Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 87:11

«Μήπως στους νεκρούς θα κάνεις θαυμαστά έργα; Ή μήπως θα τους αναστήσουν οι ιατροί;» Μας διδάσκει τις αιτίες της καθόδου του στον θάνατο, σαν να λέει το εξής: Επειδή, λέει, ούτε είναι δυνατόν να γίνουν θαύματα στους νεκρούς, ούτε να αναστηθούν από ιατρούς για να σε δοξολογήσουν, ούτε βέβαια όσοι βρίσκονταν στην απώλεια είχαν τη δύναμη να γνωρίσουν την αλήθειά σου· για αυτόν τον λόγο, Πατέρα, συγκαταλέχθηκα και εγώ με αυτούς που βρίσκονται στον Άδη· έτσι ώστε, αφού αναστηθούν όσοι βρίσκονται στη γη της λήθης, να αποκτήσουν και αυτοί πείρα των θαυμασίων σου, και να διηγηθούν την αλήθειά σου εκείνοι που βρίσκονταν άλλοτε στο σκοτάδι.

Λάβε λοιπόν και άλλη μαρτυρία στον ογδοηκοστό έβδομο ψαλμό, όπου ο Χριστός ομιλεί μέσω των προφητών (διότι αυτός που ομιλούσε τότε, αργότερα παρουσιάστηκε): «Κύριε, Θεέ της σωτηρίας μου, την ημέρα έκκραξα και τη νύχτα ενώπιόν σου». Και λίγο παρακάτω: «Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς». Δεν είπε «έγινα άνθρωπος αβοήθητος», αλλά «σαν άνθρωπος αβοήθητος». Διότι σταυρώθηκε όχι από αδυναμία, αλλά εκουσίως, και ο θάνατός του δεν προήλθε από ακούσια αδυναμία. «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο». Και ποιο είναι το αποδεικτικό σημείο; «Απομάκρυνες τους γνωστούς μου από εμένα». Διότι οι μαθητές τράπηκαν σε φυγή. «Μήπως θα κάνεις θαυμάσια στους νεκρούς;» Έπειτα, λίγο παρακάτω: «Και εγώ, Κύριε, προς εσένα έκκραξα, και το πρωί η προσευχή μου θα σε προφθάσει». Βλέπεις πώς δηλώνουν και τον καιρό της ώρας, και του πάθους, και της αναστάσεως;

Εάν όμως κάποιος από όσους αμφισβητούν, προβάλλοντας το σώμα του Χριστού, επειδή ονομάστηκε «πρωτότοκος των νεκρών» και «απαρχή των κεκοιμημένων», πει ότι, όπως ακριβώς εκείνος αναστήθηκε, έτσι πρέπει να προσδοκούμε ότι θα αναστηθούν και τα σώματα όλων ομοίως με εκείνον, ώστε, όπως εγέρθηκε ο Χριστός, «έτσι και ο Θεός αυτούς που κοιμήθηκαν διά του Ιησού θα τους φέρει μαζί του», και ότι εγέρθηκε το σώμα του Ιησού, έχοντας τις ίδιες σάρκες και τα οστά που είχε, όπως πείστηκε και ο Θωμάς, σε αυτόν θα απαντήσουμε: το σώμα του Χριστού δεν προήλθε «από θέλημα ανδρός», ούτε από «ηδονή που συνήλθε με τον ύπνο», ούτε «συνελήφθη μέσα σε ανομίες και κυοφορήθηκε μέσα σε αμαρτίες», αλλά προήλθε «από το Άγιο Πνεύμα και τη δύναμη του Υψίστου και από Παρθένο», ενώ το δικό σου είναι ύπνος και ηδονή και ρύπος. Και γι' αυτό και ο σοφός Σειράχ αποφθέγγεται: «διότι όταν πεθάνει ο άνθρωπος, θα κληρονομήσει ερπετά και θηρία και σκώληκες», και ο Δαβίδ στον ογδοηκοστό έβδομο ψαλμό: «Μήπως στους νεκρούς θα κάνεις θαυμάσια; Ή μήπως ιατροί θα τους αναστήσουν και θα σε δοξολογήσουν; Μήπως θα διηγηθεί κάποιος στον τάφο το έλεός σου και την αλήθειά σου στην απώλεια; Μήπως θα γίνουν γνωστά στο σκοτάδι τα θαυμάσιά σου και η δικαιοσύνη σου σε γη λησμονημένη;» Και άλλα τέτοια λόγια είναι διαθέσιμα σε όποιον θέλει να τα συγκεντρώσει από τις Γραφές, τα οποία [παραλείπουμε], για να μην αυξήσουμε τον λόγο μας πολλαπλάσια από τα όσα έχουν ειπωθεί, μνημονεύοντάς τα όλα στο πλήθος τους.

Ποια δε ήταν αυτά που προσευχόταν, απλώνοντας τα χέρια προς τον Πατέρα, και τα οποία κραύγασε προς τον Πατέρα του κατά τη συγκεκριμένη εκείνη ημέρα, προχωρώντας μας τα διδάσκει με τα εξής: Μήπως στους νεκρούς θα κάνεις θαύματα; Ή ιατροί θα τους αναστήσουν και θα σε δοξολογήσουν; Διάψαλμα. Μήπως θα διηγηθεί κανείς στον τάφο το έλεός σου και την αλήθειά σου στον τόπο της απώλειας; Μήπως θα γίνουν γνωστά στο σκοτάδι τα θαύματά σου, και η δικαιοσύνη σου σε γη λησμονημένη;

Αντί του: «Μήπως στους νεκρούς θα κάνεις θαύματα;», ο Σύμμαχος λέει: «Άραγε στους νεκρούς θα κάνεις θαυμαστά σημεία;». Και σε όλα τα επόμενα, όπου λέγεται: «Μήπως θα διηγηθεί κανείς στον τάφο;» και πάλι: «Μήπως θα γίνει γνωστό στο σκοτάδι;», ο Σύμμαχος τα απέδωσε ως εξής: «Ή θα διηγηθεί, ή θα γίνει γνωστό;». Διότι όχι επειδή απελπιζόταν για τα όσα λέγονταν, πρόφερε αυτά τα λόγια, δηλαδή κατά την ημέρα εκείνη του πάθους· αλλά, έχοντας την πεποίθηση ότι αυτά είναι δυνατά μόνο στον Πατέρα, δίδασκε τις αιτίες της καθόδου του στον θάνατο, λέγοντας: «Άραγε στους νεκρούς θα κάνεις θαυμαστά σημεία; Ή θα κάνεις αυτό, ή εκείνο; Διότι δεν θα το ήθελες αλλιώς, Πατέρα μου, να φτάσω μέχρι αυτό το σημείο και να βρεθώ στον θάνατο και στον κατώτατο λάκκο, αν δεν ήθελες οπωσδήποτε να επιτελέσεις θαύματα και ανάμεσα στους νεκρούς, ώστε, όσα δεν μπορούν οι ιατροί, αυτά να τα κατεργαστεί η δική σου δύναμη· δηλαδή, ώστε εκείνοι που βρέθηκαν στον θάνατο, αφού αναστηθούν, να σε δοξολογήσουν. Διότι δεν ανήκε στους ιατρούς η δυνατότητα να τα ενεργήσουν αυτά, αλλά στη δική σου ένθεη μεγαλουργία. Άρα, λοιπόν, για αυτούς τους λόγους θέλησας να υποστώ εγώ τον θάνατο, ώστε στους τάφους να διηγηθούν το έλεός σου και στην απώλεια να γίνει γνωστή η αλήθειά σου· στο σκοτάδι να κηρυχθούν τα θαύματά σου, και στη γη της λήθης να μνημονευθεί η δικαιοσύνη σου».

Πρώτον μεν αποκαλώντας τους ξεκάθαρα νεκρούς, δεύτερον αυτούς που βρίσκονται στον τάφο, τρίτον αυτούς που βρίσκονται στην απώλεια, τέταρτον αυτούς που βρίσκονται στο σκότος, πέμπτον αυτούς που βρίσκονται στη λησμονημένη γη. Διότι όλα αυτά τα αναφέρει για τα ίδια πρόσωπα, στα οποία επρόκειτο ο φιλάνθρωπος και αγαθός Θεός να δείξει και να προσφέρει θαυμαστά έργα· δηλαδή, θα διηγηθούν το έλεός Του και την αλήθεια και τη δικαιοσύνη του Θεού.

Είναι δε δυνατόν να κατανοήσουμε πώς όλα αυτά, λέγω δηλαδή τα θαυμάσια του Θεού και το έλεός του, και η αλήθειά του, και η δικαιοσύνη του έφθασαν σε εκείνους που ήταν από παλιά νεκροί, και βρίσκονταν στους τάφους, και στην απώλεια, και στο σκοτάδι, και σε γη λησμονημένη, εάν αναλογιστούμε πόσων αγαθών έγινε αίτιος ο Σωτήρας και Κύριός μας σε εκείνους που βρίσκονταν από παλιά στον θάνατο, για χάρη των οποίων άλλωστε κατέβηκε σε εκείνους τους τόπους, ώστε να γίνει Κύριος όχι μόνο των ζώντων, αλλά και των νεκρών. Διότι τις αιτίες της καθόδου του μέχρι τον θάνατο τις παρουσίασε ολοκάθαρα μέσα από τα προαναφερθέντα· τα οποία εκπληρώθηκαν, σύμφωνα με τους ευαγγελιστές, όταν πολλά σώματα κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν, και μαζί με τον ίδιο τον Σωτήρα εισήλθαν στην αγία πόλη του Θεού, δηλαδή την επουράνια.

Διάψαλμα: μεταβολή του λόγου. Με το «εμάκρυνας» ο λόγος υπονοεί τους Ιουδαίους· διότι ήταν φίλοι του Θεού και απομακρύνθηκαν εξαιτίας της απιστίας τους. «Έθεντό με»: Διότι βδελύχθηκαν τον Χριστό ως δαιμονισμένο. «Παρεδόθην»: Διότι συνέλαβαν τον Χριστό, αλλά Εκείνος δεν απέκρυψε τον Εαυτό Του από αυτούς, αλλά υπέμεινε εκουσίως. «Οι οφθαλμοί»: Διότι Αυτός είναι που λέει: οι αλεπούδες έχουν φωλιές και τα πετεινά του ουρανού καταλύματα, ο δε Υιός του ανθρώπου δεν έχει πού να γείρει το κεφάλι. «Και εκέκραξα»: Όταν πάνω στον σταυρό έκκραξε ο Κύριος: Ελωί, Ελωί. «Διεπέτασα»: Πάνω στον σταυρό ο Χριστός όντας εκτεταμένος. «Μη τοις νεκροίς»: Εννοεί τους νεκρωμένους από την αμαρτία και την απιστία· διότι αυτοί, μολονότι βλέπουν τα θαυμάσια (τα θαύματα), δεν κατανύγονται. «Ή ιατροί»: Διότι ούτε αισθητοί ιατροί ούτε νοητοί θα μπορέσουν να αναστήσουν εκείνους που έχουν πλέον ναρκωθεί από την αμαρτία και κείτονται. «Μη διηγήσεται»: Διότι, όταν ο άνθρωπος εισέλθει στον λάρυγγα του διαβόλου, για τον οποίο έχει γραφτεί: τάφος ανεωγμένος είναι ο λάρυγγάς του, δεν έχει πλέον ελπίδα ζωής, ώστε να διηγείται τα ελέη του Θεού (του Κυρίου). «Και την αλήθειαν»: Διότι για εκείνον λέει: και θα υπάρξει στο στόμα του απώλεια· διότι η αλήθεια δεν κατοικεί εκεί. «Μη γνωσθήσεται»: Διότι όσοι έχουν άπαξ σκοτιστεί από την πλάνη δεν επιγιγνώσκουν τα θαυμάσια του Κυρίου. «Και η δικαιοσύνη»: Διότι στη γήινη πολιτεία η δικαιοσύνη του Θεού δεν γνωρίζεται ούτε υφίσταται.

Επτώχευσε για χάρη μας, αν και ήταν πλούσιος. Τα μάτια του λοιπόν εξαιτίας του πάθους εξασθένησαν· διότι με τη θέλησή του υπέμενε τα ανθρώπινα. Τόσο πολύ δε εξασθένησαν τα μάτια του, ώστε να κραυγάσει: Ελωί, Ελωί, λιμά σαβαχθανί. «Όλη την ημέρα άπλωσα προς εσένα τα χέρια μου»· είναι ολοφάνερο ότι αναφέρεται στον σταυρό· διότι ο Αρχιερέας, προσφέροντας θυσία για εμάς, εκτείνοντας τα χέρια του με μορφή προσευχής, εκπλήρωσε την οικονομία του πάθους. «Μήπως στους νεκρούς θα κάνεις θαυμάσια, ή ιατροί θα τους αναστήσουν και θα σε δοξολογήσουν;». Εδώ πραγματοποιεί διάλογο προς τον Πατέρα, θέλοντας να μας κάνει γνωστές τις αιτίες για τις οποίες ήταν αναγκαία η κατάβασή του προς τους νεκρούς. Αυτές λοιπόν είναι ότι στους νεκρούς δεν επιτελεί θαυμάσια· διότι δεν προκαλεί σε αυτούς αστραπές, ή βροντές· ούτε χειμώνα από αιθρία, ούτε πάλι ξαφνική καλοκαιρία μετά τον χειμώνα, ή όσα άλλα θαύματα παρέχει από την κτίση στους ζωντανούς· αλλά ούτε και ιατροί πρόκειται να αναστήσουν τους νεκρούς, ώστε να δουν αυτά τα προαναφερθέντα.