρωπος που ελπίζει σε σένα», τον Θεό των δυνάμεων.