Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 85:3

Ελέησόν με, Κύριε, διότι προς εσένα θα κραυγάζω. Μας διδάσκει ο λόγος ότι εκείνος που επιθυμεί να λάβει κάποιο αγαθό από τον Θεό, πρέπει να είναι αδιάλειπτος στις προσευχές. Διότι εσύ, Κύριε, είσαι αγαθός και επιεικής. Διδάσκει αυτούς που προσέρχονται στον Θεό να μην κυριεύονται από ακηδία, έστω και αν για λίγο αναβάλλεται η δωρεά. Διότι εξάπαντος θα τους εισακούσει, εφόσον είναι αγαθός και πάρα πολύ πλούσιος σε έλεος.

ΨΑΛΜΟΣ ΠΕ΄. <Προς εσένα θα κράζω όλη την ημέρα.> (E f. 177, K f. 159 b) Το «όλη την ημέρα» τίθεται αντί του «καθ' όλη την ημέρα», δηλαδή σε κάθε καιρό. Διότι οφείλουμε να προσπίπτουμε αδιαλείπτως στον Θεό και να επιζητούμε το έλεος από Αυτόν.

Ελέησέ με, Κύριε, διότι προς εσένα θα κράζω όλη την ημέρα· εύφρανε την ψυχή του δούλου σου, διότι προς εσένα, Κύριε, ύψωσα την ψυχή μου. Αν και είμαι όσιος, λέγει, αν και είμαι φτωχός και πένης στο πνεύμα· εντούτοις, μην έχοντας ακόμη εμπιστοσύνη στον εαυτό μου, αναπέμπω την προσευχή.

Παρακαλώ δε και ικετεύω να τύχω του δικού σου ελέους, και αυτή είναι η αδιάλειπτη προσευχή μου. Αντί λοιπόν του «όλη την ημέρα», ο Σύμμαχος απέδωσε: «Διότι προς εσένα βοώ κάθε ημέρα». Διότι δεν πρέπει να αφοσιωνόμαστε στην προσευχή μόνο για μία ημέρα, αλλά σε όλη μας τη ζωή. Και επειδή ακριβώς δεν χαιρόταν υπερβολικά με κανένα από τα ανθρώπινα πράγματα, ζητούσε να του παραχωρηθεί αυτό από τον Θεό μέσω της προσευχής· και αυτό συνίστατο στο να αξιωθεί η ψυχή του την ευφροσύνη που πηγάζει από τον ίδιο τον Θεό. Διότι γνώριζε καλά ότι το σώμα του και η σάρκα χαίρονται με τα σωματικά. Γι' αυτόν τον λόγο τα απορρίπτει· και ζητά μόνο την ευφροσύνη του Θεού, επιδιώκοντας την πνευματική τρυφή. Γνωρίζοντας δε ότι δεν είναι ίδιον όλων να μπορούν να την αποκτήσουν, παρά μόνο εκείνων που απομακρύνουν τους εαυτούς τους από τον θνητό βίο και τις σωματικές επιθυμίες, και πλησιάζουν μόνο τον ίδιο τον Θεό με τη διάνοια και τους λογισμούς, εύλογα προσθέτει: «Διότι προς εσένα, Κύριε, ύψωσα την ψυχή μου. Διότι εσύ, Κύριε, είσαι αγαθός και επιεικής και πολυέλεος σε όλους όσοι σε επικαλούνται». Αντί του «και επιεικής», ο μεν Ακύλας και ο Θεοδοτίων είπαν «και ιλαστής», ενώ ο Σύμμαχος «και αφίων».

Φανερά, λοιπόν, η κλήση των εθνών προαναγγέλλεται και μέσα από αυτά. Διότι, επειδή προσευχήθηκε κατά κύριο λόγο μόνο για τον εαυτό του, λέγοντας «Εισάκουσόν με», και «Φύλαξε την ψυχή μου», και «Σώσε τον δούλο σου, ο Θεός μου», και το «Ελέησέ με», και «Εύφρανε την ψυχή του δούλου σου»· επειδή, λοιπόν, προσευχήθηκε για τόσα πολλά σχετικά με τον εαυτό του, ο πλούσιος και μεγαλόδωρος Θεός του δείχνει ότι δεν θα τα προσφέρει μόνο σε αυτόν που τα ζητά με την προσευχή, αλλά η θεία χάρη θα απλωθεί και σε όλα τα έθνη, καθώς και αυτά πρόκειται να απολαύσουν εκείνα τα οποία ο Δαβίδ αξίωνε να επιτύχει. Γι' αυτό, φωτισμένος από το Άγιο Πνεύμα και έχοντας δει το μέλλον, εκπλήσσεται υπερβολικά για τη μεγαλοδωρία της χάριτος του Θεού και λέει τα προαναφερθέντα. Με τη λέξη «θεούς» εδώ, κάποιος μεν θα θεωρήσει ότι εννοούνται οι δίκαιοι και θεοφιλείς άνδρες ανάμεσα στους ανθρώπους, εξαιτίας του χωρίου: «Εγώ είπα, θεοί είστε, και όλοι υιοί Υψίστου»· κάποιος άλλος δε θα θεωρήσει ότι εννοούνται οι επουράνιες θείες δυνάμεις, επειδή ο Απόστολος λέει: «Διότι και αν υπάρχουν λεγόμενοι θεοί, είτε στον ουρανό είτε στη γη (όπως υπάρχουν θεοί πολλοί και κύριοι πολλοί), για εμάς υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας». Επειδή, λοιπόν, κανένας από τους αγγέλους ούτε από τους προφήτες δεν πραγματοποίησε την κλήση των εθνών, εύλογα θεωρώ ότι απευθύνεται στο πρόσωπο του Χριστού το: «Δεν υπάρχει όμοιός σου μεταξύ των θεών, Κύριε».

Προσευχή του Δαβίδ [δηλαδή του Χριστού]· το όνομα Δαβίδ ερμηνεύεται «ικανός στο χέρι», ενώ ο Χριστός είναι δυνατός στο χέρι ως Θεός. «Κλίνον»· αυτή είναι η φωνή [του προφήτη εκ προσώπου] του Αδάμ. «Ότι πτωχός»· διότι, επειδή ο Αδάμ παρέβη την εντολή, έχασε τον πλούτο, τον οποίο του είχε εμπιστευθεί ο Θεός. «Φύλαξον»· διότι από την ακακία της ψυχής του παρασύρθηκε (εξαπατήθηκε) από το φίδι μέσω της γυναίκας. «Σώσον»· διότι εσύ γνωρίζεις, Κύριε, λέει ο Αδάμ, ότι αν και έπεσα (έφταιξα) ακούσια, παρ' όλα αυτά άλλον Θεό δεν γνωρίζω. «Ελέησόν με»· διότι ο Αδάμ δεν αμέλησε να βοά όλες τις ημέρες. «Εύφρανον»· δώσε μου, λέει ο άνθρωπος, τη μυστική τράπεζα, ώστε μέσω αυτής να ευφραίνεται (να σώζεται) πάντοτε η ψυχή μου. «Ότι προς σε»· διότι ούτε εγώ ο ίδιος εξουσιάζω την ψυχή μου, καθώς δικό σου εμφύσημα είναι. «Ότι συ, Κύριε»· διότι τίνος η αγαθότητα και η ευσπλαχνία είναι τόσο μεγάλη όσο του Θεού, ώστε κατήλθε από τον ουρανό, για να σώσει τον άνθρωπο. «Και πολυέλεος»· διότι ο Θεός εισακούει (υπακούει) όλους όσους βοούν προς αυτόν, ως συμπαθής <και> ως ελεήμων. «Ενώτισαι»· δηλαδή μην με ακούσεις επιφανειακά (ως πάρεργο), επειδή έχω ρυπωθεί, αλλά εσύ ο Θεός ελέησέ [με]. «Και πρόσχες»· δηλαδή πρόσεξε, ποια [αυτή την αληθινή προσευχή εσύ γνωρίζεις] και με ποια καρδιά την προσφέρω. «Εν ημέρα»· όταν, λέει, ο άνθρωπος έτρωγε τα ξυλοκέρατα, και δεν υπήρχε πουθενά ούτε χορτασμός ούτε σκέπη ούτε βοήθεια, τότε κατάλαβε ο άνθρωπος ότι εισακούστηκε.

Ελέησέ με, Κύριε, διότι προς εσένα θα κράζω όλη την ημέρα. Κατάλαβες με ποιον τρόπο μπορούμε να ελεηθούμε; Κράζοντας προς τον Θεό όλη την ημέρα, όχι προσευχόμενοι τώρα με τα λόγια, ενώ έπειτα τον παροξύνουμε με τα έργα μας· ούτε αφιερώνοντας τον χρόνο μας τώρα στην εκκλησία του Θεού, και έπειτα σε σύναξη παράνομων ανθρώπων· για τους οποίους ο ίδιος ο Δαβίδ έλεγε: Μίσησα τη σύναξη των πονηρών. Εύφρανε την ψυχή του δούλου σου, διότι προς εσένα ύψωσα την ψυχή μου. Από εσένα, λέει, ζητώ τη χαρά, προς τον οποίο ύψωσα την ψυχή, ανασηκώνοντάς την ψηλά από τη γη, και στηρίζοντάς την στην ελπίδα των θείων πραγμάτων, ώστε να μην προσκολλάται στα ανθρώπινα. Εσύ, λοιπόν, εύφρανέ την.

ΨΑΛΜΟΣ ΠΕ'. «Εύφρανε την ψυχή του δούλου σου.» Υποβάλλω το αίτημά μου όχι παίρνοντας θάρρος από το ότι είμαι πτωχός τω πνεύματι, και πένης και όσιος, αλλά ζητώντας μόνο να ελεηθώ. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, λέει: «Προς εσένα κραυγάζω κάθε ημέρα». Εννοεί ολόκληρο τον βίο του, και, καθώς δεν αντλεί θάρρος από τίποτα το ανθρώπινο, ζητά για την ψυχή του την κατά Θεόν ευφροσύνη. Διότι το σώμα και η σάρκα συνηθίζουν να χαίρονται με τα σωματικά.