Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 85:14

Διότι το έλεός σου είναι μέγα απέναντί μου. Καθώς η προσευχή τους έχει πλέον ολοκληρωθεί, λέγει ότι θα υμνεί το μέγα έλεος του Θεού εις τους αιώνας· διότι βεβαίως ελευθέρωσε και τις δικές τους ψυχές από το χέρι του άδη. Θεέ, παράνομοι εγέρθηκαν εναντίον μου. Διά τούτων δεικνύει πώς περιέπεσε σε εκείνη την αμαρτία.

Πώς αλλιώς, παρά από το να ξεσηκωθεί κάποια σύναξη πονηρών πνευμάτων και να τον υποσκελίσει από τον δρόμο της αρετής; «Και συ, Κύριε ο Θεός μου, είσαι οικτίρμων και ελεήμων». Αν και, λέει, όταν ξεσηκώθηκαν εναντίον μου τα πονηρά πνεύματα, κατέπεσα στην αμαρτία, και διά μέσου αυτής στον προκείμενο κατώτατο άδη· εντούτοις εσύ ο ίδιος, Κύριε, αφού άπλωσες τους δικούς σου οικτιρμούς και σε μένα, ελύτρωσες την ψυχή μου· γι' αυτό εξαιτούμαι και πάλι να ελεηθώ. Και θα μου δοθεί το έλεος, με το να επιβλέψεις σε εμένα.

Διότι η προς θάνατον αμαρτία είναι τέτοιας φύσεως, ώστε να κατακρημνίζει τον άνθρωπο στον κατώτατο άδη. Επειδή, μολονότι υπάρχουν πολλές αμαρτίες, φαίνεται πως άλλες μεν φέρνουν στα επιφανειακά μέρη του άδη, άλλες δε στα κατώτατα και, όπως θα μπορούσε να πει κανείς, στον ίδιο τον πυθμένα του, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Υπάρχουν οδοί του ανθρώπου που φαίνονται να είναι ορθές, όμως τα τέλη τους βλέπουν προς τον πυθμένα του άδη». Αλλά από εκεί, λέγει, με λύτρωσες, επειδή το έλεός σου υπήρξε μεγάλο προς εμένα. Διότι, έχοντας προσευχηθεί να τύχει μεγάλου ελέους στον ν΄ ψαλμό, όπου είπε, «Ελέησόν με κατά το μέγα έλεός σου», με τα λόγια αυτά εδώ ομολογεί ότι πέτυχε την εκπλήρωση της προσευχής του· γι' αυτό και εκφράζει την ευγνωμοσύνη του όχι επιφανειακά, αλλά με όλη του την καρδιά. Θεέ μου, παράνομοι επαναστάτησαν εναντίον μου, και συναγωγή ισχυρών ζήτησε την ψυχή μου, και δεν έθεσαν εσένα ενώπιόν τους.

Και εσύ, Κύριε ο Θεός, είσαι οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός. Αφού στράφηκε από την προσευχή στην εξομολόγηση και ομολόγησε στον Θεό την ευγνωμοσύνη του, διότι λύτρωσε την ψυχή του από τον κατώτατο άδη, απολογείται φανερώνοντας την αιτία για την οποία αμάρτησε, και λέει ότι το υπέστη αυτό εξαιτίας της επιβουλής πολλών αόρατων εχθρών, οι οποίοι φθόνησαν την κατά Θεόν προκοπή του. Γι' αυτό λέει: Θεέ μου, παράνομοι επαναστάτησαν εναντίον μου.

Όλοι δε οι υπόλοιποι ερμηνευτές απέδωσαν τη λέξη «υπερήφανοι», υπονοώντας τις αόρατες και υπερήφανες δυνάμεις. Το δε τι είδους βία υπέστη η ψυχή του Δαβίδ, όχι από μία δύναμη αλλά από περισσότερες, το διδάσκει λέγοντας: «Και συναγωγή κραταιών»· ή όπως λέει ο Ακύλας, «Και συναγωγή εκείνων που ασκούν βία»· ή όπως ο Σύμμαχος, «Και συναγωγή ακατανίκητων ζήτησε την ψυχή μου». Αλλά η μεν συναγωγή των εχθρών ζήτησε την ψυχή μου, επειδή δεν έθεσαν τον Θεό προ των οφθαλμών τους, εσύ όμως, Κύριε, λέει, εκείνα τα οποία αυτοί δεν περίμεναν, τα παραχώρησες και τα δώρισες, λυτρώνοντας την ψυχή μου από τον κατώτατο άδη· και το έπραξες αυτό, επειδή είσαι οικτίρμων και ελεήμων και μακρόθυμος και πολυέλεος, και σε όλα αυτά παραμένεις αληθινός.

«Δεν υπάρχει όμοιος» Διότι ποιος θεοφόρος ή δίκαιος εξισώνεται με την αγαθότητα του Θεού, ή ποιος θεός είναι σαν τον Θεό μας, επειδή δεν παρέβλεψε τον άνθρωπο που έπεσε; «Και δεν υπάρχει» Διότι ποιος θα εξιχνιάσει τα έργα Του ή ποιος είναι ικανός να διηγηθεί (να εξηγήσει) τα μεγαλεία Του (του Θεού); «Όλα τα έθνη» Πού; Στην κοιλάδα του κλαυθμώνος. Διότι έτσι είναι γραμμένο: και θα συνάξω όλα τα έθνη στην κοιλάδα του Ιωσαφάτ. «Και θα προσκυνήσουν» Διότι τότε όλα τα έθνη θα υποταχθούν στον Θεό, θεωρώντας τη δόξα Του. «Διότι εσύ είσαι μέγας» Διότι ποιος θα είναι ικανός τότε να ατενίσει εκείνη την ημέρα, κατά την οποία όλοι θα αναβράζουν από φόβο και τρόμο; «Οδήγησέ με» Σε αυτόν τον αιώνα, λέει ο άνθρωπος, οδήγησέ με στην οδό της αλήθειας, για να βρω τότε παρρησία ενώπιόν Σου, Θεέ μου. «Ας ευφρανθεί» Διότι τίποτα δεν είναι ανώτερο από εκείνη την ευφροσύνη, του να έχει κανείς πάντοτε τον φόβο του Θεού. «Θα εξομολογηθώ» Ο πρωτόπλαστος άνθρωπος ευχαριστεί τον Θεό, ώστε αφού σωθεί να ανακαινιστεί. «Και θα δοξάσω» Και σε τούτο και στον μέλλοντα αιώνα οι δίκαιοι θα σωθούν (θα δοξάσουν το όνομα του Κυρίου). «Ότι το έλεος» Ο άνθρωπος λέει, ότι έτσι πεσμένο που ήμουν δεν με παρέβλεψες, αλλά με ελέησες ως Θεός. «Και με έσωσες» Όταν κατήλθε στον άδη, ο Χριστός ελευθέρωσε την ψυχή του Αδάμ, η οποία κρατούνταν για πολύ χρόνο. «Ο Θεός» Διότι οι δαίμονες επαναστάτησαν κατά του ανθρώπου, όπως οι Ιουδαίοι κατά του Χριστού.

«και συναγωγή»: Εννοεί τους Ιουδαίους άρχοντες· διότι επιζητούσαν να θανατώσουν τον Κύριο από φθόνο. «ου προέθεντο»: Διότι δεν θέλησαν να δεχθούν τον Χριστό (τον Κύριο), όπως είπε: ήλθε στα δικά του και δεν τον δέχθηκαν. «και συ, Κύριε»: Διότι δεν αποβλέπεις στην κακία των ανθρώπων, αλλά σπλαχνίζεσαι τους πάντες ως φιλάνθρωπος. «μακρόθυμος»: Διότι είναι άμετρη η μακροθυμία του Θεού προς τους αμαρτωλούς και το έλεός Του πολύ, περιμένοντας τους πάντες σε μετάνοια. «επίβλεψον»: Ο Αδάμ παρακαλεί τον Θεό. «δος το κράτος»: Αναζητούσε τη σφραγίδα του βαπτίσματος και το ένδυμα της αφθαρσίας· διότι μέσω αυτών ενδυναμώθηκε ο άνθρωπος. «και σώσον»: Τώρα ο λόγος είναι του προφήτη. «ποίησον»: Δηλαδή, λέει ο προφήτης: ας εκπληρωθούν οι λόγοι τους οποίους προκήρυξα. «και ιδέτωσαν»: Οι Ιουδαίοι, όταν δουν τον Χριστό αναστημένο εκ νεκρών, τότε θα καταισχυνθούν. «ότι συ, Κύριε»: Διότι ο Χριστός, όταν ήλθε, βοήθησε τον άνθρωπο και του προσέφερε αιώνια παρηγοριά, παρέχοντάς του τη μυστική τράπεζα.

Και ποια είναι αυτή; Το να λυτρωθεί η ψυχή από τον κατώτατο άδη, δηλαδή από τον τόπο της γέεννας, και από το εξώτερο σκοτάδι. Διότι αυτός ο τόπος έχει οριστεί ως κλήρος στους αμαρτωλούς· και ονομάζεται κατώτατος άδης αναγκαστικά. Επειδή δεν είναι δυνατόν να ανεβεί από εκεί αυτός που έχει κατέβει, λέμε. Θεέ μου, παράνομοι ξεσηκώθηκαν εναντίον μου, και συναγωγή ισχυρών αναζήτησαν την ψυχή μου, και δεν σε έθεσαν ενώπιόν τους. Διότι εκείνος που αδικεί τον πλησίον του, δεν θέτει τον Θεό μπροστά στα ίδια του τα μάτια· διότι, εάν τον έθετε, δεν θα αδικούσε, σεβόμενος τον Κριτή· ούτε θα παρανομούσε, αναλογιζόμενος την απειλή του Νομοθέτη.

Αυτό δε δεν το κάνουν από άγνοια, αλλά από θρασύτητα. Όπως ακριβώς εκείνοι που ληστεύουν στην ερημιά δεν ληστεύουν αγνοώντας ότι υπάρχουν κριτές και δικαστές, αλλά από ανοησία δεν έχουν καμία έγνοια ή φόβο γι' αυτούς. Αυτούς δεν τους ονόμασε μόνο παράνομους, αλλά και συναγωγή ισχυρών, εκείνων που δυναστεύουν στην κακία, τους οποίους σε άλλο μέρος της προφητείας κατέκρινε: «Γιατί καυχάσαι για την κακία, δυνατέ;». Και γιατί ονόμασε αυτούς που επαναστάτησαν όχι μόνο παράνομους, αλλά και ισχυρούς στην κακία, το οποίο είπαμε ότι σημαίνει δυνατούς; Επειδή δεν επιζητούσαν να επιβουλευτούν έναν αγρό, ούτε οικία, ούτε ενδύματα, ή δούλους, αλλά το μοναδικό κτήμα του ανθρώπου, την ψυχή, θέλοντας να τη θανατώσουν. Επομένως, αυτά λέγονταν ξεκάθαρα για τους όντως παράνομους και ισχυρούς στην κακία, τους δαίμονες, γι' αυτό και έστρεψε εναντίον τους τον Θεό: «Και συ, Κύριε ο Θεός μου, είσαι οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός· επίβλεψε σε μένα και ελέησέ με». Μάταια, λέει, επαναστάτησαν· διότι συ, ως Θεός, υπερασπίζεσαι το πλάσμα, ως οικτίρμων και ελεήμων συμπάσχεις με αυτόν που δέχεται επιβουλή, ως μακρόθυμος δεν παραδίδεις τον αμαρτωλό στα χέρια των εχθρών, ως πολυέλεος δεν ελεείς μόνο μία φορά, αλλά πολλές φορές, ως αληθινός απωθείς αυτόν που αδικεί και σώζεις αυτόν που αδικείται. Γι' αυτό «Επίβλεψε σε μένα»· διότι το πρόβατο, το οποίο επιβλέπει ο ποιμένας, δεν μπορεί να το αρπάξει ο λύκος.

Διότι έχει δηλωθεί ότι ο ψαλμός αυτός αρμόζει και σε κάθε φτωχό, αλλά έχει αναφορά και στον Χριστό και στα σωτήρια πάθη Του. «Όλα», λέει, «τα έθνη, όσα δημιούργησες, θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν Σου και θα δοξάσουν το όνομά Σου, διότι Εσύ είσαι μέγας και επιτελείς θαυμάσια, Εσύ είσαι ο μόνος Θεός». «Διότι το έλεός Σου είναι μέγα επάνω μου και ελευθέρωσες την ψυχή μου από τον κατώτατο άδη. Θεέ μου, παράνομοι επαναστάτησαν εναντίον μου και συναγωγή ισχυρών ζήτησαν την ψυχή μου», αποκαλώντας έτσι τις παράνομες φατρίες των Ιουδαίων, «και δεν Σε έθεσαν ενώπιόν τους», δηλαδή δεν Σε σεβάστηκαν, ώστε να επιδείξουν τέτοια μανία εναντίον εμού, του αγαπητού Σου Υιού.