Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 84:9

«Επίστρεψέ μας, Θεέ των σωτηρίων μας». Στο σημείο αυτό αναπέμπει ικεσία εκ προσώπου του λαού των Ιουδαίων, οι οποίοι ζητούν να τύχουν και αυτοί της χάριτος. «Δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου». Επειδή ο Κύρος, ο οποίος βασίλευσε στους Πέρσες, έδωσε το δικαίωμα της επιστροφής σύμφωνα με την προφητεία του Ησαΐα, βιάζονται να φθάσουν στην πατρίδα τους. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ικετεύουν τον Θεό, να τους παράσχει γρήγορα τη σωτηρία από φιλανθρωπία. Τάχιστα, λέει, ω Δέσποτα, δείξε σε εμάς την αγαθότητά σου, ώστε να τύχουμε της σωτηρίας σου και της απελευθέρωσης από εδώ. Αφού ο προφήτης προσέφερε την ικεσία κατ' αυτόν τον τρόπο εκ μέρους τους, δέχεται την απόκριση του Θεού και λέει: «Θα ακούσω τι θα λαλήσει μέσα μου Κύριος ο Θεός». Έχοντας παύσει ο προφήτης την ικεσία, αναμένει σιωπώντας την απάντηση από το Πνεύμα.

Διότι, εάν εξαιτίας του ότι τα λόγια που εξέφερε δεν ήταν του Υιού, αλλά ήταν του Πατέρα, καθώς και τα έργα, έλεγε: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα»· και ο μεν Δαβίδ λέγει: «Θα ακούσω τι θα λαλήσει μέσα μου Κύριος ο Θεός»· ο δε Σολομών: «Οι δικοί μου λόγοι έχουν ειπωθεί από τον Θεό»· και ο μεν Μωυσής διακονούσε τους λόγους που προέρχονταν από τον Θεό, καθένας δε από τους προφήτες δεν έλεγε τα δικά του, αλλά τα προερχόμενα από τον Θεό: «Αυτά λέγει ο Κύριος»· και τα έργα τα οποία επιτελούσαν οι άγιοι, έλεγαν πως δεν είναι δικά τους, αλλά του Θεού που τους έδωσε τη δύναμη· όπως ο μεν Ηλίας και ο Ελισσαίος επικαλούνταν τον Θεό, ώστε να αναστήσει Εκείνος τους νεκρούς· όπως και στον Νεεμάν λέγει ο Ελισσαίος, αφού τον καθάρισε από τη λέπρα: «Για να γνωρίσεις ότι υπάρχει Θεός στον Ισραήλ»· ο δε Σαμουήλ και αυτός κατά τις ημέρες του θερισμού προσευχόταν στον Θεό να δώσει βροχή· και οι απόστολοι έλεγαν ότι δεν επιτελούν τα θαύματα με δική τους δύναμη, αλλά με τη χάρη του Κυρίου· είναι φανερό ότι, σύμφωνα με αυτόν τον ισχυρισμό, μια τέτοια φωνή θα ήταν κοινή για όλους, ώστε να μπορεί και ο καθένας να λέγει: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα»· και, επομένως, να μην είναι πλέον Αυτός ο ένας και μοναδικός Υιός του Θεού και Λόγος και Σοφία, αλλά να τυγχάνει και Αυτός να είναι ένας ανάμεσα σε πολλούς.

Διότι, εάν ο λόγος ήταν ότι τα ρήματα τα οποία εξέφερε δεν ήταν του Υιού, αλλά ότι και τα «έργα» ήταν «του Πατρός», πώς έλεγε: «Εγώ εν τω Πατρί και ο Πατήρ εν εμοί»; Και ο μεν Δαβίδ λέγει: «Θα ακούσω τι θα λαλήσει εντός μου ο Θεός», ο δε Σολομών: «οι δικοί μου λόγοι έχουν ειπωθεί από τον Θεό», και ο μεν Μωυσής διακονούσε τους λόγους που προέρχονταν από τον Θεό, ο καθένας δε από τους προφήτες δεν έλεγε τα δικά του, αλλά τα προερχόμενα από τον Θεό, λέγοντας «αυτά λέγει ο Κύριος»· και τα έργα, τα οποία έκαναν οι άγιοι, έλεγαν ότι δεν είναι δικά τους, αλλά του Θεού που τους έδωσε τη δύναμη, όπως ο μεν Ηλίας και ο Ελισσαίος που επικαλούνταν τον Θεό, ώστε να αναστήσει Αυτός τους νεκρούς. Έτσι και στον Νεεμάν έλεγε ο Ελισσαίος, αφού τον καθάρισε από τη λέπρα: «για να γνωρίσεις ότι υπάρχει Θεός στον Ισραήλ», ο δε Σαμουήλ και αυτός, σε ημέρες θερισμού, παρακαλούσε τον Θεό «να δώσει βροχή», και οι απόστολοι έλεγαν ότι δεν έκαναν τα σημεία με «δική τους δύναμη», αλλά με τη χάρη του Κυρίου. Είναι προφανές ότι, σύμφωνα με αυτόν τον ισχυρισμό, μια τέτοια έκφραση θα ήταν κοινή για όλους, ώστε να μπορεί και ο καθένας να λέει «εγώ εν τω Πατρί και ο Πατήρ εν εμοί», και κατά συνέπεια να μην είναι πλέον ένας ο Υιός και Λόγος και Σοφία του Πατρός, αλλά να τυγχάνει και αυτός να είναι απλώς ένας εκ των πολλών.

Ότι συνηθίζουν οι αιρετικοί να λένε πως όσα λέγονται μέσω των προφητών έχουν ειπωθεί ως εκ προσώπου του Αγίου Πνεύματος· γι' αυτό νομίζουν ότι το Άγιο Πνεύμα είναι κατώτερο του Θεού, κακώς, επειδή ο ψαλμός λέει: «Ελάτε, ας τον προσκυνήσουμε», ωσάν να προσκυνούσε το Πνεύμα μαζί με τους ανθρώπους. Απαντούμε σε αυτούς τα ακόλουθα. Τι σημαίνει λοιπόν το ότι λέει επίσης: «Ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου;» Μήπως λοιπόν κλαίει και το Πνεύμα, όπως εσύ ισχυρίζεσαι; Και αλλού, για να δειχθεί η κυριότητα του Πνεύματος, λέει: «Διότι εγώ είμαι Κύριος ο Θεός». Και σε άλλο σημείο λέει: «Γνωρίστε ότι ο Κύριος, αυτός είναι ο Θεός»· και πάλι: «Θα ακούσω τι θα λαλήσει μέσα μου Κύριος ο Θεός». Ελέγχοντας δε στα βιβλία των Βασιλειών λέει: «Το Πνεύμα μίλησε μέσα μου», όχι μέσω εμού. Και για να μαρτυρήσει ο Παύλος ποιος ήταν αυτός που μιλούσε μέσω των προφητών, διάβασε τα όσα γράφτηκαν από αυτόν στην προς Εβραίους επιστολή: «Πολυμερώς και πολυτρόπως τον παλαιό καιρό ο Θεός, αφού μίλησε στους πατέρες μέσω των προφητών, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού». Επομένως έχει φανερωθεί ότι το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός. Ας δούμε πάλι πώς έχει ο θείος χρηματισμός, τον οποίο απηύθυνε ο Θεός προς τον Ηλία. Διότι τότε ο Ηλίας απευθυνόταν παραπονούμενος στον Θεό, λέγοντας: «Τα θυσιαστήριά σου τα κατέσκαψαν, και τους προφήτες σου τους απέκτειναν· και εγώ απέμεινα μόνος· και ζητούν να πάρουν την ψυχή μου».

Λέει λοιπόν: «Αρχή του λόγου του Κυρίου στον Ωσηέ· και είπε ο Κύριος προς τον Ωσηέ». Διότι αρχίζει ο Θεός να αποκαλύπτει μυστήρια μέσα στον προφήτη, σύμφωνα ακριβώς με εκείνο που έχει λεχθεί σαφώς από άλλον προφήτη: «Στη σκοπιά μου θα σταθώ και θα ανέβω σε πέτρα, και θα παρατηρήσω για να δω τι θα μιλήσει μέσα μου Κύριος ο Θεός». Διότι ο Θεός των όλων αποκαλύπτει στους αγίους βάζοντας στον νου τους τη γνώση των μελλοντικών. Έτσι λοιπόν και ο μακάριος Δαβίδ λέει: «Θα ακούσω τι θα μιλήσει μέσα μου Κύριος ο Θεός, διότι θα μιλήσει ειρήνη στον λαό του». Εξίσου όμως και ο μακάριος προφήτης Ζαχαρίας έρχεται σε εμάς με τα ίδια λόγια· διότι είπε: «Και αποκρίθηκε ο άγγελος που μιλούσε μέσα μου». Διότι συνηθιζόταν από τους αγίους προφήτες να αποκαλούν άγγελο τον Λόγο του Θεού, ως εκείνον που τους αναγγέλλει και καθιστά σαφές το θέλημα του Θεού και Πατέρα. Αυτό θα το επιβεβαιώσει λέγοντας και ο προφήτης Ησαΐας για αυτόν: «Διότι κάθε στολή που έχει μαζευτεί με δόλο, θα την πληρώσουν με αντάλλαγμα, και θα θελήσουν να είχαν καεί στη φωτιά· διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, και το όνομά του καλείται Μεγάλης βουλής άγγελος». Ότι δε η αποκάλυψη στους αγίους ήταν λεπτή και αόρατη, και δεν επιτελούνταν με γλώσσα και ρήματα σαν τα δικά μας, θα μας το πληροφορήσει γράφοντας ο Παύλος: «Ή μήπως ζητάτε απόδειξη του Χριστού που μιλάει μέσα μου;».

Γι' αυτό, λοιπόν, λέει ο ίδιος ο Αββακούμ: «Στη σκοπιά μου θα σταθώ και θα ανεβώ πάνω στον βράχο, και θα παρατηρήσω για να δω τι θα μου πει και τι θα απαντήσω στον έλεγχό μου». Και πάλι κάποιος άλλος λέει: «Άκουσα μήνυμα από τον Κύριο, και απέστειλε πρεσβευτή στα έθνη». Και επιπλέον, και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέει: «Θα ακούσω τι θα μου πει ο Κύριος ο Θεός». Κάτι παρόμοιο υποδηλώνει και τώρα ο Προφήτης λέγοντας: «Φυλάχτηκα και τρόμαξε η καρδιά μου». Δηλαδή λέει, κράτησα στο νου μου τη δύναμη των όσων ειπώθηκαν· έπειτα, τρόμαξα φοβερά από τη φωνή της προσευχής των χειλιών μου. Διότι, ενώ απηύθυνε την ικεσία προς τον Θεό με ωδή, και ο τρόπος της προφητείας του ήταν μελωδικός, ο σκοπός και ο νους του δεν επικεντρώνονταν στην εύρυθμη απαγγελία, αλλά κυριευόταν από πικρία και θλίψη, και ήταν υπερβολικά τρομοκρατημένος, καθώς το Πνεύμα διατύπωνε μέσα του όσα επρόκειτο να συμβούν στους Ισραηλίτες κατά τους έσχατους καιρούς. Εκείνο δε που τον θορυβούσε περισσότερο και τον έκανε να τρέμει, όπως είναι φυσικό, ίσως να ήταν αποκλειστικά τούτο: μήπως τυχόν εγκλωβιστεί και αυτός μέσα στα δεινά, και αντικρίσει τη συντριβή του λαού, και δει τον θάνατο να ρίχνεται στα κεφάλια των ανόμων, και αυτά να διαμελίζονται σε κατάσταση πανικού και να κλονίζονται μέσα σε αυτόν, σύμφωνα με το νόημα που έχει ήδη αποδοθεί προηγουμένως.

Απάντηση σε αυτά. Επομένως, σύμφωνα με εσάς, ω αιρετικοί, ας επιτραπεί και στον καθένα από τους αγίους να εκφωνεί μια τέτοια φράση· επειδή και αυτοί έγιναν διάκονοι των θείων λόγων και, λαμβάνοντας τη δύναμη από ψηλά, έγιναν δημιουργοί θαυμαστών έργων. Διότι ο μακάριος Δαβίδ λέει: «Θα ακούσω τι θα λαλήσει μέσα μου Κύριος ο Θεός». Ο δε σοφότατος Σολομών: «Οι δικοί μου λόγοι έχουν ειπωθεί από τον Θεό». Και ο μακάριος Μωυσής έγινε πιστός διάκονος των λόγων του Θεού, και γενικώς καθένας από τους προφήτες δεν χρησιμοποιούσε δικά του λόγια, αλλά είχε πάντοτε στο στόμα του το: «Αυτά λέει ο Κύριος». Από αυτά, λοιπόν, μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι και πολλοί άλλοι φαίνεται πως διακόνησαν τους λόγους του Θεού· επιτελούσαν μάλιστα και αυτοί θαυμαστά έργα, έχοντας λάβει, όπως ειπώθηκε, τη δύναμη από τον Θεό. Και μάλιστα, οι μαθητές του Σωτήρα λένε προς αυτούς που θαύμαζαν τα όσα συνέβαιναν μέσω αυτών: «Άνδρες αδελφοί, γιατί μας κοιτάζετε με προσοχή σαν να έχουμε κάνει τον χωλό να περπατήσει με τη δική μας δύναμη και ευσέβεια;». Ας επιτραπεί λοιπόν και στον καθένα από αυτούς να χρησιμοποιεί τη φράση του Κυρίου και να λέει: «Εγώ είμαι στον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι σε εμένα»· επειδή και καθένας από αυτούς, όπως ήδη προαναφέρθηκε, χρησιμοποίησε θεία λόγια και επιτέλεσε θαύματα, έχοντας λάβει τη δύναμη από τον Θεό.

«Δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και δώσε μας το σωτήριόν σου». Ακόμη και αυτά εύχεται ο Προφήτης, ικετεύοντας να αξιωθεί και ο ίδιος να δει με τα μάτια του όσα πρόκειται να συμβούν μέσω του ελέους του Θεού, τα οποία βεβαίως προφήτευσε προηγουμένως. Παρακαλεί δε να αξιωθεί να δει και την επίλαμψη του Χριστού στους ανθρώπους, λέγοντας: «Και το σωτήριόν σου δώσε μας». Ότι δε το σωτήριο είναι ο ίδιος ο Χριστός, το δίδαξε σαφώς ο Συμεών στα Ευαγγέλια· παίρνοντας, λοιπόν, στα χέρια του τον Ιησού ενώ ήταν ακόμη βρέφος, είπε: «Νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα, κατά τον λόγον σου εν ειρήνη. Διότι είδαν τα μάτια μου το Σωτήριόν σου». Αυτό ακριβώς, λοιπόν, εύχεται να δει και ο Προφήτης· γι' αυτό λέει ο Σωτήρας: «Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν». «Θα ακούσω τι θα λαλήσει μέσα μου Κύριος ο Θεός, διότι θα λαλήσει ειρήνη στον λαό του, και στους οσίους του, και σε αυτούς που επιστρέφουν την καρδιά τους». Έχοντας προσευχηθεί ο Προφήτης, παραδίδεται στη σιωπή, πιστεύοντας ότι θα εισακουστεί. Έπειτα, προσδοκώντας να λάβει απάντηση, λέει μέσα του: Η προσευχή μου υπήρξε τέτοια· είναι καιρός λοιπόν να ακούσω το Άγιο Πνεύμα, και να μάθω από αυτό τι πρόκειται να διακηρύξει περί της ειρήνης του λαού του, και περί εκείνων που πρόκειται να επιστρέψουν μέσω του Χριστού του.

Διότι αυτό ήταν και η αιτία των όσων ακολούθησαν· επειδή, εξαιτίας του ελέους του Θεού, επακολούθησαν και όλα τα υπόλοιπα. Διότι μετά το έλεος ήλθε η αλήθεια, έπειτα η δικαιοσύνη, και πάνω από όλα η ειρήνη. Έχει γραφτεί δε σαφώς για τον Σωτήρα μας: «Ότι αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος έκανε και τα δύο ένα»· και, «Ειρηνοποιώντας δι' αυτού τα επουράνια και τα επίγεια»· και πάλι: «Ερχόμενος ευαγγελίστηκε την ειρήνη στους μακρινούς και στους κοντινούς». Εύλογα, λοιπόν, εξαιτίας αυτών λέγεται στον ψαλμό το: «Όμως κοντά σε αυτούς που τον φοβούνται είναι η σωτηρία του, για να κατοικήσει η δόξα στη γη μας». Διότι πολλή και μεγάλη δόξα στη δική μας γη, εννοώ δηλαδή στην οικουμένη των ανθρώπων, φανερώθηκε μέσω της εκπλήρωσης των όσων είχαν προφητευθεί. Και πώς, άλλωστε, δεν θα κατοικούσε η δόξα στη γη μας, όταν και η σωτηρία του, ο ίδιος ο Χριστός του, και η εξ ουρανού δικαιοσύνη καταδέχθηκε να επιβεί σε αυτήν; Όλα αυτά, λοιπόν, αφού τα άκουσε προσεκτικά από τον Θεό που τα προόρισε και τα προείπε για τον λαό του, τα εξαγγέλλει μετά την προσευχή του, λέγοντας: «Θα ακούσω τι θα λαλήσει ο Κύριος ο Θεός»· γι' αυτό και πρόσθεσε στη συνέχεια: «Ότι θα λαλήσει ειρήνη στον λαό του». Αυτή δε η ειρήνη πραγματοποιήθηκε για τον λαό, όταν το έλεος και η αλήθεια συναντήθηκαν, η δικαιοσύνη και η ειρήνη ασπάστηκαν η μία την άλλη.

Ας φωτιστούμε στην ακοή, ας φωτιστούμε στη γλώσσα· για να ακούσουμε τι θα λαλήσει ο Κύριος ο Θεός, και να γίνει σε εμάς ακουστό το πρωινό Του έλεος, και να ακούσουμε αγαλλίαση και ευφροσύνη η οποία θα αντηχεί σε θείες ακοές· για να μην είμαστε κοφτερό μαχαίρι, ούτε ακονισμένο ξυράφι, ούτε κάτω από τη γλώσσα μας να κρύβουμε κόπο και πόνο, αλλά να λαλούμε τη σοφία του Θεού εν μυστηρίω, την αποκρυμμένη, τρέφοντας σεβασμό για τις πύρινες γλώσσες.

Διότι αυτός είναι η ειρήνη σας, ο οποίος έκανε τα δύο ένα, και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατήργησε την έχθρα πάνω στον σταυρό του. Αυτός και προς τους δικούς του μαθητές, και μέσω εκείνων προς εμάς, είπε ότι σε όποια πόλη ή σπίτι εισέλθουμε, να προαναγγέλλουμε σε αυτούς την ειρήνη. Και ολόκληρο το έργο της παρουσίας του είναι η ειρήνη, και για χάρη της έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε στη γη. Γι' αυτό και ο Δαβίδ προείπε γι' αυτόν: «Θα ανατείλει στις ημέρες του δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης». Και σε άλλον ψαλμό πάλι λέει γι' αυτόν: «Ότι θα εξαγγείλει ειρήνη στον λαό του και στους οσίους του, και σε όσους στρέφουν την καρδιά τους σε αυτόν».

Είμαστε, λοιπόν, μαζί σας εν Χριστώ και στο όνομα του Χριστού ενεργούμε ως πρεσβευτές, σαν να σας παρακαλεί ο Ίδιος μέσω ημών: συμφιλιωθείτε με τον Θεό, αναγνωρίστε τη μεταξύ σας συγγένεια, η οποία υπάρχει σε σας όχι μόνο κατά ψυχή, αλλά και κατά σώμα. Διότι έτσι θα γίνετε και υιοί και κληρονόμοι της ειρήνης, ή, για να το πούμε ταυτοσήμως, του Θεού. Διότι Αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος έκανε τα δύο ένα, γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, κατήργησε την έχθρα πάνω στον σταυρό και εμφύτευσε την ειρήνη στις ψυχές μας. Επειδή, πράγματι, ολόκληρο το έργο της παρουσίας του είναι η ειρήνη, και για χάρη της έκλινε τους ουρανούς και κατήλθε στη γη. Γι' αυτό και ο Δαβίδ προείπε γι' αυτόν: «Στις ημέρες του θα ανατείλει δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης»· και σε άλλον ψαλμό λέει πάλι γι' αυτόν ότι «θα μιλήσει με λόγια ειρήνης προς τον λαό του, και προς εκείνους που στρέφουν την καρδιά τους σε αυτόν».

Διάψαλμα· παύση (ανοχή) του λόγου. «κατέπαυσας» Διότι δεν υπάρχει πλέον έχθρα προς τον άνθρωπο· διότι γκρεμίστηκε το μεσότειχο και [πλέον] υπάρχει η ειρήνη. «ἀπέστρεψας» Ο Θεός έδειξε επιείκεια για την κακοπάθεια του ανθρώπου και από ευσπλαχνία τον έσωσε. «ἐπίστρεψον ἡμᾶς» Διότι ο Κύριος, με τον ερχομό Του, επέστρεψε τον άνθρωπο από την οδό της πλάνης στην οδό της σωτηρίας, δηλαδή στην πίστη. «καὶ ἀπόστρεψον» Την οργή που προκάλεσε ο άνθρωπος, έχοντας προσχωρήσει στους δαίμονες. «μὴ εἰς τὸν αἰῶνα» Διότι θεωρούσε ο άνθρωπος ότι δεν θα υπάρξει πλέον γι' αυτόν επίσκεψη (φροντίδα) από τον Θεό. «ἢ διατενεῖς» Μήπως, λέει, ο Θεός θα λησμονήσει μέχρι τέλους τον άνθρωπο, επειδή Τον παρόργισε τόσο πολύ; «ὁ θεός» Διότι ο Θεός, επιστρέφοντας, ζωοποίησε τον άνθρωπο με τη χάρη Του. «καὶ ὁ λαός» Διότι ο πιστός λαός ευφραίνεται κάθε μέρα στη μυστική τράπεζα. «δεῖξον ἡμῖν» Την ένσαρκη έλευση του Χριστού επιθυμούσε διακαώς να δει ο άνθρωπος. «καὶ τὸ σωτήριόν σου» Τον σταυρό, λέει, δώρησέ μας· διότι ο σταυρός δόθηκε στο γένος των ανθρώπων ως ακαταμάχητο όπλο σωτηρίας. «ἀκούσομαι» Ο άνθρωπος που πίστεψε περίμενε τη φωνή των Ευαγγελίων (του Ευαγγελίου). «ὅτι λαλήσει» Με το να πει: την ειρήνη την δική μου σας αφήνω, την ειρήνη την δική μου σας δίνω. «καὶ ἐπὶ τοὺς ὁσίους» Διότι πρώτα στους αποστόλους κηρύττει την ειρήνη και μέσω αυτών σε εκείνους που επιστρέφουν με όλη τους την καρδιά.

Να δειχθεί στους ανθρώπους το έλεος του Θεού και το σωτήριο, τουτέστιν, ο Θεός Λόγος που εμφανίστηκε ένσαρκος, για τον οποίο μαρτυρεί ο Συμεών ότι ονομάζεται σωτήριο. Διότι, αφού τον πήρε στην αγκαλιά του στο ιερό, ευχαρίστησε τον Θεό και έλεγε: «Νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα, κατά το ρήμα σου εν ειρήνη, διότι είδαν οι οφθαλμοί μου το σωτήριόν σου». Το ότι επίσης ονομάζεται και έλεος, λίγο πιο κάτω το αποδεικνύει ο ίδιος ο προφήτης. Εντούτοις, καθετί από τα δύο έτυχε να ονομαστεί από τα ίδια τα πράγματα. «Θα ακούσω τι θα μου πει ο Κύριος ο Θεός, διότι θα μιλήσει για ειρήνη στον λαό του και στους οσίους του, και σε όσους στρέφουν την καρδιά τους προς αυτόν». Θαυμαστός είναι ο προφήτης για την πίστη του· διότι, μαζί με τον σπόρο της προσευχής, προσδοκά και τον καρπό που προέρχεται από αυτήν· και γνωρίζοντας προς ποιον προσευχήθηκε, προετοίμασε τον εαυτό του για να ακούσει περί ειρήνης· δηλαδή αυτής της ειρήνης την οποία ο Χριστός έδωσε στον λαό του, σε όσους δηλαδή τον ευλαβούνται, μέσω του χορού των αποστόλων. Αυτοί δικαίως ονομάζονται όσιοί του και εκείνοι που επιστρέφουν σε αυτόν με την καρδιά τους, επειδή αφιέρωσαν ολόκληρο τον εαυτό τους στον Χριστό, και στράφηκαν με όλη τους την καρδιά προς αυτόν μακριά από όλα τα βιοτικά, ώστε να μην ενδιαφέρονται πλέον ούτε για γονείς ούτε για συγγενείς ούτε για τέχνη, αλλά να λένε με παρρησία: «Ιδού εμείς αφήσαμε τα πάντα και σε ακολουθήσαμε· τι άραγε θα υπάρξει για εμάς;».

Ελάτε λοιπόν σήμερα και εμείς, αγαπητοί, με ετοιμότητα καρδιάς και με ευήκοα ώτα, να ακούσουμε τι θα μας πει ο Κύριος ο Θεός, τόσο μέσω των προφητών όσο και μέσω των Ευαγγελίων, περί αυτής της θειοτάτης εορτής. Οπωσδήποτε θα λαλήσει ειρήνη στον λαό Του, και στους οσίους Του, και σε εκείνους που στρέφουν την καρδιά τους προς Αυτόν. Σήμερα, προφητικές σάλπιγγες αναπτέρωσαν την οικουμένη, φαιδρύναν και στεφάνωσαν τις απανταχού Εκκλησίες του Κυρίου, και, αφού παρέλαβαν τους πιστούς από το σκάμμα των αγίων νηστειών και από την παλαίστρα εναντίον των παθών, τους δίδαξαν να ψάλλουν τον επινίκιο ύμνο και το καινό θέαμα της ειρήνης στον νικοποιό Χριστό. Ελάτε λοιπόν όλοι, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο· ελάτε όλα τα έθνη, ας χειροκροτήσουμε και ας αλαλάξουμε προς τον Θεό τον Σωτήρα μας με φωνή αγαλλιάσεως. Κανείς ας μην μείνει άμοιρος της χαράς, κανείς ας μην υστερήσει από την κλήση, διότι το σπέρμα όσων απείθησαν οδηγήθηκε στην απώλεια· κανείς ας μην φανεί αγνώμων κατά την υπάντηση του Βασιλέως, για να μην αποκλειστεί έξω από τον νυμφώνα· κανείς ανάμεσά μας ας μην βρεθεί σκυθρωπός ή κατηφής κατά την υποδοχή, για να μην συγκατακριθεί με τους πονηρούς πολίτες. Και πονηρούς πολίτες εννοώ εκείνους που δεν θέλουν να δεχθούν τον Κύριο ως βασιλιά τους. Όλοι μαζί ας προσέλθουμε με φαιδρότητα, όλοι ας Τον υποδεχθούμε πρόθυμα, και ας εορτάσουμε με τρόπο υπερκόσμιο.

Εμείς όμως, αφήνοντας αυτούς που έχουν απολέσει την καρδιά τους, για τους οποίους ο Σολομών έλεγε εκ μέρους του Κυρίου: «Μιλούσα και δεν ακούγατε, απηύθυνα λόγια και δεν προσέχατε», ας επανέλθουμε στο προκείμενο ζήτημα, και ας πλησιάσουμε στον άμβωνα, για να ακούσουμε τι θα μας πει ο Κύριος ο Θεός, ο μέγας ευαγγελιστής, αυτός που μας αναγγέλλει πάνω στη γη το ουράνιο πρόσταγμα του Πατρός. Είναι δε φανερό ότι θα μιλήσει για ειρήνη προς τον λαό του, ως Θεός της ειρήνης· ή θα προσκαλέσει κοντά του ως αγαθός τους καταπονημένους, και θα τους προστατεύσει ως δίκαιος βασιλιάς. Μακαρίζει αυτούς που κλαίνε με μετάνοια, ταλανίζει όσους ζουν με υποκρισία, μακαρίζει εκείνους που γρηγορούν και ταλανίζει τους ράθυμους· δοξάζει τους εύσπλαχνους ως εύσπλαχνος και μακαρίζει τους ελεήμονες ως ελεήμων: «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν». Και καθώς είναι εντελώς ξένος προς την ασπλαχνία και τη σκληρότητα, και αμέτοχος σε κάθε κακία, απωθεί και εξορίζει την ασπλαχνία, και αποστρέφεται τους σκληρούς, τους ανελεήμονες και όσους δεν δίνουν στους άλλους· και θα έλθει σε αντιλογία μαζί τους, πότε ο ίδιος, πότε διά του πατριάρχη Αβραάμ ή και δι' άλλων αγίων. Αυτούς που πρόκειται τότε να βρεθούν στα αριστερά του, ο ίδιος τους εγκαλεί και τους ονειδίζει, επειδή, ενώ μπορούσαν να ελεήσουν, δεν ελέησαν.

Ψαλμός πδ'. Εις το τέλος, στους υιούς Κορέ. «Ευδόκησας, Κύριε, τη γη σου» και τα εξής ευχαριστήρια και ικετευτικά προς τον Θεό λόγια. Έπειτα, λέγοντας «δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και το σωτήριό σου δώσε σε εμάς», εννοεί τον αγαπητό Υιό και αληθινό σωτήρα του κόσμου, ο οποίος «και θα λαλήσει ειρήνη στον λαό του και στους οσίους», ήτοι στους πιστούς του, «και σε εκείνους που στρέφουν την καρδιά τους προς αυτόν, και είναι κοντά σε εκείνους που τον φοβούνται, για να κατασκηνώσει η δόξα στη γη μας», είτε στη «χοϊκή ουσία» μας είτε και στη γη, μετασχηματίζοντάς την προς τη δόξα της θεογνωσίας. «Το έλεος και η αλήθεια συναντήθηκαν» στον Ιορδάνη. Έλεος είναι ο Χριστός, αλήθεια ο Βαπτιστής, ο οποίος τον κηρύττει εν αληθεία ως Υιό του Θεού και «αμνό που αίρει την αμαρτία του κόσμου». «Το έλεος και η αλήθεια συναντήθηκαν», δηλαδή τα προαναφερθέντα πρόσωπα, «τη δικαιοσύνη και την ειρήνη καταφίλησαν»· φιλικά καταφίλησαν τη δικαιοσύνη και την ειρήνη, φιλικά ο ένας προσέφερε στον άλλον την αληθινή μαρτυρία. Ο μεν μαρτυρώντας ότι «αυτός είναι ο Υιός του Θεού», ο δε ότι «αυτός είναι ο άγγελος που προκηρύχθηκε μέσω του Ησαΐα και του Μαλαχία, ο οποίος ετοιμάζει την οδό για εκείνον που έρχεται». «Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη», δηλαδή η αληθινά φανερωθείσα Θεοτόκος μητέρα και παρθένος. «Και η δικαιοσύνη πρόβαλε από τον ουρανό» και κατήλθε ο Χριστός με τρόπο άρρητο μέσα στην πάναγνη μήτρα και κοιλιά της. «

Όμως, τόσο προηγουμένως όσο και τώρα, χωρίς να στηρίζομαι στον εαυτό μου, ούτε καυχιώμενος για την αφθονία της ανθρώπινης σοφίας, την ευστροφία της γλώσσας και τη ρητορική δεινότητα, αποτολμώ ένα τόσο σπουδαίο εγχείρημα, το οποίο θα φαινόταν εξαιρετικά δύσκολο ακόμη και σε εκείνους που έλαχαν πιο διεισδυτικό και υψηλό νου. Αντιθέτως, έχοντας εμπιστευθεί την ενυπόστατη θεία σοφία, την ίδια την αλήθεια, τον Θεό Λόγο, που είπε: «Άνοιξε διάπλατα το στόμα σου και εγώ θα το γεμίσω»· ώστε και να το ανοίξει με την προσταγή Του και να το γεμίσει με την υπόσχεσή Του· ή μάλλον, [έχοντας εμπιστευθεί Εκείνον] που υποσχέθηκε να δώσει ο Ίδιος στόμα και αναντίρρητη σοφία σε όσους παρίστανται ατρόμητοι ενώπιον βασιλέων και ηγεμόνων και ομολογούν με παρρησία την ευσέβεια, έχοντας αμέριμνο και αδίστακτο φρόνημα. Επιπλέον δε, λαμβάνοντας θάρρος και από τη δική σου πίστη, με την οποία προέβαλες το ερώτημα, όχι βέβαια με εριστική ούτε με πειραστική διάθεση, ανάξια του πνεύματος που υπάρχει μέσα σου, αλλά με διάθεση ερευνητική και φιλαλήθη και με την πίστη ότι θα βρεις αυτό που αναζητάς, σύμφωνα με το αλάνθαστο της θείας υπόσχεσης· επειδή ακριβώς, με υπακοή στον Θεό, ερευνάς διαρκώς τις Γραφές και εγκύπτεις στο βάθος των νοημάτων, ακόμη και σε εκείνα που διαφεύγουν και μένουν κρυφά στους πολλούς, ανακαλύπτοντας ο ίδιος αμέσως ορισμένα από αυτά, και κατανοώντας τα υπόλοιπα μέσω εκείνων που τα έχουν ήδη ανακαλύψει έπειτα από ανάλογη προετοιμασία· έτσι κι εγώ παρουσιάζομαι τώρα ενώπιόν σου, όχι τόσο ως κάποιος που πρόκειται να μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά ως κάποιος που θα ακούσει και ο ίδιος τι πρόκειται να λαλήσει μέσα μου Κύριος ο Θεός, μέσω της φωνής, του στόματος και του νου που ο Ίδιος χορηγεί αυτήν ακριβώς τη στιγμή.

Αυτόν που υμνείται από τους αγγέλους ακατάπαυστα. Παραμονεύοντας στα κρυφά καθημερινά, ο παμπόνηρος επιζητά να με συλλάβει και να με καταβροχθίσει· από την κακία του λύτρωσέ με, Σωτήρα, εσύ που έσωσες τον Ιωνά από το κήτος. Αφού καθαρθούμε μέσω της νηστείας, ας προσέλθουμε στο όρος των αρετών, και θα ακούσουμε καθαρά τι θα μας πει ο Θεός· διότι θα μιλήσει για ειρήνη, για φωτισμό και για ίαση των ψυχικών συντριμμάτων.

Τι να πει κανείς για τα της βλασφημίας; Διακωμωδείται η σεπτή και φρικτή εικόνα του Χριστού ως βδέλυγμα της ερημώσεως, ως είδωλο πλάνης· το ίδιο και κάθε άλλη θεομητορική και των αγίων εικόνα. Τώρα, λένε, υπάρχει καθαρή και αμώμητος πίστη. Τώρα, λένε, ο Κύριος κήρυξε ειρήνη στον λαό του και στους οσίους του και σε όσους επιστρέφουν την καρδιά τους σε αυτόν. Λες και είχε αρθεί η ειρήνη από τότε που ο Χριστός είπε, «ειρήνη αφήνω σε εσάς, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω» μέχρι σήμερα, και λες και ήταν μολυσμένη η Εκκλησία του, για την οποία ο ιερός Παύλος διακηρύσσει με δυνατή φωνή ότι δεν έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι τέτοιο, αλλά είναι αγία και άμωμη. Έτσι, άλλοι μεν ναυάγησαν τελείως ως προς την πίστη, άλλοι δε, αν και δεν καταποντίστηκαν στους λογισμούς, παρ' όλα αυτά καταστρέφονται εξαιτίας της κοινωνίας τους με την αίρεση. Άλλωστε ακόμη και εκείνοι που ορθοδοξούν στη σκέψη, εξαιτίας της διάρκειας του διωγμού, ζαλίζονται απέναντι στην αλήθεια, όπως ακριβώς εκείνοι που σκοτίζονται από τις τρικυμίες της θάλασσας λόγω της απειρίας τους στη ναυσιπλοΐα. Όλα είναι για εμάς ελεεινά και άξια θρήνων. Παραμερίζονται οι αρχαιοπαράδοτες ψαλμωδίες, στις οποίες ψάλλεται κάτι για τις εικόνες, και ψάλλονται σε αντικατάσταση τα νέα δόγματα, τα οποία είναι καταφανώς ασεβή, ενώ άλλα διδάσκονται στα παιδιά από τους δασκάλους· και έτσι συντελείται μια άκρως αθεότατη αλλοίωση των πάντων.

Ο προφήτης Αβδιού, όταν ήταν ακόμη αξιωματούχος του Αχαάβ, ενώ η Ιεζάβελ διέπραττε φόνους, λέγεται ότι έκρυψε υιούς των προφητών ανά πενήντα σε δύο σπήλαια, τους οποίους και έτρεφε. Εδώ όμως, εάν κάποιος συλληφθεί να έχει κρύψει έστω και έναν, βρίσκεται σε μεγάλο κίνδυνο, αλλά ακόμη και αν δρα κρυφά, αποφεύγοντας την ασεβή κοινωνία, είτε διαφυλάσσοντας κάποια εικόνα είτε κάποιο βιβλίο που αναφέρεται σε αυτήν. Τα στόματα των ευσεβών σιωπούν, η βλάσφημη γλώσσα αφήνεται ελεύθερη, και χλευάζεται το μέγα μυστήριο της οικονομίας. Τώρα, λέει, ο Κύριος μίλησε για ειρήνη στον λαό Του και στους οσίους Του και σε όσους στρέφουν την καρδιά τους σε Αυτόν, Εκείνος που στην αρχή είπε στους δικούς Του μαθητές: «Ειρήνη σας αφήνω, την δική Μου ειρήνη σας δίνω». Τώρα, λέει, απομακρύνθηκαν τα βδελύγματα της ελληνικής πολυθεΐας, ενώ ο απόστολος από την αρχή βροντοφώναζε ότι κανένα είδωλο δεν υπάρχει στον κόσμο. Τώρα, λέει, έχει καθαριστεί η Εκκλησία, την οποία παλαιά ο ίδιος απόστολος διακήρυξε ότι δεν έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι παρόμοιο, αλλά είναι αγία και άμωμη. Τώρα, λένε, το φως έλαμψε στους χριστιανούς, που συνέχονταν από το σκοτάδι της άγνοιας, προς τους οποίους άνωθεν και εξ αρχής ο Χριστός είπε: «Εγώ ήλθα ως φως στον κόσμο, ώστε κάθε πιστεύων σε Εμένα να μην μείνει στο σκοτάδι». Βλέπετε, άγιοι αδελφοί, την αποστασία, η οποία πρέπει να έλθει πρώτα, όπως λέει ο απόστολος; Ήδη με τα ίδια μας τα μάτια βλέπουμε τις απαρχές του Αντιχρίστου.