Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 85:9

«Ερευνάτε τις Γραφές·» ιδού, ο προφήτης Ζαχαρίας βοά ρητά λέγοντας: «Χαίρε σφόδρα, θυγατέρα της Σιών· κηρύσσεται σε εσένα δίκαιος και σωτήρας· αυτός είναι πράος και επιβαίνει πάνω σε υποζύγιο και σε νέο πουλάρι όνου.» Ο παρών καιρός, λοιπόν, είναι καιρός ευδοκίας. Πρέπει να καταλύσω την έχθρα και να ειρηνοποιήσω τα πάντα δια του Σταυρού. Πρέπει η νυν Ιερουσαλήμ να λάβει τέλος και να στηριχθεί η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη. Ή μήπως δεν προφήτευσε και ο υμνωδός Δαβίδ για αυτήν την κλήση των εθνών; Διότι τι έχει πει; «Όλα τα έθνη που εποίησες θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε.» Αυτοί είναι οι «αληθινοί προσκυνητές», εκείνοι που δέχονται τον λόγο δια της πίστεως. Έπειτα λέει ο ευαγγελιστής: «Πήγαν οι μαθητές και έπραξαν καθώς τους παρήγγειλε, και έφεραν την όνο και το πουλάρι, και έβαλαν πάνω σε αυτά τα ιμάτιά τους, και καθίσαν επάνω τους τον Ιησού.» Ω, της μεγάλης συγκαταβάσεως του Σωτήρος προς εμάς. Ποιος να μην θαυμάσει το μέγεθος της αγάπης Του προς εμάς; Ποιος δεν θα εκπλαγεί, που Εκείνος ο οποίος επιβαίνει επί των Χερουβίμ, κάθισε για χάρη μας πάνω σε πουλάρι; Αυτός που ανυμνείται από τα Σεραφείμ, επευφημείται από νήπια. Διότι, όπως λέει, με τα ιμάτια έστρωναν τον δρόμο, ενώ άλλοι έκοβαν κλαδιά από τα δέντρα και έπρατταν το ίδιο.

Γι' αυτό και ο Δαβίδ, δείχνοντας ότι για χάρη των εθνών επρόκειτο ο Θεός να σαρκωθεί, έλεγε: «Βασίλευσε ο Θεός στα έθνη». Και πάλι ο ίδιος προφήτης, ομιλώντας ως εκ προσώπου του Πατρός προς τον Υιό, λέει: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου»· γι' αυτό και προσθέτει: «Όλα τα έθνη, χτυπήστε τα χέρια σας»· και πάλι: «Όλα τα έθνη, όσα δημιούργησες, θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε, και θα δοξάσουν το όνομά σου στον αιώνα».

Διότι σε αυτόν θα κάμψει κάθε γόνυ, και κάθε φυλή, και οι γλώσσες θα ομολογήσουν, και σε αυτόν θα δουλεύσουν, σύμφωνα με όσα έχουν γραφεί. Αυτό άλλωστε προανέκραξε και ο μακάριος Δαβίδ εν Πνεύματι· διότι είπε: «Όλα τα έθνη, όσα εποίησες, θα έλθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε.» Αυτό ακριβώς εκπληρώθηκε με την κλήση του πλήθους των εθνών· και με το να προσκυνούν οι πάντες Εκείνον που για χάρη μας έγινε σαν και εμάς, ενώ παρέμεινε ως προς τον Εαυτό Του υπεράνω όλων. <Και υψώθηκε το υπέρθυρο από τη φωνή με την οποία έκκραζαν, και ο οίκος γέμισε καπνό.> Διότι ο προφήτης είδε τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο υψηλό και επηρμένο, ενώ γύρω Του στέκονταν τα άγια Σεραφείμ και Τον ανυμνούσαν με ακατάπαυστες δοξολογίες. Και διαβεβαίωσε ότι ο οίκος ήταν γεμάτος από τη δόξα Του.

Ότι δε το μυστήριο της οικονομίας δεν θα είναι άκαρπο για Εκείνον που έγινε όμοιος με εμάς, και υπέμεινε τον σταυρό και τον θάνατο πάνω σε αυτόν, το αποδεικνύει λέγοντας: «Ιδού, ο μισθός του είναι μαζί του, και το έργο του ενώπιόν του», και ονομάζει «μισθό» τον καρπό που προέκυψε από τον κατά σάρκα θάνατό του. Διότι είπε: «Αλήθεια σας λέω, εάν ο κόκκος του σιταριού, πέφτοντας στη γη, δεν πεθάνει, μένει μόνος του. Εάν όμως πεθάνει, παράγει πολύ καρπό.» Και πάλι: «Εάν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου.» Όπως λέει άλλωστε και ο Παύλος: «Υπέμεινε σταυρό, αψηφώντας την ντροπή. Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε όνομα, το οποίο είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού να γονατίσει κάθε γόνατο, επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Κύριος, εις δόξαν του Θεού Πατρός.» Αυτό γνωρίζοντας εκ των προτέρων εν Πνεύματι και ο θεσπέσιος Δαβίδ, ψάλλει και του λέει: «Όλα τα έθνη, όσα δημιούργησες, θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε.» Επομένως, ούτε χωρίς μισθό ούτε άκαρπη είναι η οικονομία.

Διότι όλα τα στρεβλά έγιναν ευθέα, όπως λέει πάλι κάπου ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας: «Η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία, και προετοιμασμένη η οδός των δικαίων.» Διότι απομακρύνθηκε από τη μέση το πλήθος των δαιμόνων· και ο ίδιος ο διάβολος καταργήθηκε μαζί με αυτούς· έχει νεκρωθεί δε και ο νόμος της αμαρτίας, και ο Σωτήρας θεραπεύει όλες τις νόσους μας. <Και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού.> (A f. 49 b. E f. 145 b, F f. 777 b, H f. 147 b) Και είδε κάθε σάρκα το Σωτήριο του Θεού, δηλαδή του Πατρός· διότι μας έστειλε τον Υιό ως Σωτήρα. Με τον όρο σάρκα εδώ πρέπει να νοήσουμε εξολοκλήρου τον άνθρωπο, και να εκλάβουμε όλο το ανθρώπινο γένος. —(A f. 50, E f. 146, F 779, H f. 149) Διότι έτσι θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού· όχι πλέον μόνο ο Ισραήλ, αλλά κάθε σάρκα. Διότι ο Σωτήρας και Κύριος των πάντων δεν έχει περιορισμένη την πραότητά του, ούτε βέβαια έσωσε μόνο ένα έθνος· αλλά μάλλον σαγήνευσε όλη την υπ' ουρανόν, φώτισε τους σκοτισμένους· και αυτό ήταν λοιπόν που υμνούνταν μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Όλα τα έθνη, όσα δημιούργησες, θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε.» Σώθηκε δε ταυτόχρονα και το υπόλειμμα από τον Ισραήλ, όπως και αυτό το είχε προαναφωνήσει από παλιά ο μέγας Μωυσής, λέγοντας τα εξής: «Ευφρανθείτε μαζί με τον λαό του.» <Έλεγε λοιπόν ο Βαπτιστής στα πλήθη που εξέρχονταν, κ.λπ.>

Διότι έχουν λάβει τη βεβαιότητα ότι ο Θεός είναι μαζί τους, δηλαδή ο Εμμανουήλ, το οποίο ερμηνεύεται: Ο Θεός είναι μαζί μας. Το ότι δε η κλήση κατά τον καιρό εκείνο δεν θα αφορά μόνο όσους προέρχονται από το αίμα του Ισραήλ, αλλά πολύ περισσότερο όλα τα έθνη σε ολόκληρη την οικουμένη, το φανέρωσε λέγοντας ότι θα προέρχονται από όλες τις γλώσσες αυτοί που θα πιάσουν το κράσπεδο. Και πότε κλήθηκαν τα έθνη προς επίγνωση της αλήθειας, και πότε θέλησαν να εκζητήσουν το πρόσωπο του Κυρίου και να τον εξιλεώσουν, καθώς και να βαδίσουν τον ίδιο δρόμο με τους αγίους αποστόλους, εάν όχι όταν ο Μονογενής έγινε σαν εμάς; Ο οποίος είναι η προσδοκία των εθνών· προς τον οποίο και ο θεσπέσιος Δαβίδ ψάλλει: «Όλα τα έθνη που εποίησας θα έλθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε». Διότι δι' αυτού έχει σωθεί και η πληθώρα των εθνών. <Λόγος προφητικός του Κυρίου στη γη Σεδράχ, και στη Δαμασκό θα είναι η ανάπαυσή του, διότι ο Κύριος επιβλέπει τους ανθρώπους και όλες τις φυλές του Ισραήλ· και η Ημάθ στα όριά της.> Το προκείμενο χωρίο βέβαια δεν στερείται τραχύτητας, και η ίδια η σύνταξη των λέξεων είναι εντελώς δυσνόητη, όμως θα ερμηνευθεί από εμάς στο μέτρο του δυνατού. Εκείνα, βεβαίως, για τα οποία νομίζουμε ότι έχουν ειπωθεί αυτά, είναι εύλογα αναγκαίο να τα προαναφέρουμε, διότι μόνο με αυτόν τον τρόπο, και πάλι με δυσκολία, θα μπορούσε να κατανοηθεί το νόημα της προφητείας.

Επειδή διαδόθηκε και στις δικές τους χώρες η διαθήκη που απευθύνεται σε όλους, πίστεψαν ότι είναι ο Λόγος του Κυρίου. Διότι εμείς, που κληθήκαμε από τα έθνη, έχουμε πειστεί μέσω της πίστεως, ότι, αν και είναι Θεός και έχει γεννηθεί κατά φύση από τον Θεό και υπάρχει ως ο Μονογενής Λόγος του Θεού, ο ίδιος, μέσω του εαυτού του, μας ανακοίνωσε τους θείους και ευαγγελικούς νόμους. Γι' αυτόν τον λόγο τον προσκυνούμε και αυτόν λατρεύουμε, έχοντας αποβάλει εκείνη την αρχαία και άδοξη απάτη, και έχοντας μεταστραφεί από την πολυθεϊστική δοξασία. Και αυτό ακριβώς ήταν που αναπεμπόταν ως ύμνος σε αυτόν μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Όλα τα έθνη που δημιούργησες θα έλθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε». Διότι, «στο όνομα του Ιησού Χριστού θα λυγίσει κάθε γόνατο, των επουρανίων και των επιγείων και των καταχθονίων, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Κύριος εις δόξαν του Θεού Πατρός». <Και θα πω προς αυτούς: Αν είναι καλό ενώπιόν σας, ζυγίστε και δώστε τον μισθό μου ή αρνηθείτε τον· και ζύγισαν για τον μισθό μου τριάντα αργύρια. Και μου είπε ο Κύριος: Ρίξε τα στο χωνευτήριο, και εξέτασε αν είναι γνήσια, με τον ίδιο τρόπο που δοκιμάστηκα εγώ για χάρη τους.>

Θαύμασε το πλήθος των πιστών που ξεπερνά κάθε αριθμό, και παρατήρησε πώς έχει εκπληρωθεί πλήρως αυτό που υμνήθηκε προς αυτόν μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Όλα τα έθνη που δημιούργησες θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε». Το ότι, με την έλευση του Χριστού, η ισχύς της λατρείας σύμφωνα με τον νόμο -αναφέρομαι σε αυτήν που τελείτο εν σκιαίς και τύποις- επρόκειτο να αποδειχθεί μάταιη ακόμη και σε αυτούς που κατάγονται από τον Ισραήλ, το βεβαιώνει ο Θεός ομιλώντας διά της φωνής των αγίων: άλλοτε μεν λέγοντας, «Διότι πολλές ημέρες θα παραμείνουν οι υιοί του Ισραήλ χωρίς να υπάρχει βασιλιάς, ούτε άρχοντας, χωρίς να υπάρχει θυσία, ούτε θυσιαστήριο, ούτε ιερατείο, ούτε δήλοι»· και πάλι, απευθυνόμενος στο πλήθος των πιστών: «Και θα συμβεί, λέει, όταν πληθυνθείτε πάνω στη γη, λέει ο Κύριος, εκείνες τις ημέρες δεν θα λένε πλέον, 'Κιβωτός της Διαθήκης του Αγίου του Ισραήλ'· δεν θα έρθει στον νου τους, ούτε θα την αναζητήσουν, ούτε θα την ονομάσουν, και δεν θα κατασκευαστεί ποτέ πια». Αλλά θα ήταν βέβαια πολύ φυσικό, αν ο Ισραήλ τα κατανοούσε αυτά, να τιμήσει με την πίστη του τον Εμμανουήλ.

Εξοργίζονταν δε και οι Ιουδαίοι και λυπούνταν όχι λίγο, μαθαίνοντας ότι ο Εμμανουήλ θα υπερβεί ακόμη και τους ίδιους τους αγίους Πατέρες, και ότι θα προσκυνείται από όλο τον λαό, ή μάλλον από όλη τη γη. Και κατανοώντας το αυτό έλεγαν: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κατασχέσουμε την κληρονομιά του»· αν και ο μακάριος Δαβίδ έλεγε φανερά προς τον Μονογενή που ενανθρώπησε: «Όλα τα έθνη όσα εποίησες, θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε»· και άλλοτε πάλι, κάνοντας φανερό τον φθόνο και την ανόσια οργή των ίδιων των Ισραηλιτών εναντίον του Χριστού, έλεγε: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας οργίζονται οι λαοί». Εφόσον, λοιπόν, καταδείξαμε επαρκώς τον σκληρό και ατίθασο φθόνο των Ιουδαίων, ας μιλήσουμε στην κατάλληλη στιγμή για τα δυσβάσταχτα και μιαιφόνα τολμήματά τους, προσαρμόζοντας παντού τον λόγο της ιστορίας και ανατρέχοντας στον ίδιο τον σκοπό της ενανθρώπησης του Μονογενούς. Διότι ο λόγος μάς επαναφέρει πάλι σε αυτό.

Μνημονεύει, λοιπόν, στην προσευχή του ο Δαβίδ τη χάρη του Θεού που ξεχύθηκε στα έθνη, εκφράζοντας τον θαυμασμό και την έκπληξή του για τη χάρη αυτή με τα εξής λόγια: «Δεν υπάρχει όμοιός σου ανάμεσα στους θεούς, Κύριε, και δεν υπάρχουν έργα όμοια με τα δικά σου. Όλα τα έθνη που δημιούργησες θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου». Επειδή, λοιπόν, και ο ίδιος ευχόταν να αξιωθεί των ίδιων αγαθών, εύλογα παρεμβάλλει τη δική του προσευχή ανάμεσα στους ευαγγελικούς ψαλμούς. Αυτά, λοιπόν, ας λεχθούν σχετικά με τα προαναφερθέντα. Δεν πρέπει, ωστόσο, να αγνοούμε ότι υπάρχουν και αρκετοί άλλοι ψαλμοί που φέρουν την επιγραφή «Προσευχή»· αλλά ο συγκεκριμένος αναφέρεται με την προσθήκη «του Δαβίδ». Άλλος ψαλμός επιγράφεται: «Προσευχή του Μωυσή, ανθρώπου του Θεού»· και άλλος: «Προσευχή του πτωχού, όταν περιπέσει σε ακηδία και εκχέει ενώπιον του Κυρίου τη δέησή του». Αλλά, ως έχοντες υπερβεί τις προσευχές της Παλαιάς Γραφής, οι απόστολοι του Σωτήρα μας τον πλησίασαν και τον παρακαλούσαν να τους διδάξει πώς να προσεύχονται· και εκείνος τους διδάσκει, παραδίδοντας μια προσευχή κατάλληλη μόνο για τους ίδιους και τους ομοίους τους.

Δεν υπάρχει όμοιός σου μεταξύ των θεών, Κύριε, και δεν υπάρχουν έργα όμοια με τα δικά σου. Όλα τα έθνη, όσα δημιούργησες, θα έλθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε, και θα δοξάσουν το όνομά σου. Διότι εσύ είσαι μεγάλος και επιτελείς θαυμάσια· εσύ είσαι ο μόνος Θεός. Και μολονότι όλες οι προσευχές των αγίων του Θεού είναι ωφέλιμες και αναγκαίες, νομίζω ότι δεν έχουν καταγραφεί όλες, παρά μόνο εκείνες κατά τις οποίες οι άγιοι, προσευχόμενοι, κινήθηκαν από το θείο Πνεύμα, ώστε να αρθρώσουν και προφητικά λόγια. Θεωρώ, λοιπόν, ότι και ο Δαβίδ ανέπεμψε πολλές προσευχές στον Θεό, από τις οποίες καμία δεν αξιώθηκε να καταγραφεί, παρά μόνο όσες μετέχουν σε προγνωστική και προφητική δύναμη. Γι' αυτό και η παρούσα προσευχή συμπεριλήφθηκε στο βιβλίο των Ψαλμών, και παρεμβλήθηκε ανάμεσα στις προφητείες περί του Χριστού, καθώς είναι συνυφασμένη με προφητικά λόγια και περιλαμβάνει την κλήση των εθνών.

Έπειτα, επειδή ακριβώς πολλοί προφήτες πριν από τον Σωτήρα μας επιτέλεσαν παράδοξα έργα, αλλά κανείς ποτέ δεν έχει καταγραφεί να έπραξε τέτοια έργα σαν αυτά που αναφέρονται στα Ευαγγέλια για τον Σωτήρα μας, και τα οποία έχουν καταδειχθεί μέσω της επιστροφής όλων των εθνών· γι' αυτό και λέγεται το: «Δεν υπάρχει (κανένα έργο όμοιο) με τα έργα σου». Και το ποια είναι αυτά τα έργα το διδάσκει λέγοντας στη συνέχεια: «Όλα τα έθνη που δημιούργησες θα έλθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου». Εάν δε προστίθεται το, «Εσύ είσαι ο μόνος Θεός», και αυτό θα το εφαρμόσεις στον Σωτήρα, παραθέτοντας το: «Δεν υπάρχει όμοιός σου ανάμεσα στους θεούς, Κύριε»· διότι, όπως ακριβώς σε σύγκριση με τους θεωρούμενους θεούς δεν υπάρχει όμοιός σου, έτσι και σε αντιπαραβολή με αυτούς εσύ είσαι ο μόνος Θεός. Επειδή ακριβώς μόνος ο Σωτήρας και Κύριός μας ήταν στην αρχή, και ήταν ο Λόγος του Θεού, και ήταν προς τον Θεό, και ήταν Θεός· γι' αυτό δεν υπάρχει όμοιός του ανάμεσα στους θεούς, και αυτός μόνος ανάμεσα στους θεούς είναι Θεός, εφόσον κανένας από τους λεγόμενους πολλούς θεούς δεν μπορεί, όταν αντιπαραβάλλεται με αυτόν, να αποκαλείται Θεός.

«οι άρχοντες των λαών συνάχθηκαν με τον Θεό του Αβραάμ». Και αυτά είναι σαφή και δεν έχουν ανάγκη ερμηνείας. Ζ΄. 〈Εκ του 85ου Ψαλμού〉. «Δεν υπάρχει όμοιός σου μεταξύ των θεών, Κύριε, και δεν υπάρχουν έργα όμοια με τα δικά σου· όλα τα έθνη που εποίησες θα έλθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε. Και θα δοξάσουν το όνομά σου, διότι είσαι μέγας και επιτελείς θαυμάσια, εσύ είσαι ο μόνος Θεός». Ομοίως και αυτά είναι σαφή. Η΄. 〈Εκ του 95ου Ψαλμού〉. «Ψάλατε στον Κύριο νέο άσμα, ψάλατε στον Κύριο όλη η γη. Ψάλατε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά του, αναγγέλλετε χαρμόσυνα από ημέρα σε ημέρα τη σωτηρία του· αναγγείλατε στα έθνη τη δόξα του, σε όλους τους λαούς τα θαυμάσιά του. Διότι ο Κύριος είναι μέγας και αξιοΰμνητος σφόδρα, είναι φοβερός πάνω από όλους τους θεούς». Και προσθέτει: «Αποδώστε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, αποδώστε στον Κύριο δόξα στο όνομά του». Και στη συνέχεια: «Πείτε στα έθνη, ο Κύριος εβασίλευσε. Διότι στερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί». Και αυτά είναι σαφή. Θ΄. 〈Από τον Ζαχαρία〉. «Και θα συμβεί, όσοι εναπομείνουν από όλα τα έθνη που ήλθαν εναντίον της Ιερουσαλήμ, θα αναβαίνουν κάθε χρόνο για να προσκυνήσουν τον Βασιλέα, τον Κύριο Παντοκράτορα, και για να εορτάζουν την εορτή της Σκηνοπηγίας».

«Δεν υπάρχει όμοιος» Διότι ποιος θεοφόρος ή δίκαιος εξισώνεται με την αγαθότητα του Θεού, ή ποιος θεός είναι σαν τον Θεό μας, επειδή δεν παρέβλεψε τον άνθρωπο που έπεσε; «Και δεν υπάρχει» Διότι ποιος θα εξιχνιάσει τα έργα Του ή ποιος είναι ικανός να διηγηθεί (να εξηγήσει) τα μεγαλεία Του (του Θεού); «Όλα τα έθνη» Πού; Στην κοιλάδα του κλαυθμώνος. Διότι έτσι είναι γραμμένο: και θα συνάξω όλα τα έθνη στην κοιλάδα του Ιωσαφάτ. «Και θα προσκυνήσουν» Διότι τότε όλα τα έθνη θα υποταχθούν στον Θεό, θεωρώντας τη δόξα Του. «Διότι εσύ είσαι μέγας» Διότι ποιος θα είναι ικανός τότε να ατενίσει εκείνη την ημέρα, κατά την οποία όλοι θα αναβράζουν από φόβο και τρόμο; «Οδήγησέ με» Σε αυτόν τον αιώνα, λέει ο άνθρωπος, οδήγησέ με στην οδό της αλήθειας, για να βρω τότε παρρησία ενώπιόν Σου, Θεέ μου. «Ας ευφρανθεί» Διότι τίποτα δεν είναι ανώτερο από εκείνη την ευφροσύνη, του να έχει κανείς πάντοτε τον φόβο του Θεού. «Θα εξομολογηθώ» Ο πρωτόπλαστος άνθρωπος ευχαριστεί τον Θεό, ώστε αφού σωθεί να ανακαινιστεί. «Και θα δοξάσω» Και σε τούτο και στον μέλλοντα αιώνα οι δίκαιοι θα σωθούν (θα δοξάσουν το όνομα του Κυρίου). «Ότι το έλεος» Ο άνθρωπος λέει, ότι έτσι πεσμένο που ήμουν δεν με παρέβλεψες, αλλά με ελέησες ως Θεός. «Και με έσωσες» Όταν κατήλθε στον άδη, ο Χριστός ελευθέρωσε την ψυχή του Αδάμ, η οποία κρατούνταν για πολύ χρόνο. «Ο Θεός» Διότι οι δαίμονες επαναστάτησαν κατά του ανθρώπου, όπως οι Ιουδαίοι κατά του Χριστού.

Επομένως, δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να συγκριθεί ούτε με τον ίδιο, ούτε με τα έργα του. «Όλα τα έθνη, όσα εποίησας, θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε». Ενώπιον, πού άραγε; Στον ναό των Ιουδαίων; Αλλά ούτε ο ναός υπάρχει πλέον, ούτε τα έθνη, όντας απερίτμητα, θα μπορούσαν να προσκυνήσουν εκεί. Συνεπώς, ομιλεί σαφώς για τον Χριστό, ενώπιον του οποίου προσκυνούν όλα τα έθνη. Διότι εκείνοι που προσκυνούν στη Βηθλεέμ και στον σταυρό και στην ανάσταση, προσκυνούν κατά πρόσωπο Εκείνον που κατεργάστηκε εκεί τη σωτηρία μας. Το ίδιο ισχύει και για εκείνους που προσκυνούν επί του θυσιαστηρίου, οι οποίοι προσκυνούν ενώπιόν Του.

Διότι εκεί τον βλέπουν να κάθεται σε κάθε μυστική θυσία. Και θα δοξάσουν το όνομά σου. Εξαιτίας ποιου γεγονότος; Διότι λάτρευαν ξύλα και λίθους, και ήταν υπήκοοι και δούλοι των δαιμόνων. Άκουσε λοιπόν τα εξής: Ότι εσύ είσαι μέγας και επιτελείς θαυμάσια· εσύ είσαι ο μόνος Θεός.

Διότι έχει δηλωθεί ότι ο ψαλμός αυτός αρμόζει και σε κάθε φτωχό, αλλά έχει αναφορά και στον Χριστό και στα σωτήρια πάθη Του. «Όλα», λέει, «τα έθνη, όσα δημιούργησες, θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν Σου και θα δοξάσουν το όνομά Σου, διότι Εσύ είσαι μέγας και επιτελείς θαυμάσια, Εσύ είσαι ο μόνος Θεός». «Διότι το έλεός Σου είναι μέγα επάνω μου και ελευθέρωσες την ψυχή μου από τον κατώτατο άδη. Θεέ μου, παράνομοι επαναστάτησαν εναντίον μου και συναγωγή ισχυρών ζήτησαν την ψυχή μου», αποκαλώντας έτσι τις παράνομες φατρίες των Ιουδαίων, «και δεν Σε έθεσαν ενώπιόν τους», δηλαδή δεν Σε σεβάστηκαν, ώστε να επιδείξουν τέτοια μανία εναντίον εμού, του αγαπητού Σου Υιού.