Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 86:2

Τα θεμέλιά του βρίσκονται στα άγια όρη. Αυτού ακριβώς του λαού που κλήθηκε μέσω της πίστεως. Λέει, δηλαδή, ότι ο λαός από τα έθνη οικοδομήθηκε πάνω στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών. Ο Κύριος αγαπά τις πύλες της Σιών περισσότερο από όλα τα σκηνώματα του Ιακώβ. Ονομάζει πύλες της Σιών την εισαγωγική και στοιχειώδη διδασκαλία της Εκκλησίας· και σκηνώματα του Ιακώβ τη λατρεία σύμφωνα με τον Νόμο.

Όντας, λοιπόν, από τη φύση Του δίκαιος και όσιος, γι' αυτό λέγεται ότι αγαπά τη δικαιοσύνη και μισεί την αδικία· πράγμα που ισοδυναμεί με το να πούμε ότι τους μεν ενάρετους αγαπά και προσλαμβάνει, τους δε αδίκους αποστρέφεται και μισεί. Διότι το ίδιο αναφέρουν οι θείες Γραφές και για τον Πατέρα: «Δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη»· και, «Μίσησες όλους όσους εργάζονται την ανομία»· και, «Τις μεν πύλες της Σιών αγαπά, τα δε σκηνώματα του Ιακώβ δεν τα θεωρεί μεγάλης αξίας»· και, «Τον μεν Ιακώβ αγάπησε, τον δε Ησαύ μίσησε»· σύμφωνα δε με τον Ησαΐα, είναι πάλι η φωνή του Θεού που λέγει: «Εγώ είμαι ο Κύριος, που αγαπώ τη δικαιοσύνη και μισώ τις αρπαγές που προέρχονται από την αδικία».

Μάταια, λοιπόν, και τώρα, ω Αρειανοί, σας δημιουργήθηκε μια τέτοια υπόνοια και μάταια προφασιστήκατε τα λόγια των Γραφών. Διότι ο Λόγος του Θεού είναι άτρεπτος και παραμένει πάντοτε ο ίδιος, όχι απλώς (από μόνος του), αλλά όπως ο Πατέρας. Επειδή, πώς είναι όμοιος, εάν δεν είναι έτσι; Ή πώς όλα όσα ανήκουν στον Πατέρα ανήκουν και στον Υιό, εάν δεν έχει και το άτρεπτο και το αναλλοίωτο του Πατέρα; Όχι με την έννοια ότι υπόκειται σε νόμους και έχει ροπή προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, ώστε το μεν ένα να αγαπά, το δε άλλο να μισεί, προκειμένου από τον φόβο μήπως εκπέσει, να υιοθετεί το άλλο και έτσι να εισάγεται πάλι η αντίληψη ότι είναι τρεπτός. Αντιθέτως, επειδή είναι Θεός και Λόγος του Πατέρα, είναι κριτής δίκαιος και φιλάρετος, ή μάλλον είναι και ο χορηγός της αρετής. Επειδή, λοιπόν, είναι από τη φύση του δίκαιος και όσιος, για τον λόγο αυτό λέγεται ότι αγαπά τη δικαιοσύνη και μισεί την αδικία, πράγμα που ισοδυναμεί με το να ειπωθεί ότι τους μεν ενάρετους αγαπά και οικειοποιείται, τους δε αδίκους αποστρέφεται και μισεί. Διότι τα ίδια αναφέρουν οι θείες Γραφές και για τον Πατέρα: «δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη» και «μίσησας όλους εκείνους που εργάζονται την ανομία» και «τις μεν πύλες της Σιών αγαπά, τα δε σκηνώματα του Ιακώβ» δεν τα εκτιμά εξίσου, και «τον μεν Ιακώβ αγάπησε, τον δε Ησαύ μίσησε»· σύμφωνα δε με τον Ησαΐα, ακούγεται πάλι η φωνή του Θεού που λέει: «εγώ είμαι ο Κύριος που αγαπώ τη δικαιοσύνη και μισώ τις αρπαγές που προέρχονται από την αδικία».

Αλλ' όταν μας πλήττουν με αυτούς τους λόγους οι επικριτές, έστω κι αν είναι γρήγοροι μόνο στο να λοιδορούν, τότε και εμείς θα απαντήσουμε, προβάλλοντας τον ορθό λόγο της αλήθειας: Ο κόλπος, ω άριστοι, σημαίνει κατά τη γνώμη σας την αγάπη· διότι αυτό ακριβώς σας ακούσαμε προ ολίγου να λέτε. Άραγε λοιπόν, επειδή «αγάπησε ο Θεός τον κόσμο» σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρος, και «αγαπά ο Κύριος τις πύλες της Σιών» σύμφωνα με τον άγιο ψαλμωδό, θα πούμε χωρίς κίνδυνο ότι μέσα στον κόλπο του Θεού και Πατρός βρίσκεται και ο ίδιος ο κόσμος και οι πύλες της Σιών; Και όταν λέει προς τον ιεροφάντη Μωυσή: «Βάλε το χέρι σου στον κόλπο σου», τον προστάζει, πες μου, να αγαπά το χέρι του, και όχι μάλλον να το έχει κρυμμένο; Έπειτα, πώς δεν θα γίνουμε άξιοι μεγάλου περίγελου γι' αυτά, ή μάλλον πώς δεν θα ασεβήσουμε προς τον ίδιο τον Πατέρα, λέγοντας ότι τα πάντα βρίσκονται στους κόλπους Του, και καθιστώντας κοινό στους άλλους το εξαιρετικό αγαθό του Μονογενούς μόνο, ώστε ο Υιός να μην έχει τίποτα περισσότερο από την κτίση;

ΣΤΟΥΣ ΥΙΟΥΣ ΚΟΡΕ, ΨΑΛΜΟΣ ΩΔΗΣ. ΠΣΤ΄. Τα θεμέλιά του βρίσκονται στα άγια όρη· αγαπά ο Κύριος τις πύλες της Σιών περισσότερο από όλα τα σκηνώματα του Ιακώβ. Δοξασμένα πράγματα ελέχθησαν για εσένα, πόλη του Θεού. Θα θυμηθώ τη Ραάβ και τη Βαβυλώνα σε όσους με γνωρίζουν. Αντί του «Στους υιούς Κορέ», ο Ακύλας και ο Σύμμαχος εξέδωσαν το «Των υιών Κορέ», θεωρώντας ότι ο ψαλμός συνετέθη από αυτούς, ή ότι ειπώθηκε και εκφωνήθηκε μέσω αυτών, όχι μόνο με τη συνοδεία ψαλτηρίου, αλλά και με ωδή. Διερωτώμενος δε μέσα μου, για ποιον λόγο δεν ήσαν όλοι οι ψαλμοί που επιγράφονται «Των υιών Κορέ» συγκεντρωμένοι μαζί, αλλά βρίσκονται κατ' αυτόν τον τρόπο ξεχωριστά πρώτοι εκείνοι που αρχίζουν από τον τεσσαρακοστό πρώτο (ΜΑ΄)· και πάλι ξεχωριστά απομονωμένοι δύο, ο ογδοηκοστός τρίτος (ΠΓ΄) και ο ογδοηκοστός τέταρτος (ΠΔ΄)· και πάλι άλλοι δύο, ο προκείμενος και ο επόμενός του· ενώ στο μέσο τους έχει παρεμβληθεί ο ογδοηκοστός πέμπτος (ΠΕ΄), ο οποίος φέρει την επιγραφή «Προσευχή του Δαβίδ»· όσα σκέφθηκα σχετικά με τη θεωρητική εξέταση των τελευταίων, έχουν ήδη δηλωθεί προηγουμένως μέσω όσων έχουν ειπωθεί.

Διότι το να νομίζει κανείς ότι για την πόλη της Ιουδαίας, η οποία κατοικείται τώρα από αλλόφυλα έθνη, λέγεται το: «Αγαπά ο Κύριος τις πύλες της Σιών», τις πύλες που τώρα είναι έρημες και αφανισμένες· και το: «Ένδοξα πράγματα ειπώθηκαν για σένα, πόλη του Θεού»· και πάλι αλλού: «Τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού»· και πάλι: «Μέγας είναι ο Κύριος και σφόδρα αξιύμνητος στην πόλη του Θεού μας, στο άγιο όρος του»· και το να νομίζει ότι όλα αυτά λέγονται για μια πόλη την οποία κατοικούν σήμερα άνθρωποι Έλληνες και αλλόφυλοι και ειδωλολάτρες, μου φαίνεται ότι είναι γνώρισμα διανοίας εξαιρετικά ταπεινής και μικροπρεπούς. Εάν όμως κατανοήσει κανείς το πώς συνηθίζουν οι θείες και προφητικές φωνές να ονομάζουν πόλη του Θεού το θεοσεβές πολίτευμα, θα αντιληφθεί με ποιον τρόπο σε ολόκληρη την οικουμένη αυτήν τη θεοφιλή και θεοσεβή πολιτεία και πόλη ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός του Θεού τη θεμελίωσε και την εδραίωσε. Γι' αυτό και με ποικίλους τρόπους κηρύττεται από τους προφήτες στα χωρία όπου γίνεται λόγος γι' αυτόν, όπως και το εξής: «Αυτός θα οικοδομήσει την πόλη μου».

Και εξάλλου, τα θεμέλιά του δεν βρίσκονται εδώ κάτω και ανάμεσά μας, αλλά κάπου επάνω και στα ονομαζόμενα άγια όρη. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Τα θεμέλιά του βρίσκονται στα άγια όρη». Αυτά τα όρη θα μπορούσαν να είναι οι ουρανοί των ουρανών, όπου έχει συσταθεί το μεγάλο πολίτευμα της επουράνιας Σιών και της αληθινά μεγάλης πόλης του Θεού. Και ο λόγος αυτός δεν είναι δικός μου, αλλά του ίδιου του Αποστόλου που είπε: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας», και: «Έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζωντανού Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανηγυρική σύναξη και εκκλησία πρωτοτόκων που είναι απογραμμένοι στους ουρανούς». Εικόνα, λοιπόν, αυτής της μεγάλης πόλης του Θεού θα ήταν η επί γης Εκκλησία του Θεού· και τα στηρίγματα και τα θεμέλιά της υφίστανται στα άγια όρη που μας έχουν αποδοθεί· ενώ οι είσοδοι και οι πρώτες στοιχειώσεις εκείνης της ουράνιας πόλης βρίσκονται εδώ ανάμεσά μας. Αυτές ακριβώς τις εισόδους και τις εισαγωγές του θεοσεβούς πολιτεύματος ονόμασε η Γραφή πύλες της Σιών, λέγοντας: «Αγαπά ο Κύριος τις πύλες της Σιών περισσότερο από όλα τα σκηνώματα του Ιακώβ».

Αγαπά, λοιπόν, αυτές τις πύλες της επουράνιας Σιών περισσότερο από τις νομικές και ιουδαϊκές συναγωγές, τις οποίες ονόμασε σκηνώματα του Ιακώβ. Διότι τίποτα απολύτως δεν μνημονεύεται μεταξύ τους περί της επουράνιας πόλεως του Θεού, ούτε υπάρχει σε αυτούς κανένας σκοπός για τη βασιλεία των ουρανών, αλλά έχοντας στραφεί εξ ολοκλήρου προς τα κάτω, εναποθέτουν τις ελπίδες τους στη γη και προσδοκούν τις επαγγελίες κάπου εδώ. Γι' αυτό, οι πύλες της επουράνιας Σιών, που μας φανερώθηκαν προηγουμένως, είναι περισσότερο αρεστές στον Θεό από τα σκηνώματα του Ιακώβ· τα θεμέλια της οποίας δεν βρίσκονται κάπου εδώ κάτω στη γη, αλλά υπάρχουν στα άγια όρη, τα οποία εξετάστηκαν προηγουμένως.

Διότι το χωρίο: «Ο Κύριος θα μετρήσει καταγράφοντας λαούς: Αυτός γεννήθηκε εκεί», κατά τον Σύμμαχο· ή κατά τον Ακύλα: «Ο Κύριος θα διηγηθεί καθώς θα καταγράφει λαούς: Αυτός γεννήθηκε εκεί»· ή κατά τον Θεοδοτίωνα: «Ο Κύριος θα διηγηθεί σε καταγραφή λαών: Αυτός γεννήθηκε εκεί», δεν έχει μεταφραστεί από τους Εβδομήκοντα με αυτόν τον τρόπο. Αντιθέτως, έχει ειπωθεί: «Ο Κύριος θα διηγηθεί κατά την καταγραφή των λαών και των αρχόντων, αυτών που γεννήθηκαν σε αυτήν». Και τούτο, όπως νομίζω, επειδή αυτοί που έκαναν τη μετάφραση απέκρυψαν το αληθινό νόημα, λόγω του ότι η Γραφή επρόκειτο να εκδοθεί σε αλλόφυλα έθνη κατά τους χρόνους του Πτολεμαίου, προτού ακόμη ο Σωτήρας μας επιλάμψει στον κόσμο. Και ολόκληρος βέβαια ο ψαλμός τυγχάνει να είναι εξαιρετικά αινιγματικός και σκοτεινά διατυπωμένος, αναφέροντας αποσιωπητικά τα «θεμέλιά του», χωρίς να διασαφηνίζει τίνος είναι αυτά· και πάλι ονομάζοντας «άγια όρη», και «πύλες της Σιών» που προτιμώνται από τον Κύριο περισσότερο από τα σκηνώματα του Ιακώβ, και «πόλη του Θεού» για την οποία λέγονται ένδοξα πράγματα· και προπαντός, μέσα στην πόλη, δεν αναφέρει τον Ισραήλ ούτε το έθνος των Ιουδαίων, αλλά τη Ραάβ, την άλλοτε πόρνη, και τη Βαβυλώνα, τους Τυρίους και τους Αιθίοπες και τους αλλοφύλους.

Διότι αυτή είναι η πόλη του Κυρίου, ως οίκος του Αγίου Πνεύματος, σύμφωνα με το γραφικό: «Τα θεμέλιά της βρίσκονται στα άγια όρη· αγαπά ο Κύριος τις πύλες της Σιών περισσότερο από όλα τα σκηνώματα του Ιακώβ. Ένδοξα πράγματα ειπώθηκαν για σένα, πόλη του Θεού». Επομένως, επειδή η ευημερία της κακίας αποτελεί αληθινά πληγή για τις αρετές, είναι καλό, ακολουθώντας με ζήλο τον προφητικό λόγο, να ενεργούμε κάθε πρωί, ώστε να θανατώσουμε όλους τους αμαρτωλούς της γης και να εξολοθρεύσουμε από την πόλη του Κυρίου —και πόλη είναι η ψυχή— όλους τους λογισμούς που εργάζονται την ανομία, ο όλεθρος των οποίων γίνεται ζωή για τα ανώτερα, σύμφωνα με το: «Εγώ θα θανατώσω και εγώ θα δώσω ζωή· θα πατάξω και εγώ θα θεραπεύσω, και δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να γλιτώσει από τα χέρια μου». Διότι, όταν νεκρώνονται τα μέλη τα επί της γης, και όταν το σώμα σκληραγωγείται και δουλαγωγείται, οι αφορμές των αμαρτημάτων που προέρχονται από τη σάρκα δεν είναι πλέον σε θέση να εγείρουν στην ψυχή λογισμούς, οι οποίοι σπεύδουν χάριν της ηδονικής απόλαυσης να πράξουν την ανομία· και έτσι πλέον ζουν τα ανώτερα. Πρέπει, λοιπόν, εμείς να γίνουμε όχι μόνο φονευτές των σωματικών παθών, αλλά και εξολοθρευτές των εμπαθών λογισμών της ψυχής. Διότι «αμαρτωλοί της γης» είναι τα πάθη του σώματος, ενώ αυτοί που εργάζονται την ανομία και εξολοθρεύονται από την πόλη του Κυρίου, είναι οι άνομοι λογισμοί της ψυχής.

Στους υιούς Κορέ, ψαλμός ωδής. Ο προφήτης υπαινίσσεται αυτούς από τον λαό που πίστεψαν. Τα θεμέλια του Χριστού· διότι σε αυτά θεμελίωσε την επαγγελία του Πατρός: στο όρος Σιών, στον Γολγοθά, στο όρος των Ελαιών. Αγαπά ο Κύριος. Διότι πράγματι αγαπά [ο Κύριος την Εκκλησία]· επειδή, ενώ αυτές ήταν κλειστές, εισήλθε ο Κύριος και φανέρωσε τον εαυτό Του στους μαθητές. Αυτές λοιπόν τις αγαπά περισσότερο από τις συναγωγές των Ιουδαίων. Ένδοξα. Ο λόγος αφορά τη νέα Ιερουσαλήμ, διότι αυτή κατέχει τα μυστήρια που τελέστηκαν σε αυτήν. Διότι για αυτήν ειπώθηκε ότι είναι η πόλη του μεγάλου Βασιλέως. Θα μνησθώ της Ραάβ. Ερμηνεύεται ως πλατυσμός, και η Βαβυλώνα ως σύγχυση. Διότι όσοι έζησαν ρυπαρό βίο και βαρύνθηκαν από τη σύγχυση των δαιμόνων, αυτοί επιγνώρισαν τον Θεό, δηλαδή η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, την οποία και υπόσχεται να μνημονεύει. Και ιδού, αλλόφυλοι. Είναι αυτοί που έπεσαν με την πτώση των ειδώλων· διότι οι αλλόφυλοι ερμηνεύονται ως αυτοί που πίπτουν. Και όσοι βρίσκονται στη σύγχυση της πλάνης· διότι η Τύρος ερμηνεύεται ως σύγχυση. Και όσοι ταπεινώθηκαν από τους δαίμονες·

Για τους υιούς Κορέ, ψαλμός ωδής 86ος. Πολλές φορές έχουμε πει ότι ο τίτλος «ψαλμός ωδής» ή και «ωδή ψαλμού» περιγράφει εκείνα τα θέματα, κυρίως στα οποία αναμειγνύει τις προφητείες για τον Χριστό με τη μελωδία. Τα θεμέλιά του βρίσκονται στα άγια όρη. Θεμέλια του Χριστού είναι τα μυστήρια των παθημάτων και των θαυμάτων Του. Αυτά βρίσκονται στα άγια όρη, στη Βηθλεέμ, στον Γολγοθά, στην ανάσταση, στο όρος Θαβώρ της μεταμορφώσεως, στο βουνό της αναλήψεως. Γι' αυτόν τον λόγο ονόμασε άγια τα όρη, επειδή υποδέχθηκαν τον αγιασμό των δεσποτικών μυστηρίων. Ας θεωρηθούν όμως ως όρη και οι προφήτες, εύλογα λόγω του ύψους της προγνώσεώς τους, οι οποίοι κατέχουν τα θεμέλια του Θεού, δηλαδή τις απαρχές της θεογνωσίας. Διότι από αυτούς λαμβάνουμε τα στοιχειώδη διδάγματα για την ευσέβεια. Αγαπά ο Κύριος τις πύλες της Σιών περισσότερο από όλα τα σκηνώματα του Ιακώβ.

Σκηνώματα του Ιακώβ είναι βεβαίως οι δώδεκα φυλές, ή μάλλον η Σηλώμ· διότι εκεί κατασκήνωσε η κιβωτός, όπως και ο ίδιος ο αρχαίος λαός των Ιουδαίων, εκεί όπου κατασκήνωσαν τα Άγια των Αγίων. Αλλά τις πύλες της Σιών τις αγάπησε περισσότερο από όλα όσα προαναφέρθηκαν· διότι σε εκείνα πραγμάτωσε τον τύπο, ενώ εδώ την αλήθεια. Αγαπά εξάλλου τις πύλες της Σιών, επειδή ενώ αυτές ήταν κλειστές, η Σιών υποδέχθηκε τον Χριστό· ώστε να ταιριάζει απόλυτα και το ακόλουθο: Ένδοξα πράγματα λέχθηκαν για σένα, πόλη του Θεού.

Ψαλμός 86. Στους υιούς Κορέ, ψαλμός ωδής. «Τα θεμέλιά του βρίσκονται στα άγια όρη». Τίνος «αυτού»; Εκείνου που σταυρώθηκε, εκείνου που είπε: «Κάνε μαζί μου σημείο αγαθό». «Τα θεμέλια» της δυνάμεώς «του βρίσκονται στα άγια όρη». Διότι ονομάζεται λίθος εκλεκτός, ακρογωνιαίος, πολύτιμος, για τα θεμέλια της Σιών· «και όποιος πιστεύει», λέει, «σε αυτόν, δεν θα καταισχυνθεί». «Ο Κύριος αγαπά τις πύλες της Σιών περισσότερο από όλα τα σκηνώματα του Ιακώβ».