Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 86:4

«Θα μνησθώ τη Ραάβ και τη Βαβυλώνα». Εκείνους που επιστρέφουν σε εμένα, λέει, θα τους ενθυμούμαι προς το αγαθό, ή ακόμη και εκείνους που έχουν παρεκκλίνει ακραία προς τη φιληδονία, και όσους ειδωλολατρούν υπερβολικά. Διότι αυτά μας υποδήλωσε μέσω της Ραάβ και της Βαβυλώνας.

Έλα λοιπόν μαζί μου και στους άλλους, αυτούς που σώθηκαν μέσω της μετάνοιας. Αλλά ίσως και μεταξύ των γυναικών να πει κάποια: πόρνευσα, μοίχευσα, μόλυνα το σώμα με κάθε είδους ακολασίες· άραγε υπάρχει σωτηρία; Στρέψε το βλέμμα σου, ω γυναίκα, στη Ραάβ, και πρόσμενε και εσύ τη σωτηρία. Διότι αν αυτή που φανερά και δημόσια πόρνευσε σώθηκε μέσω της μετάνοιας, άραγε αυτή που πόρνευσε κάποτε μια φορά πριν από τη χάρη, δεν θα σωθεί μέσω της μετάνοιας και της νηστείας; Ερεύνησε πώς σώθηκε εκείνη. Είπε μόνο τούτο: Ότι ο Θεός σας στον ουρανό και πάνω στη γη, είναι ο Θεός σας. Διότι δεν τόλμησε να Τον ονομάσει δικό της Θεό εξαιτίας της ασέλγειάς της. Και αν θέλεις να λάβεις έγγραφη μαρτυρία ότι αυτή σώθηκε, την έχεις καταγεγραμμένη στους Ψαλμούς: Θα θυμηθώ τη Ραάβ και τη Βαβυλώνα ανάμεσα σε αυτούς που με γνωρίζουν. Ω της μεγάλης φιλανθρωπίας του Θεού, που μνημονεύει στις Γραφές ακόμα και πόρνες. Αλλά όχι απλώς: Θα θυμηθώ τη Ραάβ και τη Βαβυλώνα, αλλά μαζί με το: σε αυτούς που με γνωρίζουν. Υπάρχει λοιπόν σωτηρία εξίσου και για τους άνδρες και για τις γυναίκες, η οποία εξασφαλίζεται μέσω της μετάνοιας.

Αυτό που έκανε τότε, δεν μπορούσε να το κάνει αμέσως; Αλλά επίτηδες το παρέτεινε, δίνοντας περιθώριο για μετάνοια. Βλέπεις την αγαθότητα του Θεού; Μακάρι να είχαν μετανοήσει εκείνοι τότε! Και θα απολάμβαναν τη φιλανθρωπία του Θεού. Θ΄. Έλα λοιπόν και στους άλλους που σώθηκαν μέσω της μετάνοιας, ακόμα και ανάμεσα στις γυναίκες. Πόρνευσες, μόλυνες το σώμα σου, έγινες άχρηστη· άραγε υπάρχει σωτηρία; θα πεις. Στρέψε το βλέμμα σου, ω γυναίκα, στη Ραάβ, και πάρε θάρρος για τη σωτηρία. Αυτή που φανερά και δημόσια πόρνευσε σώζεται. Πώς σώθηκε εκείνη; Πίστεψε· είπε μόνο: Ο Θεός σας, είναι Θεός στον ουρανό και στη γη. Ο Θεός σας· διότι δικό της δεν τόλμησε να τον πει εξαιτίας της ασέλγειάς της. Μιμήσου την πίστη της και δέξου τη σωτηρία. Και θέλεις να μάθεις ότι σώθηκε; Είναι καταγεγραμμένο στους Ψαλμούς: Θα θυμηθώ τη Ραάβ και τη Βαβυλώνα. Ω, πόσο μεγάλη η βουλή και η φιλανθρωπία του Θεού, που μνημονεύει ακόμη και πόρνες μέσα στις Γραφές! Αλλά όχι απλώς: Θα θυμηθώ τη Ραάβ και τη Βαβυλώνα, αλλά: σε αυτούς που με γνωρίζουν.

Θα μνημονεύσω τη Ραάβ και τη Βαβυλώνα σε αυτούς που με γνωρίζουν. Και ιδού οι αλλόφυλοι και η Τύρος και ο λαός των Αιθιόπων, αυτοί γεννήθηκαν εκεί. Αντί του «Θα μνημονεύσω τη Ραάβ και τη Βαβυλώνα», ο μεν Ακύλας λέει: «Θα υπενθυμίσω το όρμημα και τη Βαβυλώνα»· ο δε Σύμμαχος: «Θα υπενθυμίσω την υπερηφάνεια και τη Βαβυλώνα».

Θεωρώ δε ότι μέσω της Βαβυλώνας και της Τύρου και της Ραάβ, καθώς και μέσω των αλλοφύλων και του λαού των Αιθιόπων, υπονοείται η κλήση των εθνών, τα οποία μετέβαλαν και άλλαξαν την προηγούμενη διαγωγή τους, και αξιώθηκαν την αναγέννηση μέσα στην πόλη του Θεού· στα οποία ο Λόγος θέλει να υπενθυμίσει την προηγούμενη καταγωγή τους. Διότι με το να λέει ότι οι αλλόφυλοι, και η Τύρος και οι λαοί των Αιθιόπων γεννήθηκαν εκεί, τι άλλο εννοεί παρά την αναγέννηση των αλλοφύλων εθνών μέσα στην πόλη του Θεού; Αλλά και ο Ακύλας αναφέρει: «Η Φιλισταία και η Τύρος μαζί με την Αιθιοπία, αυτός γεννήθηκε εκεί»· ομοίως δε και ο Σύμμαχος απέδωσε το χωρίο λέγοντας: «Ιδού οι Φιλισταίοι και η Τύρος μαζί με την Αιθιοπία, αυτός γεννήθηκε εκεί». Όταν όμως λέει «εκεί», πού αλλού εννοεί ότι γεννήθηκαν οι αλλόφυλοι, παρά στην πόλη του Θεού ή στις πύλες της, όπως αυτές έχουν νοηθεί; Διότι αυτό μας υποδεικνύει να κατανοήσουμε η ακολουθία των συμφραζομένων. Επειδή, αφού είπε προηγουμένως: «Ένδοξα πράγματα ειπώθηκαν για σένα, η πόλη του Θεού», προσθέτει αμέσως συνδέοντάς το, ότι οι τάδε και οι τάδε αλλόφυλοι γεννήθηκαν εκεί, και ο λαός των Αιθιόπων γεννήθηκε εκεί· δηλαδή στην προαναφερθείσα πόλη του Θεού, ή στις πύλες της όπως αυτές θεωρήθηκαν.

Αυτά, λοιπόν, έχοντας εκπληρωθεί και με έργα, επιβεβαιώνουν την αλήθεια των λόγων της σωτήριας χάριτος, η οποία αναγεννά και τους Βαβυλωνίους και τους Τυρίους και όλους τους αλλογενείς και τους ξένους προς το ισραηλιτικό γένος, διά του λουτρού της παλιγγενεσίας και των μυστηρίων της Καινής Διαθήκης, στη φανερωμένη πόλη του Θεού. Θα πει: «Μητέρα Σιών. Άνθρωπος και άνθρωπος γεννήθηκε σε αυτήν, και ο Ίδιος ο Ύψιστος την εθεμελίωσε». Οι εκδόσεις των υπολοίπων ερμηνευτών παρουσίασαν πιο ξεκάθαρα το νόημα των προκειμένων. Διότι ο Σύμμαχος το απέδωσε με αυτόν τον τρόπο: «Και για τη Σιών θα λέγεται για τον καθένα: Αυτός ο άνθρωπος γεννήθηκε εκεί· ο Ίδιος ο Ύψιστος την στερέωσε. Ο Κύριος θα τους αριθμήσει, όταν θα καταγράφει τους λαούς: αυτός γεννήθηκε εκεί». Και ο Θεοδοτίων λέει: «Και στη Σιών θα ειπωθεί: Άνδρας και άνδρας γεννήθηκε σε αυτήν, και ο Ίδιος την εθεμελίωσε, και ο Ύψιστος την ετοίμασε. Ο Κύριος θα διηγηθεί κατά την καταγραφή των λαών: Αυτός γεννήθηκε σε αυτήν». Και πρόσεξε με ποιον τρόπο ανάμεσα σε αυτά που έχουν ειπωθεί για τους αλλοφύλους, αναφέρεται το: «Οι αλλόφυλοι και η Τύρος και ο λαός των Αιθιόπων, αυτοί γεννήθηκαν εκεί».

Με σαφήνεια ο Λόγος, με τον άνδρα που γεννήθηκε εκεί, δηλαδή στην πόλη του Θεού, υπονόησε τον άνθρωπο του Σωτήρα μας· λέγοντας δε ότι και ο ίδιος ο Κύριος έχει γεννηθεί εκεί, παριστάνει την κατοίκηση του Θεού Λόγου μέσα στον άνθρωπο. Διότι, όπως ακριβώς η Σιών, επειδή είναι πόλη του Θεού, αποτελεί τον τόπο του άνδρα που γεννήθηκε μέσα σε αυτήν, έτσι και ο ίδιος ο άνδρας γίνεται τόπος και δοχείο του Θεού Λόγου που γεννήθηκε μέσα του, έχοντας κατοικήσει σε αυτόν όπως σε ένα άγιο ιερό και ναό, ή μάλλον όπως σε ένα άγαλμα και δοχείο της θεότητάς Του. Και αυτά ο Λόγος τα δίδαξε αναγκαίως, προκειμένου να γίνει γνωστό πώς οι αλλόφυλοι και η Τύρος και ο λαός των Αιθιόπων γεννήθηκαν στην πόλη του Θεού, και έγιναν υιοί του Θεού μέσω της αναγέννησης πλησίον Του. Διότι το πώς και με ποιον τρόπο εκχύθηκε στους ουρανούς τόσο μεγάλη χάρη, το παρέστησε αναφέροντας τα σχετικά με τον άνδρα που γεννήθηκε εκεί, και με τον Κύριο που γεννήθηκε πάλι μέσα στον άνδρα.

Διότι το χωρίο: «Ο Κύριος θα μετρήσει καταγράφοντας λαούς: Αυτός γεννήθηκε εκεί», κατά τον Σύμμαχο· ή κατά τον Ακύλα: «Ο Κύριος θα διηγηθεί καθώς θα καταγράφει λαούς: Αυτός γεννήθηκε εκεί»· ή κατά τον Θεοδοτίωνα: «Ο Κύριος θα διηγηθεί σε καταγραφή λαών: Αυτός γεννήθηκε εκεί», δεν έχει μεταφραστεί από τους Εβδομήκοντα με αυτόν τον τρόπο. Αντιθέτως, έχει ειπωθεί: «Ο Κύριος θα διηγηθεί κατά την καταγραφή των λαών και των αρχόντων, αυτών που γεννήθηκαν σε αυτήν». Και τούτο, όπως νομίζω, επειδή αυτοί που έκαναν τη μετάφραση απέκρυψαν το αληθινό νόημα, λόγω του ότι η Γραφή επρόκειτο να εκδοθεί σε αλλόφυλα έθνη κατά τους χρόνους του Πτολεμαίου, προτού ακόμη ο Σωτήρας μας επιλάμψει στον κόσμο. Και ολόκληρος βέβαια ο ψαλμός τυγχάνει να είναι εξαιρετικά αινιγματικός και σκοτεινά διατυπωμένος, αναφέροντας αποσιωπητικά τα «θεμέλιά του», χωρίς να διασαφηνίζει τίνος είναι αυτά· και πάλι ονομάζοντας «άγια όρη», και «πύλες της Σιών» που προτιμώνται από τον Κύριο περισσότερο από τα σκηνώματα του Ιακώβ, και «πόλη του Θεού» για την οποία λέγονται ένδοξα πράγματα· και προπαντός, μέσα στην πόλη, δεν αναφέρει τον Ισραήλ ούτε το έθνος των Ιουδαίων, αλλά τη Ραάβ, την άλλοτε πόρνη, και τη Βαβυλώνα, τους Τυρίους και τους Αιθίοπες και τους αλλοφύλους.

Τα ίδια λέγει και προς τον Τιμόθεο, όπως αυτή προς τις νεάνιδες, η νύμφη του Χριστού, ο Παύλος, ο οποίος αργότερα από μαύρος έγινε λαμπρός, επειδή αξιώθηκε και ο ίδιος να γίνει ωραίος, μολονότι προηγουμένως ήταν βλάσφημος, διώκτης, υβριστής και μαύρος, και επειδή ο Χριστός ήλθε στον κόσμο για να κάνει λαμπρούς τους μαύρους, χωρίς να καλεί κοντά του τους δικαίους αλλά τους αμαρτωλούς σε μετάνοια. Αυτούς τους έκανε να λάμπουν ως φωστήρες με το λουτρό της παλιγγενεσίας, ξεπλένοντας τη σκοτεινή τους όψη με το νερό. Αυτό ακριβώς βλέπει και ο οφθαλμός του Δαβίδ στην άνω πόλη και θεωρεί θαυμαστό το θέαμα, πώς δηλαδή στην πόλη του Θεού, για την οποία έχουν λεχθεί ένδοξα πράγματα, εγκαθίσταται η Βαβυλώνα και μνημονεύεται η πόρνη Ραάβ, και πώς αλλόφυλοι, η Τύρος και ο λαός των Αιθιόπων γεννιούνται μέσα σε αυτήν, ώστε κανείς πλέον από τους ανθρώπους να μην ονειδίζει την πόλη αυτή για την έλλειψη κατοίκων λέγοντας: «Μήπως θα πει πια κανείς για τη Σιών: άνθρωπος γεννήθηκε σε αυτήν;»

Στους υιούς Κορέ, ψαλμός ωδής. Ο προφήτης υπαινίσσεται αυτούς από τον λαό που πίστεψαν. Τα θεμέλια του Χριστού· διότι σε αυτά θεμελίωσε την επαγγελία του Πατρός: στο όρος Σιών, στον Γολγοθά, στο όρος των Ελαιών. Αγαπά ο Κύριος. Διότι πράγματι αγαπά [ο Κύριος την Εκκλησία]· επειδή, ενώ αυτές ήταν κλειστές, εισήλθε ο Κύριος και φανέρωσε τον εαυτό Του στους μαθητές. Αυτές λοιπόν τις αγαπά περισσότερο από τις συναγωγές των Ιουδαίων. Ένδοξα. Ο λόγος αφορά τη νέα Ιερουσαλήμ, διότι αυτή κατέχει τα μυστήρια που τελέστηκαν σε αυτήν. Διότι για αυτήν ειπώθηκε ότι είναι η πόλη του μεγάλου Βασιλέως. Θα μνησθώ της Ραάβ. Ερμηνεύεται ως πλατυσμός, και η Βαβυλώνα ως σύγχυση. Διότι όσοι έζησαν ρυπαρό βίο και βαρύνθηκαν από τη σύγχυση των δαιμόνων, αυτοί επιγνώρισαν τον Θεό, δηλαδή η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, την οποία και υπόσχεται να μνημονεύει. Και ιδού, αλλόφυλοι. Είναι αυτοί που έπεσαν με την πτώση των ειδώλων· διότι οι αλλόφυλοι ερμηνεύονται ως αυτοί που πίπτουν. Και όσοι βρίσκονται στη σύγχυση της πλάνης· διότι η Τύρος ερμηνεύεται ως σύγχυση. Και όσοι ταπεινώθηκαν από τους δαίμονες·

Διότι η Αιθιοπία ερμηνεύεται ως ταπείνωση. Αυτοί, λοιπόν, ως αποξενωμένοι από τον Θεό γεννήθηκαν εκεί. Πού; Στην παρουσία του Χριστού, αφού πίστεψαν και σώθηκαν. Μητέρα Σιών: Διότι η Σιών τρέφει τον άνθρωπο ως μητέρα· επειδή σε αυτήν ζυμώθηκε πρώτα ο άρτος της ζωής, ο οποίος είναι το σώμα του Χριστού. Και άνθρωπος: Ο Χριστός, επειδή γεννήθηκε ως άνθρωπος μέσα σε αυτήν και προσφέρθηκε ως αμνός. Και ο Ίδιος: Διότι μέσα σε αυτήν θεμελίωσε τα μυστήρια της δικής Του σάρκας, τα οποία δεν μπορούν να καταλυθούν. Ο Κύριος θα διηγηθεί: Διότι μέσω των Γραφών (των προφητών) ο Θεός διηγήθηκε στους μεταγενέστερους λαούς τα μεγαλεία (τα μυστήριά) Του. Και αυτών των αρχόντων: Των Αποστόλων· διότι αυτοί πολιτεύθηκαν στη Σιών· επειδή μέσω αυτών το κήρυγμα στάλθηκε στα έθνη.

Διάψαλμα. Όχι μόνο επειδή εκεί εισήλθε ο Χριστός κεκλεισμένων των θυρών, αλλά επειδή, εισερχόμενος ως Θεός χωρίς θύρες, επέτρεψε στον εαυτό Του να ψηλαφηθεί μέσα σου ως άνθρωπος, δεν το πρόσθεσε αυτό μάταια, αλλά επειδή μετέφερε τον λόγο προς την Εκκλησία των εθνών, και αποσύροντας παράλληλα το δικό του πρόσωπο, ο προφήτης εισήγαγε τώρα το πρόσωπο του Θεού. «Θα μνημονεύσω τη Ραάβ και τη Βαβυλώνα σε όσους με γνωρίζουν». Και για ποιον λόγο υπόσχεται ο Θεός να μνημονεύσει τη Ραάβ; Διότι η μεν Ραάβ ήταν πόρνη, η δε Βαβυλώνα ερμηνεύεται ως σύγχυση. Το για ποιον λόγο, το δείχνει η επόμενη φράση· διότι λέει: «Σε αυτούς που με γνωρίζουν». Επομένως, εάν η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη ονομάζεται Ραάβ εξαιτίας της πορνείας, και ερμηνεύεται ως Βαβυλώνα, δηλαδή σύγχυση, εξαιτίας της συγκέντρωσης των ειδώλων, εφόσον επιστρέψει και επιγνώσει τον Θεό, δικαιολογημένα τυγχάνει της μνήμης του Θεού. Διότι η συναγωγή των Ιουδαίων έχει λησμονηθεί εξαιτίας της άγνοιάς της. Αλλά το τι καρπό προσφέρουν η Ραάβ και η Βαβυλώνα, οι οποίες μνημονεύθηκαν από τον Θεό, σε Αυτόν που τις μνημόνευσε, το πρόσθεσε ο ψαλμωδός: «Και ιδού, οι αλλόφυλοι και η Τύρος και ο λαός των Αιθιόπων, αυτοί εγενήθησαν εκεί». Τη λέξη «εγενήθησαν», οι υπόλοιποι ερμηνευτές την απέδωσαν πιο καθαρά, εκθέτοντάς την άλλοι μεν ως «εγεννήθησαν», και άλλοι ως «ετέχθησαν».

Διότι βεβαίως οι αλλόφυλοι και ο λαός των Αιθιόπων, που έχουν το μαύρο και σκοτεινό της ειδωλολατρίας, αλλά ακόμη και η Τύρος που βασίλευσε μέσα στην πλάνη, γεννήθηκαν για τον Θεό μέσω της Εκκλησίας με τη γέννηση διά του ύδατος και του βαπτίσματος. Η Μητέρα Σιών θα πει: Άνθρωπος.

Θα τολμήσω να πω κάτι και δεν θα κινδυνεύσω λέγοντάς το: αυτοί, διαβάζοντας το ρητό που ειπώθηκε από τον προφήτη, γνώριζαν ότι για αυτούς είχε γραφτεί. Διότι πώς είπε το ρητό προς τη Βαβυλώνα «θα θυμηθώ τη Ραάβ και τη Βαβυλώνα για εκείνους που με γνωρίζουν», αν δεν προέβλεπε μέσω του Πνεύματος το μυστήριο που επρόκειτο να οικονομηθεί εκεί; Διότι αυτοί, βλέποντας τότε όλους τους ανθρώπους να προσκυνούν την εικόνα και να υπακούν στο πρόσταγμα του βασιλιά, στήριξαν τον νου τους λέγοντας: Δεν έχει γραφτεί άσκοπα αυτό, αδελφοί. Ίσως τώρα να εκπληρωθεί σε εμάς. Διότι ιδού, έφτασε η ώρα, και όλο το γένος μας έχει αιχμαλωτιστεί και έχει υποδουλωθεί στους Βαβυλώνιους. Ο Ναβουχοδονόσορ τυραννεί εναντίον μας ως μεγάλος διάβολος και, έχοντας φτιάξει χρυσή εικόνα, μας αναγκάζει να ειδωλολατρούμε. Ας μείνουμε πιστοί μέχρι θανάτου, ας μην ντροπιάσουμε τον δάσκαλό μας τον Μωυσή, ούτε να επιτρέψουμε να χλευαστεί το γένος μας. Ας νικήσουμε εμείς οι τρεις όλη τη δύναμη των Βαβυλωνίων. Θα μας λυτρώσει ο Θεός από το χέρι του βασιλιά, όπως λύτρωσε τους πατέρες μας από το χέρι του Φαραώ. Ας θυμηθούμε τα όσα έγιναν παλαιά στη γη της Αιγύπτου: πώς η θάλασσα, όταν χτυπήθηκε με το ραβδί, φοβήθηκε, και ο Ιορδάνης, βλέποντας την κιβωτό, στράφηκε προς τα πίσω, και η πόρνη Ραάβ, επειδή βρέθηκε πιστή στην πόλη της Ιεριχούς, διασώθηκε από τη σφαγή του μαχαιριού.

Και πώς οι πύλες των σκηνωμάτων αγαπώνται περισσότερο; Διότι μέσα από μια νοητή και άθικτη πύλη εισήλθε στην Εκκλησία του, τη Σιών, ο αγαπητός Λόγος του Πατρός. «Ένδοξα πράγματα ελέχθησαν για σένα, η» έμψυχη «πόλη του Θεού», από τον θείο Γαβριήλ. «Θα θυμηθώ τη Ραάβ», δηλαδή τον πλατυσμό αντί της στενοχώριας, «και τη Βαβυλώνα», δηλαδή την αιχμαλωσία του λαού, «σε εκείνους που με γνωρίζουν. Και ιδού, αλλόφυλοι και η Τύρος και ο λαός των Αιθιόπων, αυτοί γεννήθηκαν εκεί», δηλαδή προσήλθαν εκεί όπου συνετελέσθη το αγαθό σημείο. «Μητέρα Σιών, θα πει ο άνθρωπος», δηλαδή κάθε πιστός άνθρωπος θα αποκαλέσει τη Σιών μητέρα, ως αιτία της σωτηρίας του γένους ημών των ανθρώπων, «διότι μέσα σε αυτήν γεννήθηκε ως άνθρωπος» ο Θεός, ο οποίος υπάρχει προ των αιώνων. «Και ο ίδιος ο Ύψιστος τη θεμελίωσε. Ο Κύριος θα διηγηθεί κατά την καταγραφή λαών και αρχόντων, αυτών που γεννήθηκαν σε αυτήν». Διότι σε άρχοντες και αρχομένους πάντοτε διηγείται ο Θεός μέσω των θείων Γραφών, «ότι η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται βρίσκεται σε σένα», στην Εκκλησία του Χριστού, τη Σιών.