Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 87:15

Γιατί, Κύριε, απωθείς την ψυχή μου, αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα; Εκείνος μεν προσευχόταν υπέρ του λαού, αυτοί δε αποδεικνύουν τους εαυτούς τους ανάξιους της σωτηρίας λόγω της υπερβολικής τους κακίας, καθιστώντας τρόπον τινά άπρακτη την προσευχή του υπέρ αυτών.

Έρχονταν καθημερινά στην εκκλησία, όχι για να προσευχηθούν, αλλά για να θαυμάσουν την ομορφιά του οικοδομήματος και τον διάκοσμό του. Αυτός άρχισε να τους παρακαλεί να γνωρίσουν τον αληθινό Θεό. Εκείνοι όμως, με ραβδιά, σαν να ήταν άψυχη πέτρα, τον χτύπησαν· νομίζοντας ότι είχε πεθάνει, τον άφησαν σχεδόν ημιθανή και αναχώρησαν. Όταν έφτασε το μεσονύκτιο, συνήλθε, και στενάζοντας έκλαψε σφοδρά και είπε: γιατί, Δέσποτα, παρέβλεψες την ταπείνωσή μου, και γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα, και γιατί απωθείς την ψυχή μου και παραβλέπεις τα έργα των χειρών σου; Και τώρα, φιλάνθρωπε Δέσποτα, επίβλεψε στους δούλους σου, και δώσε τους τη χάρη να σε γνωρίσουν, διότι δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από εσένα. Και αφού σηκώθηκε μετά την προσευχή, εισήλθε στο χωριό· και μπαίνοντας στην εκκλησία, έψαλλε όρθιος. Όταν ξημέρωσε η ημέρα, ερχόμενοι πάλι τον είδαν και έμειναν έκθαμβοι, και κυριεύθηκαν από μανία οι ωμοί και άσπλαγχνοι· και μην έχοντας οίκτο, τον βασάνισαν ανελέητα· και αφού του πέρασαν πάλι σχοινιά, τον έσυραν όπως και προηγουμένως.

Και εγώ προς εσένα έκραξα, και το πρωί η προσευχή μου θα σε προφθάσει. Όπως ακριβώς στον καʹ ψαλμό, ο οποίος ελέχθη σαφώς εκ προσώπου του Σωτήρος μας σύμφωνα με την επιγραφή, αναφέρεται το «Υπέρ της αντιλήψεως της εωθινής», όπου ο λόγος υπαινίσσεται την ανάσταση του Σωτήρος μας που έλαβε χώρα κατά την πρωινή ώρα· έτσι και τώρα θεωρώ ότι το ίδιο υποδηλώνεται μέσω του: «Το πρωί η προσευχή μου θα σε προφθάσει», καθώς ο λόγος δηλώνει ότι σε κανέναν άλλο καιρό δεν γίνονταν πράξη τα αιτήματα της προσευχής του Σωτήρος, παρά μόνον κατά την αυγή και το πρωί, τότε δηλαδή που μαρτυρείται ότι έλαβε χώρα και η εκ νεκρών ανάσταση. Γι' αυτό ούτε το εσπέρας, ούτε το μεσημέρι, ούτε σε κανέναν άλλο καιρό, αλλά το πρωί, λέει, η προσευχή μου θα σε προφθάσει. Ινατί, Κύριε, απωθείς την ψυχή μου, αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα; Και στον καʹ ψαλμό έλεγε το: «Ο Θεός, ο Θεός μου, πρόσεξέ με, ινατί με εγκατέλειψες;»

Λέει δε σε αυτά το «γιατί», ρωτώντας με απορία για ποια αιτία έχει εγκαταλειφθεί από τον Πατέρα, και γιατί απώθησε την ψυχή του· ώστε και εμείς, αν ποτέ απορούσαμε για ποια αιτία ο Θεός δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε, θέλοντας να γίνει υποχείριος στους ανθρώπους –διότι αυτό ακριβώς σήμαινε το να τον εγκαταλείψει και να τον απωθήσει–, να μαθαίναμε ότι αυτό έγινε για χάρη μας, όπως δίδαξε ο Απόστολος λέγοντας: «Αλλά υπέρ πάντων ημών», ώστε να γίνει αμνός του Θεού και πρόβατο που θυσιάζεται υπέρ της σωτηρίας του κόσμου. Γι' αυτό έλεγε και ο προφήτης: «Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας. Και αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς. Και αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας, και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· με την πληγή του εμείς ιαθήκαμε». Και προσθέτει λέγοντας στον 21ο Ψαλμό: «Θεέ μου, θα κράζω την ημέρα, και δεν θα εισακούσεις, και τη νύχτα, και δεν θα είναι προς ανοησία μου»· και στα προκείμενα εδάφια: «Αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα». Θεωρώ δε ότι αυτά είναι όμοια με εκείνα που εκπληρώθηκαν εμπράκτως στο Ευαγγέλιο, όπου, αφού απομακρύνθηκε από τους μαθητές, έπεσε με το πρόσωπό του στο έδαφος προσευχόμενος και λέγοντας: «Πατέρα μου, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο από εμένα».

Αλλά και προβλέποντας τον όλεθρό τους έλεγε: Οι φοβερισμοί σου με συντάραξαν. Διότι, έστω κι αν εξαιτίας της αναισθησίας τους δεν τους τάραζαν καθόλου οι φοβερισμοί του Θεού που τους απειλούσαν μέσω των προφητών, εμένα όμως, λέει, που βλέπω τις εκβάσεις των φοβερών σου λόγων, με συντάρασσαν οι φοβερισμοί σου. Έτσι, λοιπόν, παρακαλώντας τον Πατέρα για χάρη τους εξαιτίας των δυσσεβειών τους, πονώντας βαθιά στην ψυχή και ταραζόμενος γι' αυτούς, ήταν περίλυπος έως θανάτου· επειδή τα της οργής του Θεού επικρεμόνταν σφοδρά εναντίον τους, ώστε να μην εκπληρώνονται ούτε οι προσευχές που ανέπεμπε για αυτούς· με τις οποίες παρακαλώντας και δεόμενος στα Ευαγγέλια έπεφτε μπρούμυτα και, με το πρόσωπο στη γη, φώναζε λέγοντας: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο». Έπειτα, βλέποντας την άρνηση της βουλής του Πατέρα, πρόσθετε: «Πλην όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλ' όπως εσύ». Και πηγαίνοντας για δεύτερη φορά, πέφτει με το πρόσωπο στη γη και προσεύχεται λέγοντας: «Πατέρα, αν δεν είναι δυνατόν να παρέλθει αυτό, χωρίς να το πιω, ας γίνει το θέλημά σου». Και αφού πήγε για τρίτη φορά, πρόφερε τα ίδια λόγια. Γι' αυτό, λοιπόν, υποδηλώνοντας αυτά και μέσα από τα προκείμενα έλεγε: «Γιατί, Κύριε, απωθείς την ψυχή μου, αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;» και το, «Πάνω μου διήλθαν οι οργές σου, οι φοβερισμοί σου με συντάραξαν».

«Κι εγώ, Κύριε»: Λέει ο Υιός προς τον Πατέρα, [για να λυτρωθεί από κάθε θλίψη]. «Και το πρωί»: Την ώρα της αναστάσεως εισακούστηκε η προσευχή του ανθρώπου· διότι η ανάσταση έγινε κατά τον όρθρο. «Γιατί;»: Διότι ο Χριστός μιλά ως άνθρωπος, για να επιβεβαιώσει την ενανθρώπηση. «Αποστρέφεις»: Εκ μέρους του Αδάμ μιλά ο Χριστός· διότι όσα χρωστούσε ο Αδάμ, τα ξεπληρώνει ο Χριστός. «Είμαι πτωχός»: Διότι με τη θέλησή μου ανέλαβα και τη φτώχεια και τον κόπο, για να σώσω τον άνθρωπο, λέει ο Χριστός. «Αφού υψώθηκα»: Διότι, αφού υψώθηκε ο Χριστός πάνω στον σταυρό και γεύτηκε τον θάνατο, θεωρήθηκε άτιμος και χλευάστηκε από όλους ως ταπεινός άνθρωπος. «Επάνω μου»: Διότι, εκείνοι στους οποίους Εσύ οργίστηκες και τους απέρριψας, αυτοί στράφηκαν εναντίον μου, μαστιγώνοντας και εμπαίζοντάς με. «Και οι φοβερισμοί»: Ενώ τα στοιχεία της φύσης σαλεύονταν και η γη κλονιζόταν, ταραζόταν ο κυριακός άνθρωπος κατά παραχώρηση της θεότητας. «Με περικύκλωσαν»: Οι Ιουδαίοι σαν το νερό, δηλαδή ασταθείς, χύνονταν εδώ κι εκεί σαν το νερό. «Όλη την ημέρα»: Διότι όλη την ημέρα του πάθους δεν σταμάτησαν οι Ιουδαίοι να περικυκλώνουν και να ραπίζουν και να εμπαίζουν τον Χριστό (να φτύνουν τον Χριστό). «Απομάκρυνες»: Διότι τότε όλοι οι απόστολοι έφυγαν· επειδή φίλοι και πλησίον του Χριστού [στα αλήθεια] ήταν (είναι) αυτοί, και ιδιαίτερα ο Πέτρος [και ο Ιωάννης].

Διότι εκείνοι οι τόποι δεν είχαν τύχει επίσκεψης, μέχρι την κατάβαση του Σωτήρος στους νεκρούς. Γι' αυτό ούτε τα θαυμάσια του Θεού ούτε η δικαιοσύνη, δηλαδή ούτε τα σημεία ούτε ο νόμος, αναμενόταν να γίνουν γνωστά σε αυτούς. Επαναλαμβάνει δε πολλές φορές τα ίδια λόγια, επειδή θέλει να καταδείξει ότι η οικονομία του πάθους ήταν απαραίτητη, ως συμφέρουσα συγχρόνως και για τους νεκρούς και για τους ζωντανούς. «Και εγώ προς εσένα, Κύριε, έκραξα, και το πρωί η προσευχή μου θα σε προφθάσει». Επειδή δηλαδή ήταν Υιός ομότιμος με τον Πατέρα, όταν προσευχόταν, αναγκαστικά η προσευχή του τον προλάβαινε, σαν να έτρεχε για να συναντήσει εκείνον προς τον οποίο απευθυνόταν. Εύλογα δε πρόσθεσε και τον χρόνο, ώστε και από αυτό να μάθεις ότι τα όσα εκθέτει συμφωνούν με τα Ευαγγέλια. Διότι λέει ο Λουκάς: «Εκείνες τις ημέρες βγήκε στο όρος για να προσευχηθεί και διανυκτέρευε προσευχόμενος στον Θεό». Και για ποιον λόγο προσευχόταν με κραυγή, το δείχνουν σαφώς τα εξής, διότι αποτελούν λόγια κάποιου που μεσιτεύει: «Γιατί, Κύριε, απωθείς την ψυχή μου [την ευχή μου], και αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;» Αυτά λοιπόν τα έλεγε αναλαμβάνοντας το δικό μας πρόσωπο, το οποίο ο Θεός αποστρεφόταν εξαιτίας της παρακοής, και απωθούσε τη δική μας ψυχή, επειδή, για όσα παρέβη, κατηγορούσε τον δημιουργό.