Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 83:4

Διότι και το στρουθίο βρήκε κατοικία για τον εαυτό του, και το τρυγόνι φωλιά για τον εαυτό του, όπου θα εναποθέσει τους νεοσσούς του: τα θυσιαστήριά σου, Κύριε. Με το στρουθίο, αφενός, υπονοεί την ανθρώπινη ψυχή, η οποία θηρεύεται από τον νοητό θηρευτή, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Η ψυχή μας διασώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών»· με το τρυγόνι, αφετέρου, υπονοεί την ψυχή που διάγει τον βίο της με αγνεία και σωφροσύνη. Λέει, λοιπόν, ότι κάθε ψυχή θα βρει αυτό το καταφύγιο, δηλαδή την είσοδο στα θυσιαστήρια.

ΨΑΛΜΟΣ ΠΓ΄. «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου.» Αυτά τα σκηνώματα τα ονομάζει αιώνια και επουράνια. [Επειδή με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Θεού που σπλαχνίζεται τους πάντες προσκλήθηκαν από τον Χριστό, και, αφού άνοιξαν το μάτι της διάνοιας, δέχτηκαν το φως της αλήθειας, γνώρισαν την αλήθεια, έμαθαν τις οδούς της ευσέβειας, εισήλθαν στις θείες αυλές, και έτσι λοιπόν υμνολογούν τον Σωτήρα των πάντων Χριστό.] «Το τρυγόνι βρήκε φωλιά για τον εαυτό του.» Θαυμάζουν, όπως είπα, την ομορφιά της Εκκλησίας· επαινούν επίσης και την επιείκεια των δασκάλων που βρίσκονται σε αυτές, διότι, όπως ακριβώς κάποια τρυγόνια, περιθάλπουν τους δικούς τους νεοσσούς δίπλα στα θεία θυσιαστήρια. Και νεοσσοί των δασκάλων είναι εκείνοι που πιστεύουν μέσω αυτών· διότι αυτοί είναι πνευματικοί πατέρες.

Το δε πλήθος των ληνών τώρα υποδηλώνει τα πολλά θυσιαστήρια, τα οποία επιμερίζονται στις κατά τόπους εκκλησίες. Γι' αυτό και στον πγ΄ ψαλμό, ο οποίος επιγράφεται με τον ίδιο τρόπο, προφητεύονται πολλά θυσιαστήρια και σκηνώματα και αυλές, σύμφωνα με το χωρίο: «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων! Επιποθεί και εκλείπει η ψυχή μου για τις αυλές του Κυρίου»· μετά τα οποία προσθέτει: «Τα θυσιαστήριά σου, Κύριε των δυνάμεων».

Εις το τέλος, υπέρ των ληνών, του Ασάφ. Ψαλμός 80ός. Αγαλλιάσθε στον Θεό τον βοηθό μας, αλαλάξτε στον Θεό του Ιακώβ. Οι ψαλμοί που έχουν την επιγραφή «υπέρ των ληνών» είναι τρεις στον αριθμό: ένας είναι του Δαβίδ, ο όγδοος, ένας του Ασάφ, αυτός που έχουμε στα χέρια μας, και των υιών Κορέ ο ογδοηκοστός τρίτος. Ο 8ος, λοιπόν, σαφώς προφήτευε την κλήση των εθνών, την οποία οι προφήτες του Θεού, βλέποντάς την εκ των προτέρων μέσω του θείου Πνεύματος, αισθάνονταν βαθύτατη έκπληξη· γι' αυτό και με θαυμασμό αναφωνούσαν το εξής: «Κύριε, ο Θεός ημών, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη!». Επίσης, και ο 83ος προέβλεπε πολλά σκηνώματα, πολλά θυσιαστήρια και πολλές αυλές, δηλαδή τις Εκκλησίες του Θεού σε όλη την οικουμένη και τα πολλά θυσιαστήρια μέσα σε αυτές. Αυτά ακριβώς παρουσιάζει λέγοντας: «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων!», και πάλι: «Επιποθεί και λιποθυμά η ψυχή μου για τις αυλές του Κυρίου», και στη συνέχεια: «Τα θυσιαστήριά σου, Κύριε των δυνάμεων».

Και προχωρώντας πάλι λέει: «Τα θυσιαστήριά σου, Κύριε των δυνάμεων». Και παρατήρησε αν δεν ειπώθηκαν στον πληθυντικό αριθμό τα σκηνώματα, καθώς και οι αυλές και τα θυσιαστήρια, σε συμφωνία με την επιγραφή που περιέχει τη φράση «υπέρ των ληνών», καθώς ο λόγος σαφώς δεν φανερώνει πλέον το ένα παλαιό σκήνωμα στα Ιεροσόλυμα, ούτε το ένα θυσιαστήριο που είχε ιδρυθεί εκεί, ούτε τη μία αυλή εκεί, αλλά δηλώνει τα θυσιαστήρια, τα σκηνώματα και τις αυλές σε ολόκληρη την οικουμένη των ανθρώπων.

Αυτά δε τα λέει ο Προφήτης, διδάσκοντας τι είδους έρωτα και πόθο είχε για όσα προφητεύονταν από αυτόν. Γι' αυτό ο Σωτήρας μας έλεγε: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν. Αναφέρει δε ότι η σάρκα μαζί με την καρδιά αγάλλεται για τον ζωντανό Θεό, υπονοώντας, όπως νομίζω, και την εκ νεκρών ανάσταση του Σωτήρα. Επειδή βέβαια οι θεωρούμενοι θεοί των εθνών τυγχάνουν να είναι νεκροί και άψυχοι· διότι τα είδωλα των εθνών είναι ασήμι και χρυσάφι, έργα ανθρώπινων χεριών· αυτά λοιπόν σέβονταν οι τότε άνθρωποι· εγώ όμως, λέει, επειδή προέβλεπα όχι κάποιον τέτοιο Θεό, αλλά τον ζωντανό Θεό, ευφραίνομαι στην καρδιά μου· και αυτή η ίδια η σάρκα μου αγαλλίασε για αυτόν τον Θεό, ως για Θεό αληθινά ζωντανό και ο οποίος ζωοποιεί τους νεκρούς, ο οποίος θα ζωοποιήσει και τη δική μου σάρκα μέσω της δικής του ανάστασης. Γι' αυτό, μαζί με την ψυχή, αγαλλίασε και η σάρκα μου. Διότι και το στρουθίο βρήκε κατοικία για τον εαυτό του, και το τρυγόνι φωλιά, όπου θα εναποθέσει τα νεογνά του: τα θυσιαστήριά σου, Κύριε των δυνάμεων. Και πώς λοιπόν δεν είναι δίκαιο, λέει, να ομολογούμε ότι είναι προσφιλή και αγαπητά τα σκηνώματά σου, ω Κύριε, εφόσον έγιναν καταφύγιο για τον καθένα που είναι σε θέση να λέει: Η ψυχή μας σώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών· και πάλι για εκείνον που αναφωνεί: Στον Κύριο έχω στηρίξει την ελπίδα μου, πώς θα πείτε στην ψυχή μου: Μετανάστευσε στα βουνά σαν στρουθίο;

«Διότι, ιδού, οι αμαρτωλοί τέντωσαν τόξο, ετοίμασαν βέλη στη φαρέτρα». Επειδή, καθώς πολλοί προσπαθούν να παρασύρουν την ψυχή του θεοφιλούς με παγίδες και να την κυνηγήσουν σαν με δίχτυα, ενώ αυτή φτερουγίζει εδώ και εκεί και περιπλανάται παντού, μη βρίσκοντας ανάπαυση στον θνητό βίο, μόνο τα σκηνώματα του Θεού έχουν καταστεί καταφύγιο για μια τέτοια ψυχή. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Ακόμη και το σπουργίτι βρήκε στέγη για τον εαυτό του, και το τρυγόνι φωλιά»· η ψυχή που ασκεί τη σεμνότητα και τη σωφροσύνη στην παρούσα ζωή (διότι τέτοιο λέγεται πως είναι αυτό το πτηνό), κλαίγοντας και θρηνώντας για την κακία των ανθρώπων, βρήκε ως καταφύγιο τα θυσιαστήρια που έχουν ιδρυθεί σε όλη την οικουμένη διά της διδασκαλίας του Χριστού σου· εκεί, σαν σε φωλιές, θα εναποθέσει τα αρτιγέννητα και νεογνά τέκνα της, έχοντας βρει ασφαλή και προστατευμένη από επιβουλές κατοικία για τους νεοσσούς της· ώστε τα θυσιαστήριά σου να είναι στέγη για το σπουργίτι και φωλιά για το τρυγόνι. Διότι αυτά τα πτηνά, εννοώ το σπουργίτι και το τρυγόνι, παλαιότερα, πριν συσταθούν τα θυσιαστήρια σε όλη τη γη, δεν είχαν καταφύγιο, αλλά περιπλανιούνταν για μακρά χρονικά διαστήματα, κατά τα οποία εκδιώκονταν και καταδιώκονταν από τους κυνηγούς. Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνος που καταδιωκόταν σαν σπουργίτι έλεγε: «Στον Κύριο έχω εμπιστευθεί· πώς θα πείτε στην ψυχή μου, μετανάστευσε στα βουνά σαν σπουργίτι;»

Και αφού γλίτωσαν από τα χέρια των εχθρών, ομολογούσαν λέγοντας και οι ίδιοι: Η ψυχή μας σώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών. Αφανείς, λοιπόν, και αόρατοι ήταν οι κυνηγοί, οι οποίοι επιβουλεύονταν τις ψυχές που επιδίωκαν τον ουράνιο και υψιπετή βίο, στήνοντας δίχτυα και παγίδες, και κατασκεύαζαν κάθε λογής θήρατρα για να τις παγιδεύσουν. Και αυτά τα πράγματα παραστάθηκαν μέσω του προηγούμενου ψαλμού, στον οποίο ειπώθηκε: Διότι ιδού, οι εχθροί σου βρυχήθηκαν, και εκείνοι που σε μισούν σήκωσαν κεφάλι. Σοφίστηκαν πανούργα σχέδια εναντίον του λαού σου, συνεδρίασαν εναντίον των οσίων σου. Κατά τους καιρούς εκείνους των διωγμών, κατά τους οποίους οι εχθροί του Θεού πολεμούσαν και καταδίωκαν τον λαό του, οι άνθρωποι του Θεού τρέπονταν σε φυγή εδώ και εκεί σαν στρουθία, και όταν αργότερα αξιώθηκαν την ειρήνη, βρήκαν τα σκηνώματα του Θεού, τις αυλές του και τα θυσιαστήρια ως καταφύγιο και ανάπαυσή τους. Θα μπορούσε, μάλιστα, να πει κανείς ότι το μεν στρουθίο συμβολίζει εκείνους που ζουν απερίσπαστοι και έχουν αναλάβει τον μοναχικό βίο, ενώ το τρυγόνι, το οποίο, όπως λέει, πρέπει να προσφέρει τους νεοσσούς του στον Θεό και να τους αφιερώνει σαν μέσα σε φωλιά στα θυσιαστήριά του, συμβολίζει εκείνους που έχουν μεριμνήσει για την τεκνοποιία και τις υπόλοιπες βιοτικές υποχρεώσεις.

Ο βασιλιάς μου και ο Θεός μου, μακάριοι όλοι όσοι κατοικούν στον οίκο σου, στους αιώνες των αιώνων θα σε υμνούν. Διάψαλμα. Γιατί μου είναι προσφιλή και αγαπητά τα σκηνώματά σου, και για ποιον λόγο λιώνει η ψυχή μου από τον πόθο γι' αυτά, αλλά και η καρδιά μου και η σάρκα μου για ποιο πράγμα αγαλλίασαν; Επειδή το στρουθίο βρήκε κατοικία για τον εαυτό του και η τρυγόνα φωλιά, τα θυσιαστήριά σου, Κύριε των δυνάμεων· κοντά στα οποία θυσιαστήρια όσοι δεν διαμένουν για λίγο, αλλά κατοικούν διαρκώς, και παραμένουν μόνιμα, είναι τρισμακάριοι. Λέγοντας δε αυτό, έθεσε στο περιθώριο όλα τα νομικά παραγγέλματα του Μωυσή. Διότι δεν ονόμασε μακάριους τους περιτμημένους, ούτε όσους τηρούν τα Σάββατα, ούτε όσους τηρούν τις θυσίες κατά τον Μωυσή και τις υπόλοιπες εντολές του σωματικού νόμου, ούτε καν τους απογόνους του Αβραάμ, ούτε τον Ισραήλ, ούτε το έθνος των Ιουδαίων, αλλά γενικά όλους ανεξαιρέτως όσους κατοικούν στον οίκο του Θεού. Τι θα μπορούσε, αλήθεια, να είναι πιο μακάριο από το να αναγνωρίζει κανείς ως βασιλιά του τον Θεό και Κύριο των δυνάμεων, και να κατοικεί διαρκώς στον οίκο του, από τον οποίο αποκτάται η αθανασία του Θεού και η αιώνια ζωή;

Εις το τέλος—ψαλμός για τους υιούς Κορέ. Η προφητεία υπαινίσσεται στον λαό των Ιουδαίων τα περί των θυσιαστηρίων. Διότι «υιοί Κορέ» ερμηνεύεται ως «φαλάκρωμα», επειδή οι Ιουδαίοι έχασαν κάθε νόμο: προφητείες, θυσίες, προσφορές, απαρχές και τον ίδιο τον ναό. Ονομάζει δε «ληνούς» τα θυσιαστήρια, επειδή σε αυτά αναμειγνύεται το αίμα του Χριστού σαν κρασί. «Ως αγαπητά»: Ο λόγος αναφέρεται στις εκκλησίες (στην εκκλησία)· διότι αυτές αγαπώνται από τον Θεό (στον Θεό), επειδή είναι σκηνές Του και επειδή κατασκηνώνει μέσα σε αυτές. «Επιποθεί»: Ο κατά Θεόν άνθρωπος επιθυμεί διακαώς και σπεύδει στην εκκλησία, [διότι η εκκλησία είναι αυλή του Θεού]. «Η καρδία μου»: Ο κυριακός άνθρωπος προς τη θεότητα. «Και γαρ στρουθίον»: Ο Χριστός (είναι) το σώμα του Αδάμ· και ονομάζεται στρουθίο εξαιτίας της συγκατάβασής Του προς εμάς. «Και τρυγών»: Τρυγόνι είναι η εκκλησία, η οποία βρήκε το σώμα του Χριστού ως άφθαρτη φωλιά, και μέσα σε αυτήν τοποθετεί τα τέκνα της, τρέφοντάς τα με το σώμα και το αίμα του Χριστού. «Τα θυσιαστήριά σου»: Διότι σε αυτά η εκκλησία μοιράζει σαν άρτο το σώμα του Χριστού στα τέκνα της. «Ο βασιλεύς μου»: Διότι ο Χριστός είναι βασιλιάς και Θεός της εκκλησίας, καθώς αυτή έχει νυμφευθεί με Αυτόν. «Μακάριοι πάντες»: Μέσα στην εκκλησία· διότι αυτή είναι οίκος του Θεού. Μακάριοι, λοιπόν, είναι εκείνοι που κατοικούν σε αυτήν, με πίστη και ειρήνη (δηλαδή με την πίστη και την ειρήνη).

Διότι και το στρουθίο βρήκε κατοικία για τον εαυτό του, και το τρυγόνι φωλιά για τον εαυτό του, όπου θα εναποθέσει τα νεογνά του· τα θυσιαστήριά σου, Κύριε των δυνάμεων, ο Βασιλεύς μου και ο Θεός μου. Μπορείς λοιπόν να το κατανοήσεις και ως εξής: ότι όπως ακριβώς τα στρουθία βρίσκουν κατοικία και τα τρυγόνια φωλιά, έτσι και εμείς βρήκαμε τα θυσιαστήρια του Θεού να μας παρέχουν καταφύγιο και σκέπη. Το αληθέστερο όμως είναι ότι αποκαλεί στρουθίο τον άνθρωπο που ζει σύμφωνα με τη μοναχική φιλοσοφία.

Διότι έχει πολλά κοινά με το στρουθίο· δεν έχει σπίτι πάνω στη γη, δεν μεριμνά για την αυριανή ημέρα, δεν μηχανεύεται δόλο, τρέφεται με όποια τροφή τύχει. Και με την τρυγόνα εννοεί την παρθένο που είναι εγκρατής, λόγω της αγνότητάς της και της αγάπης της προς την ησυχία, λόγω του γοερού της φωνής της (διότι αυτό ταιριάζει στην παρθένο), καθώς και τη χήρα που ζει με φιλοσοφία και αγαπά τα δάκρυα. Αυτοί βρήκαν για τον εαυτό τους φωλιές και κατοικίες, τα θυσιαστήρια του Θεού. Διότι εκεί επιθυμούν να κατοικούν, εκεί να κάνουν τις φωλιές τους. Να κατοικούν για λόγους ασφαλείας, και να κάνουν φωλιές επειδή καρπός και τέκνα των παρθένων και των εγκρατών είναι ο αγιασμός και η νέκρωση των παθών, για τα οποία τύπος και προτροπή αποτελούν τα θυσιαστήρια. Πρόσεξε όμως και τούτο, ότι ονομάζει «Κύριο των δυνάμεων» τον επουράνιο Θεό, ή μάλλον αποκάλεσε βασιλιά και Θεό του Εκείνον που βρίσκεται παντού, φανερώνοντας ότι είναι δυνατόν να έχει κάποιος το κοινό αγαθό ως δικό του. Γι' αυτό και καταδέχεται να κατοικεί μέσα μας Εκείνος που δεν χωράει πουθενά. Μακάριοι όσοι κατοικούν στον οίκο σου· στους αιώνες των αιώνων θα σε υμνούν. Οίκος του Θεού είναι ο νόμος· διότι εκεί κατοικεί σαν σε δική του σκηνή, και μέσω αυτού φανερώνεται σε όσους εφαρμόζουν τις εντολές. Επομένως, όσοι κατοικούν εκεί είναι μακάριοι· πρώτον μεν, επειδή συγκατοικούν με τον Θεό· έπειτα, επειδή κατοικούν σε έναν τόπο που δεν δέχεται επιβουλές, αλλά διαθέτει ακριβή διάκριση των παρόντων πραγμάτων, και σαφή πρόγνωση και θεωρία των μελλόντων.

Λένε μερικοί ότι η τρυγόνα είναι πιστή στον σύζυγό της και φίλαγνη· ώστε, ακόμη κι αν συμβεί ο αρσενικός σύντροφός της να κατασπαραχθεί από αετό ή να αιχμαλωτιστεί από κυνηγό, αυτή δεν έρχεται σε μείξη με άλλον αρσενικό, αλλά εκείνον ποθεί, εκείνον περιμένει, και μαζί με τη μνήμη του πεθαίνει. Ακούστε, γυναίκες, τι είδους σωφροσύνη βρίσκεται στα πτηνά. Όσοι λοιπόν φέρετε στην όψη σας τη μορφή της τρυγόνας, μιμηθείτε τη σωφροσύνη της. Τέτοια είναι η πάνσεμνη Εκκλησία. Διότι, αφού ο άνδρας της, ο Χριστός, σταυρώθηκε και ανήλθε στους ουρανούς, δεν σμίγει με άλλον άνδρα· αλλά Αυτόν ποθεί, Αυτόν αναμένει, και με τη μνήμη Του συναποθνήσκει. Αλλά, για να μη νομιστεί, αγαπητοί, ότι βρισκόμαστε εκτός των Γραφών επειδή κάναμε μνεία στην τρυγόνα, ας μνημονεύσουμε τις ίδιες τις Γραφές. Το μαρτυρεί ο μακάριος Δαβίδ, και ψάλλει μελωδικά λέγοντας: «Διότι και το στρουθίο βρήκε κατοικία για τον εαυτό του, και η τρυγόνα φωλιά για την ίδια, όπου θα εναποθέσει τα νεογνά της». Και για ποιο στρουθίο ομιλεί;

Και πάλι η θεία φωνή αναφέρει: Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού, τον οποίο πήρε ένας άνθρωπος και τον έσπειρε στον αγρό του· ο οποίος είναι μεν μικρότερος από όλα τα σπέρματα, όταν όμως αυξηθεί, γίνεται μεγαλύτερος από όλα τα λαχανικά, ώστε να έρχονται όλα τα πετεινά του ουρανού και να κατασκηνώνουν στα κλαδιά του. Διότι και εδώ τα πολυάριθμα γένη των ανθρώπων τα παρομοίασε με πτηνά. Επειδή και το στρουθίο βρήκε κατοικία για τον εαυτό του, και το τρυγόνι φωλιά για τον εαυτό του, όπου θα εναποθέσει τους νεοσσούς του. Με το τρυγόνι παρομοίασε την πάνσεμνη Εκκλησία, εξαιτίας των ποικίλων χαρισμάτων της σοφίας.

Το ότι η Εκκλησία είναι στολισμένη με ποικίλματα, μπορεί να το ακούσει κανείς από τον Δαβίδ που λέει: «Όλη η δόξα της θυγατρός του βασιλέως είναι εσωτερική, περιβεβλημένη και ποικιλμένη με χρυσά κρόσσια». Διότι, πράγματι, «και το στρουθίο βρήκε κατοικία για τον εαυτό του, και το τρυγόνι φωλιά για τον εαυτό του, όπου θα εναποθέσει τους νεοσσούς του»· δηλαδή, κάτω από τους στερεούς κλάδους του σταυρού εκτρέφοντας τα νεοφώτιστα τέκνα της. Αυτό το τρυγόνι μνημονεύει και ο Ιερεμίας λέγοντας: «Το τρυγόνι και το χελιδόνι του αγρού, τα στρουθία και οι τέττιγες γνώρισαν τον καιρό της ελεύσεώς τους», ονομάζοντας τρυγόνι την πάνσεμνη Εκκλησία, χελιδόνι τον φιλάνθρωπο Ιωάννη, και τέττιγα τον εύλαλο Παύλο, τον αυλό της Εκκλησίας. Για αυτό το τρυγόνι δίνει εντολή ο Κύριος στον Αβραάμ: «Πάρε για εμένα δαμάλα τριών ετών, και κριό τριών ετών, και αίγα τριών ετών, και περιστέρι, και τρυγόνι». Αυτό το τρυγόνι αναφέρει και η Γραφή στο Άσμα Ασμάτων λέγοντας: «Η φωνή του τρυγονιού ακούσθηκε στη γη μας». Η φωνή αυτού του τρυγονιού μάς φανερώνει ότι η ουράνια άνοιξη, ο Χριστός, έρχεται από τον ουρανό. Η φωνή του τρυγονιού ακούσθηκε στη γη μας σήμερα. Αλλά ας ακούσουμε τη φωνή αυτού του τρυγονιού, ποιες μελωδίες κελαηδά: «Είμαι μελανή και ωραία, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ».

Ψαλμός 83. Εις το τέλος, υπέρ των ληνών, στους υιούς Κορέ. «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων». Σκηνώματα του Θεού είναι πρώτα αυτά της άνω Ιερουσαλήμ, και έπειτα και της κάτω, στην οποία «εμφανίστηκε και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», για τα οποία «επιποθεί και εξαντλείται η θεοφιλής ψυχή» και «αγάλλεται σφόδρα η ψυχή μαζί με τη σάρκα και την καρδιά». «Διότι και το σπουργίτι βρήκε κατοικία και το τρυγόνι φωλιά για τον εαυτό του, όπου θα τοποθετήσει τα μικρά του». Οι Ιουδαίοι όμως, αιχμαλωτιζόμενοι πάνω και κάτω, δεν μπόρεσαν να στεριώσουν σε μία φωλιά. «Τα θυσιαστήριά σου, Κύριε των δυνάμεων», είναι σεμνά και χαρμόσυνα. «Μακάριοι όσοι κατοικούν στον οίκο σου, στους αιώνες των αιώνων θα σε δοξολογούν. Μακάριος ο άνθρωπος, του οποίου η βοήθεια προέρχεται από σένα», διότι «αναβάσεις στην καρδιά του» θα του χορηγήσεις, ώστε να πορεύεται από την πρακτική δύναμη προς τη δύναμη της θεωρίας. «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών», δηλαδή αυτός που επρόκειτο να φανερωθεί εν σαρκί στη Σιών κατά τους έσχατους χρόνους, δεν είναι απλός άνθρωπος, αλλά είναι Θεός των θεών, είτε των αποστόλων είτε κάποιων άλλων που ονομάζονται θεοί. «Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, εισάκουσε την προσευχή μου» «και επίβλεψε στο πρόσωπο του χριστού σου, διότι είναι καλύτερη μία ημέρα στις αυλές σου παρά χιλιάδες» έτη στον πρόσκαιρο τούτο βίο.