Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 86:6

Ο Κύριος θα διηγηθεί κατά την καταγραφή λαών και αρχόντων. Των λαών, λέει, και των αρχόντων που αναδείχθηκαν μέσα στην ίδια την Εκκλησία, ο Κύριος θα διηγηθεί την καταγραφή. Και ποια άλλη, λέει, παρά την απογραφή που έγινε στους ουρανούς, την οποία ο ίδιος θα τους διηγηθεί λέγοντας: Χαίρετε, διότι τα ονόματά σας γράφτηκαν στους ουρανούς;

Αυτά, λοιπόν, έχοντας εκπληρωθεί και με έργα, επιβεβαιώνουν την αλήθεια των λόγων της σωτήριας χάριτος, η οποία αναγεννά και τους Βαβυλωνίους και τους Τυρίους και όλους τους αλλογενείς και τους ξένους προς το ισραηλιτικό γένος, διά του λουτρού της παλιγγενεσίας και των μυστηρίων της Καινής Διαθήκης, στη φανερωμένη πόλη του Θεού. Θα πει: «Μητέρα Σιών. Άνθρωπος και άνθρωπος γεννήθηκε σε αυτήν, και ο Ίδιος ο Ύψιστος την εθεμελίωσε». Οι εκδόσεις των υπολοίπων ερμηνευτών παρουσίασαν πιο ξεκάθαρα το νόημα των προκειμένων. Διότι ο Σύμμαχος το απέδωσε με αυτόν τον τρόπο: «Και για τη Σιών θα λέγεται για τον καθένα: Αυτός ο άνθρωπος γεννήθηκε εκεί· ο Ίδιος ο Ύψιστος την στερέωσε. Ο Κύριος θα τους αριθμήσει, όταν θα καταγράφει τους λαούς: αυτός γεννήθηκε εκεί». Και ο Θεοδοτίων λέει: «Και στη Σιών θα ειπωθεί: Άνδρας και άνδρας γεννήθηκε σε αυτήν, και ο Ίδιος την εθεμελίωσε, και ο Ύψιστος την ετοίμασε. Ο Κύριος θα διηγηθεί κατά την καταγραφή των λαών: Αυτός γεννήθηκε σε αυτήν». Και πρόσεξε με ποιον τρόπο ανάμεσα σε αυτά που έχουν ειπωθεί για τους αλλοφύλους, αναφέρεται το: «Οι αλλόφυλοι και η Τύρος και ο λαός των Αιθιόπων, αυτοί γεννήθηκαν εκεί».

Έτσι και εδώ: «Θα λεχθεί», λέει, «Άνδρας και άνδρας γεννήθηκε εκεί»· και πάλι στη συνέχεια: «Ο Κύριος που καταγράφει λαούς, αυτός γεννήθηκε εκεί». Διότι πρώτα μεν είχε γίνει λόγος για τον λαό των αλλοφύλων· δεύτερον, για τον άνδρα που λέγεται ότι γεννήθηκε εκεί, και τρίτον, για τον ίδιο τον Κύριο. Διότι ο Κύριος, λέει, αυτός ο ίδιος που τα θεσπίζει αυτά και καταγράφει λαούς, αυτός γεννήθηκε εκεί.

Διότι το χωρίο: «Ο Κύριος θα μετρήσει καταγράφοντας λαούς: Αυτός γεννήθηκε εκεί», κατά τον Σύμμαχο· ή κατά τον Ακύλα: «Ο Κύριος θα διηγηθεί καθώς θα καταγράφει λαούς: Αυτός γεννήθηκε εκεί»· ή κατά τον Θεοδοτίωνα: «Ο Κύριος θα διηγηθεί σε καταγραφή λαών: Αυτός γεννήθηκε εκεί», δεν έχει μεταφραστεί από τους Εβδομήκοντα με αυτόν τον τρόπο. Αντιθέτως, έχει ειπωθεί: «Ο Κύριος θα διηγηθεί κατά την καταγραφή των λαών και των αρχόντων, αυτών που γεννήθηκαν σε αυτήν». Και τούτο, όπως νομίζω, επειδή αυτοί που έκαναν τη μετάφραση απέκρυψαν το αληθινό νόημα, λόγω του ότι η Γραφή επρόκειτο να εκδοθεί σε αλλόφυλα έθνη κατά τους χρόνους του Πτολεμαίου, προτού ακόμη ο Σωτήρας μας επιλάμψει στον κόσμο. Και ολόκληρος βέβαια ο ψαλμός τυγχάνει να είναι εξαιρετικά αινιγματικός και σκοτεινά διατυπωμένος, αναφέροντας αποσιωπητικά τα «θεμέλιά του», χωρίς να διασαφηνίζει τίνος είναι αυτά· και πάλι ονομάζοντας «άγια όρη», και «πύλες της Σιών» που προτιμώνται από τον Κύριο περισσότερο από τα σκηνώματα του Ιακώβ, και «πόλη του Θεού» για την οποία λέγονται ένδοξα πράγματα· και προπαντός, μέσα στην πόλη, δεν αναφέρει τον Ισραήλ ούτε το έθνος των Ιουδαίων, αλλά τη Ραάβ, την άλλοτε πόρνη, και τη Βαβυλώνα, τους Τυρίους και τους Αιθίοπες και τους αλλοφύλους.

Διότι για ποια άλλη αιτία θα μπορούσε κάποιος να πει ότι όλοι αυτοί θα γεννηθούν στην πόλη του Θεού, παρά εξαιτίας της γέννησης του άνδρα που γεννήθηκε μέσα σε αυτήν, και του Κυρίου που γεννήθηκε εκεί, δηλαδή στον ίδιο τον προαναφερθέντα άνδρα; Για όλα αυτά, στο τέλος του ψαλμού, προφητεύει κάθε κοινή ευφροσύνη και χορείες, ωδές και αίνους και πηγές θείων και ιερών λόγων. Όταν δε αναφέρει ότι όλα αυτά θα γίνουν κατά την καταγραφή των λαών, θεωρώ ότι υποδηλώνει τον καιρό της απογραφής των εθνών, η οποία εκπληρώθηκε κατά τη γέννηση του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού. Διότι τότε εκδόθηκε διάταγμα από τον Καίσαρα Αύγουστο να απογραφεί όλη η οικουμένη, όταν ο Κυρήνιος, αναλαμβάνοντας τη διοίκηση της Ιουδαίας, διενεργούσε τις απογραφές. Γι' αυτό άλλωστε επισημαίνει ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Αυτή η απογραφή ήταν η πρώτη», ώστε να δηλώνεται με ακρίβεια ο ίδιος εκείνος καιρός μέσω του παρόντος ψαλμού.

Αλλά ο προηγούμενός του υπαινισσόταν τη γέννηση του Χριστού λέγοντας: «Και για τη Σιών θα λεχθεί: Άνδρας και άνδρας γεννήθηκε μέσα σε αυτήν, και αυτός θα τη στερεώσει», όπως ακριβώς ερμήνευσε ο Ακύλας· και μάλιστα υποδηλώνει τον καιρό της γεννήσεως του προαναφερθέντος ανδρός, προχωρώντας παρακάτω· έλεγε λοιπόν: «Κατά την απογραφή των λαών, αυτός γεννήθηκε εκεί».

Το νόημα αυτού του χωρίου το απέδωσε σαφέστερα η πέμπτη έκδοση, στην οποία αναφέρεται: «Κατά την απογραφή των λαών, αυτός θα γεννηθεί εκεί». Διότι μνημόνευσε σαφέστατα την απογραφή, κατά την οποία γεννήθηκε ο Σωτήρας και Κύριός μας, όπως ακριβώς δηλώνει ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Εκείνες τις ημέρες βγήκε διάταγμα από τον Καίσαρα Αύγουστο να απογραφεί όλη η οικουμένη. Αυτή η απογραφή έγινε πρώτη, όταν ηγεμόνευε στη Συρία ο Κυρήνιος». Αλλά εκείνος μεν ο ψαλμός σήμανε τη γέννησή του, ενώ ο προκείμενος υποδεικνύει τον θάνατό του. Το δε «υπέρ Μαελέθ», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε «δια χορού», ενώ ο Ακύλας «επί χορείας». Και μου φαίνεται ότι αινίσσεται τον λαό του Χριστού και τον εκκλησιαστικό χορό, στον οποίο ανυμνείται ο θάνατος του Σωτήρα μας. Επειδή δε και η γέννησή του ψάλλεται από αυτόν τον χορό, εύλογα και ο προηγούμενος από αυτόν ψαλμός, αφού προφήτευσε τη γέννησή του, πρόσθεσε λέγοντας: «Και ψάλλοντας σαν χοροί, όλες οι πηγές είναι σε σένα», δηλώνοντας τους χορούς μέσα στην Εκκλησία του Χριστού που ψάλλουν για αυτόν και ανυμνούν τα μυστήριά του. Τον δε ονομαζόμενο Αιμάν τον Εσδραΐτη, λένε ότι είναι ένας από τους υιούς του Ζαρά, του υιού του Ιούδα, και ότι ονομαζόταν από τους Εβραίους πατρωνυμικά Ζαραΐτης· και ότι ήταν συνολικά πέντε· και ότι αυτόν τον λόγο επιβεβαιώνει το πρώτο βιβλίο των Παραλειπομένων, το οποίο αναφέρει τα εξής: «Υιοί του Ιούδα ο Φαρές και ο Ζαρά· και υιοί του Ζαρά ο Ζαμβρί, και ο Αιθάμ και ο Αιμάν και ο Χαλχάλ και ο Δαρδά· όλοι πέντε».

Διότι η Αιθιοπία ερμηνεύεται ως ταπείνωση. Αυτοί, λοιπόν, ως αποξενωμένοι από τον Θεό γεννήθηκαν εκεί. Πού; Στην παρουσία του Χριστού, αφού πίστεψαν και σώθηκαν. Μητέρα Σιών: Διότι η Σιών τρέφει τον άνθρωπο ως μητέρα· επειδή σε αυτήν ζυμώθηκε πρώτα ο άρτος της ζωής, ο οποίος είναι το σώμα του Χριστού. Και άνθρωπος: Ο Χριστός, επειδή γεννήθηκε ως άνθρωπος μέσα σε αυτήν και προσφέρθηκε ως αμνός. Και ο Ίδιος: Διότι μέσα σε αυτήν θεμελίωσε τα μυστήρια της δικής Του σάρκας, τα οποία δεν μπορούν να καταλυθούν. Ο Κύριος θα διηγηθεί: Διότι μέσω των Γραφών (των προφητών) ο Θεός διηγήθηκε στους μεταγενέστερους λαούς τα μεγαλεία (τα μυστήριά) Του. Και αυτών των αρχόντων: Των Αποστόλων· διότι αυτοί πολιτεύθηκαν στη Σιών· επειδή μέσω αυτών το κήρυγμα στάλθηκε στα έθνη.

Τι θα πει; Είναι ολοφάνερα τα μυστήρια που προαναφέρθηκαν σχετικά με τα έθνη. Αλλά λέει ότι δεν τα διδάσκεται αυτά από άνθρωπο· διότι έχει δάσκαλο τον Χριστό, για τον οποίο πρόσθεσε πώς τον δοξάζει: Και άνθρωπος γεννήθηκε μέσα σε αυτήν, και αυτός την θεμελίωσε, ο Ύψιστος. Αποκαλεί τον Χριστό άνθρωπο και Ύψιστο· άνθρωπο αφενός, εξαιτίας της σάρκας. Ύψιστο αφετέρου, εξαιτίας της θεότητας. Θαυμαστά λοιπόν και πολύ ξεκάθαρα εξέφρασε το μυστήριο που τελέστηκε από τον Χριστό στη Σιών, όταν έδωσε τον εαυτό του στους μαθητές για ψηλάφηση· διότι τότε γεννήθηκε άνθρωπος σε αυτήν, δηλαδή φανερώθηκε, όταν αυτός την θεμελίωσε, ο Ύψιστος, δίνοντας εκεί τη χάρη του Πατέρα· αλλά βέβαια και θέτοντας τη δική του πίστη ως θεμέλιο στη Σιών, για το οποίο ο ίδιος μιλάει μέσω της φωνής του Ησαΐα: Ιδού, τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών εκλεκτό ακρογωνιαίο λίθο, πολύτιμο· και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταντροπιαστεί. Ο Κύριος θα διηγηθεί κατά την καταγραφή των λαών και των αρχόντων αυτών που γεννήθηκαν σε αυτήν. Ποιος Κύριος; Αυτός που φανερώθηκε στη Σιών ως άνθρωπος, και την θεμελίωσε ως Ύψιστος. Αυτός ο ίδιος διηγείται στην καταγραφή των λαών, δηλαδή στην απογραφή των εθνών. Διότι δεν είπε έναν λαό, για να μη νομίσουν τον λαό των Ιουδαίων· αλλά πολλούς, για να υπονοήσει τα έθνη.

Και όταν ανοιχθούν τα θεία και σεπτά και άχραντα Ευαγγέλια, αναφωνούν πάλι με φόβο Θεού οι επίγειοι άγγελοι, δηλαδή οι ιερείς, προς τον λαό: «Πρόσχωμεν»· δηλαδή, εδώ ας βρίσκεται ο νους του καθενός, εδώ οι καρδιές όλων, κανείς να μην αφαιρείται, κανείς να μην περιεργάζεται γύρω του, κανείς να μην ψιθυρίζει. Ας προσέξουμε, διότι ο Θεός είναι Εκείνος που ομιλεί· ας προσέξουμε, διότι ο Βασιλεύς του ουρανού και της γης και όλης της κτίσεως συνδιαλέγεται μαζί μας· ας προσέξουμε, ο μέγας ποιμένας διανέμει τροφή ζωής στις ψυχές· ας προσέξουμε, Εκείνος που θανάτωσε τον θάνατο και νίκησε τον κόσμο, υπόσχεται σε εμάς τους αναξίους απέραντη χαρά και βασιλεία που δεν έχει τέλος. Ω της απερίγραπτης φιλανθρωπίας! Ω της ανεκδιήγητης αγαθότητας! Διότι Αυτός ο αόρατος, ο αχώρητος, ο Δημιουργός και Δεσπότης των πάντων, ενώπιον του οποίου φρίττει ο ουρανός και η γη και η θάλασσα, και στον οποίο κάμπτεται κάθε γόνυ επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, δεν συνδιαλέγεται προς εμάς τους αναξίους μέσω αγγέλου ή μέσω των Σεραφείμ ή μέσω κάποιου άλλου λειτουργού, αλλά ο Ίδιος αυτοπροσώπως, εκπληρώνοντας την προφητεία του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος λέει: «Ούτε πρέσβης ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει και θα μας σώσει». Ομοίως και ο Δαβίδ προκήρυξε γι' αυτό, λέγοντας ότι: «Ο ίδιος ο Κύριος θα αναγγείλει κατά την καταγραφή των λαών». Επομένως, ο ιερός απόστολος, ελέγχοντάς μας για να μας συνετίσει εντονότερα, έγραψε λέγοντας: «Γι' αυτό οφείλουμε να προσέχουμε περισσότερο, διότι ο Κύριος είναι Εκείνος που ομιλεί».

Τι λέει, λοιπόν, ο Δαβίδ; «Ο Κύριος θα διηγηθεί κατά την απογραφή των λαών και των αρχόντων αυτών». Αυτά είναι τα λόγια του προφήτη, αυτά είναι τα γεγονότα του Ευαγγελίου. Αυτή είναι η πρώτη απογραφή. Και ανέβηκε, λέει, και ο Ιωσήφ από τη Γαλιλαία, από την πόλη Ναζαρέτ, στην Ιουδαία, στην πόλη του Δαβίδ, η οποία ονομάζεται Βηθλεέμ, επειδή καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ, για να απογραφεί μαζί με τη Μαριάμ, τη μνηστευμένη του γυναίκα, η οποία ήταν έγκυος. Διότι η σύλληψη έγινε ενώ υπήρχε μόνο η μνηστεία. Και ενώ βρίσκονταν εκεί, συμπληρώθηκαν οι ημέρες για να γεννήσει, και γέννησε τον Υιό της τον πρωτότοκο, και τον σπαργάνωσε και τον έβαλε μέσα στη φάτνη, διότι δεν υπήρχε γι' αυτούς τόπος στο κατάλυμα.

Και πώς οι πύλες των σκηνωμάτων αγαπώνται περισσότερο; Διότι μέσα από μια νοητή και άθικτη πύλη εισήλθε στην Εκκλησία του, τη Σιών, ο αγαπητός Λόγος του Πατρός. «Ένδοξα πράγματα ελέχθησαν για σένα, η» έμψυχη «πόλη του Θεού», από τον θείο Γαβριήλ. «Θα θυμηθώ τη Ραάβ», δηλαδή τον πλατυσμό αντί της στενοχώριας, «και τη Βαβυλώνα», δηλαδή την αιχμαλωσία του λαού, «σε εκείνους που με γνωρίζουν. Και ιδού, αλλόφυλοι και η Τύρος και ο λαός των Αιθιόπων, αυτοί γεννήθηκαν εκεί», δηλαδή προσήλθαν εκεί όπου συνετελέσθη το αγαθό σημείο. «Μητέρα Σιών, θα πει ο άνθρωπος», δηλαδή κάθε πιστός άνθρωπος θα αποκαλέσει τη Σιών μητέρα, ως αιτία της σωτηρίας του γένους ημών των ανθρώπων, «διότι μέσα σε αυτήν γεννήθηκε ως άνθρωπος» ο Θεός, ο οποίος υπάρχει προ των αιώνων. «Και ο ίδιος ο Ύψιστος τη θεμελίωσε. Ο Κύριος θα διηγηθεί κατά την καταγραφή λαών και αρχόντων, αυτών που γεννήθηκαν σε αυτήν». Διότι σε άρχοντες και αρχομένους πάντοτε διηγείται ο Θεός μέσω των θείων Γραφών, «ότι η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται βρίσκεται σε σένα», στην Εκκλησία του Χριστού, τη Σιών.