Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 85:2

Φύλαξε την ψυχή μου, διότι είμαι όσιος. Ζητά να εισακουστεί χάρη στα αγαθά έργα που έχει κατορθώσει. Σώσε τον δούλο σου, Θεέ μου, ο οποίος ελπίζει σε εσένα. Επειδή ονόμασε τον εαυτό του όσιο, καταβιβάζει πάλι τον λόγο του στο ταπεινό, δηλώνοντας τον εαυτό του δούλο του Θεού και ομολογώντας ότι σε Αυτόν και μόνο εναποθέτει την ελπίδα της σωτηρίας.

Φύλαξε την ψυχή μου, διότι είμαι όσιος· σώσε τον δούλο σου, Θεέ, που ελπίζει σε σένα. Σε όποια κατάσταση βρισκόταν, σε αυτήν αξιώνει να διαφυλαχθεί από τον Θεό, ώστε να μη στερηθεί η ψυχή του τις αρετές που είχε αποκτήσει· τις οποίες φανέρωσε πρώτα λέγοντας: «Διότι εγώ είμαι πτωχός και πένης»· και δεύτερον: «Διότι είμαι όσιος»· γι' αυτό και αλλού λέει: «Ας μην έλθει σε εμένα πόδι υπερηφάνειας».

Επειδή όμως είχε την επίγνωση ότι δεν ήταν ακόμη υιός, εύλογα ομολογεί τον εαυτό του δούλο και λέει: «Σώσε τον δούλο σου, Θεέ, που ελπίζει σε εσένα». Δούλος δε του Θεού είναι εκείνος που δεν είναι υποδουλωμένος στην αμαρτία, ούτε υπόκειται σε κάποιο πάθος, αλλά είναι υποταγμένος μόνο στον Λόγο του Θεού, και ο οποίος δεν ελπίζει σε κανέναν άλλον, παρά μόνο στον Θεό.

Και αυτά βεβαίως λέχθηκαν ωφέλιμα από τον Δαβίδ, προκειμένου να θεραπεύσει τον λόγο που θεωρήθηκε βαρύς· τέτοιος ήταν το «προς εσένα ύψωσα την ψυχή μου»· και πάλι πιο πάνω το «διότι είμαι όσιος». Διότι και αυτά, λέγει, δεν τα απέκτησα από τη δική μου δύναμη, αλλά από τη δική σου χάρη.

Φανερά, λοιπόν, η κλήση των εθνών προαναγγέλλεται και μέσα από αυτά. Διότι, επειδή προσευχήθηκε κατά κύριο λόγο μόνο για τον εαυτό του, λέγοντας «Εισάκουσόν με», και «Φύλαξε την ψυχή μου», και «Σώσε τον δούλο σου, ο Θεός μου», και το «Ελέησέ με», και «Εύφρανε την ψυχή του δούλου σου»· επειδή, λοιπόν, προσευχήθηκε για τόσα πολλά σχετικά με τον εαυτό του, ο πλούσιος και μεγαλόδωρος Θεός του δείχνει ότι δεν θα τα προσφέρει μόνο σε αυτόν που τα ζητά με την προσευχή, αλλά η θεία χάρη θα απλωθεί και σε όλα τα έθνη, καθώς και αυτά πρόκειται να απολαύσουν εκείνα τα οποία ο Δαβίδ αξίωνε να επιτύχει. Γι' αυτό, φωτισμένος από το Άγιο Πνεύμα και έχοντας δει το μέλλον, εκπλήσσεται υπερβολικά για τη μεγαλοδωρία της χάριτος του Θεού και λέει τα προαναφερθέντα. Με τη λέξη «θεούς» εδώ, κάποιος μεν θα θεωρήσει ότι εννοούνται οι δίκαιοι και θεοφιλείς άνδρες ανάμεσα στους ανθρώπους, εξαιτίας του χωρίου: «Εγώ είπα, θεοί είστε, και όλοι υιοί Υψίστου»· κάποιος άλλος δε θα θεωρήσει ότι εννοούνται οι επουράνιες θείες δυνάμεις, επειδή ο Απόστολος λέει: «Διότι και αν υπάρχουν λεγόμενοι θεοί, είτε στον ουρανό είτε στη γη (όπως υπάρχουν θεοί πολλοί και κύριοι πολλοί), για εμάς υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας». Επειδή, λοιπόν, κανένας από τους αγγέλους ούτε από τους προφήτες δεν πραγματοποίησε την κλήση των εθνών, εύλογα θεωρώ ότι απευθύνεται στο πρόσωπο του Χριστού το: «Δεν υπάρχει όμοιός σου μεταξύ των θεών, Κύριε».

Προσευχή του Δαβίδ [δηλαδή του Χριστού]· το όνομα Δαβίδ ερμηνεύεται «ικανός στο χέρι», ενώ ο Χριστός είναι δυνατός στο χέρι ως Θεός. «Κλίνον»· αυτή είναι η φωνή [του προφήτη εκ προσώπου] του Αδάμ. «Ότι πτωχός»· διότι, επειδή ο Αδάμ παρέβη την εντολή, έχασε τον πλούτο, τον οποίο του είχε εμπιστευθεί ο Θεός. «Φύλαξον»· διότι από την ακακία της ψυχής του παρασύρθηκε (εξαπατήθηκε) από το φίδι μέσω της γυναίκας. «Σώσον»· διότι εσύ γνωρίζεις, Κύριε, λέει ο Αδάμ, ότι αν και έπεσα (έφταιξα) ακούσια, παρ' όλα αυτά άλλον Θεό δεν γνωρίζω. «Ελέησόν με»· διότι ο Αδάμ δεν αμέλησε να βοά όλες τις ημέρες. «Εύφρανον»· δώσε μου, λέει ο άνθρωπος, τη μυστική τράπεζα, ώστε μέσω αυτής να ευφραίνεται (να σώζεται) πάντοτε η ψυχή μου. «Ότι προς σε»· διότι ούτε εγώ ο ίδιος εξουσιάζω την ψυχή μου, καθώς δικό σου εμφύσημα είναι. «Ότι συ, Κύριε»· διότι τίνος η αγαθότητα και η ευσπλαχνία είναι τόσο μεγάλη όσο του Θεού, ώστε κατήλθε από τον ουρανό, για να σώσει τον άνθρωπο. «Και πολυέλεος»· διότι ο Θεός εισακούει (υπακούει) όλους όσους βοούν προς αυτόν, ως συμπαθής <και> ως ελεήμων. «Ενώτισαι»· δηλαδή μην με ακούσεις επιφανειακά (ως πάρεργο), επειδή έχω ρυπωθεί, αλλά εσύ ο Θεός ελέησέ [με]. «Και πρόσχες»· δηλαδή πρόσεξε, ποια [αυτή την αληθινή προσευχή εσύ γνωρίζεις] και με ποια καρδιά την προσφέρω. «Εν ημέρα»· όταν, λέει, ο άνθρωπος έτρωγε τα ξυλοκέρατα, και δεν υπήρχε πουθενά ούτε χορτασμός ούτε σκέπη ούτε βοήθεια, τότε κατάλαβε ο άνθρωπος ότι εισακούστηκε.

Προσευχή του Δαβίδ. Ψαλμός πε'. 1. Βλέπεις την αξία της προσευχής; Διότι τα μεν άλλα επέτρεψε στον Ασάφ και στους υιούς Κορέ να τα μελωδούν, την προσευχή όμως ο ίδιος την προσφέρει καθαρή στον Θεό, όχι μόνο εκ μέρους του, αλλά αναλαμβάνοντας το πρόσωπο ολόκληρης της ανθρωπότητας. «Κλίνε, Κύριε, το ους σου και εισάκουσέ με, διότι είμαι φτωχός και πένης». Φτωχός και πένης είναι κάθε άνθρωπος, του οποίου τώρα ο προφήτης αναλαμβάνει το πρόσωπο. Επειδή εμείς πτωχεύουμε εξαιτίας της αμαρτίας και καθιστάμεθα πένητες εξαιτίας του Αδάμ, ο οποίος μας κληροδότησε την πενία σαν κλήρο. Γι' αυτό προσευχήθηκε να κλίνει ο Θεός το ους Του, ώστε να συγκαταβεί ως πλούσιος προς τους φτωχούς, ως ιατρός προς τους ασθενείς. Και γιατί να συγκαταβεί; Επειδή πολλές φορές ζητούμε πράγματα ανάξια του Θεού· αλλά Εκείνος, ως ιατρός, ανέχεται μεν να ακούσει το αίτημα, χορηγεί όμως μόνο όσα μας συμφέρουν. «Φύλαξε την ψυχή μου, διότι είμαι όσιος». Και πώς μπορεί να είναι όσιος αυτός που είναι φτωχός ή πένης στην αρετή; Οπωσδήποτε, επειδή ομολόγησε την πενία του, έγινε ήδη όσιος μέσω της ομολογίας· ή ίσως αποκαλεί τον άνθρωπο όσιο, λόγω του αξιώματος που είχε στον παράδεισο πριν από την παράβαση. «Σώσε τον δούλο σου, ο Θεός μου, αυτόν που ελπίζει σε εσένα». Είναι ικανά τα λόγια του προφήτη να δυσωπήσουν τον Θεό.

ΨΑΛΜΟΣ ΠΕ'. «Εύφρανε την ψυχή του δούλου σου.» Υποβάλλω το αίτημά μου όχι παίρνοντας θάρρος από το ότι είμαι πτωχός τω πνεύματι, και πένης και όσιος, αλλά ζητώντας μόνο να ελεηθώ. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, λέει: «Προς εσένα κραυγάζω κάθε ημέρα». Εννοεί ολόκληρο τον βίο του, και, καθώς δεν αντλεί θάρρος από τίποτα το ανθρώπινο, ζητά για την ψυχή του την κατά Θεόν ευφροσύνη. Διότι το σώμα και η σάρκα συνηθίζουν να χαίρονται με τα σωματικά.

ΚΑΘΙΣΜΑ ΔΩΔΕΚΑΤΟ Ψαλμός πε' Προσευχή του Δαβίδ. Ο οποίος επιγράφεται «προσευχή του Δαβίδ». «Κλίνε, Κύριε, το ους σου και εισάκουσέ με, διότι είμαι πτωχός και πένης». Τι λέγεις; Ενώ είσαι προφήτης και βασιλιάς, πώς είσαι πτωχός και πένης; Ναι, λέει, διότι επιλέγω να προσελκύσω και πολλούς από τους πτωχούς και τους πένητες προς αυτήν την προσευχή και να λένε: «Κλίνε, Κύριε, το ους σου» και τα εξής. Και όχι μόνο αυτό, αλλά τα λέω αυτά και εκ προσώπου του Βασιλέως της δόξης, ο οποίος, αν και Θεός, πτώχευσε λαμβάνοντας δουλική μορφή. «Φύλαξε την ψυχή μου, διότι είμαι όσιος», δηλαδή, διότι είμαι πιστός, και τα εξής του ψαλμού. Είναι μια σαφής προσευχή προς τον Θεό, την οποία θεωρώ περιττό έργο να την αναλύσω λέξη προς λέξη και να καινοτομώ με πολλά λόγια.