Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 85:16

Διότι και στην προσευχή του Δαβίδ την ίδια διαφορά φανερώνει το Άγιο Πνεύμα, λέγοντας μέσω των Ψαλμών: «Δώσε το κράτος σου στον παίδα σου, και σώσε τον υιό της δούλης σου». Διότι άλλος είναι ο εκ φύσεως και αληθινός παίδας του Θεού, και άλλα είναι τα τέκνα της δούλης, που αποτελούν τη φύση των γενητών. Γι' αυτό, από τη μία πλευρά, ο μεν πρώτος, ως Υιός, κατέχει το πατρικό κράτος, ενώ από την άλλη, τα υπόλοιπα έχουν ανάγκη σωτηρίας.

Διότι, αν και είναι Υιός και έχει τον Θεό ως Πατέρα, αφού αποτελεί δικό Του γνήσιο γέννημα, εντούτοις τώρα ονομάζει τον Πατέρα Κύριο, όχι επειδή ήταν δούλος, αλλά επειδή «ανέλαβε μορφή δούλου». Έπρεπε δηλαδή σε αυτόν, επειδή είναι ο Λόγος που προέρχεται από τον Πατέρα, να αποκαλεί τον Θεό «Πατέρα» —διότι αυτό είναι το ίδιον του υιού προς τον πατέρα— και, εφόσον ήλθε κατ' αυτόν τον τρόπο για να «τελειώσει το έργο» και έλαβε μορφή δούλου, να ονομάζει τον Πατέρα Κύριο. Και αυτήν τη διαφορά ο ίδιος τη δίδαξε με τον πλέον εξαιρετικό διαχωρισμό, λέγοντας στα Ευαγγέλια: «Σε δοξολογώ, Πατέρα», και έπειτα «Κύριε του ουρανού και της γης». Διότι λέει ότι ο Θεός είναι δικός Του Πατέρας, ενώ των κτισμάτων Τον ονομάζει Κύριο· ώστε από αυτό να αποδεικνύεται σαφώς ότι, όταν ενδύθηκε την κτιστή φύση, τότε αποκαλεί τον Πατέρα Κύριο. Επειδή και στην προσευχή του Δαβίδ, το Άγιο Πνεύμα υποδηλώνει την ίδια διαφορά, λέγοντας μέσω των Ψαλμών: «Δώσε τη δύναμή σου στον παίδα σου και σώσε τον υιό της δούλης σου». Διότι άλλος είναι ο κατά φύση και αληθινός Παῖς του Θεού, και άλλα είναι τα τέκνα της δούλης, η οποία είναι η φύση των δημιουργημάτων. Γι' αυτό και ο μεν, ως Υιός, έχει την πατρική εξουσία, ενώ τα άλλα έχουν ανάγκη σωτηρίας.

Επίβλεψε σε εμένα και ελέησέ με· δώσε το κράτος σου στον δούλο σου, και σώσε τον υιό της δούλης σου. Βλέποντάς με, λέει, ελέησέ με. Δείχνει δε ο Δαβίδ την ταπείνωσή του και την κάκωση της ψυχής του, την οποία παρουσίαζε και όταν άρχιζε την προσευχή του λέγοντας: «Φτωχός και πένης είμαι εγώ». Αντί δε της φράσης, «Δώσε το κράτος στον δούλο σου», σαφέστερα το ερμήνευσε ο Σύμμαχος λέγοντας: «Δώσε ισχύ από εσένα στον δούλο σου». Διότι, για να μην ολισθήσω έχοντας εξασθενήσει, μαζί με τα άλλα που μου παρέσχες, ζητώ να δυναμωθώ, ώστε να μην καταπαλαιστώ ξανά από τη συναγωγή των ισχυρών. Έτσι δε, καθιστώντας με ισχυρό, θα με σώσεις, ως δούλο δικό σου, και υιό της δούλης σου, δηλαδή της Εκκλησίας σου, ή και της μητέρας που τον ανέθρεψε με την κατά Θεόν παιδεία. Κάνε μαζί μου ένα σημείο για καλό, και ας το δουν αυτοί που με μισούν, και ας καταισχυνθούν, διότι εσύ, Κύριε, με βοήθησες και με παρηγόρησες.

«και συναγωγή»: Εννοεί τους Ιουδαίους άρχοντες· διότι επιζητούσαν να θανατώσουν τον Κύριο από φθόνο. «ου προέθεντο»: Διότι δεν θέλησαν να δεχθούν τον Χριστό (τον Κύριο), όπως είπε: ήλθε στα δικά του και δεν τον δέχθηκαν. «και συ, Κύριε»: Διότι δεν αποβλέπεις στην κακία των ανθρώπων, αλλά σπλαχνίζεσαι τους πάντες ως φιλάνθρωπος. «μακρόθυμος»: Διότι είναι άμετρη η μακροθυμία του Θεού προς τους αμαρτωλούς και το έλεός Του πολύ, περιμένοντας τους πάντες σε μετάνοια. «επίβλεψον»: Ο Αδάμ παρακαλεί τον Θεό. «δος το κράτος»: Αναζητούσε τη σφραγίδα του βαπτίσματος και το ένδυμα της αφθαρσίας· διότι μέσω αυτών ενδυναμώθηκε ο άνθρωπος. «και σώσον»: Τώρα ο λόγος είναι του προφήτη. «ποίησον»: Δηλαδή, λέει ο προφήτης: ας εκπληρωθούν οι λόγοι τους οποίους προκήρυξα. «και ιδέτωσαν»: Οι Ιουδαίοι, όταν δουν τον Χριστό αναστημένο εκ νεκρών, τότε θα καταισχυνθούν. «ότι συ, Κύριε»: Διότι ο Χριστός, όταν ήλθε, βοήθησε τον άνθρωπο και του προσέφερε αιώνια παρηγοριά, παρέχοντάς του τη μυστική τράπεζα.

Αυτό δε δεν το κάνουν από άγνοια, αλλά από θρασύτητα. Όπως ακριβώς εκείνοι που ληστεύουν στην ερημιά δεν ληστεύουν αγνοώντας ότι υπάρχουν κριτές και δικαστές, αλλά από ανοησία δεν έχουν καμία έγνοια ή φόβο γι' αυτούς. Αυτούς δεν τους ονόμασε μόνο παράνομους, αλλά και συναγωγή ισχυρών, εκείνων που δυναστεύουν στην κακία, τους οποίους σε άλλο μέρος της προφητείας κατέκρινε: «Γιατί καυχάσαι για την κακία, δυνατέ;». Και γιατί ονόμασε αυτούς που επαναστάτησαν όχι μόνο παράνομους, αλλά και ισχυρούς στην κακία, το οποίο είπαμε ότι σημαίνει δυνατούς; Επειδή δεν επιζητούσαν να επιβουλευτούν έναν αγρό, ούτε οικία, ούτε ενδύματα, ή δούλους, αλλά το μοναδικό κτήμα του ανθρώπου, την ψυχή, θέλοντας να τη θανατώσουν. Επομένως, αυτά λέγονταν ξεκάθαρα για τους όντως παράνομους και ισχυρούς στην κακία, τους δαίμονες, γι' αυτό και έστρεψε εναντίον τους τον Θεό: «Και συ, Κύριε ο Θεός μου, είσαι οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός· επίβλεψε σε μένα και ελέησέ με». Μάταια, λέει, επαναστάτησαν· διότι συ, ως Θεός, υπερασπίζεσαι το πλάσμα, ως οικτίρμων και ελεήμων συμπάσχεις με αυτόν που δέχεται επιβουλή, ως μακρόθυμος δεν παραδίδεις τον αμαρτωλό στα χέρια των εχθρών, ως πολυέλεος δεν ελεείς μόνο μία φορά, αλλά πολλές φορές, ως αληθινός απωθείς αυτόν που αδικεί και σώζεις αυτόν που αδικείται. Γι' αυτό «Επίβλεψε σε μένα»· διότι το πρόβατο, το οποίο επιβλέπει ο ποιμένας, δεν μπορεί να το αρπάξει ο λύκος.

«Και ελέησόν με». Επειδή δηλαδή δεν έχω έργα, με τα οποία να προτρέψω το χέρι σου να έρθει σε συμμαχία μαζί μου, αναγκαστικά προβάλλω το έλεος, το οποίο οφείλεται κυρίως σε εκείνους που δέχονται επιβουλή. «Δώσε το κράτος σου στο παιδί σου και σώσε τον γιο της δούλης σου», λέει, διότι ως άνθρωπος βέβαια είναι παιδί και δούλος, ο οποίος ζητά να λάβει και το κράτος (τη δύναμη) κατά των παθών· ως γιος δε της δούλης του, δηλαδή της σοφίας, ζητά να σωθεί· ή ονομάζει δούλη του Θεού τη δική μας φύση. Διότι ως δούλη υπακούει στον δημιουργό σε όσα Εκείνος θελήσει και διατάξει, καθορίζοντας τους δικούς της όρους, όταν αντιληφθεί ότι αυτό προστάζει ο ποιητής. Αποκαλώντας, λοιπόν, τον άνθρωπο δούλο και γιο δούλης, ο προφήτης σεμνύνεται· γι' αυτό ακριβώς θεώρησε ότι αρμόζει σε αυτόν και το κράτος του Θεού, ως παλαιού δούλου και προερχόμενου από προγόνους δούλους.

Τι σημαίνει αυτό που ψάλλει ο Δαβίδ λέγοντας: «δώσε το κράτος σου στον δούλο σου, και σώσε τον υιό της δούλης σου»; Επειδή εκ φύσεως είμαστε δούλοι του Θεού και υιοί της δούλης Του, της σοφίας, προσεύχεται να μας δοθεί πρώτα το κράτος, δηλαδή η κυριαρχία επί των παθών, και τότε, μέσω αυτού, εξασφαλίζεται για εμάς η σωτηρία.

Εσύ όμως, Κύριε, ως φιλόστοργος Πατέρας, «δώσε τη δύναμή σου στο παιδί σου», το οποίο προέρχεται από την ουσία σου, «και σώσε τον υιό της δούλης σου», από την οποία ευδόκησες να γεννηθώ με τρόπο ανερμήνευτο. «Κάνε μαζί μου σημείο για καλό, και ας το δουν αυτοί που με μισούν και ας καταισχυνθούν, διότι εσύ, Κύριε, με βοήθησες και με παρηγόρησες», ονομάζοντας βοήθεια και παρηγοριά τη θεία συνδρομή για την αδύναμη σάρκα. Βλέποντας δε αυτό το σταυρικό σημείο που έγινε για καλό, και οι Ιουδαίοι και οι δαίμονες καταισχύνονται.