Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 84:2

Ευδόκησες, Κύριε, τη γη σου. Διότι πράγματι ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν Χριστώ. Επέστρεψες την αιχμαλωσία του Ιακώβ. Επειδή, αφού κήρυξε πρώτα σε αυτούς, τους Ιουδαίους, λύτρωσε πολλούς από τη νοητή αιχμαλωσία που τους είχε καταλάβει. Το φανέρωσε αυτό ο Σωτήρας μετά την προφητεία του Ησαΐα, η οποία έλεγε: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε για να φέρω το χαρμόσυνο άγγελμα στους φτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη», λέγοντας: «Σήμερα εκπληρώθηκε η προφητεία αυτή στα αυτιά σας». Διότι αυτός είναι που μας απάλλαξε από την υποδούλωση στην πολυθεϊκή πλάνη και στους δαίμονες, και ο οποίος έλυσε τα δεσμά των αμαρτημάτων.

Έπρεπε λοιπόν, έπρεπε η λύτρωση των Ισραηλιτών από τη Βαβυλώνα να μην αποσιωπηθεί, αλλά μάλλον να διακηρυχθεί παντού. Γι' αυτόν τον λόγο και λέει: «Φωνή ευφροσύνης αναγγείλατε». Και φωνή ευφροσύνης λέμε ότι είναι η δοξολογία, την οποία θα ανέπεμπε κανείς υμνώντας Τον για τα τόσο μεγάλα και λαμπρά κατορθώματα. Αυτή είναι κυρίως και αληθινά η ευφροσύνη, φωνή που ταιριάζει στους δικαίους, στους οποίους αρμόζει και η υποχρέωση να δοξολογούν. Ψάλλει εξάλλου και ο θεσπέσιος Δαβίδ και λέει: «Φωνή αγαλλιάσεως και σωτηρίας στις σκηνές των δικαίων». Θέλει δε αυτή η φωνή να περιέχει την αφήγηση της λυτρώσεως των Ισραηλιτών, όπως ακριβώς ήταν αυτή στο βιβλίο των Ψαλμών. Η οποία έχει ως εξής: «Ευδόκησες, Κύριε, για τη γη σου, απέστρεψας την αιχμαλωσία του Ιακώβ, συγχώρησες τις ανομίες του λαού σου, σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους». Διότι αυτά, αν και εμπεριέχουν τη φανέρωση πνευματικών πραγμάτων, είναι ωστόσο χρήσιμα και ως προς την ιστορία. Υπόσχεται επίσης ότι, εάν διψάσουν βαδίζοντας μέσα από την έρημο, θα βγάλει για αυτούς νερό από την πέτρα. Θα σχιστεί η πέτρα, και θα αναβλύσει νερό, και θα πιει ο λαός μου. Και λέμε ότι δείχνει με αυτά, ότι δεν ήταν κάποιος άλλος Θεός εκείνος που ελευθέρωσε τον Ισραήλ από τη σκληρότητα των Αιγυπτίων, και τον οδήγησε μέσα από τη θάλασσα, και του έδωσε τροφή στην έρημο, και έβγαλε νερό από την πέτρα, αλλά ο Ίδιος πάντοτε, παραμένοντας αναλλοίωτος, και έχοντας τη δύναμη να θαυματουργεί με τον ίδιο τρόπο όπως παλαιά.

Όπως είναι αυτό που ειπώθηκε μέσω της φωνής του Αββακούμ, ή μάλλον που ειπώθηκε προς αυτόν από τον Θεό: «Ακόμη λίγο, ακόμη λίγο, και ο ερχόμενος θα έλθει, και δεν θα καθυστερήσει». Διότι οι ελπίδες των αγαθών, επειδή τις διψούν εκείνοι που τις προσδοκούν, με την καθυστέρηση τους φθείρουν. Γι' αυτόν τον λόγο λέει ότι πλησιάζει τη δικαιοσύνη Του. Και αν βέβαια θελήσουμε να αποδώσουμε τους λόγους αυτούς στο πρόσωπο του Θεού και Πατέρα, λέμε ότι αποκαλεί τον Υιό δικαιοσύνη Του. Διότι δικαιωθήκαμε εν Αυτώ, και όχι από έργα δικαιοσύνης που κάναμε εμείς, αλλά κατά το πολύ Του έλεος. Επειδή ήλθε σε αυτόν τον κόσμο, όχι για να τον κρίνει, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' Αυτού. Και σώθηκε όχι με άλλον τρόπο, παρά μόνο με πολλή πραότητα. Διότι είπε: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πια». Και πάλι: «Και εσύ, Ισραήλ, μην με ξεχνάς. Διότι ιδού, εξάλειψα σαν σύννεφο τις ανομίες σου, και σαν σκοτάδι τις αμαρτίες σου». Ψάλλει δε και ο Δαβίδ, και μάλιστα λέει προς Αυτόν: «Ευδόκησες, Κύριε, τη γη Σου, απέστρεψες την αιχμαλωσία του Ιακώβ, συγχώρησες τις ανομίες του λαού Σου, σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους». Επομένως, με τη δικαιοσύνη του Θεού και Πατέρα, δηλαδή με τον Χριστό, σωθήκαμε και αγιαστήκαμε, ξεπλένοντας τους ρύπους της φαυλότητας.

Επομένως, δεν απέχει πολύ από την ελπίδα ότι και θα σωθεί και θα παρέλθουν τα θλιβερά, εφόσον εσύ βέβαια τον σπλαχνίζεσαι και εκπληρώνεις πράγματα πέρα από κάθε λόγο. Χαίρονταν δε και οι άγιοι, μαθαίνοντας εκ των προτέρων τη σωτηρία του Ισραήλ στους έσχατους καιρούς, και προσέφεραν ικεσίες, και ανέπεμπαν ευχαριστήριες φωνές και ωδές. Έτσι λοιπόν ο μακάριος Δαβίδ, έχοντας προγνωρίσει μέσω του Πνεύματος την πραότητα που επρόκειτο να υπάρξει σε αυτούς, και βλέποντάς τους σχεδόν να ελευθερώνονται από τα δεσμά της αιχμαλωσίας, ψάλλει και λέει: «Ευδόκησες, Κύριε, τη γη σου, απέστρεψες την αιχμαλωσία του Ιακώβ. Συγχώρησες τις ανομίες του λαού σου, σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους.» <Κύριε, για κρίση τον όρισες, και με έπλασε για να ελέγχω την παιδεία του. Καθαρός είναι ο οφθαλμός σου, ώστε να μη βλέπει πονηρά, και να αντικρίζεις πόνους δεν θα μπορέσεις.> Ο λόγος πάλι ανήκει στον Προφήτη· όμως, για ποιον άραγε λέει ότι έχει ταχθεί για κρίση από τον Θεό είναι πάρα πολύ ασαφές. Ας έρθουμε λοιπόν τώρα, ερευνώντας αναγκαστικά το νόημα των λεγομένων, να εξετάσουμε τα εξής. Διότι, αν λέγεται για τον βασιλιά των Βαβυλωνίων ότι έχει ταχθεί για κρίση από τον Θεό, λέμε ότι έχει ταχθεί για να εκπληρώσει την άνωθεν κρίση που είχε εκδοθεί εναντίον των Ισραηλιτών, δηλαδή την καταστροφή, την αιχμαλωσία, τον εμπρησμό των πόλεων και, με μια λέξη, τη λεηλασία της Ιουδαίας.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΙΟΥΣ ΚΟΡΕ, ΨΑΛΜΟΣ ΠΔʹ. Ευδόκησες, Κύριε, τη γη σου, ανέστρεψας την αιχμαλωσία του Ιακώβ. Σε συνέχεια του προηγούμενου ψαλμού, μετά τη θεοφάνεια που προαναγγέλθηκε σε εκείνον, στον προκείμενο ψαλμό προφητεύεται η απαλλαγή από τα δεινά, και αφενός η λύτρωση από την αιχμαλωσία, αφετέρου δε η συγχώρηση και η άφεση των αμαρτιών. Διότι αυτά ήταν επακόλουθα της παρουσίας του Θεού στους ανθρώπους, καθώς και όσων άλλων είχαν δηλωθεί στον προηγούμενο ψαλμό. Επειδή δηλαδή σε εκείνον προαναγγελλόταν ότι θα ιδρυθούν πάρα πολλά σκηνώματα του Θεού και αυλές και θυσιαστήρια πάνω στη γη, και αιτία αυτών ήταν το ότι ο Θεός επρόκειτο να φανερωθεί πάνω στη γη, και ονομαστικά ο Χριστός υποδεικνυόταν· λεγόταν, άλλωστε: «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών»· και πάλι: «Φανερώσου στο πρόσωπο του Χριστού σου»· εύλογα, λοιπόν, στον προκείμενο ψαλμό προαναγγέλλονται όσα επρόκειτο να συμβούν σε ολόκληρη την οικουμένη των ανθρώπων.

Αυτά ακριβώς έχουν εκπληρωθεί κατά την παρουσία του Σωτήρος μας, κατά την οποία ευδόκησε ο Θεός, καταξιώνοντάς την (τη γη) με την έλευση του Χριστού Του. Διότι παλαιά είχε ειπωθεί στον πρωτόπλαστο: «Γη είσαι και εις γην θα επιστρέψεις» και «Επικατάρατη είναι η γη στα έργα σου»· και κάποιος άλλος από τους προφήτες έλεγε: «Κατάρα και φόνος και ψεύδος, και κλοπή και μοιχεία έχουν εξαπλωθεί πάνω στη γη· και αίματα με αίματα αναμειγνύονται». Όταν όμως επεδήμησε στη γη ο Υιός του Θεού, και ανέλαβε σώμα από γη, συντελέστηκε μεταβολή των προηγούμενων κακών, και ολόκληρο το στοιχείο της γης, αντί της προηγούμενης κατάρας, μετέλαβε την ευλογία του Θεού, και εκκλησίες και προσευκτήριοι οίκοι αφιερωμένοι στον Θεό ιδρύθηκαν σε όλη την οικουμένη. Γι' αυτό τώρα αναφέρεται: «Ευδόκησας, Κύριε, τη γη σου»· ενώ σε άλλα σημεία: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη», και πάλι: «Ψάλατε στον Κύριο, πάσα η γη». Εύλογα, λοιπόν, έχει λεχθεί ότι η γη ανήκει στον ίδιο τον Κύριο, σύμφωνα με το: «Ευδόκησας, Κύριε, τη γη σου». Διότι δεν είναι μόνο κτίσμα και δημιούργημά Του, αλλά έχει γίνει και κτήμα Του διά μέσου των όσων ελέχθησαν.

Το πώς δε ειπώθηκε το «Ανέστρεψες την αιχμαλωσία του Ιακώβ», θα το κατανοήσεις από τη σωτήρια φωνή, διά της οποίας, αφού ανέγνωσε την προφητεία του Ησαΐα που έλεγε: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για το οποίο με έχρισε, και με έστειλε να φέρω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς, να κηρύξω απελευθέρωση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς», πρόσθεσε: «Σήμερα εκπληρώθηκε η προφητεία αυτή στ' αυτιά σας», διδάσκοντας ότι στο πρόσωπό του εκπληρώνεται ο προφητικός αυτός λόγος.

Έπειτα, στη συνέχεια αυτών, διασαφηνίζει τον τρόπο με τον οποίο επρόκειτο να εκπληρωθούν όσα είχαν υποσχεθεί, λέγοντας: «Έλεος και αλήθεια συναντήθηκαν, δικαιοσύνη και ειρήνη φιλήθηκαν». Διά μέσου αυτών, λοιπόν, αναφέρει ότι συναντήθηκαν μεταξύ τους δύο ζεύγη, εκ των οποίων το πρώτο ήταν του ελέους και της αλήθειας, ενώ το δεύτερο της δικαιοσύνης και της ειρήνης. Συναντήθηκαν μεταξύ τους, λέει, και αντάλλαξαν φιλικούς ασπασμούς· και η αλήθεια και το έλεος καταφίλησαν ομού τη δικαιοσύνη και την ειρήνη. Από πού, όμως, έφτασαν για να συναντηθούν μεταξύ τους, πάλι προχωρώντας πιο κάτω το διδάσκει λέγοντας: «Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη, και η δικαιοσύνη πρόβαλε από τον ουρανό». Επομένως, σαν να συναντήθηκαν από μεγάλη απόσταση, αγκαλιάστηκαν και καταφιλήθηκαν· προβάλλοντας από πάνω, από τον ουρανό προς τη γη η δικαιοσύνη, και ανατέλλοντας από κάτω, από τη γη η αλήθεια. Ακολούθως με αυτά, στη συνέχεια θα παραθέσουμε και θα συνάψουμε τους πρώτους στίχους του ψαλμού, στους οποίους αναφερόταν: «Ευδόκησες, Κύριε, τη γη σου, απέστρεψες την αιχμαλωσία του Ιακώβ. Συγχώρησες την ανομία του λαού σου, σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους».

Αφού λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα, έχουν αποδοθεί και όσα αφορούν την προσευχή του Προφήτη, καθώς και όσα ειπώθηκαν πριν από την προσευχή. Διότι ο Κύριος ευνόησε τη γη του, αφού την αξίωσε ελέους και αλήθειας και όλων των υπολοίπων· αλλά και επανέφερε τις ανθρώπινες ψυχές από την αιχμαλωσία, καταργώντας κάθε πόλεμο, χαρίζοντας την ειρήνη, και διαρρηγνύοντας τα δεσμά και τους κλοιούς που δημιουργήθηκαν από την αμαρτία. Γι' αυτό και έχει συνδεθεί με το «Επανέφερες από την αιχμαλωσία τον Ιακώβ» το «Συγχώρησες τις ανομίες στον λαό σου» και το «Σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους». Διότι η επιστροφή από την αιχμαλωσία δεν πραγματοποιήθηκε με κανέναν άλλον τρόπο παρά μόνο μέσω της άφεσης των αμαρτιών. Ότι δε και αυτά βρήκαν την εκπλήρωσή τους μέσω της επιφανείας του Σωτήρα μας, το δίδαξε ο Ίδιος στα Ευαγγέλια, όταν, αφού πήρε το βιβλίο του Ησαΐα και διάβασε το «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε για να ευαγγελιστώ τους φτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση», και τα εξής, πρόσθεσε λέγοντας: «Σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή στα αυτιά σας».

Εάν, λοιπόν, αναλογιστεί κανείς το γένος των ανθρώπων, το οποίο στο παρελθόν είχε συρθεί σε αιχμαλωσία από τους αόρατους πολεμίους, τους αληθινούς εχθρούς του Θεού, παρασυρόμενο στις ειδωλολατρίες και σε κάθε είδους αισχρές και αθέμιτες πράξεις, δεν θα διστάσει να αποκαλέσει αυτή την κατάσταση φοβερή αιχμαλωσία των ψυχών. Ο Σωτήρας και Κύριός μας, αφού μας απάλλαξε από αυτήν και μας ελευθέρωσε, παρέχοντας άφεση των παλαιών παραπτωμάτων μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας και λύτρωση από τα προηγούμενα ασεβήματα, κατέστη για εμάς η αιτία της ευχαριστίας που αναφέρεται στον ψαλμό, ώστε να μπορούμε και εμείς να λέμε: «Ευδόκησες, Κύριε, τη γη σου, απέστρεψες την αιχμαλωσία του Ιακώβ. Συγχώρησες τις ανομίες του λαού σου, σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους».

Εις το τέλος· ψαλμός για τους υιούς Κορέ. Η προφητεία ειπώθηκε υπέρ εκείνων από τον λαό των Ιουδαίων που πίστεψαν. «Ευδόκησας»: Το θέλημα του Θεού, λέει, εκπληρώθηκε για τον άνθρωπο, διότι ο άνθρωπος είναι νοητή γη. «Απέστρεψας»: Διότι όσοι από το γένος του Ιακώβ πίστεψαν, δεν υπέπεσαν στην πτώση των Ιουδαίων, οι οποίοι στράφηκαν εναντίον του Χριστού. «Αφήκας»: Δηλαδή, συγχώρησες. «Εκάλυψας»: Στο νερό του βαπτίσματος, προφανώς.

«Ευδόκησας, Κύριε, τη γη σου, απέστρεψας την αιχμαλωσία του Ιακώβ». Κοινά είναι για τον άνθρωπο και για τη γη αυτά που συμβαίνουν. Διότι, όταν ευημερεί η γη, ευημερεί και ο άνθρωπος, και όταν αυτή παιδεύεται, συμπαιδεύεται και αυτός, αφού προέρχεται από αυτήν και τρέφεται από αυτήν. Επομένως, και αυτό που ειπώθηκε τώρα από τον προφήτη μπορεί να εκληφθεί ότι αφορά από κοινού και τα δύο, επειδή και η κτίση, στοιχείο της οποίας είναι η γη, προσδοκά, όπως λέει ο Παύλος, τη δική μας λύτρωση, την οποία τώρα ο προφήτης ονόμασε ευδοκία, η οποία έγινε κοινή για ολόκληρο τον άνθρωπο (για τον οποίο πολλές φορές έχει αποδειχθεί γιατί ονομάζεται γη), αλλά και ειδική για εκείνους από τον λαό των Ιουδαίων που επέστρεψαν σε Αυτόν, τους οποίους ο προφήτης ονόμασε «Αιχμαλωσία του Ιακώβ». Αλλά ποια είναι αυτή η ευδοκία, μάθε το σαφέστερα από τα επόμενα. «Συγχώρησες τις ανομίες του λαού σου, σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους». Διότι ευδόκησε για το καλό μας. Αφού δεν μας συγχώρησε μόνο μία ανομία, αλλά όλες. Και κάλυψε όλες τις αμαρτίες μας μέσω της δικής Του φιλανθρωπίας, όπως ακριβώς ένας ιατρός καλύπτει με φάρμακα τα τραύματα. Μνημόνευσε δε τις ανομίες και τις αμαρτίες, όχι επειδή ήθελε να ταυτολογήσει, αλλά για να δείξει ότι συγχώρησε όχι μόνο τους Ιουδαίους, των οποίων τα σφάλματα ονομάζονται ανομίες, καθώς βρίσκονται υπό τον νόμο του Μωυσή, αλλά συγχώρησε και τα έθνη, των οποίων τα παραπτώματα ονομάζονται αμαρτήματα, επειδή σφάλλοντας ως προς τις επουράνιες έννοιες που αποβλέπουν στο αγαθό, αμαρτάνουν.

Αλλά επειδή οπωσδήποτε είδε αυτόν που στον ογδοηκοστό τέταρτο ψαλμό σαφώς είχε εξαγγελθεί από το Πνεύμα, θέλησε να πει γι' αυτόν τέτοια λόγια όπως αυτά που έψαλε ο Δαυίδ, ο ψαλμωδός, προβάλλοντάς τον: «Ευδόκησες, Κύριε, τη γη σου, απέστρεψας την αιχμαλωσία του Ιακώβ· συγχώρησες τις ανομίες του λαού σου, σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους. Κατέπαυσες όλη την οργή σου, απομακρύνθηκες από την οργή του θυμού σου. Αλήθεια ανέτειλε από τη γη, και δικαιοσύνη πρόβαλε από τον ουρανό»· διότι σε αυτά συνίσταται «η λύτρωση της Ιερουσαλήμ», την οποία στη συνέχεια ιστορείται ότι κήρυξε και προφήτευσε η γυναίκα· διότι λέει: «η οποία δεν απομακρυνόταν από το ιερό.» Πολλοί βέβαια κατοικούν στο ιερό, αλλά κατοικώντας το υβρίζουν, όσοι δεν το κατοικούν έτσι όπως ακριβώς βρισκόταν να το κατοικεί η Άννα, «λατρεύοντας με νηστείες και δεήσεις νύχτα και ημέρα»· διότι με τις νηστείες καθάριζε το σώμα, ενώ με τις δεήσεις έδινε φτερά στο φρόνημα της ψυχής και κατοικούσε στο ιερό ούσα η ίδια ιερή. «Και παρουσιάστηκε εκείνη ακριβώς την ώρα»· διότι οπωσδήποτε το Πνεύμα οδήγησε και αυτήν, όπως ακριβώς και τον Συμεών, στη δοξολογία του βρέφους. «Και ανθωμολογείτο στον Θεό»· δεν δοξολογούσε απλώς αλλά ανθωμολογείτο, αναφωνώντας παρόμοια με αυτά που είχαν ειπωθεί από τον Συμεών. «Και μιλούσε γι' αυτόν σε όλους εκείνους που περίμεναν λύτρωση στην Ιερουσαλήμ.» Ποια και τι λογής πράγματα λέγοντας; «

Ψαλμός πδ'. Εις το τέλος, στους υιούς Κορέ. «Ευδόκησας, Κύριε, τη γη σου» και τα εξής ευχαριστήρια και ικετευτικά προς τον Θεό λόγια. Έπειτα, λέγοντας «δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και το σωτήριό σου δώσε σε εμάς», εννοεί τον αγαπητό Υιό και αληθινό σωτήρα του κόσμου, ο οποίος «και θα λαλήσει ειρήνη στον λαό του και στους οσίους», ήτοι στους πιστούς του, «και σε εκείνους που στρέφουν την καρδιά τους προς αυτόν, και είναι κοντά σε εκείνους που τον φοβούνται, για να κατασκηνώσει η δόξα στη γη μας», είτε στη «χοϊκή ουσία» μας είτε και στη γη, μετασχηματίζοντάς την προς τη δόξα της θεογνωσίας. «Το έλεος και η αλήθεια συναντήθηκαν» στον Ιορδάνη. Έλεος είναι ο Χριστός, αλήθεια ο Βαπτιστής, ο οποίος τον κηρύττει εν αληθεία ως Υιό του Θεού και «αμνό που αίρει την αμαρτία του κόσμου». «Το έλεος και η αλήθεια συναντήθηκαν», δηλαδή τα προαναφερθέντα πρόσωπα, «τη δικαιοσύνη και την ειρήνη καταφίλησαν»· φιλικά καταφίλησαν τη δικαιοσύνη και την ειρήνη, φιλικά ο ένας προσέφερε στον άλλον την αληθινή μαρτυρία. Ο μεν μαρτυρώντας ότι «αυτός είναι ο Υιός του Θεού», ο δε ότι «αυτός είναι ο άγγελος που προκηρύχθηκε μέσω του Ησαΐα και του Μαλαχία, ο οποίος ετοιμάζει την οδό για εκείνον που έρχεται». «Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη», δηλαδή η αληθινά φανερωθείσα Θεοτόκος μητέρα και παρθένος. «Και η δικαιοσύνη πρόβαλε από τον ουρανό» και κατήλθε ο Χριστός με τρόπο άρρητο μέσα στην πάναγνη μήτρα και κοιλιά της. «