Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 85:15

Πώς αλλιώς, παρά από το να ξεσηκωθεί κάποια σύναξη πονηρών πνευμάτων και να τον υποσκελίσει από τον δρόμο της αρετής; «Και συ, Κύριε ο Θεός μου, είσαι οικτίρμων και ελεήμων». Αν και, λέει, όταν ξεσηκώθηκαν εναντίον μου τα πονηρά πνεύματα, κατέπεσα στην αμαρτία, και διά μέσου αυτής στον προκείμενο κατώτατο άδη· εντούτοις εσύ ο ίδιος, Κύριε, αφού άπλωσες τους δικούς σου οικτιρμούς και σε μένα, ελύτρωσες την ψυχή μου· γι' αυτό εξαιτούμαι και πάλι να ελεηθώ. Και θα μου δοθεί το έλεος, με το να επιβλέψεις σε εμένα.

[Βʹ Ευχές του Λυχνικού]. Ευχή αʹ Κύριε οικτίρμον και ελεήμον, μακρόθυμε και πολυέλεε, ενωτίσου την προσευχή μας και πρόσεξε τη φωνή της δέησής μας. Κάνε για εμάς σημείο αγαθό· οδήγησέ μας στην οδό σου, ώστε να πορευόμαστε στην αλήθεια σου. Εύφρανε τις καρδιές μας, ώστε να φοβούνται το άγιο όνομά σου· διότι είσαι μέγας και επιτελείς θαυμάσια. Εσύ είσαι ο μόνος Θεός και δεν υπάρχει όμοιός σου ανάμεσα στους θεούς, Κύριε· είσαι δυνατός στο έλεος και αγαθός στην ισχύ, για να βοηθάς, να παρηγορείς και να σώζεις όλους όσους ελπίζουν στο άγιο όνομά σου.

Και εσύ, Κύριε ο Θεός, είσαι οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός. Αφού στράφηκε από την προσευχή στην εξομολόγηση και ομολόγησε στον Θεό την ευγνωμοσύνη του, διότι λύτρωσε την ψυχή του από τον κατώτατο άδη, απολογείται φανερώνοντας την αιτία για την οποία αμάρτησε, και λέει ότι το υπέστη αυτό εξαιτίας της επιβουλής πολλών αόρατων εχθρών, οι οποίοι φθόνησαν την κατά Θεόν προκοπή του. Γι' αυτό λέει: Θεέ μου, παράνομοι επαναστάτησαν εναντίον μου.

Όλοι δε οι υπόλοιποι ερμηνευτές απέδωσαν τη λέξη «υπερήφανοι», υπονοώντας τις αόρατες και υπερήφανες δυνάμεις. Το δε τι είδους βία υπέστη η ψυχή του Δαβίδ, όχι από μία δύναμη αλλά από περισσότερες, το διδάσκει λέγοντας: «Και συναγωγή κραταιών»· ή όπως λέει ο Ακύλας, «Και συναγωγή εκείνων που ασκούν βία»· ή όπως ο Σύμμαχος, «Και συναγωγή ακατανίκητων ζήτησε την ψυχή μου». Αλλά η μεν συναγωγή των εχθρών ζήτησε την ψυχή μου, επειδή δεν έθεσαν τον Θεό προ των οφθαλμών τους, εσύ όμως, Κύριε, λέει, εκείνα τα οποία αυτοί δεν περίμεναν, τα παραχώρησες και τα δώρισες, λυτρώνοντας την ψυχή μου από τον κατώτατο άδη· και το έπραξες αυτό, επειδή είσαι οικτίρμων και ελεήμων και μακρόθυμος και πολυέλεος, και σε όλα αυτά παραμένεις αληθινός.

Όπως ακριβώς έκανε συχνά και ο μέγας Δαβίδ, ο οποίος προσφωνούσε το Θείο με άπειρα ονόματα και ομολογούσε ότι υπολειπόταν της αληθείας: Διότι, λέει, «Εσύ ο Θεός είσαι οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός», και «ισχύς και στερέωμα και καταφυγή και δύναμη και βοηθός και αντιλήπτωρ και κέρας σωτηρίας» και τα παρόμοια. Και πάλι ομολογεί ότι το όνομά Του σε όλη τη γη δεν είναι απλώς γνωστό, αλλά θαυμάζεται: Διότι λέει, «Πόσο θαυμαστό είναι το όνομά Σου σε όλη τη γη». Έτσι μίλησε και προς τον Μανωέ εκείνος που του έφερε την αποκάλυψη για το παιδί, όταν ρωτήθηκε για το όνομά του, λέγοντας ότι αυτό είναι θαυμαστό και ανώτερο από ό,τι μπορεί να χωρέσει η ανθρώπινη ακοή. Γι' αυτό και η ψυχή καλεί τον Λόγο όπως δύναται, δύναται όμως όχι όπως θέλει· διότι θέλει περισσότερο από όσο δύναται. Και βέβαια ούτε να θελήσει μπορεί τόσο, όσο είναι Εκείνος, αλλά μόνο όσο μπορεί να επιθυμήσει η ανθρώπινη προαίρεση. Επειδή, λοιπόν, Αυτός που καλείται είναι ανέφικτος στην ορμή εκείνου που Τον καλεί, γι' αυτό λέει: «Τον κάλεσα και δεν με άκουσε».

Αυτά υποβάλλει ως γνώση για τη θεία φύση ο εύρωστος στη διάνοια, ο κατήγορος της φανερής συνήθειας, αυτός που διασύρει εκείνους που έχουν δικαίως στερηθεί το λογικό· αυτές τις δοξασίες εκθέτει περί του Θεού, ότι τάχα ειρωνεύεται τα πράγματα με ψευδεπίγραφες λέξεις και ότι χαρίζει στα πιο αδύναμα τις πιο τίμιες προσηγορίες, ενώ η φύση τους έρχεται σε αντίθεση με τις προσηγορίες, και ότι καθυβρίζει τα τίμια μέσω της ομωνυμίας τους με τα φαύλα των όντων. Και ενώ ένας άνθρωπος από εκείνους που αποβλέπουν στην αρετή, εάν παρασυρθεί έστω και ακούσια πολλές φορές έξω από την αλήθεια, βυθίζεται από ντροπή, για τον Θεό θεωρεί ως πρέπουσα τιμή το να φαίνεται ότι διαψεύδει τα πράγματα με τις επωνυμίες; Δεν μαρτυρούν τέτοια πράγματα οι προφητείες για τη θεία φύση. «Μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός», λέει ο Δαβίδ. Πώς, λοιπόν, είναι αληθινός εκείνος που περιγράφει ψευδώς τα πράγματα και αλλοιώνει την αλήθεια στις σημασίες των ονομάτων; «Ευθύς ο Κύριος ο Θεός», προσαγορεύεται και πάλι από τον ίδιο. Άραγε, λοιπόν, αποτελεί γνώρισμα ευθύτητας το να εξυμνεί κανείς τα ευτελή με τα πιο τίμια από τα ονόματα και, δίνοντας μιαν επωνυμία αποψιλωμένη από την αξία που φανερώνει η λέξη, να φθονεί εκείνον που έλαβε την ονομασία;

«και συναγωγή»: Εννοεί τους Ιουδαίους άρχοντες· διότι επιζητούσαν να θανατώσουν τον Κύριο από φθόνο. «ου προέθεντο»: Διότι δεν θέλησαν να δεχθούν τον Χριστό (τον Κύριο), όπως είπε: ήλθε στα δικά του και δεν τον δέχθηκαν. «και συ, Κύριε»: Διότι δεν αποβλέπεις στην κακία των ανθρώπων, αλλά σπλαχνίζεσαι τους πάντες ως φιλάνθρωπος. «μακρόθυμος»: Διότι είναι άμετρη η μακροθυμία του Θεού προς τους αμαρτωλούς και το έλεός Του πολύ, περιμένοντας τους πάντες σε μετάνοια. «επίβλεψον»: Ο Αδάμ παρακαλεί τον Θεό. «δος το κράτος»: Αναζητούσε τη σφραγίδα του βαπτίσματος και το ένδυμα της αφθαρσίας· διότι μέσω αυτών ενδυναμώθηκε ο άνθρωπος. «και σώσον»: Τώρα ο λόγος είναι του προφήτη. «ποίησον»: Δηλαδή, λέει ο προφήτης: ας εκπληρωθούν οι λόγοι τους οποίους προκήρυξα. «και ιδέτωσαν»: Οι Ιουδαίοι, όταν δουν τον Χριστό αναστημένο εκ νεκρών, τότε θα καταισχυνθούν. «ότι συ, Κύριε»: Διότι ο Χριστός, όταν ήλθε, βοήθησε τον άνθρωπο και του προσέφερε αιώνια παρηγοριά, παρέχοντάς του τη μυστική τράπεζα.

Αυτό δε δεν το κάνουν από άγνοια, αλλά από θρασύτητα. Όπως ακριβώς εκείνοι που ληστεύουν στην ερημιά δεν ληστεύουν αγνοώντας ότι υπάρχουν κριτές και δικαστές, αλλά από ανοησία δεν έχουν καμία έγνοια ή φόβο γι' αυτούς. Αυτούς δεν τους ονόμασε μόνο παράνομους, αλλά και συναγωγή ισχυρών, εκείνων που δυναστεύουν στην κακία, τους οποίους σε άλλο μέρος της προφητείας κατέκρινε: «Γιατί καυχάσαι για την κακία, δυνατέ;». Και γιατί ονόμασε αυτούς που επαναστάτησαν όχι μόνο παράνομους, αλλά και ισχυρούς στην κακία, το οποίο είπαμε ότι σημαίνει δυνατούς; Επειδή δεν επιζητούσαν να επιβουλευτούν έναν αγρό, ούτε οικία, ούτε ενδύματα, ή δούλους, αλλά το μοναδικό κτήμα του ανθρώπου, την ψυχή, θέλοντας να τη θανατώσουν. Επομένως, αυτά λέγονταν ξεκάθαρα για τους όντως παράνομους και ισχυρούς στην κακία, τους δαίμονες, γι' αυτό και έστρεψε εναντίον τους τον Θεό: «Και συ, Κύριε ο Θεός μου, είσαι οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός· επίβλεψε σε μένα και ελέησέ με». Μάταια, λέει, επαναστάτησαν· διότι συ, ως Θεός, υπερασπίζεσαι το πλάσμα, ως οικτίρμων και ελεήμων συμπάσχεις με αυτόν που δέχεται επιβουλή, ως μακρόθυμος δεν παραδίδεις τον αμαρτωλό στα χέρια των εχθρών, ως πολυέλεος δεν ελεείς μόνο μία φορά, αλλά πολλές φορές, ως αληθινός απωθείς αυτόν που αδικεί και σώζεις αυτόν που αδικείται. Γι' αυτό «Επίβλεψε σε μένα»· διότι το πρόβατο, το οποίο επιβλέπει ο ποιμένας, δεν μπορεί να το αρπάξει ο λύκος.

Βλέπει διαρκώς προς τα άνω, περιβάλλεται από την πολλή δόξα του Θεού· είναι παρθένος που έχει χρυσές φτερούγες, σεμνά ενδεδυμένη, με πρόσωπο λευκό και ήμερο· είναι φτερωτή και ανάλαφρη, και στέκεται δίπλα στον βασιλικό θρόνο. Όταν κρινόμαστε, πετάει ξαφνικά από πάνω μας και εμφανίζεται, και μας λυτρώνει από την κόλαση, περιβάλλοντάς μας με τις φτερούγες της. Αυτήν θέλει ο Θεός περισσότερο από θυσίες· πολλά λέγει γι' αυτήν· τόσο πολύ την αγαπά. Χήρα, λέγει, και ορφανό και φτωχό θα περιθάλψει. Από αυτήν αγαπά να ονομάζεται ο Θεός: «Οικτίρμων και ελεήμων ο Κύριος», λέγει ο Δαβίδ, «μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός»· και πάλι ένας άλλος: «Το έλεος του Θεού απλώνεται σε όλη τη γη». Αυτή διέσωσε το γένος των ανθρώπων· διότι, εάν δεν μας ελεούσε ο Θεός, τα πάντα θα είχαν καταστραφεί. Αυτή μας συμφιλίωσε ενώ ήμασταν εχθροί, αυτή κατεργάστηκε τα μύρια αγαθά, αυτή έπεισε τον Υιό του Θεού να γίνει δούλος και να κενώσει τον εαυτό Του. Αυτήν ας επιδιώξουμε με ζήλο, αγαπητοί, δια της οποίας σωθήκαμε· αυτήν ας αγαπήσουμε, αυτήν ας προτιμήσουμε από τα χρήματα, και, ακόμη και χωρίς χρήματα, ας έχουμε ψυχή ελεήμονα. Τίποτα δεν είναι τόσο χαρακτηριστικό του Χριστιανού, όσο η ελεημοσύνη· τίποτα δεν θαυμάζουν τόσο πολύ και οι άπιστοι και όλοι ανεξαιρέτως, όσο το όταν ελεούμε. Διότι σε πολλά έχουμε και εμείς ανάγκη από αυτό το έλεος, και προς τον Θεό κάθε μέρα λέμε: Κατά το μέγα σου έλεος, ελέησόν μας.

«Θα πέσω, λοιπόν, στα χέρια του Κυρίου, διότι οι οικτιρμοί του είναι πάρα πολλοί. Σε χέρια ανθρώπων, όμως, ας μην πέσω. Και έστειλε ο Κύριος θανατικό στον Ισραήλ από το πρωί έως την ώρα του γεύματος· και πέθαναν από τον λαό, από τη Δαν έως τη Βηρσαβεέ, εβδομήντα χιλιάδες άνδρες. Και άπλωσε ο άγγελος το χέρι του επί της Ιερουσαλήμ για να την καταστρέψει. Και σπλαχνίστηκε ο Κύριος για τη συμφορά. Και είπε στον άγγελο: “Αρκετά, απόσυρε το χέρι σου”.» «Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος, και ισχυρός, και μακρόθυμος.» «Σύμφωνα με το μέγεθος της οργής του δεν θα ζητήσει ευθύνες.» «Θυμήσου τους οικτιρμούς σου, Κύριε.» —«Πόσο μεγάλο είναι το πλήθος της αγαθότητάς σου, Κύριε. Από το έλεός σου, Κύριε, είναι γεμάτη η γη.» «Ανθρώπους και κτήνη θα σώσεις, Κύριε· πόσο πλήθυνας το έλεός σου.» «Εσύ, Κύριε, είσαι αγαθός, και επιεικής, και πολυέλεος σε όλους. Εσύ, Κύριε και Θεέ μου, είσαι οικτίρμων και ελεήμων.» «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος· μακρόθυμος.» «Ελεήμων και οικτίρμων είναι ο Κύριος, τροφή έδωσε στους....» «Ποιος Θεός είναι σαν κι εσένα, που συγχωρείς τις αδικίες, και παραβλέπεις τις ασέβειες στο υπόλοιπο της κληρονομιάς του; Δεν διατήρησε την οργή του για τιμωρία, διότι επιθυμεί το έλεος. Αυτός θα επιστρέψει, και θα μας σπλαχνιστεί. Θα καταποντίσει τις αμαρτίες μας, και θα απορριφθούν στα βάθη της θάλασσας.» «Ο Κύριος είναι μακρόθυμος, και μεγάλη είναι η ισχύς του.» «Εγώ σας έπλασα, και εγώ θα συγχωρήσω. Και εγώ θα σας αναλάβω, και θα σας σώσω.» «