Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 85:11

Ας ευφρανθεί η καρδιά μου, για να φοβάται το όνομά σου. Εκείνος που έχει αποκτήσει την ευλάβεια προς τον Θεό ασπάζεται τον έννομο βίο. Μητέρα δε της ευφροσύνης είναι μια τέτοια ζωή. Εύλογα, λοιπόν, ο προφήτης διέβλεψε ότι η δική του καρδιά θα ευφραινόταν μέσω του φόβου.

«Νηστεύετε, και χτυπάτε με τις γροθιές σας τον ταπεινό.» Επομένως, ούτε αν λυγίσεις τον λαιμό σου σαν κρίκο και στρώσεις από κάτω σου σάκο και στάχτη, δηλαδή, ακόμη κι αν επιδείξεις την πιο ακραία ταπείνωση και ακολουθήσεις έναν δυσβάσταχτο δρόμο κόπου, έχοντας τέτοιες αισχρές κατηγορίες, ούτε τότε θα ονομάσετε τη νηστεία δεκτή. Διότι, λέει, αν θέλετε να πείτε την αλήθεια, ούτε εσείς οι ίδιοι δεν θα την ονομάζατε δεκτή νηστεία. <Δεν είναι τέτοια η νηστεία που εγώ εξέλεξα, λέει ο Κύριος, αλλά λύσε κάθε δεσμό αδικίας, διάλυσε τις θηλιές των βίαιων συναλλαγών, άφησε ελεύθερους τους καταπιεσμένους και σκίσε κάθε άδικο συμβόλαιο. Μοίρασε τον άρτο σου σε αυτόν που πεινά, και βάλε στο σπίτι σου φτωχούς και άστεγους. Αν δεις κάποιον γυμνό, ντύσε τον, και μην παραβλέψεις τους συγγενείς από το δικό σου γένος.> Έπρεπε, λοιπόν, σε αυτούς που αγνοούσαν τον τρόπο της αληθινής νηστείας, να τους υποδειχθεί αυτός από τον Θεό. Διότι από Αυτόν αποκαλύπτεται κάθε σοφία και σύνεση, και ο δρόμος προς οτιδήποτε είναι άριστο. Γι' αυτό ψάλλει και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Οδήγησέ με, Κύριε, στην οδό σου, και θα πορευθώ στην αλήθεια σου.» Επομένως, απέρριψε την εντελώς επιφανειακή και με κανέναν τρόπο ωφέλιμη νηστεία των Ιουδαίων, ενώ φανερώνει τη δύναμη της αληθινής.

[Βʹ Ευχές του Λυχνικού]. Ευχή αʹ Κύριε οικτίρμον και ελεήμον, μακρόθυμε και πολυέλεε, ενωτίσου την προσευχή μας και πρόσεξε τη φωνή της δέησής μας. Κάνε για εμάς σημείο αγαθό· οδήγησέ μας στην οδό σου, ώστε να πορευόμαστε στην αλήθεια σου. Εύφρανε τις καρδιές μας, ώστε να φοβούνται το άγιο όνομά σου· διότι είσαι μέγας και επιτελείς θαυμάσια. Εσύ είσαι ο μόνος Θεός και δεν υπάρχει όμοιός σου ανάμεσα στους θεούς, Κύριε· είσαι δυνατός στο έλεος και αγαθός στην ισχύ, για να βοηθάς, να παρηγορείς και να σώζεις όλους όσους ελπίζουν στο άγιο όνομά σου.

Γι' αυτό και ονομάζεται εικόνα του Θεού, και «Θεός ήταν ο Λόγος», ώστε μόνο σε αυτόν να διασώζεται η ομοίωση προς τον Πατέρα, και όχι πια στους πολλούς θεούς. «Οδήγησέ με, Κύριε, στην οδό σου, και θα πορευθώ με την αλήθειά σου· ας ευφρανθεί η καρδιά μου ώστε να φοβάται το όνομά σου». Για να μην εκτραπούμε από την αλήθεια του Θεού, έχουμε ανάγκη από καθοδηγητή· γι' αυτό ο μεν Ακύλας λέει: «Φώτισέ με, Κύριε, στην οδό σου, και θα περιπατήσω στην αλήθειά σου»· ο δε Σύμμαχος: «Υπόδειξέ μου, Κύριε, την οδό σου, για να οδεύσω στην αλήθειά σου». Και πάλι, αντί του «Ας ευφρανθεί η καρδιά μου ώστε να φοβάται το όνομά σου», ο μεν Ακύλας λέει: «Κάνε ενιαία την καρδιά μου ώστε να φοβάται το όνομά σου»· ο δε Σύμμαχος: «Ένωσε την καρδιά μου στον φόβο του ονόματός σου». «Θα εξομολογηθώ σε εσένα, Κύριε ο Θεός μου, με όλη την καρδιά μου, και θα δοξάσω το όνομά σου στον αιώνα». Επειδή έχει πει πολλά καλά προηγουμένως, αναγκαστικά επαναφέρει στη μνήμη του την εξομολόγηση για την αμαρτία που διέπραξε, για να μη φανεί ότι, εξαιτίας της συγχώρησης που του παραχωρήθηκε και των όσων του δόθηκαν στη συνέχεια, χαλαρώνει και συμπεριφέρεται με μεγαλύτερη αμέλεια. Επαναφέρει, λοιπόν, τον εαυτό του, και κάνει μνεία της αμαρτίας του, ώστε να γίνει μεγαλύτερη η ευχαριστία προς τον Θεό· γι' αυτό λέει: «Θα εξομολογηθώ σε εσένα»· και προσθέτει: «Έσωσες την ψυχή μου από τον κατώτατο Άδη».

«Δεν υπάρχει όμοιος» Διότι ποιος θεοφόρος ή δίκαιος εξισώνεται με την αγαθότητα του Θεού, ή ποιος θεός είναι σαν τον Θεό μας, επειδή δεν παρέβλεψε τον άνθρωπο που έπεσε; «Και δεν υπάρχει» Διότι ποιος θα εξιχνιάσει τα έργα Του ή ποιος είναι ικανός να διηγηθεί (να εξηγήσει) τα μεγαλεία Του (του Θεού); «Όλα τα έθνη» Πού; Στην κοιλάδα του κλαυθμώνος. Διότι έτσι είναι γραμμένο: και θα συνάξω όλα τα έθνη στην κοιλάδα του Ιωσαφάτ. «Και θα προσκυνήσουν» Διότι τότε όλα τα έθνη θα υποταχθούν στον Θεό, θεωρώντας τη δόξα Του. «Διότι εσύ είσαι μέγας» Διότι ποιος θα είναι ικανός τότε να ατενίσει εκείνη την ημέρα, κατά την οποία όλοι θα αναβράζουν από φόβο και τρόμο; «Οδήγησέ με» Σε αυτόν τον αιώνα, λέει ο άνθρωπος, οδήγησέ με στην οδό της αλήθειας, για να βρω τότε παρρησία ενώπιόν Σου, Θεέ μου. «Ας ευφρανθεί» Διότι τίποτα δεν είναι ανώτερο από εκείνη την ευφροσύνη, του να έχει κανείς πάντοτε τον φόβο του Θεού. «Θα εξομολογηθώ» Ο πρωτόπλαστος άνθρωπος ευχαριστεί τον Θεό, ώστε αφού σωθεί να ανακαινιστεί. «Και θα δοξάσω» Και σε τούτο και στον μέλλοντα αιώνα οι δίκαιοι θα σωθούν (θα δοξάσουν το όνομα του Κυρίου). «Ότι το έλεος» Ο άνθρωπος λέει, ότι έτσι πεσμένο που ήμουν δεν με παρέβλεψες, αλλά με ελέησες ως Θεός. «Και με έσωσες» Όταν κατήλθε στον άδη, ο Χριστός ελευθέρωσε την ψυχή του Αδάμ, η οποία κρατούνταν για πολύ χρόνο. «Ο Θεός» Διότι οι δαίμονες επαναστάτησαν κατά του ανθρώπου, όπως οι Ιουδαίοι κατά του Χριστού.

Βʹ. Επομένως, για τον λόγο αυτόν δοξάζουν τον Χριστό, επειδή διαπίστωσαν ότι είναι μέγας και ο μόνος που έχει επιτελέσει θαυμαστά έργα. Ποιο είναι όμως το μεγαλείο του και ποια τα θαυμαστά έργα του; Εξαφάνισε την αιώνια πλάνη των ειδώλων, χωρίς να στείλει αγγέλους για τον σκοπό αυτόν, ούτε προκαλώντας σεισμό στη γη, ούτε ρίχνοντας ως βροχή φωτιά από τον ουρανό, αλλά χρησιμοποιώντας ως υπηρέτες για το έργο αυτό ανθρώπους, και μάλιστα αγράμματους, φτωχούς και ψαράδες. Οδήγησέ με, Κύριε, στην οδό σου, και θα πορευθώ μέσα στην αλήθειά σου.

Σαφώς ο προφήτης πριν από τα Ευαγγέλια ομιλεί με ευαγγελικό τρόπο, επιθυμώντας να οδηγηθεί από την οδό προς την Οδό, και να πορευθεί στην αλήθεια Εκείνου που λέγει: Εγώ είμαι η οδός και η ζωή και η αλήθεια. Όμως, έχουμε ανάγκη πρώτα να οδηγηθούμε προς την οδό του Θεού και να διδαχθούμε τις αρχές της, δηλαδή τα στοιχεία της, και έπειτα θα πορευθούμε στην αλήθεια. Διότι ο τελικός σκοπός της θεογνωσίας είναι η κατανόηση της αλήθειας των όντων. Ας ευφρανθεί η καρδιά μου, για να φοβάται το όνομά σου. Ζητεί αγαθή χαρά, εύχεται αγαθή πανήγυρη, το να φοβάται δηλαδή το όνομα του Θεού. Διότι από εκεί προέρχεται σε εμάς η αληθινή χαρά, η οποία δεν ανήκει στη σάρκα, αλλά στην ψυχή και στην ίδια την καρδιά, η οποία έχει μεγάλη οικειότητα και συγγένεια με τον Θεό.

Κεφάλαιο 19. Επτά είναι τα τάγματα εκείνων που έχουν ανάγκη σωτηρίας: οι απολωλότες, οι αιχμάλωτοι, οι πεπλανημένοι, οι συντριμμένοι, εκείνοι που πέφτουν, εκείνοι που στέκονται, εκείνοι που βαδίζουν. Υπάρχει δε και ένα όγδοο: εκείνοι που λησμονούν τα οπίσω και επεκτείνονται προς τα εμπρός. Το καθένα λοιπόν από αυτά τα οκτώ τάγματα έχει ανάγκη από ιδιαίτερη προσευχή υπέρ του εαυτού του, από την Εκκλησία του Θεού. Το μεν απολωλός, για να το αναζητήσει ο Θεός που είναι πανταχού παρών, ενώπιον του οποίου είναι φανερά και ο άδης και η απώλεια. Το δε αιχμάλωτο, για να ελευθερωθεί με τη ρομφαία της δυνάμεως του Παντοκράτορος· διότι δεν μπορεί ο αιχμάλωτος που σύρεται με τη βία να ελευθερώσει τον εαυτό του. Το δε πεπλανημένο, για να αστράψουν οι οφθαλμοί του Θεού που βλέπουν τα πάντα και να του υποδείξουν και να το οδηγήσουν προς την οδό της αληθείας, καθώς λέει και ο ψαλμός: «Οδήγησέ με, Κύριε, στην οδό σου, και θα πορευτώ στην αλήθειά σου». Το δε συντριμμένο, για να το ανορθώσει ο Κύριος· διότι κανείς που έχει συντριβεί δεν μπορεί να ανορθωθεί με τη δική του δύναμη. Το δε καταπίπτον, για να το στηρίξει ο πανίσχυρος βραχίονας του Υψίστου. Και το στήκον, για να καταστεί σταθερό από τη θεία χάρη και να μην ανατρέπεται πλέον.