Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 84:5

Εκείνοι, λέγει, που άπαξ έχουν καταληφθεί από τα ψευδή θαύματα του αντιχρίστου και έχουν εγγράψει ανεξίτηλα στις καρδιές τους το θεομίσητο όνομά του, προερχόμενοι τόσο από τους Ιουδαίους όσο και από τα έθνη, αφενός θα εμποδίσουν να ταφούν τα άγια σώματα, και αφετέρου θα ευφρανθούν για την απαλλαγή τους από τις μάστιγες, τις οποίες τους επέβαλλαν με σκοπό την επιστροφή τους. Δεν αναλογίζονται ότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται», και ότι θα συγκρατήσει με στόμιο και χαλινό εκείνους που δεν Τον πλησιάζουν, ώστε, έστω και από ανάγκη, να επιστρέψουν στην ευθεία οδό από την οποία παρέκκλιναν εξαπατημένοι. Εμείς, όμως, πρέπει να προσευχόμαστε στον Κύριο λέγοντας: «Καλό είναι σε εμένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά Σου». «Επίστρεψέ μας, Θεέ της σωτηρίας μας», «για να μην εισέλθεις σε κρίση με τους δούλους Σου»· διότι «όταν κρινόμαστε από Εσένα τον φιλάνθρωπο Δεσπότη, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο», αλλά μέσω ολίγων μαστίγων να αποφύγουμε την αιώνια κόλαση, επειδή είσαι πλούσιος σε οικτιρμούς, Χριστέ ο Θεός μας. Και σε Εσένα πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το ζωοποιό Πνεύμα, στους αιώνες· αμήν.

«Επίστρεψέ μας, Θεέ των σωτηρίων μας». Στο σημείο αυτό αναπέμπει ικεσία εκ προσώπου του λαού των Ιουδαίων, οι οποίοι ζητούν να τύχουν και αυτοί της χάριτος. «Δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου». Επειδή ο Κύρος, ο οποίος βασίλευσε στους Πέρσες, έδωσε το δικαίωμα της επιστροφής σύμφωνα με την προφητεία του Ησαΐα, βιάζονται να φθάσουν στην πατρίδα τους. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ικετεύουν τον Θεό, να τους παράσχει γρήγορα τη σωτηρία από φιλανθρωπία. Τάχιστα, λέει, ω Δέσποτα, δείξε σε εμάς την αγαθότητά σου, ώστε να τύχουμε της σωτηρίας σου και της απελευθέρωσης από εδώ. Αφού ο προφήτης προσέφερε την ικεσία κατ' αυτόν τον τρόπο εκ μέρους τους, δέχεται την απόκριση του Θεού και λέει: «Θα ακούσω τι θα λαλήσει μέσα μου Κύριος ο Θεός». Έχοντας παύσει ο προφήτης την ικεσία, αναμένει σιωπώντας την απάντηση από το Πνεύμα.

Γι' αυτό έχει λεχθεί: Κατέπαυσας όλη την οργή σου, απομακρύνθηκες από την οργή του θυμού σου. Επίστρεψέ μας, Θεέ της σωτηρίας μας, και απόστρεψε τον θυμό σου από εμάς. Μήπως θα οργίζεσαι εναντίον μας στον αιώνα; Ή θα παρατείνεις την οργή σου από γενεά σε γενεά; Θεέ, εσύ, επιστρέφοντας, θα μας ζωογονήσεις, και ο λαός σου θα ευφρανθεί σε εσένα. Τα μεν προηγούμενα προφητεύονταν για όσα επρόκειτο να γίνουν σε όλη τη γη, τα οποία μάλιστα εκπληρώθηκαν με την παρουσία του Σωτήρα μας, σύμφωνα με την ερμηνεία που αποδόθηκε· τα δε προκείμενα περιέχουν προσευχή υπέρ του εκ περιτομής λαού. Επειδή, δηλαδή, ο προφήτης προέβλεπε μέσω του θείου Πνεύματος την απείθεια του ιουδαϊκού έθνους προς τον Χριστό, και την οργή που θα τους καταλάμβανε εξαιτίας όσων επρόκειτο να τολμήσουν, δικαιολογημένα αναπέμπει την προκείμενη προσευχή υπέρ αυτών· ώστε να μη φαίνεται πλέον ότι ο ψαλμός περιέχει αντίφαση, καθώς προηγουμένως προφήτευσε τα πλέον ευεργετικά για όλη τη γη, ενώ στα προκείμενα διατυπώνει την προσευχή σαν να μην είχε πραγματοποιηθεί κανένα καλό. Τα πρώτα, λοιπόν, προφητεύονταν σχετικά με τις ευεργεσίες που παρασχέθηκαν στη ζωή των ανθρώπων μέσω του Σωτήρα μας· στα δεύτερα, όμως, ο προφήτης προσεύχεται υπέρ των ομοεθνών του, ικετεύοντας αφενός να παύσει η εναντίον τους οργή, και αφετέρου να αξιωθούν και αυτοί την επιστροφή του Θεού και την εν Χριστώ ευφροσύνη του Θεού.

Διάψαλμα· παύση (ανοχή) του λόγου. «κατέπαυσας» Διότι δεν υπάρχει πλέον έχθρα προς τον άνθρωπο· διότι γκρεμίστηκε το μεσότειχο και [πλέον] υπάρχει η ειρήνη. «ἀπέστρεψας» Ο Θεός έδειξε επιείκεια για την κακοπάθεια του ανθρώπου και από ευσπλαχνία τον έσωσε. «ἐπίστρεψον ἡμᾶς» Διότι ο Κύριος, με τον ερχομό Του, επέστρεψε τον άνθρωπο από την οδό της πλάνης στην οδό της σωτηρίας, δηλαδή στην πίστη. «καὶ ἀπόστρεψον» Την οργή που προκάλεσε ο άνθρωπος, έχοντας προσχωρήσει στους δαίμονες. «μὴ εἰς τὸν αἰῶνα» Διότι θεωρούσε ο άνθρωπος ότι δεν θα υπάρξει πλέον γι' αυτόν επίσκεψη (φροντίδα) από τον Θεό. «ἢ διατενεῖς» Μήπως, λέει, ο Θεός θα λησμονήσει μέχρι τέλους τον άνθρωπο, επειδή Τον παρόργισε τόσο πολύ; «ὁ θεός» Διότι ο Θεός, επιστρέφοντας, ζωοποίησε τον άνθρωπο με τη χάρη Του. «καὶ ὁ λαός» Διότι ο πιστός λαός ευφραίνεται κάθε μέρα στη μυστική τράπεζα. «δεῖξον ἡμῖν» Την ένσαρκη έλευση του Χριστού επιθυμούσε διακαώς να δει ο άνθρωπος. «καὶ τὸ σωτήριόν σου» Τον σταυρό, λέει, δώρησέ μας· διότι ο σταυρός δόθηκε στο γένος των ανθρώπων ως ακαταμάχητο όπλο σωτηρίας. «ἀκούσομαι» Ο άνθρωπος που πίστεψε περίμενε τη φωνή των Ευαγγελίων (του Ευαγγελίου). «ὅτι λαλήσει» Με το να πει: την ειρήνη την δική μου σας αφήνω, την ειρήνη την δική μου σας δίνω. «καὶ ἐπὶ τοὺς ὁσίους» Διότι πρώτα στους αποστόλους κηρύττει την ειρήνη και μέσω αυτών σε εκείνους που επιστρέφουν με όλη τους την καρδιά.

Το διάψαλμα προτάσσεται της μελωδίας, και όχι άσκοπα ο προφήτης διέκοψε τους λόγους του, αλλά επειδή εξέθεσε πολύ μεγάλα νοήματα, ώστε ο νους, έχοντας κουραστεί μπροστά στο μέγεθος των αποκαλύψεων, να χρειάζεται να αναπαυθεί για χάρη μιας πιο ακριβούς θεωρίας τους. «Κατέπαυσας πάσαν την οργήν σου· απέστρεψας από οργής θυμού σου». Δεν κατέπαυσε την οργή εν μέρει, αλλά ολοκληρωτικά, όχι με σκοπό να την αναβάλει για κάποιο διάστημα, αλλά για να την εξαφανίσει παντελώς και να μην αφήσει κανένα ίχνος της· γι' αυτό και λέγεται ότι απομάκρυνε την οργή του θυμού του· και απομακρύνοντας την οργή, είναι φανερό ότι στράφηκε προς τη φιλανθρωπία. Αλλά επειδή εξέθεσε τα μελλοντικά γεγονότα σαν να ήταν παρόντα, χρησιμοποιώντας προφητικό ύφος, παρατήρησε πώς μετέτρεψε την προφητεία σε προσευχή, υποδεικνύοντας ότι αυτά δεν έχουν γίνει ακόμη, αλλά εναπόκεινται στη σφαίρα της ελπίδας. «Επίστρεψον ημάς, ο Θεός των σωτηρίων ημών, και απόστρεψον τον θυμόν σου αφ' ημών». Επομένως, η οργή δεν αποτελεί πάθος για τον Θεό, αλλά απειλή που γίνεται για το δικό μας συμφέρον. Γι' αυτό, εάν εμείς επιστρέψουμε, αποστρέφεται και εκείνος τον θυμό, και παύει να οργίζεται, θεωρώντας πολύ σημαντική τη σωτηρία μας, σε βαθμό που επινόησε πολλούς τρόπους για να βρεθούν πολλές οδοί γι' αυτήν· και γι' αυτόν τον λόγο δικαίως αποκαλείται Θεός των σωτηρίων. «Μη εις τους αιώνας οργισθής ημίν, ή διατενείς την οργήν σου από γενεάς εις γενεάν;»

Αυτά, λοιπόν, τα ελκύει και τα εξασφαλίζει για τον εαυτό του, μεταβαίνοντας από δύναμη σε δύναμη και προετοιμάζοντας στην καρδιά του αναβάσεις αρετών.