Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 86:5

Και δεν αγνόησε τον ίδιο τον Χριστό που επρόκειτο να έλθει· αλλά μάλιστα γι' αυτόν αναφέρει στον τεσσαρακοστό τέταρτο ψαλμό: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την αδικία· για τον λόγο αυτόν σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Και για να μη νομίσει κανείς ότι η έλευσή του θα ήταν κατά φαντασίαν, φανερώνει ότι επρόκειτο να γίνει άνθρωπος, και ότι αυτός είναι διά του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα, λέγοντας στον ογδοηκοστό έκτο ψαλμό: «Μητέρα Σιών θα πει: Άνθρωπος, και άνθρωπος γεννήθηκε μέσα σε αυτήν, και ο ίδιος ο Ύψιστος την εθεμελίωσε».

Και ιδού, αλλόφυλοι και η Τύρος και ο λαός των Αιθιόπων. Μας διδάσκει ο λόγος σαφώς, ότι η Εκκλησία έχει συγκροτηθεί από όλα τα έθνη. Μητέρα Σιών θα πει: Άνθρωπος, και άνθρωπος γεννήθηκε μέσα σε αυτήν. Την αποκαλεί μητέρα, λέει, και είναι προφανές ότι εμείς που πιστέψαμε θα αναγνωρίσουμε ως μητέρα τη Σιών, δηλαδή την Εκκλησία, στην οποία βρίσκεται ο άνθρωπος, ή μάλλον αυτός ο ίδιος που την θεμελίωσε. Αυτός δε είναι εκείνος που έγινε για εμάς άνθρωπος, και ο οποίος υποσχέθηκε να θεμελιώσει την Εκκλησία πάνω στην πέτρα.

Και για το ότι στη Βηθλεέμ (η οποία ερμηνεύεται Οίκος του άρτου), επρόκειτο να γεννηθεί ο άρτος της ζωής, και ότι προαιώνια είναι η εκ του Πατρός γέννησή του, ας ακούσουμε τον προφήτη Μιχαία που λέει: «Και εσύ, Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, δεν είσαι καθόλου μικρή ανάμεσα στις χιλιάδες του Ιούδα· διότι από εσένα θα εξέλθει για χάρη μου εκείνος που θα είναι άρχοντας στον Ισραήλ, και η έξοδός του είναι από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας». Και για το ότι στη Σιών πρόκειται να φανερωθεί ο Χριστός, και ότι είναι ο Ύψιστος, ο προφήτης Δαβίδ στον 86ο ψαλμό προφητεύει ως εξής λέγοντας: «Μητέρα Σιών θα πει, Άνθρωπος και άνθρωπος γεννήθηκε μέσα σε αυτήν, και αυτός ο Ύψιστος την εθεμελίωσε». Επομένως, ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, είναι ο Ύψιστος. Και για το ότι, αφού γεννήθηκε ο Χριστός, επρόκειτο με τη δική του μητέρα, την πνευματική νεφέλη, να έρθει στην Αίγυπτο, ας ακούσουμε τον προφήτη Ησαΐα να λέει: «Ιδού, ο Κύριος κάθεται επάνω σε ελαφριά νεφέλη, και θα έρθει στην Αίγυπτο, και θα σειστούν τα χειροποίητα είδωλα της Αιγύπτου». Και για το ότι, κατά τη βάπτιση του Χριστού, επρόκειτο ο Πατήρ άνωθεν να δώσει μαρτυρία για αυτόν, στον 28ο ψαλμό έχει γραφτεί ως εξής: «Φωνή Κυρίου επάνω στα ύδατα, ο Θεός της δόξης εβρόντησε, ο Κύριος επάνω σε ύδατα πολλά». Έπειτα, για τα θαύματα και τις θεραπείες, τα οποία επιτέλεσε ο Χριστός και Θεός μας, ο Ησαΐας μας διδάσκει λέγοντας: «Αυτός σήκωσε τις ασθένειές μας, και βάσταξε τις νόσους μας, και για εμάς οδυνάται».

Αλλά πάλι λέγετε: Εάν ο Χριστός είναι άνθρωπος, θα είναι μέρος του κόσμου· όμως, ένα μέρος του κόσμου δεν μπορεί να σώσει τον κόσμο. Ω επινόηση της απάτης και παραφροσύνη της βλασφημίας! Διότι ας πουν ποιας Γραφής είναι αυτός ο ορισμός ή αν πρόκειται για σόφισμα του διαβόλου· καίτοι ο προφήτης λέει: «Αδελφός δεν λυτρώνει, θα λυτρώσει άνθρωπος;», και αλλού: «Και άνθρωπος γεννήθηκε σε αυτήν, και ο ίδιος ο Ύψιστος την εθεμελίωσε».

Και πάλι: Άνθρωπος είναι, και ποιος θα τον γνωρίσει; Και πάλι: Μετά από αυτά εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. Και ο Δαβίδ λέει: Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη. Και πάλι: Και άνθρωπος γεννήθηκε σε αυτήν, και ο ίδιος ο Ύψιστος τη θεμελίωσε.

Επειδή, λοιπόν, ο λόγος στον ψαλμό αρχίζει αόριστα λέγοντας: «Τα θεμέλια αυτού βρίσκονται στα άγια όρη», εύλογα θα μπορούσε κάποιος να αναρωτηθεί, τίνος «αυτού». Πρόχειρα, βέβαια, θα μπορούσε κάποιος να πει ότι εννοείται του Θεού, επειδή στη συνέχεια προστίθεται: «η πόλη του Θεού». Εγώ όμως, προσέχοντας τη συνέχεια του ψαλμού και βρίσκοντας ότι πιο κάτω αναφέρεται: «Μήπως για τη Σιών θα πει: Άνθρωπος και άνθρωπος γεννήθηκε σε αυτήν, και αυτός την εθεμελίωσε», —αντί του οποίου ο Ακύλας απέδωσε: «Και για τη Σιών θα λεχθεί: Άνδρας και άνδρας γεννήθηκε σε αυτήν, και αυτός θα τη στερεώσει», ενώ ο Σύμμαχος: «Περί δε της Σιών θα λεχθεί: Κάθε άνθρωπος γεννήθηκε εκεί· και αυτός τη στερέωσε»— θεωρώ ότι το «Τα θεμέλια αυτού στα όρη» έχει ειπωθεί με απόλυτη λογική ακολουθία και δεν προτάσσεται το «του Θεού», ώστε, αναζητώντας τίνος είναι το «αυτού», να βρούμε από τα επόμενα τον άνδρα που λέγεται ότι εθεμελίωσε τη Σιών, ο οποίος και γεννήθηκε εκεί. Διότι λέει: «Άνθρωπος γεννήθηκε σε αυτήν, και αυτός την εθεμελίωσε» ή «και αυτός τη στερέωσε». Επομένως, όταν λέγεται: «Τα θεμέλια αυτού», εμείς ας εννοήσουμε «του άνδρα που την εθεμελίωσε»· προφανώς δηλαδή την πόλη του Θεού. Το να θεωρούμε όμως πόλη του Θεού την άλλοτε υφιστάμενη στην Παλαιστίνη μητρόπολη των Ιουδαίων δεν είναι μόνο ανάξιο, αλλά και ασεβές.

Αυτά, λοιπόν, έχοντας εκπληρωθεί και με έργα, επιβεβαιώνουν την αλήθεια των λόγων της σωτήριας χάριτος, η οποία αναγεννά και τους Βαβυλωνίους και τους Τυρίους και όλους τους αλλογενείς και τους ξένους προς το ισραηλιτικό γένος, διά του λουτρού της παλιγγενεσίας και των μυστηρίων της Καινής Διαθήκης, στη φανερωμένη πόλη του Θεού. Θα πει: «Μητέρα Σιών. Άνθρωπος και άνθρωπος γεννήθηκε σε αυτήν, και ο Ίδιος ο Ύψιστος την εθεμελίωσε». Οι εκδόσεις των υπολοίπων ερμηνευτών παρουσίασαν πιο ξεκάθαρα το νόημα των προκειμένων. Διότι ο Σύμμαχος το απέδωσε με αυτόν τον τρόπο: «Και για τη Σιών θα λέγεται για τον καθένα: Αυτός ο άνθρωπος γεννήθηκε εκεί· ο Ίδιος ο Ύψιστος την στερέωσε. Ο Κύριος θα τους αριθμήσει, όταν θα καταγράφει τους λαούς: αυτός γεννήθηκε εκεί». Και ο Θεοδοτίων λέει: «Και στη Σιών θα ειπωθεί: Άνδρας και άνδρας γεννήθηκε σε αυτήν, και ο Ίδιος την εθεμελίωσε, και ο Ύψιστος την ετοίμασε. Ο Κύριος θα διηγηθεί κατά την καταγραφή των λαών: Αυτός γεννήθηκε σε αυτήν». Και πρόσεξε με ποιον τρόπο ανάμεσα σε αυτά που έχουν ειπωθεί για τους αλλοφύλους, αναφέρεται το: «Οι αλλόφυλοι και η Τύρος και ο λαός των Αιθιόπων, αυτοί γεννήθηκαν εκεί».

Έτσι και εδώ: «Θα λεχθεί», λέει, «Άνδρας και άνδρας γεννήθηκε εκεί»· και πάλι στη συνέχεια: «Ο Κύριος που καταγράφει λαούς, αυτός γεννήθηκε εκεί». Διότι πρώτα μεν είχε γίνει λόγος για τον λαό των αλλοφύλων· δεύτερον, για τον άνδρα που λέγεται ότι γεννήθηκε εκεί, και τρίτον, για τον ίδιο τον Κύριο. Διότι ο Κύριος, λέει, αυτός ο ίδιος που τα θεσπίζει αυτά και καταγράφει λαούς, αυτός γεννήθηκε εκεί.

Με σαφήνεια ο Λόγος, με τον άνδρα που γεννήθηκε εκεί, δηλαδή στην πόλη του Θεού, υπονόησε τον άνθρωπο του Σωτήρα μας· λέγοντας δε ότι και ο ίδιος ο Κύριος έχει γεννηθεί εκεί, παριστάνει την κατοίκηση του Θεού Λόγου μέσα στον άνθρωπο. Διότι, όπως ακριβώς η Σιών, επειδή είναι πόλη του Θεού, αποτελεί τον τόπο του άνδρα που γεννήθηκε μέσα σε αυτήν, έτσι και ο ίδιος ο άνδρας γίνεται τόπος και δοχείο του Θεού Λόγου που γεννήθηκε μέσα του, έχοντας κατοικήσει σε αυτόν όπως σε ένα άγιο ιερό και ναό, ή μάλλον όπως σε ένα άγαλμα και δοχείο της θεότητάς Του. Και αυτά ο Λόγος τα δίδαξε αναγκαίως, προκειμένου να γίνει γνωστό πώς οι αλλόφυλοι και η Τύρος και ο λαός των Αιθιόπων γεννήθηκαν στην πόλη του Θεού, και έγιναν υιοί του Θεού μέσω της αναγέννησης πλησίον Του. Διότι το πώς και με ποιον τρόπο εκχύθηκε στους ουρανούς τόσο μεγάλη χάρη, το παρέστησε αναφέροντας τα σχετικά με τον άνδρα που γεννήθηκε εκεί, και με τον Κύριο που γεννήθηκε πάλι μέσα στον άνδρα.

Αλλά ο προηγούμενός του υπαινισσόταν τη γέννηση του Χριστού λέγοντας: «Και για τη Σιών θα λεχθεί: Άνδρας και άνδρας γεννήθηκε μέσα σε αυτήν, και αυτός θα τη στερεώσει», όπως ακριβώς ερμήνευσε ο Ακύλας· και μάλιστα υποδηλώνει τον καιρό της γεννήσεως του προαναφερθέντος ανδρός, προχωρώντας παρακάτω· έλεγε λοιπόν: «Κατά την απογραφή των λαών, αυτός γεννήθηκε εκεί».

Τα ίδια λέγει και προς τον Τιμόθεο, όπως αυτή προς τις νεάνιδες, η νύμφη του Χριστού, ο Παύλος, ο οποίος αργότερα από μαύρος έγινε λαμπρός, επειδή αξιώθηκε και ο ίδιος να γίνει ωραίος, μολονότι προηγουμένως ήταν βλάσφημος, διώκτης, υβριστής και μαύρος, και επειδή ο Χριστός ήλθε στον κόσμο για να κάνει λαμπρούς τους μαύρους, χωρίς να καλεί κοντά του τους δικαίους αλλά τους αμαρτωλούς σε μετάνοια. Αυτούς τους έκανε να λάμπουν ως φωστήρες με το λουτρό της παλιγγενεσίας, ξεπλένοντας τη σκοτεινή τους όψη με το νερό. Αυτό ακριβώς βλέπει και ο οφθαλμός του Δαβίδ στην άνω πόλη και θεωρεί θαυμαστό το θέαμα, πώς δηλαδή στην πόλη του Θεού, για την οποία έχουν λεχθεί ένδοξα πράγματα, εγκαθίσταται η Βαβυλώνα και μνημονεύεται η πόρνη Ραάβ, και πώς αλλόφυλοι, η Τύρος και ο λαός των Αιθιόπων γεννιούνται μέσα σε αυτήν, ώστε κανείς πλέον από τους ανθρώπους να μην ονειδίζει την πόλη αυτή για την έλλειψη κατοίκων λέγοντας: «Μήπως θα πει πια κανείς για τη Σιών: άνθρωπος γεννήθηκε σε αυτήν;»

Και πάλι, «Κάθε άρρεν που διανοίγει μήτρα, θα κληθεί άγιο στον Κύριο». Όμως κανένα άρρεν δεν διανοίγει μήτρα, παρά μόνο η ένωση του άνδρα με τη γυναίκα. Συνεπώς, αυτό που έχει λεχθεί πρέπει να εννοηθεί για τον Κύριο. Συμβαίνει, άλλωστε, πολλοί από τους πρωτοτόκους να είναι ασεβείς και αμαρτωλοί. Πώς, λοιπόν, είναι αυτοί άγιοι στον Κύριο, και γι' αυτό τον λόγο και άμωμοι; Και γιατί όχι και κάθε θήλυ; Είναι σαφές, λοιπόν, ότι Αυτός και μόνο είναι άγιος και άμωμος, όπως λέει ο Δαβίδ: «Μητέρα Σιών θα πει, Άνθρωπος, και άνθρωπος γεννήθηκε σε αυτήν, και ο ίδιος ο Ύψιστος τη θεμελίωσε».

Διότι η Αιθιοπία ερμηνεύεται ως ταπείνωση. Αυτοί, λοιπόν, ως αποξενωμένοι από τον Θεό γεννήθηκαν εκεί. Πού; Στην παρουσία του Χριστού, αφού πίστεψαν και σώθηκαν. Μητέρα Σιών: Διότι η Σιών τρέφει τον άνθρωπο ως μητέρα· επειδή σε αυτήν ζυμώθηκε πρώτα ο άρτος της ζωής, ο οποίος είναι το σώμα του Χριστού. Και άνθρωπος: Ο Χριστός, επειδή γεννήθηκε ως άνθρωπος μέσα σε αυτήν και προσφέρθηκε ως αμνός. Και ο Ίδιος: Διότι μέσα σε αυτήν θεμελίωσε τα μυστήρια της δικής Του σάρκας, τα οποία δεν μπορούν να καταλυθούν. Ο Κύριος θα διηγηθεί: Διότι μέσω των Γραφών (των προφητών) ο Θεός διηγήθηκε στους μεταγενέστερους λαούς τα μεγαλεία (τα μυστήριά) Του. Και αυτών των αρχόντων: Των Αποστόλων· διότι αυτοί πολιτεύθηκαν στη Σιών· επειδή μέσω αυτών το κήρυγμα στάλθηκε στα έθνη.

Διότι βεβαίως οι αλλόφυλοι και ο λαός των Αιθιόπων, που έχουν το μαύρο και σκοτεινό της ειδωλολατρίας, αλλά ακόμη και η Τύρος που βασίλευσε μέσα στην πλάνη, γεννήθηκαν για τον Θεό μέσω της Εκκλησίας με τη γέννηση διά του ύδατος και του βαπτίσματος. Η Μητέρα Σιών θα πει: Άνθρωπος.

Τι θα πει; Είναι ολοφάνερα τα μυστήρια που προαναφέρθηκαν σχετικά με τα έθνη. Αλλά λέει ότι δεν τα διδάσκεται αυτά από άνθρωπο· διότι έχει δάσκαλο τον Χριστό, για τον οποίο πρόσθεσε πώς τον δοξάζει: Και άνθρωπος γεννήθηκε μέσα σε αυτήν, και αυτός την θεμελίωσε, ο Ύψιστος. Αποκαλεί τον Χριστό άνθρωπο και Ύψιστο· άνθρωπο αφενός, εξαιτίας της σάρκας. Ύψιστο αφετέρου, εξαιτίας της θεότητας. Θαυμαστά λοιπόν και πολύ ξεκάθαρα εξέφρασε το μυστήριο που τελέστηκε από τον Χριστό στη Σιών, όταν έδωσε τον εαυτό του στους μαθητές για ψηλάφηση· διότι τότε γεννήθηκε άνθρωπος σε αυτήν, δηλαδή φανερώθηκε, όταν αυτός την θεμελίωσε, ο Ύψιστος, δίνοντας εκεί τη χάρη του Πατέρα· αλλά βέβαια και θέτοντας τη δική του πίστη ως θεμέλιο στη Σιών, για το οποίο ο ίδιος μιλάει μέσω της φωνής του Ησαΐα: Ιδού, τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών εκλεκτό ακρογωνιαίο λίθο, πολύτιμο· και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταντροπιαστεί. Ο Κύριος θα διηγηθεί κατά την καταγραφή των λαών και των αρχόντων αυτών που γεννήθηκαν σε αυτήν. Ποιος Κύριος; Αυτός που φανερώθηκε στη Σιών ως άνθρωπος, και την θεμελίωσε ως Ύψιστος. Αυτός ο ίδιος διηγείται στην καταγραφή των λαών, δηλαδή στην απογραφή των εθνών. Διότι δεν είπε έναν λαό, για να μη νομίσουν τον λαό των Ιουδαίων· αλλά πολλούς, για να υπονοήσει τα έθνη.

Πώς ο ένας έλεγε; «Αυτή είναι η πύλη του Κυρίου», έλεγε, «και θα εισέλθει ο Κύριος μέσα από αυτήν και θα εξέλθει και η πύλη θα παραμείνει κλειστή.» Ο δε Δανιήλ: «Έβλεπα», λέει, «και ιδού ερχόταν πάνω στις νεφέλες του ουρανού κάποιος σαν Υιός ανθρώπου.» Στάσου δίπλα στον Ιακώβ και μάθε καλά τι λέει ανάμεσα στις ευλογίες: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα ούτε ηγέτης από τους απογόνους του, μέχρι να έλθει εκείνος στον οποίο ανήκει, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών.» Άγγιξε την κιθάρα του Πνεύματος και δες τι ακριβώς έψαλε ο Δαβίδ: «Μητέρα Σιών, θα πει ο άνθρωπος, και άνθρωπος γεννήθηκε μέσα σε αυτήν, και ο ίδιος ο Ύψιστος την εθεμελίωσε.» Διότι η μητέρα παρέμεινε παρθένος και μετά τον τοκετό, διαφυλάσσοντας ασάλευτες τις σφραγίδες της παρθενίας που έθεσε η φύση.

ΟΤΑΝ ΑΝΑΧΩΡΟΥΣΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΟΡΙΑ. α΄. Φαιδρός είναι για εμάς ο λόγος, αδελφοί μου, και λαμπρή η πανήγυρις, και σαν θάλασσα ευρύχωρη που είναι γεμάτη, αλλά δεν ταράσσεται από τη θύελλα των ανέμων. Διότι ήλθε η μητέρα της ειρήνης, αυτή που κατασβήνει τη θύελλα των ανέμων· «Μητέρα Σιών», θα πει ο άνθρωπος, «και άνθρωπος γεννήθηκε σε αυτήν, και ο ίδιος την εθεμελίωσε». Παιδιά μου, πρόκειται να με καθαιρέσουν; Και μήπως φοβήθηκα τον θάνατο; Για εμένα το να ζω είναι ο Χριστός και το να πεθάνω είναι κέρδος. Αλλά θα με παραπέμψουν στην εξορία; Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της. Αλλά θα μου δημεύσουν τα χρήματα; Τίποτε δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας. Αλλά γνωρίζετε, αδελφοί, για ποια αιτία πρόκειται να με καθαιρέσουν. Επειδή δεν έστρωσα χαλιά, και δεν ντύθηκα με μεταξωτά ενδύματα, επειδή δεν ικανοποίησα τη λαιμαργία τους, ούτε τους προσέφερα χρυσό και άργυρο. Μου λένε δε: «Έφαγες και ήπιες, και εβάπτισας». Εάν το έκανα αυτό, ας είμαι αναθεματισμένος· να μην αριθμηθώ ανάμεσα στους επισκόπους, να μην βρεθώ μαζί με τους αγγέλους, να μην αρέσω στον Θεό. Εάν όμως και έφαγα και εβάπτισα, δεν έπραξα τίποτε το άκαιρο από όσα λέγονται. Ας καθαιρέσουν και τον απόστολο Παύλο, διότι μετά το δείπνο χάρισε το βάπτισμα στον δεσμοφύλακα· και ας καθαιρέσουν και τον ίδιο τον Κύριο, διότι μετά το δείπνο χάρισε τη θεία κοινωνία στους μαθητές.

Και πώς οι πύλες των σκηνωμάτων αγαπώνται περισσότερο; Διότι μέσα από μια νοητή και άθικτη πύλη εισήλθε στην Εκκλησία του, τη Σιών, ο αγαπητός Λόγος του Πατρός. «Ένδοξα πράγματα ελέχθησαν για σένα, η» έμψυχη «πόλη του Θεού», από τον θείο Γαβριήλ. «Θα θυμηθώ τη Ραάβ», δηλαδή τον πλατυσμό αντί της στενοχώριας, «και τη Βαβυλώνα», δηλαδή την αιχμαλωσία του λαού, «σε εκείνους που με γνωρίζουν. Και ιδού, αλλόφυλοι και η Τύρος και ο λαός των Αιθιόπων, αυτοί γεννήθηκαν εκεί», δηλαδή προσήλθαν εκεί όπου συνετελέσθη το αγαθό σημείο. «Μητέρα Σιών, θα πει ο άνθρωπος», δηλαδή κάθε πιστός άνθρωπος θα αποκαλέσει τη Σιών μητέρα, ως αιτία της σωτηρίας του γένους ημών των ανθρώπων, «διότι μέσα σε αυτήν γεννήθηκε ως άνθρωπος» ο Θεός, ο οποίος υπάρχει προ των αιώνων. «Και ο ίδιος ο Ύψιστος τη θεμελίωσε. Ο Κύριος θα διηγηθεί κατά την καταγραφή λαών και αρχόντων, αυτών που γεννήθηκαν σε αυτήν». Διότι σε άρχοντες και αρχομένους πάντοτε διηγείται ο Θεός μέσω των θείων Γραφών, «ότι η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται βρίσκεται σε σένα», στην Εκκλησία του Χριστού, τη Σιών.