Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 85:5

Ελέησόν με, Κύριε, διότι προς εσένα θα κραυγάζω. Μας διδάσκει ο λόγος ότι εκείνος που επιθυμεί να λάβει κάποιο αγαθό από τον Θεό, πρέπει να είναι αδιάλειπτος στις προσευχές. Διότι εσύ, Κύριε, είσαι αγαθός και επιεικής. Διδάσκει αυτούς που προσέρχονται στον Θεό να μην κυριεύονται από ακηδία, έστω και αν για λίγο αναβάλλεται η δωρεά. Διότι εξάπαντος θα τους εισακούσει, εφόσον είναι αγαθός και πάρα πολύ πλούσιος σε έλεος.

Επομένως, σε όλα είναι δυνατόν να δει κανείς ότι δεν ήταν έργο της δύναμης των Ιουδαίων το να παραδώσουν στον θάνατο τον Κύριο, αλλά κανείς θα μπορούσε να αποδώσει το εγχείρημα στα δικά τους ανόσια τολμήματα, ενώ στον Σωτήρα Χριστό το ότι θέλησε να πάθει υπέρ όλων, για να ελευθερώσει τους πάντες και, αφού τους εξαγοράσει με το δικό του αίμα, να τους παραστήσει στον Θεό και Πατέρα. Διότι «ο Θεός», σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου, «ήταν εν Χριστώ καταλλάσσοντας τον κόσμο με τον εαυτό του», και επαναφέροντας χωρίς μνησικακία εκείνο που είχε εκπέσει από τη φιλία προς αυτόν, στην κατάσταση που ήταν στην αρχή. <Είπε λοιπόν πάλι σε αυτούς: Εγώ πηγαίνω, και θα με ζητήσετε, και θα πεθάνετε μέσα στην αμαρτία σας.> Το ότι πρέπει, όταν είναι παρών ο καιρός, να τον αδράχνουμε, κατά τον οποίο θα μπορούσε κανείς να ωφελήσει τον εαυτό του, ο Χριστός το διακηρύσσει πολύ καλά με αυτά. Διότι το να καθυστερεί κανείς στα αγαθά και να σκέφτεται εκ των υστέρων το ωφέλιμο, φαίνεται ότι δεν έχει καμία ωφέλεια, αλλά προξενεί μάλλον θρήνο που ταιριάζει στη ραθυμία. Επειδή λοιπόν ο Κύριός μας είναι αγαθός και επιεικής, όπως είναι γραμμένο, και ανέχεται εκείνους που τον ατιμάζουν, και ωφελεί περαιτέρω αυτούς που τον υβρίζουν, και βρίσκεται ανώτερος ως Θεός από τη μικροψυχία των ανθρώπων. Απειλεί δε με ωφέλιμο τρόπο την αναχώρησή του από αυτούς, και λέει ξεκάθαρα το «Εγώ πηγαίνω», για να εμφυτεύσει σε αυτούς πιο γοργή διάνοια, και αναλογιζόμενοι ότι δεν πρέπει να αφήσουν άπρακτο τον Λυτρωτή που είναι παρών, να τους παρακινήσει να προχωρήσουν προς την πίστη, και να τους κάνει πλέον πιο έτοιμους προς την υπακοή.

Κάπως έτσι συνηθίζει μια κόρη νιόπαντρη να θρηνεί υπερβολικά τον νεκρό νυμφίο της και να δέχεται βαθιά μέσα της τις οξείες λύπες γι’ αυτόν, ώστε ο νους της να βρίσκεται πέρα από κάθε νουθεσία, και να μη της φαίνεται κανένας τρόπος αρκετός για να πενθήσει όπως πρέπει και όπως αρμόζει. Διότι είναι γνωστό ότι η γυναικεία φύση είναι φιλοδάκρυη και φιλοπένθη, περισσότερο μάλιστα από όλες εκείνη που βλέπει τον νυμφίο της, νέο και στην ακμή της ηλικίας του, να κείτεται ελεεινά πάνω στη νυφική κλίνη νεκρός και άπνους. Με αυτήν, λοιπόν, λέγει ότι πρέπει πολύ εύστοχα να παρομοιαστεί το πλήθος των Ιουδαίων· και να απομακρύνουν την οργή, και τη θεία κίνηση που έρχεται εναντίον τους σαν να μη συγκρατείται, να τολμήσουν να την ανακόψουν με θρήνους, διότι «χρηστός και επιεικής» είναι ο Δεσπότης των όλων, φιλάνθρωπος, «πολυέλεος και μετανοών επί ταῖς κακίαις», σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Παρακαλώ δε και ικετεύω να τύχω του δικού σου ελέους, και αυτή είναι η αδιάλειπτη προσευχή μου. Αντί λοιπόν του «όλη την ημέρα», ο Σύμμαχος απέδωσε: «Διότι προς εσένα βοώ κάθε ημέρα». Διότι δεν πρέπει να αφοσιωνόμαστε στην προσευχή μόνο για μία ημέρα, αλλά σε όλη μας τη ζωή. Και επειδή ακριβώς δεν χαιρόταν υπερβολικά με κανένα από τα ανθρώπινα πράγματα, ζητούσε να του παραχωρηθεί αυτό από τον Θεό μέσω της προσευχής· και αυτό συνίστατο στο να αξιωθεί η ψυχή του την ευφροσύνη που πηγάζει από τον ίδιο τον Θεό. Διότι γνώριζε καλά ότι το σώμα του και η σάρκα χαίρονται με τα σωματικά. Γι' αυτόν τον λόγο τα απορρίπτει· και ζητά μόνο την ευφροσύνη του Θεού, επιδιώκοντας την πνευματική τρυφή. Γνωρίζοντας δε ότι δεν είναι ίδιον όλων να μπορούν να την αποκτήσουν, παρά μόνο εκείνων που απομακρύνουν τους εαυτούς τους από τον θνητό βίο και τις σωματικές επιθυμίες, και πλησιάζουν μόνο τον ίδιο τον Θεό με τη διάνοια και τους λογισμούς, εύλογα προσθέτει: «Διότι προς εσένα, Κύριε, ύψωσα την ψυχή μου. Διότι εσύ, Κύριε, είσαι αγαθός και επιεικής και πολυέλεος σε όλους όσοι σε επικαλούνται». Αντί του «και επιεικής», ο μεν Ακύλας και ο Θεοδοτίων είπαν «και ιλαστής», ενώ ο Σύμμαχος «και αφίων».

Διότι εσύ με οδήγησες σε αυτά, επειδή είσαι αγαθός και συγχωρείς αμαρτίες, όχι μόνο σε εμένα, αλλά και σε όλους όσους σε επικαλούνται· διότι είσαι πολυέλεος. Καθιστώντας δε τον λόγο κοινό με τη φράση «και σε όλους όσους σε επικαλούνται», μας προτρέπει όλους στο να προσευχόμαστε και να ελπίζουμε τα ίδια με αυτόν. «Δώσε ακρόαση, Κύριε, στην προσευχή μου, και πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου. Σε ημέρα θλίψεώς μου έκραξα προς εσένα, διότι με εισάκουσες». Και από αυτό αποδεικνύεται ότι ο ψαλμός αποτελεί προσευχή, όπως προκύπτει και από την επιγραφή του. Επειδή δε το «έκραξα» και το «εισάκουσες» έχουν διατυπωθεί σε παρελθοντικό χρόνο, ας σημειωθεί ότι ο Ακύλας αναφέρει: «Θα σε επικαλεστώ, διότι θα με εισακούσεις»· ώστε τα λόγια της προσευχής να αναπέμπονται σε μελλοντικό χρόνο, ζητώντας βοήθεια από τον Θεό· προκειμένου, εάν ποτέ προκύψει καιρός δοκιμασιών και εάν ποτέ επέλθει θλίψη, αυτός που επικαλείται τον Κύριο μέσα στις θλίψεις, να τον βρει πρόθυμο να τον εισακούσει. Είναι δε καλό, πριν από τη θλίψη και πριν από τους σκυθρωπούς καιρούς, να μην εφησυχάζουμε παραδομένοι στις επιθυμίες μας, ούτε να ραθυμούμε στις προσευχές μας προς τον Κύριο, αλλά να προετοιμαζόμαστε για τον μελλοντικό χρόνο.

Προσευχή του Δαβίδ [δηλαδή του Χριστού]· το όνομα Δαβίδ ερμηνεύεται «ικανός στο χέρι», ενώ ο Χριστός είναι δυνατός στο χέρι ως Θεός. «Κλίνον»· αυτή είναι η φωνή [του προφήτη εκ προσώπου] του Αδάμ. «Ότι πτωχός»· διότι, επειδή ο Αδάμ παρέβη την εντολή, έχασε τον πλούτο, τον οποίο του είχε εμπιστευθεί ο Θεός. «Φύλαξον»· διότι από την ακακία της ψυχής του παρασύρθηκε (εξαπατήθηκε) από το φίδι μέσω της γυναίκας. «Σώσον»· διότι εσύ γνωρίζεις, Κύριε, λέει ο Αδάμ, ότι αν και έπεσα (έφταιξα) ακούσια, παρ' όλα αυτά άλλον Θεό δεν γνωρίζω. «Ελέησόν με»· διότι ο Αδάμ δεν αμέλησε να βοά όλες τις ημέρες. «Εύφρανον»· δώσε μου, λέει ο άνθρωπος, τη μυστική τράπεζα, ώστε μέσω αυτής να ευφραίνεται (να σώζεται) πάντοτε η ψυχή μου. «Ότι προς σε»· διότι ούτε εγώ ο ίδιος εξουσιάζω την ψυχή μου, καθώς δικό σου εμφύσημα είναι. «Ότι συ, Κύριε»· διότι τίνος η αγαθότητα και η ευσπλαχνία είναι τόσο μεγάλη όσο του Θεού, ώστε κατήλθε από τον ουρανό, για να σώσει τον άνθρωπο. «Και πολυέλεος»· διότι ο Θεός εισακούει (υπακούει) όλους όσους βοούν προς αυτόν, ως συμπαθής <και> ως ελεήμων. «Ενώτισαι»· δηλαδή μην με ακούσεις επιφανειακά (ως πάρεργο), επειδή έχω ρυπωθεί, αλλά εσύ ο Θεός ελέησέ [με]. «Και πρόσχες»· δηλαδή πρόσεξε, ποια [αυτή την αληθινή προσευχή εσύ γνωρίζεις] και με ποια καρδιά την προσφέρω. «Εν ημέρα»· όταν, λέει, ο άνθρωπος έτρωγε τα ξυλοκέρατα, και δεν υπήρχε πουθενά ούτε χορτασμός ούτε σκέπη ούτε βοήθεια, τότε κατάλαβε ο άνθρωπος ότι εισακούστηκε.

Διότι δεν επιθυμώ τη χαρά που προέρχεται από τους ανθρώπους, καθώς είναι επιβλαβής και παροδική. Επειδή εσύ, Κύριε, είσαι χρηστός και επιεικής, και πολυέλεος προς όλους όσοι σε επικαλούνται. Δεν ύψωσα μάταια την ψυχή μου προς εσένα, αλλά επειδή αφενός συμπάσχεις ως χρηστός, αφετέρου στηρίζεις όσους σφάλλουν ως επιεικής· επιπλέον, δεν ελεείς με έναν μόνο τρόπο, αλλά με πολλούς και διάφορους τρόπους ελεείς: μέσω της φιλοπτωχίας, ελεείς μέσω των δακρύων, ελεείς μέσω των αγαθών έργων, ελεείς μέσω της πίστης, και όχι μερικούς, αλλά όλους όσοι σε επικαλούνται. Άρα, όσοι δεν επικαλούνται τον Θεό δεν μπορούν να ελεηθούν· επομένως, η προσευχή έχει καταστεί για εμάς όπλο και λιμάνι και θύρα σωτηρίας. Ενωτίσου, Κύριε, την προσευχή μου, και πρόσεξε τη φωνή της δέησής μου.

Βλέπεις ότι ο Ίδιος επιθυμεί περισσότερο να σου συγχωρήσει τα αμαρτήματα; Ας μην οκνούμε λοιπόν, ούτε να αναβάλλουμε. Είναι φιλάνθρωπος και αγαθός· ας Του δώσουμε μόνο την αφορμή, και τούτο για να μην γίνουμε εμείς άχρηστοι, αφού και χωρίς αυτό θα μας συγχωρούσε. Αλλά όπως ακριβώς εμείς, προκειμένου για τους δικούς μας υπηρέτες, επινοούμε χίλια δυο πράγματα και τα διευθετούμε, έτσι πράττει και Εκείνος για τη δική μας σωτηρία. Ας προφθάσουμε να παρουσιαστούμε ενώπιόν Του με εξομολόγηση, διότι είναι αγαθός και επιεικής. Εάν όμως δεν Τον επικαλείσαι εν αληθεία, ούτε θέλεις να πεις μέσα από την καρδιά σου το «Συγχώρεσε», αλλά το λες μόνο με το στόμα, τι να κάνει Εκείνος; Τι σημαίνει να επικαλείσαι εν αληθεία; Να το κάνεις με αγαθή προαίρεση, με προθυμία, με διάνοια ειλικρινή· όπως ακριβώς λένε για τα μύρα ότι είναι αληθινά και δεν έχουν τίποτα το νόθο, έτσι συμβαίνει και εδώ. Εκείνος που πραγματικά Τον επικαλείται, και εκείνος που πραγματικά Τον παρακαλεί, επιμένει διαρκώς και δεν απομακρύνεται μέχρις ότου λάβει. Ενώ εκείνος που απλώς εκτελεί ένα τυπικό καθήκον, και με αυτόν τον τρόπο εκπληρώνει απλώς τον νόμο, δεν επικαλείται εν αληθεία. Όποιος κι αν είσαι, μην λες μόνο «Είμαι αμαρτωλός», αλλά φρόντιζε να απαλλάξεις τον εαυτό σου από αυτή την ιδιότητα· μην το λες απλώς, αλλά και να πονάς. Εάν πονάς, αγωνίζεσαι· εάν δεν αγωνίζεσαι, δεν πονάς· εάν δεν πονάς, χλευάζεις. Ποιος, λέγοντας ότι «Ασθενώ», δεν κάνει τα πάντα ώστε να απαλλαγεί; Μεγάλο όπλο είναι η προσευχή. «Εάν εσείς», λέγει, «γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας σας;». Γιατί δεν θέλεις να προσέλθεις;

«Θα πέσω, λοιπόν, στα χέρια του Κυρίου, διότι οι οικτιρμοί του είναι πάρα πολλοί. Σε χέρια ανθρώπων, όμως, ας μην πέσω. Και έστειλε ο Κύριος θανατικό στον Ισραήλ από το πρωί έως την ώρα του γεύματος· και πέθαναν από τον λαό, από τη Δαν έως τη Βηρσαβεέ, εβδομήντα χιλιάδες άνδρες. Και άπλωσε ο άγγελος το χέρι του επί της Ιερουσαλήμ για να την καταστρέψει. Και σπλαχνίστηκε ο Κύριος για τη συμφορά. Και είπε στον άγγελο: “Αρκετά, απόσυρε το χέρι σου”.» «Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος, και ισχυρός, και μακρόθυμος.» «Σύμφωνα με το μέγεθος της οργής του δεν θα ζητήσει ευθύνες.» «Θυμήσου τους οικτιρμούς σου, Κύριε.» —«Πόσο μεγάλο είναι το πλήθος της αγαθότητάς σου, Κύριε. Από το έλεός σου, Κύριε, είναι γεμάτη η γη.» «Ανθρώπους και κτήνη θα σώσεις, Κύριε· πόσο πλήθυνας το έλεός σου.» «Εσύ, Κύριε, είσαι αγαθός, και επιεικής, και πολυέλεος σε όλους. Εσύ, Κύριε και Θεέ μου, είσαι οικτίρμων και ελεήμων.» «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος· μακρόθυμος.» «Ελεήμων και οικτίρμων είναι ο Κύριος, τροφή έδωσε στους....» «Ποιος Θεός είναι σαν κι εσένα, που συγχωρείς τις αδικίες, και παραβλέπεις τις ασέβειες στο υπόλοιπο της κληρονομιάς του; Δεν διατήρησε την οργή του για τιμωρία, διότι επιθυμεί το έλεος. Αυτός θα επιστρέψει, και θα μας σπλαχνιστεί. Θα καταποντίσει τις αμαρτίες μας, και θα απορριφθούν στα βάθη της θάλασσας.» «Ο Κύριος είναι μακρόθυμος, και μεγάλη είναι η ισχύς του.» «Εγώ σας έπλασα, και εγώ θα συγχωρήσω. Και εγώ θα σας αναλάβω, και θα σας σώσω.» «