Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 86:7

Και έγιναν φωνές και βροντές και αστραπές και σεισμός. Και οι επτά άγγελοι, οι οποίοι είχαν τις επτά σάλπιγγες, ετοίμασαν τους εαυτούς τους για να σαλπίσουν. Μέσα από όλα αυτά περιγράφονται τα φόβητρα πριν από τη συντέλεια, όπως ακριβώς στο όρος Σινά αναγνωρίζονταν ως σύμβολα της θείας παρουσίας, τα οποία προκαλούσαν κατάπληξη σε όλους και παρακινούσαν σε επιστροφή (μετάνοια) τους πιο καλοπροαίρετους. Σε αυτά διακονούν άγγελοι, ως συμπονετικοί ιατροί, θεραπεύοντας μιμούμενοι τον Χριστό με καυτηριασμούς και τομές εκείνους που πάσχουν από τη δεινότατη νόσο της αμαρτίας, ή τουλάχιστον ελαφρύνοντας τη μελλοντική κόλαση για τους πιο ράθυμους, εφόσον τα υπομείνουν με κάποια ευγνωμοσύνη. Εμάς δε, που είμαστε σφραγισμένοι με το τίμιο όνομα του Χριστού και ποθούμε διακαώς τη δόξα των αγίων, και μέσω των θλίψεων αυτής της ζωής ευχόμαστε την αποφυγή των μελλοντικών βασάνων, είθε ο φιλάνθρωπος Κύριος, παιδαγωγώντας μας, να μην μας παραδώσει στον θάνατο της αμαρτίας, καθώς είναι γεγραμμένο, αλλά να απαλύνει για εμάς τις πονηρές ημέρες των αιώνιων κολάσεων, όταν πια σκαφτεί ο λάκκος για τον εφευρέτη της αμαρτίας, δηλαδή ο σκοτεινός και βαθύτατος χώρος της γεέννης, έτσι ώστε, εκεί όπου βρίσκεται η κατοικία όλων εκείνων που ευφραίνονται, συγκατοικώντας με τους αγίους να βρεθούμε μαζί με τον ίδιο τον Σωτήρα Χριστό, τον Θεό μας, στον οποίο ανήκει κάθε δοξολογία, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το πανάγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Και έπεσα μπροστά στα πόδια του και τον προσκύνησα. Και μου λέει: «Πρόσεχε, μην το κάνεις αυτό· είμαι σύνδουλός σου και των αδελφών σου που έχουν τη μαρτυρία του Ιησού. Τον Θεό προσκύνησε· διότι η μαρτυρία του Ιησού είναι το πνεύμα της προφητείας». «Μην με προσκυνάς», λέει ο θείος άγγελος επειδή προλέγει τα μέλλοντα, «διότι η ομολογία, δηλαδή η μαρτυρία προς τον Χριστό, αυτή είναι η χορηγός του προφητικού πνεύματος». Πρέπει όμως να νοηθεί και διαφορετικά, ότι η προφητεία υπάρχει γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, για να βεβαιωθεί η μαρτυρία του Χριστού και να διακηρυχθεί η πίστη από τους αγίους. Γι' αυτό, μην προσκυνάς τον σύνδουλο, αλλά Εκείνον που έχει την κυριαρχία των πάντων. Μέσα από αυτά μαθαίνουμε επίσης το ταπεινό φρόνημα των αγίων αγγέλων, πώς δηλαδή δεν σφετερίζονται τη θεία δόξα όπως οι αλάστορες δαίμονες, αλλά την προσφέρουν στον Δεσπότη. Είθε και εμείς, δίνοντας το προβάδισμα ο ένας στον άλλον στην ταπεινοφροσύνη, να εκπληρώνουμε τον δεσποτικό λόγο: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση για τις ψυχές σας», και να αξιωθούμε της μελλοντικής ανάπαυσης, εκεί όπου απέδρασε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός, εκεί όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται, καταυγαζόμενοι από το φως του προσώπου του Χριστού, του Θεού μας, στον οποίο πρέπει κάθε δοξολογία, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το ζωοποιό Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται βρίσκεται μέσα σου. Όταν, λέγει, η κατοικία όλων αυτών που βρίσκονται στην Εκκλησία γίνει μέσα σου, τότε και θα είναι πλήρεις ευφροσύνης.

και των έργων και των λογισμών και των εννοιών· τα κατανοεί η ψυχή, στεκόμενη στη μέση με φόβο και τρόμο, μέχρις ότου, βάσει των πράξεων, των έργων και των λόγων της, είτε κατακριθεί και δεθεί είτε δικαιωθεί και ελευθερωθεί (διότι ο καθένας σφίγγεται από τα δεσμά των δικών του αμαρτιών). Και αν είναι άξια, έχοντας ζήσει με ευσέβεια και θεάρεστα, την παραλαμβάνουν άγγελοι· και πλέον, όντας αμέριμνη, πορεύεται έχοντας ως συνοδοιπόρους τις άγιες δυνάμεις, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Σε εσένα βρίσκεται η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται». Τότε εκπληρώνεται το ρηθέν: «Έφυγε η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός». Τότε, απαλλαγμένη από εκείνα τα πονηρά, διεφθαρμένα και φοβερά πνεύματα, πορεύεται προς εκείνη την ανείπωτη χαρά.

Αυτήν την εξομολόγηση σου προσφέρω, Δέσποινα Θεοτόκε, το φως των σκοτισμένων μου οφθαλμών, η παρηγοριά της ψυχής μου, η μετά τον Θεό ελπίδα και προστασία μου· αυτήν δέξου με ευμένεια, και καθάρισέ με από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, αξιώνοντάς με στον παρόντα αιώνα να μετέχω ακατάκριτα στο άχραντο σώμα και αίμα του Υιού και Θεού σου, και στον μέλλοντα στη γλυκύτητα του επουράνιου δείπνου, στην τρυφή του παραδείσου, στη βασιλεία του Θεού, όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται. Και αφού επιτύχω αυτά τα αγαθά εγώ ο ανάξιος, θα δοξάζω εις αιώνα αιώνος το πάντιμο και μεγαλοπρεπές όνομα του Υιού και Θεού σου, ο οποίος δέχεται όλους όσους μετανοούν από όλη τους την ψυχή, επειδή εσύ έγινες μεσίτρια και εγγυήτρια όλων των αμαρτωλών, και μέσω εσένα, πανύμνητη και υπεράγαθη Δέσποινα, διασώζεται όλη η ανθρώπινη φύση, αινώντας και ευλογώντας τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, την παναγία και ομοούσια Τριάδα, πάντοτε, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Σε όλα αυτά προσθέτει το: «Η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται είναι μέσα σε σένα»· αντί αυτού, ο μεν Ακύλας λέει: «Και ψάλλοντας σαν χοροί όλες οι πηγές είναι μέσα σε σένα»· ο δε Σύμμαχος: «Και θα υμνήσουν σαν με αυλούς όλες οι πηγές μέσα σε σένα». Θεωρώ δε ότι και μέσω αυτών υποδηλώνεται η συνάθροιση όλων των πιστών, εκείνων δηλαδή που πρόκειται να αξιωθούν την αγία πόλη του Θεού, και η αποκατάστασή τους σε έναν ενιαίο χορό. Διότι, με τη φράση «μέσα σε σένα», αντιλαμβάνομαι ότι υποδηλώνεται πάλι ο τόπος της πόλης του Θεού, τα θεμέλια της οποίας βρίσκονταν στα άγια όρη, ενώ οι πύλες και οι είσοδοι βρίσκονται κάπου κάτω και ανάμεσά μας· στο μέσο δε αυτής προφητεύεται ότι όλοι θα κατοικήσουν, συναγμένοι σαν σε χορεία και θεία αρμονία με ευφροσύνη. Πρόσεξε δε με ποιον τρόπο ο παρών ψαλμός, εξαγγέλλοντας τη γέννηση του Θεού σύμφωνα με την ανάγνωση της μετάφρασης των Εβδομήκοντα, απέκρυψε το μυστήριο.

Το νόημα αυτού του χωρίου το απέδωσε σαφέστερα η πέμπτη έκδοση, στην οποία αναφέρεται: «Κατά την απογραφή των λαών, αυτός θα γεννηθεί εκεί». Διότι μνημόνευσε σαφέστατα την απογραφή, κατά την οποία γεννήθηκε ο Σωτήρας και Κύριός μας, όπως ακριβώς δηλώνει ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Εκείνες τις ημέρες βγήκε διάταγμα από τον Καίσαρα Αύγουστο να απογραφεί όλη η οικουμένη. Αυτή η απογραφή έγινε πρώτη, όταν ηγεμόνευε στη Συρία ο Κυρήνιος». Αλλά εκείνος μεν ο ψαλμός σήμανε τη γέννησή του, ενώ ο προκείμενος υποδεικνύει τον θάνατό του. Το δε «υπέρ Μαελέθ», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε «δια χορού», ενώ ο Ακύλας «επί χορείας». Και μου φαίνεται ότι αινίσσεται τον λαό του Χριστού και τον εκκλησιαστικό χορό, στον οποίο ανυμνείται ο θάνατος του Σωτήρα μας. Επειδή δε και η γέννησή του ψάλλεται από αυτόν τον χορό, εύλογα και ο προηγούμενος από αυτόν ψαλμός, αφού προφήτευσε τη γέννησή του, πρόσθεσε λέγοντας: «Και ψάλλοντας σαν χοροί, όλες οι πηγές είναι σε σένα», δηλώνοντας τους χορούς μέσα στην Εκκλησία του Χριστού που ψάλλουν για αυτόν και ανυμνούν τα μυστήριά του. Τον δε ονομαζόμενο Αιμάν τον Εσδραΐτη, λένε ότι είναι ένας από τους υιούς του Ζαρά, του υιού του Ιούδα, και ότι ονομαζόταν από τους Εβραίους πατρωνυμικά Ζαραΐτης· και ότι ήταν συνολικά πέντε· και ότι αυτόν τον λόγο επιβεβαιώνει το πρώτο βιβλίο των Παραλειπομένων, το οποίο αναφέρει τα εξής: «Υιοί του Ιούδα ο Φαρές και ο Ζαρά· και υιοί του Ζαρά ο Ζαμβρί, και ο Αιθάμ και ο Αιμάν και ο Χαλχάλ και ο Δαρδά· όλοι πέντε».

ΙΑ΄. Αφού λοιπόν καθαρίσαμε με τον λόγο το ακροατήριο, ας φιλοσοφήσουμε τώρα κάπως για την εορτή και ας συνεορτάσουμε με τις φιλέορτες και φιλόθεες ψυχές. Και επειδή το κυριότερο σημείο της εορτής είναι η μνήμη του Θεού, ας μνημονεύσουμε τον Θεό. Διότι νομίζω ότι ο ήχος εκείνων που εορτάζουν εκεί ψηλά, όπου βρίσκεται η κατοικία όλων των ευφραινομένων, δεν είναι τίποτε άλλο παρά τούτο: να υμνείται και να δοξάζεται ο Θεός από όσους αξιώθηκαν την εκεί πολιτεία. Εάν δε ο τωρινός λόγος περιλάβει κάτι από όσα έχουν ήδη λεχθεί, ας μην παραξενευτεί κανείς. Διότι όχι μόνο θα πω τα ίδια, αλλά και για τα ίδια θέματα, νιώθοντας ιερό δέος και στη γλώσσα και στον νου και στη διάνοια όταν μιλώ για τον Θεό, ευχόμενος να συμμερίζεστε και εσείς μαζί μου αυτό το ίδιο αξιέπαινο και μακάριο βίωμα. Όταν όμως αναφέρω τον Θεό, ας καταυγαστείτε από ένα φως και από τρία· από τρία μεν, ως προς τις ιδιότητες, ή τις υποστάσεις εάν προτιμά κανείς να τις ονομάζει έτσι, ή τα πρόσωπα (διότι δεν πρόκειται να λογομαχήσουμε για τα ονόματα, εφόσον οι λέξεις οδηγούν στην ίδια έννοια)· και από ένα, ως προς τον λόγο της ουσίας, δηλαδή της θεότητας. Διότι διαιρείται αδιαιρέτως, για να εκφραστώ έτσι, και ενώνεται διακριτώς.

ΙΘ΄. Είναι φοβερό να αιχμαλωτίζεται κανείς από τα μάτια, να πληγώνεται από τη γλώσσα, να δελεάζεται από την ακοή, να καταφλέγεται από τον θυμό που κοχλάζει, να κατακρημνίζεται από τη γεύση, να μαλθακοποιείται από την αφή, και να χρησιμοποιεί τα όπλα της σωτηρίας ως όπλα θανάτου· ενώ πρέπει, αφού οχυρωθούμε με τον θυρεό της πίστεως, να σταθούμε σταθεροί απέναντι στις μεθοδείες του Πονηρού· και αφού νικήσουμε μαζί με τον Χριστό και αθλήσουμε μαζί με τους μάρτυρες, να ακούσουμε εκείνη τη μεγάλη φωνή: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατρός μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που σας έχει υποσχεθεί, εκεί όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται, και όσων χορεύουν τον ακατάλυτο χορό· εκεί όπου υπάρχει ήχος εορταζόντων, και φωνή αγαλλιάσεως, και τελειότερη και καθαρότερη έλλαμψη της θεότητος, την οποία τώρα απολαμβάνουμε μέσα από αινίγματα και σκιές». Με αυτά χαίρεται περισσότερο ο Κυπριανός να τιμάται, παρά με όλα τα άλλα μαζί· αυτά φιλοσοφούσε με τον βίο του όταν ήταν παρών, και αυτά παραγγέλλει σε όλους τώρα που είναι απών μέσω της δικής μου φωνής· την οποία με κανέναν τρόπο να μην περιφρονήσετε, εάν βεβαίως σας ενδιαφέρει έστω και λίγο η δική του καρτερία, και οι αγώνες του για την αλήθεια, καθώς και εγώ που γίνομαι πρεσβευτής αυτών.

Προς τον Ελλάδιο Χάρηκα με την επιστολή σου· και πώς δεν θα χαιρόμουν άλλωστε, εφόσον εσύ θυμάσαι ακόμη και τους νεκρούς; Με την προσθήκη δε και των συμβόλων της εορτής, η χάρη είναι μεγαλύτερη. Αλλά πρόσθεσε σε όσα δίνεις και αυτά που ζητάς. Και να προσεύχεσαι για εμάς ώστε, αν μεν είναι συμφέρον, να θυμηθούμε ξανά και να υπενθυμίσουμε την εορτή· αν όμως όχι, να μετατεθούμε στην εκεί ζωή και την αληθινή εορτή είτε να την απολαύσουμε είτε να την αντικρίσουμε, εκεί όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται. Διότι έχουμε πια κορεστεί από τις μεταπτώσεις αυτού του βίου.

Ζʹ. Ο δε Θεός της ειρήνης, ο οποίος μας συμφιλίωσε με τον εαυτό του διά του σταυρού, ενώ είχαμε γίνει εχθροί του εξαιτίας της αμαρτίας· αυτός που ευαγγελίστηκε την ειρήνη στους εγγύς και στους μακράν, τόσο σε αυτούς που ήταν υπό τον νόμον όσο και σε αυτούς που βρίσκονταν έξω από τον νόμον· ο Πατέρας της αγάπης, η ίδια η αγάπη· διότι περισσότερο από κάθε άλλο χαίρεται να ονομάζεται με αυτά, ώστε να νομοθετήσει τη φιλαδελφία ακόμη και με τα ονόματα· αυτός που έδωσε την καινή εντολή, το να αγαπούμε ο ένας τον άλλον τόσο πολύ, όσο αγαπηθήκαμε και εμείς· αυτός που έδωσε το χάρισμα και να ασκούμε θεάρεστη εξουσία, και να υποτασσόμαστε από φόβο Θεού, και να διστάζουμε με σύνεση, αλλά και να παίρνουμε πάλι θάρρος διά του λόγου· αυτός που συγκροτεί τα μεγάλα ποίμνια και μεγαλύνει τα μικρά διά της χάριτος, είθε ο ίδιος, σύμφωνα με το πλήθος της αγαθότητάς του, εμάς μεν να μας παρηγορήσει με πολλή παρηγοριά, και να μας οδηγεί προς τα εμπρός, συμποιμαίνοντας και διασώζοντας το ποίμνιο· εσάς δε να σας καταρτίσει σε κάθε έργο αγαθό, και να σας πείσει να πανηγυρίζετε πνευματικά μαζί με τους μάρτυρες, και να σας αξιώσει της ουράνιας τρυφής, όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται, και, αφού φανείτε δίκαιοι, να σας χορτάσει με τη δόξα του, η οποία θα αποκαλυφθεί εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, η τιμή και η προσκύνηση εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Είθε κανένας από όσους ονομάζονται Χριστιανοί να μη λάβει πείρα αυτής, αλλά, αφού επιδείξουν βίο αρμόζοντα στην πίστη, να εισέλθουν στον νυμφώνα της ακήρατης ευφροσύνης και να συνδιαιωνίζουν με τους αγίους, εκεί όπου βρίσκεται η κατοικία όλων των ευφραινομένων. Αμήν.

Διάψαλμα: διαστολή του λόγου. «Ως ευφραινομένων»: Διότι το σώμα και το αίμα του Χριστού, [η διδαχή των αποστόλων], έγινε η ευφροσύνη όλων εκείνων που κατοικούν μέσα στην πίστη του Χριστού και Θεού μας. «Ωδή ψαλμού – συνέσεως στον Αιθάμ τον Ισραηλίτη»: Η προφητεία υποδηλώνει τον θάνατο του Χριστού και το πάθος, καθώς και την έχθρα του λαού των Ιουδαίων προς τον Χριστό. «Κύριε ο Θεός»: Τη νύχτα το πάθος, την ημέρα ο σταυρός· διότι όλη την ημέρα άπλωσα προς εσένα τα χέρια μου. «Ας εισέλθει»: Εκ μέρους του Αδάμ προσευχόταν ο Χριστός ως άνθρωπος. «Κλίνε το αυτί σου»: Στη δέηση, την οποία προσφέρω υπέρ του ανθρώπου, λέει ο Κύριος προς τον Πατέρα. «Διότι γέμισε»: Η ψυχή του Αδάμ, που εμπαίζεται από τους δαίμονες· αυτήν όμως ανέλαβε ο Κύριος. «Και η ζωή»: Αναφέρεται στον Χριστό, ότι γεύτηκε θάνατο (θάνατο σαρκικό). «Συγκαταλέχθηκα»: Έγινα σαν ένας από τους θνητούς ανθρώπους, αυτούς που τοποθετούνται στα μνήματα της γης. Αναφέρεται δε στον δεσποτικό τάφο. «Έγινα»: Θεωρήθηκα σαν ένας από τους θνητούς ανθρώπους, που δεν έχει βοήθεια, αλλά εγώ υπέτασσα τον θάνατο, όντας ελεύθερος από τους εχθρούς (τους νεκρούς). «Σαν τραυματίες»: Σαν αυτούς που κείτονται νεκροί στους τάφους από αιώνων, τους οποίους κανείς δεν θυμήθηκε ποτέ. «Και αυτοί»: Όσοι πέθαναν χωρίς να γνωρίσουν τον Θεό. «Με έθεσαν»: Οι Ιουδαίοι έβαλαν τον Χριστό στο μνήμα [λέει ο Κύριος]. «Στα σκοτεινά»: Διότι κάθε τάφος είναι σκιά θανάτου και εργαστήριο σκότους.

Σαφώς, λοιπόν, εδώ κατέστησε τους αποστόλους άρχοντες· διότι με αυτήν την εξουσία τους απέστειλε στον κόσμο. Ο Λουκάς, εξάλλου, παρουσίασε τον Χριστό στη Σιών να διηγείται την έκθεση του μυστηρίου: «Τότε τους άνοιξε τον νου, ώστε να κατανοούν τις Γραφές· και τους είπε, ότι έτσι έπρεπε να πάθει ο Χριστός, και να αναστηθεί εκ νεκρών την τρίτη ημέρα, και να κηρυχθεί στο όνομά του μετάνοια και άφεση αμαρτιών σε όλα τα έθνη». Ιδού, πρόσθεσε και την απογραφή των λαών, εννοώ δηλαδή την κλήση των εθνών. Εύλογα, λοιπόν, ένας απλός άνθρωπος δεν αναγγέλλει στη Σιών τα μυστήρια· επειδή ακριβώς ο άνθρωπος, ο οποίος είναι Θεός και Ύψιστος, αυτός ο ίδιος της τα διηγήθηκε όλα το καθένα με απόλυτη σαφήνεια. Ο προφήτης εισήγαγε διάψαλμα, επειδή, αφού άλλαξε το πρόσωπο του Θεού, εισήγαγε πάλι το δικό του πρόσωπο, θέλοντας να δοξάσει τη Σιών με τα δικά του λόγια. Διότι τι ακριβώς λέει; «Η κατοικία όλων μέσα σε σένα είναι σαν ανθρώπων που ευφραίνονται». Το «ως», δηλαδή, σημαίνει «όπως» ή «πόσο». Διότι θαυμάζει ο προφήτης, πώς και πόσο πολύ ευφραίνονται όλοι όσοι κατοικούν στη Σιών, όταν φέρνουν στη μνήμη τους τα όσα πράχθηκαν και τα θαύματα που τελέστηκαν εκεί.

Έπρεπε εκείνη, η οποία φιλοξένησε τον Θεό Λόγο στα σπλάχνα της, να κατοικήσει στις θείες σκηνές του Υιού της, και, όπως ακριβώς είπε ο Κύριος ότι οφείλει να βρίσκεται στα του δικού Του Πατέρα, έτσι και η Μητέρα έπρεπε να διαμένει στα βασίλεια του Υιού, στον οίκο του Κυρίου και στις αυλές του οίκου του Θεού μας. Διότι, εάν σε αυτόν βρίσκεται η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται, πού αλλού θα βρισκόταν η αιτία της ευφροσύνης;

Αρνούμενοι τη συμμετοχή σε όλα αυτά, όπως ακριβώς συνταχθήκαμε με τον Χριστό, ας επιδιώξουμε με ζήλο τις αντίθετες προς αυτά αρετές: την αγνεία, τη σωφροσύνη, την ακτημοσύνη, την υπομονή, την ειρήνη, την αγάπη, τη συμπάθεια, την ελεημοσύνη, την προσφορά προς όσους έχουν ανάγκη, το σεμνό σχήμα, ένδυμα και βάδισμα, τον αληθινό λόγο, την ταπείνωση, και πάνω από όλα τον ονειδισμό του Χριστού, ώστε, αφού γίνουμε κοινωνοί των παθημάτων Του, να συμμετάσχουμε και στη δόξα Του, προσφερόμενοι στον Θεό και Πατέρα ως θυσία ζωντανή και άμωμη, μέσα στην Εκκλησία των πρωτοτόκων, όπου είναι η κατοικία εκείνων που ευφραίνονται.

Νομίζω ότι ο ήχος αυτών που εορτάζουν εκεί, όπου βρίσκεται η κατοικία όλων των ευφραινομένων, δεν είναι τίποτε άλλο παρά τούτο: ο Θεός που υμνείται και δοξάζεται από όσους έχουν αξιωθεί την εκεί πολιτεία. Όπως ακριβώς υπάρχουν διάφορες επιλογές βίου, έτσι υπάρχουν και διαφορετικές μονές κοντά στον Θεό, οι οποίες κατανέμονται στον καθένα ανάλογα με την αξία του.

Διότι δεν υπάρχει ανάγκη να πω περισσότερα, εφόσον απευθύνω τον λόγο σε εσάς, οι οποίοι, με τη χάρη του Θεού, δεν αγνοείτε τίποτα από όσα αφορούν την ορθή πίστη του Χριστού. Σχετικά με όσα μου γράψατε, τιμιώτατοί μου πάνω από όλους, τα ανέφερα στον ευλογημένο δούλο του Θεού, τον πανεύφημο έπαρχο, δίνοντάς του και τα τίμια γράμματά σας· και υποσχέθηκε με προθυμία να εκπληρώσει κάθε παραγγελία σας. Και δεν θα πάψω να του το υπενθυμίζω, μέχρις ότου φέρει οπωσδήποτε εις πέρας το αίτημά σας. Ο δε Κύριος και Θεός των όλων και Σωτήρας Ιησούς Χριστός, ο οποίος καταδέχθηκε εκουσίως τον θάνατο για εμάς και μας λύτρωσε με το δικό του αίμα από την εξουσία του σκότους, και μας έδωσε την καινή εντολή να αγαπάμε τόσο πολύ ο ένας τον άλλον, όσο ακριβώς αγαπηθήκαμε και εμείς· ο Ίδιος ας κρατήσει το δεξί σας χέρι, και ας σας οδηγήσει σε κάθε αγαθό έργο, και ας κατευθύνει τα διαβήματά σας σύμφωνα με το θέλημά Του, φέροντάς σας με πλήθος καρπών δικαιοσύνης στον θαυμαστό τόπο της σκηνής Του, εκεί όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται.

Διότι έτσι τιμώνται τα θεία δωρήματα, και γίνεται ευμενώς δεκτή η παρουσία της θείας ειρήνης. Και αυτά μεν περί αυτών. Ο δε Θεός της ειρήνης, ο οποίος μας συμφιλίωσε με τον εαυτό Του διά του σταυρού και μας εξαγόρασε με το ίδιο Του το αίμα από την εξουσία του σκότους, είθε ο Ίδιος να χαρίσει την ειρήνη Του, η οποία υπερέχει κάθε νου, στον ευλογημένο μου δεσπότη, και να τον αξιώσει της επουράνιας βασιλείας Του· εκεί όπου είναι η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται, και ο χορός εκείνων που εορτάζουν.

Αυτά, λοιπόν, σχετικά με αυτό το θέμα. Ο δε Θεός της ειρήνης, ο οποίος μας συμφιλίωσε με τον εαυτό του διά του σταυρού και, ενώ ήμασταν εχθροί, μας εξαγόρασε με το ίδιο του το αίμα από την εξουσία του σκότους, είθε ο ίδιος να χαρίσει την ειρήνη του, η οποία υπερβαίνει κάθε νου, στον ευλογημένο μου δεσπότη, και να τον αξιώσει της ουράνιας βασιλείας του· εκεί όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται και ο χορός εκείνων που εορτάζουν.

Επειδή ο Μωαβίτης ερμηνεύεται ως «έντερον πατρός», ενώ ο Αμμανίτης ως «πατήρ μητρός», μέσω αυτών υποδηλώνεται ότι όποιος παραλαμβάνει από άλλον το παράδειγμα της κακίας, αυτός φανέρωσε το έντερο του πατέρα· όποιος όμως γεννήσει την αμαρτία από τον εαυτό του, αυτός είναι πατέρας μητέρας, δηλαδή της δικής του αμαρτίας. Τέτοιοι άνθρωποι, λοιπόν, δεν θα εισέλθουν στον οίκο του Κυρίου έως την τρίτη και την τέταρτη και τη δέκατη γενεά και έως τον αιώνα, δηλαδή εκείνος που δεν καθιστά τον εαυτό του οικείο στον Θεό μέσω της αγαθής έξης και πράξης —διότι αυτή είναι η τρίτη και η τέταρτη γενεά των αρετών— και μέσω του ονόματος και της πίστεως του Κυρίου Ιησού, και διά των δέκα εντολών του νόμου, και διά της παλιγγενεσίας που πρόκειται να επέλθει στον μέλλοντα αιώνα, δεν θα εισέλθει στον οίκο του Θεού, δηλαδή στην επουράνια πόλη, στην οποία βρίσκεται η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται.

Ο Δαρείος, λοιπόν, όπως είπα, είναι ο νόμος της φύσης, ενώ ο Ζοροβάβελ είναι ο θεωρητικός νους, ο οποίος προήλθε, τρόπον τινά, από τον Δαρείο, δηλαδή τον νόμο της φύσης. Αφού υπερέβη τη διάταξη των φαινομένων που υπόκειται σε χρόνο και τόπο και ύψωσε το πρόσωπο της ενάρετης γνωστικής του διάθεσης προς τον ουρανό, δηλαδή προς το ύψος των νοητών ουσιών, βρέθηκε απέναντι από την Ιερουσαλήμ που νοείται στους ουρανούς – εκείνη την Ιερουσαλήμ, εννοώ, που έχει τα τείχη της ζωγραφισμένα πάνω στα χέρια του Κυρίου, στην οποία βρίσκεται η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται, προς την οποία συντελείται η αληθινή επιστροφή των αιχμαλώτων, αυτών που επιζητούν το εξ ουρανού οικητήριο σύμφωνα με τον θείο Απόστολο, αυτών που μπορούν να πουν μαζί με τον μέγα Δαβίδ: «Εάν σε ξεχάσω, Ιερουσαλήμ, ας ξεχαστεί η δεξιά μου· ας κολλήσει η γλώσσα μου στον λάρυγγά μου, εάν δεν σε θυμηθώ». Αποκαλεί εδώ ενδεχομένως ως δεξιά την πνευματική πράξη των θείων και αξιέπαινων έργων, και ως γλώσσα κολλημένη στον λάρυγγα τη γνωστική ενέργεια του λόγου μέσα μας, η οποία κολλάει στον λαιμό εξαιτίας της άγνοιας, δηλαδή συμπήγνυται από το πάθος γύρω από τον λαιμό και παραμένει ακίνητη ως προς την επιθυμία των άρρητων αγαθών, και εξαιτίας αυτού αδυνατεί να γευθεί τη χρηστότητα του Κυρίου.

Και πώς οι πύλες των σκηνωμάτων αγαπώνται περισσότερο; Διότι μέσα από μια νοητή και άθικτη πύλη εισήλθε στην Εκκλησία του, τη Σιών, ο αγαπητός Λόγος του Πατρός. «Ένδοξα πράγματα ελέχθησαν για σένα, η» έμψυχη «πόλη του Θεού», από τον θείο Γαβριήλ. «Θα θυμηθώ τη Ραάβ», δηλαδή τον πλατυσμό αντί της στενοχώριας, «και τη Βαβυλώνα», δηλαδή την αιχμαλωσία του λαού, «σε εκείνους που με γνωρίζουν. Και ιδού, αλλόφυλοι και η Τύρος και ο λαός των Αιθιόπων, αυτοί γεννήθηκαν εκεί», δηλαδή προσήλθαν εκεί όπου συνετελέσθη το αγαθό σημείο. «Μητέρα Σιών, θα πει ο άνθρωπος», δηλαδή κάθε πιστός άνθρωπος θα αποκαλέσει τη Σιών μητέρα, ως αιτία της σωτηρίας του γένους ημών των ανθρώπων, «διότι μέσα σε αυτήν γεννήθηκε ως άνθρωπος» ο Θεός, ο οποίος υπάρχει προ των αιώνων. «Και ο ίδιος ο Ύψιστος τη θεμελίωσε. Ο Κύριος θα διηγηθεί κατά την καταγραφή λαών και αρχόντων, αυτών που γεννήθηκαν σε αυτήν». Διότι σε άρχοντες και αρχομένους πάντοτε διηγείται ο Θεός μέσω των θείων Γραφών, «ότι η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται βρίσκεται σε σένα», στην Εκκλησία του Χριστού, τη Σιών.

Εγκώμιο Νεοφύτου Πρεσβυτέρου, Μοναχού και Εγκλείστου, εις τον βίον του Οσίου και Θεοφόρου Πατρός ημών Αλυπίου του Κιονίτου, ο οποίος επί της βασιλείας του Ηρακλείου έλαμψε σαν ήλιος, καταγόμενος από την πόλη της Αδριανούπολης της χώρας των Παφλαγόνων. Ευλόγησον, πάτερ. Τον μέγιστο Αλύπιο, τον αληθινό κληρονόμο της ατελεύτητης και άλυπης ζωής, τον φερώνυμο εραστή και εργάτη της άλυπης πολιτείας, τον εκλεγμένο από τον Θεό από τη μητρική κοιλιά ως άλλον Σαμουήλ, αυτόν που από τις μητρικές αγκαλιές αφιερώθηκε στον Θεό ως θεία προσφορά, αυτόν που από την ίδια την αφετηρία επέλεξε να συλλέγει τα ζωηφόρα στάχυα της άλυπης ζωής, αυτόν που απέσεισε «κάθε λύπη, οδύνη και στεναγμό» των «βιωτικών μεριμνών» και επέλεξε την κατά Θεόν λύπη, για να θερίσει την άλυπη χώρα και τον τόπο της παραδείσιας τρυφής, την οποία δεν απέτυχε να κερδίσει, αλλά βρήκε πράγματι εκείνο τον χαρμόσυνο τόπο, «όπου είναι η κατοικία εκείνων που ευφραίνονται», «εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών».

100. Η αποκατάσταση στον άλλο κόσμο μετά τη λύση του σώματος, για καθέναν από τους ενάρετους που αγωνίζεται νομίμως, προκόβει μετριοπαθώς και τελειούται φθάνοντας στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, γίνεται σαφής και φανερή από την πληροφορία και την ενέργεια του Πνεύματος. Η δε χαρά είναι αιώνια μέσα σε αΐδιο φως, η μακαριότητα εκείνης της καταστάσεως, και χαρά ακατάπαυστη περιβάλλει τις καρδιές όσων αγωνίζονται νομίμως εδώ, και τους καταφιλεί η ευφροσύνη του Αγίου Πνεύματος, η οποία, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, δεν θα αφαιρεθεί από αυτούς. Επομένως, εκείνος που αξιώθηκε από αυτήν εδώ τη ζωή την έλευση του Παρακλήτου, και εντρύφησε στους καρπούς Του με την καλλιέργεια των αρετών, και πλούτισε με τα θεία χαρίσματά Του, όντας γεμάτος από χαρά και από κάθε αγάπη, αφού προφανώς έχει απομακρυνθεί κάθε φόβος, λυτρώνεται με χαρά από τα δεσμά του σώματος και με χαρά αναχωρεί από τα ορατά πράγματα, από την αίσθηση των οποίων είχε ήδη ελευθερωθεί ενόσω ζούσε. Και αναπαύεται σε ανεκλάλητη χαρά φωτός, εκεί όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται, έστω και αν το σώμα, νιώθοντας συχνά ωδίνες κατά τη λύση και τη διακοπή της ενώσεώς του με την ψυχή, σε ορισμένες περιπτώσεις υποφέρει, όπως οι γυναίκες που δυστοκούν.

Ο δε Χριστός, ο αληθινός Θεός μας, ο πρώτος και μέγας αρχιερέας, ο οποίος προσέφερε εκούσια τον εαυτό του ως ιερό σφάγιο για εμάς και κατέθεσε το δικό του αίμα ως λύτρο για εμάς, είθε να αξιώσει τη δική σας αρχιερατική και τίμια κεφαλή να αναδειχθεί ισχυρότερη από τα βαρβαρικά έθνη που βρίσκονται ολόγυρα· είθε να σας δώσει να διανύσετε τον δρόμο του βίου με γαλήνη και ηρεμία· και είθε να σας αξιώσει να λάβετε και την άνω κληρονομία με ανείπωτη χαρά και ευφροσύνη, εκεί όπου είναι η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται και από την οποία έχει απέλθει κάθε οδύνη, στεναγμός και κατήφεια, εν αυτώ τω Χριστώ, τον αληθινό Θεό μας, στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη εις τους αιώνες των αιώνων, αμήν.

Αλλά, αφού όλοι εμείς αναλογιστούμε τον βίο του αδελφού μας, ας μιμηθούμε, παρακαλώ, την πίστη του, τους αγώνες του, την εξομολόγηση, τη μετάνοιά του, ώστε, όταν και εμείς φτάσουμε στην έξοδο από το σώμα, άφοβα και ατάραχα όπως εκείνος, να αποδημήσουμε από το σώμα και, αναχωρώντας προς τον Θεό, να ενδημήσουμε κοντά Του με αγαθές ελπίδες και να αναπαυθούμε στις αιώνιες σκηνές, όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται και όπου κατοικεί ο χορός των μακάριων και αγίων πατέρων μας.

Διότι, έχοντας με αυτόν τον τρόπο μυσταγωγηθεί ανέκαθεν στη θεόπνευστη διδασκαλία από τους αποστόλους του Χριστού και τους θεσπέσιους πατέρες μας, αποστρεφόμαστε τις κενές φλυαρίες εκείνων που δεν βρίσκουν χρόνο για τίποτε άλλο παρά για να περιεργάζονται και να πολυπραγμονούν όσα είναι ακατάληπτα ακόμη και για τους αγγέλους. Κρατούμε δε την ομολογία της πίστεώς μας ακέραιη και ακράδαντη, αυτήν που παραλάβαμε από εκείνους εξ αρχής, δηλαδή την πίστη στον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα της μίας θεότητας και της ασυγχύτου και αδιαιρέτου Τριάδος, στο όνομα της οποίας έχουμε βαπτιστεί, μέσω της οποίας ζούμε και γνωρίζουμε και νοούμε, υπό την οποία υπάρχουμε και θα υπάρχουμε στους αιώνες των αιώνων, εφόσον από αυτήν λάβαμε το είναι και το ευ είναι, η οποία με σοφία παρήγαγε τα πάντα εκ του μη όντος. Με αυτήν είθε να μεταστούμε από τα εγκόσμια στους γαλήνιους λιμένες της άφθαρτης ζωής, όπου βρίσκεται η κατοικία όλων των ευφραινομένων και ο τόπος εκείνων που εορτάζουν εν Πνεύματι. Σε αυτήν πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αλλά, ω μητέρα σεβάσμια και πολυπόθητη, διότι προς εσένα στρέφομαι, εσύ που είσαι για μένα γλυκό και πρόσωπο και όνομα, το ποθητό και εράσμιο θέαμα, εσύ που είσαι ταυτόχρονα μητέρα και τέκνο, ή μάλλον η διπλή μητέρα μου, πού άραγε μας εγκατέλειψες; Πού άραγε μετέβης; Πού μετοίκησες; Πού και σε ποιους τόπους αυλίζεσαι; Σε ποιες κατοικίες συγκατοικείς; Τι λογής τόπους εποπτεύεις; Διότι γνωρίζω καλά, εφόσον με τις αγαθές σου πράξεις υπερνίκησες τον Άρχοντα αυτού του αέρα, ότι βρίσκεσαι εκεί όπου απέδρασε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός, εκεί όπου βρίσκεται η κατοικία όλων των αγίων που ευφραίνονται, εκεί όπου υπάρχει ήχος και χορός εκείνων που εορτάζουν και αγαλλιούν, εκεί όπου βρίσκονται και οι κοινοί μας αδελφοί, τους οποίους πόθησες και με τους οποίους επιθυμούσες να συγκοινωνείς. Διότι τώρα τα ιδιώματα της σάρκας, εφόσον είναι παρόντα, προκαλούν τον διαχωρισμό της συμβίωσης. Μην ξεχάσεις, λοιπόν, εμάς τα ελάχιστα τέκνα σου. Όχι, σε παρακαλώ, όχι, σε ικετεύω. Μη λησμονήσεις το ποίμνιό σου, το μικρό και το μεγάλο.

Είθε λοιπόν ο Κύριος και Θεός, ο οποίος εξάγει το άξιο μέσα από το ανάξιο· ο οποίος ανυψώνει τον φτωχό από την κοπριά· ο οποίος δίνει στους ταπεινούς χάρη και σύνεση· και περιζώνει με δύναμη τους αδυνάτους, να σας καταρτίσει, να σας ειρηνεύσει, να σας βραβεύσει, να σας δωρίσει ευζωία, να σας στηρίξει στα πάντα για κάθε τέλειο έργο, για την εκπλήρωση των εντολών, για τη θεία ευαρέστηση, για τη μίμηση των αγγέλων, για την κληρονομία της βασιλείας των ουρανών· ώστε όλοι ομόψυχα και με ένα στόμα να αναπέμψουμε αίνο στον Θεό, κατά την ατελεύτητη ημέρα, στην οποία βρίσκεται η κατοικία και η αγαλλίαση όλων όσων ευφραίνονται, στον ίδιο τον Χριστό τον Κύριό μας· μαζί με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Πατέρα, καθώς και στο Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Χαρά σε εμένα τον αμαρτωλό και απελπισμένο, και αγαλλίαση απέραντη και ανεκδιήγητη· αλλά χαρά και σε εσάς, που εκπληρώνετε τις εντολές, και ευφροσύνη ανείπωτη, όχι μόνο επειδή ήδη από τώρα εγκωμιάζεστε λαμπρά από κάθε άνθρωπο που έχει δει τον βίο μας, και κατατροπώνετε τον εχθρό αντιτασσόμενοι στις προσβολές και τις μεθοδείες του, αλλά και επειδή στον μέλλοντα αιώνα θα αγάλλεστε ενώπιον της δόξας του Χριστού του Θεού και θα συγκαταλέγεστε στις αγγελικές χοροστασίες και στις πανηγύρεις των οσίων· εκεί όπου είναι η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται, σύμφωνα με τον λόγο, τιμιότατοι αδελφοί.

Και ποιος είναι ο ζοφερός και σκοτεινός και νυκτόμορφος, ο οποίος σκοτίζει όσους υποτάσσονται σε αυτόν και τους καθιστά όμοιούς του; Δεν είναι άλλος παρά αυτός που, μέσω της έπαρσης και της φιληδονίας, της γελωτοποιίας και της αργίας, της καταλαλιάς, της θρασύτητας και της ακαθαρσίας των λογισμών στους οποίους συγκατατίθεται, εξομοιώνεται με τον σατανά που εξέπεσε από τους ουρανούς· διότι οφείλουμε να μην πειθόμαστε σε αυτά. Επομένως, αδελφοί μου, μην μιμείστε τους κακούς. Αλλά να προσκολλάστε σε οτιδήποτε αγαθό και σε οτιδήποτε ωφέλιμο, όπως αρμόζει στους αγίους. Ιδού, ο κόπος σας είναι λίγος, αλλά η ανταπόδοση αιώνια· ιδού, η ταλαιπωρία σας είναι μικρή, αλλά η αγαλλίαση παντοτινή· ιδού, το βάσανό σας είναι προσωρινό, αλλά η ανάπαυση ατελεύτητη. Εκεί θα αγαλλιάσετε, όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται· όπου έφυγε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός· όπου δεν υπάρχει πένθος, αλλά χαρμοσύνη. Μήπως τάχα τρέχετε στο κενό; Μήπως τάχα κοπιάζετε μάταια;

Ιδού οι άθλοι, τα σκάμματα των υποτακτικών, σε αυτά έγκειται το μαρτύριο: αντί για πυρ και σούβλες και στρεβλωτήρια και τροχούς και καταπέλτες και ξίφη και σταυρό, είναι αυτά που ειπώθηκαν και πρόκειται να ειπωθούν, δηλαδή η ύβρις, η ατιμία, τα επιτίμια, η ορθοστασία, η ξηροφαγία, η τήξη της σάρκας, η βία της εγκράτειας, η υπομονή, η ευτέλεια στο ένδυμα, στο υπόδημα ή στο σκέπασμα, ή σε οτιδήποτε άλλο αφορά τη ζωή. Επειδή, λοιπόν, μας περιμένουν τα στεφάνια της αθλήσεως, ας μαρτυρήσουμε κατά συνείδηση υπέρ του ονόματος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ω αδελφοί και συστρατιώτες, ώστε να βρεθούμε μαζί με τους αγίους μάρτυρες, λαμβάνοντας ως αντάλλαγμα για τη στενοχώρια, τη θλίψη και τη δοκιμασία που προέρχονται από αυτά, την αιώνια ζωή που μας χορηγείται, την ανεκλάλητη χαρά, το απρόσιτο φως, την ευφροσύνη. Διότι εκεί είναι η κατοικία όλων εκείνων που ευφραίνονται, όπως λέει η Γραφή. Επομένως, δεν έχουμε επίγεια πόλη εξαιτίας της αποταγής μας, αλλά θα γίνουμε πολίτες της άνω Ιερουσαλήμ.

Διότι έτσι ελπίζω εγώ ο ανάξιος και έτσι πιστεύω σταθερά και αναντίρρητα, ότι εκεί θα μεταβείτε, εκεί θα βρεθείτε, όπου «είναι η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται», όπου υπάρχει χορός αγαλλιωμένων και ήχος εορταζόντων, απολαμβάνοντας τα όσα έχουν υποσχεθεί σε όλους τους αγίους, οι οποίοι από αιώνος ευαρέστησαν τον Χριστό, εξαιτίας της καλής σας πορείας, εξαιτίας της επαινετής και μακάριας πολιτείας σας, εξαιτίας της φυγής σας από τον κόσμο, εξαιτίας της αποδέσμευσής σας από τους σαρκικούς γονείς, εξαιτίας της αποκοπής σας από τα ίδια θελήματα, εξαιτίας της καθημερινής σας αγωνιστικής αντίστασης και της υπομονής στη μαρτυρική σας υποταγή, διότι μέσω αυτής αληθινά ομολογείτε τον Κύριο και απαρνείστε τον αρχιτύραννο διάβολο, ρίχνεστε στους αγώνες, και κατακόβεστε και ξεσκίζεστε από τις επιθέσεις εκείνων που σας προσβάλλουν νοητά και αισθητά, τόσο από σαρκικές επιθυμίες όσο και από δαιμονικές επιβουλές, από συγκρούσεις με αδελφούς, ύβρεις, κάποιες φορές και από ονειδισμούς κατά την άσκηση των διακονημάτων ή των καθηκόντων επιστασίας, εννοώ επίσης από την εγκράτεια και την αγρυπνία, την ψαλμωδία και την φιλεργία και κάθε άλλη διακονία που σας ανατίθεται, καθώς με πολλούς τρόπους πιέζεστε και βασανίζεστε και συνθλίβεστε και συντρίβεστε, και με κανέναν τρόπο και σε τίποτα δεν αρνείστε τις ομολογίες και τις υποσχέσεις σας εν Κυρίω, ούτε λυγίζετε το γόνατο στον Βάαλ, αλλά με θάρρος και ανδρεία φέρετε εις πέρας την ομολογία της σωτηρίας σας, ντροπιάζοντας τους εχθρούς και ανατρέποντας τους δαιμονικούς πολέμους που παρατάσσονται εναντίον σας.

Εμείς όμως, αδελφοί, πιστεύοντας, ας πιστέψουμε ότι και θα αναστηθούμε, και θα γίνουμε άφθαρτοι, και θα αναγνωρίσουμε ο ένας τον άλλον, όχι με τα ιδιώματα της φθοράς στα οποία βρισκόμαστε τώρα, αλλά με τα κάλλη της αφθαρσίας, σύμφωνα με την άρρητη βούληση του Θεού, όπως ακριβώς και οι προπάτορές μας στον Παράδεισο, επειδή και πριν από την παράβαση αναγνώριζαν ο ένας τον άλλον όντας άφθαρτοι, και μετά την παράβαση υποκείμενοι στη φθορά ομοίως αναγνωρίζονταν, όμως με διαφορετικό τρόπο την πρώτη φορά και με διαφορετικό τη δεύτερη. Επομένως, πρέπει να πιστέψουμε ότι θα αναγνωρίσει ο αδελφός τον αδελφό, και ο πατέρας το τέκνο, και η γυναίκα τον σύζυγο, και ο φίλος τον φίλο. Θα πρόσθετα δε, και ο ασκητής τον ασκητή, και ο ομολογητής τον ομολογητή, και ο μάρτυρας τον συναθλητή του και ο απόστολος τον συναπόστολο, όλοι τους πάντες, ώστε να γίνει «η κατοικία όλων όσων ευφραίνονται» μέσα στον Θεό, ο οποίος μαζί με όλα τα αγαθά δωρίζει και το να αναγνωρίζει ο ένας τον άλλον.