Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 87:16

Φτωχός είμαι εγώ και σε κόπους από τη νεότητά μου. Φτωχός μεν εξαιτίας του ότι έλαβε μορφή δούλου· σε κόπους δε από τη νεότητά του, διότι από αυτά τα ίδια τα σπάργανα τον επιβουλεύονταν τόσο ο Ηρώδης όσο και οι όμοιοί του. Αφού υψώθηκα, ταπεινώθηκα και περιήλθα σε αμηχανία. Ως ύψωση μεν αναφέρει την άνοδο επί του σταυρού, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο: «Όταν υψώσετε τον Υιό του ανθρώπου». Το δε «ταπεινώθηκα», το λέει για την κάθοδό του μέχρι τον άδη.

Κεφάλαιο 21 Μακάριος είναι ο μοναχός που τηρεί τις εντολές του Κυρίου και επιμελείται αυτά τα τρία: την αφιέρωση χρόνου στην προσευχή, την εργασία και τη μελέτη. Διότι είναι γραμμένο: «Σχολάσατε και γνωρίστε ότι εγώ είμαι ο Θεός». Και πάλι: «Φτωχός είμαι εγώ και σε κόπους από τη νεότητά μου». Και πάλι: «Στον νόμο Του θα μελετά ημέρα και νύχτα».

Όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ· και πάλι: Πατέρα, αν δεν είναι δυνατόν να παρέλθει αυτό χωρίς να το πιω, ας γίνει το θέλημά σου. Είμαι φτωχός και βρίσκομαι σε κόπους από τη νεότητά μου· και αφού υψώθηκα, ταπεινώθηκα και περιήλθα σε απόγνωση. Από πάνω μου πέρασαν οι οργές σου, οι φοβερισμοί σου με συντάραξαν. Με περικύκλωσαν σαν νερό όλη την ημέρα, με περιέσφιξαν όλοι μαζί. Απομάκρυνες από εμένα φίλο και πλησίον, και τους γνωστούς μου εξαιτίας της ταλαιπωρίας μου. Και αυτά ο Σύμμαχος τα απέδωσε κάπως σαφέστερα, λέγοντας: Όντας φτωχός και καταβεβλημένος από τη νεότητα, ανέλαβα τον φόβο σου. Επιπλέον, από πάνω μου πέρασαν οι οργές σου, οι καταπλήξεις σου με έκαναν να σιγήσω. Με περιέζωσαν σαν νερά, όλη την ημέρα με περικύκλωσαν.

Και ο Ακύλας λέει: «Επάνω μου πέρασαν οι οργές σου». Το πώς όμως ήταν φτωχός και βρισκόταν σε κόπους από τη νεότητά του, το διδάσκει ο ίδιος στα Ευαγγέλια λέγοντας για τον εαυτό του: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Και ο Απόστολος λέει: «Ο οποίος, αν και υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του»· ώστε να είναι σαφές πώς έχει ειπωθεί από τους Εβδομήκοντα το: «Φτωχός είμαι εγώ και σε κόπους από τη νεότητά μου».

Όταν, λοιπόν, επιτελώντας παράδοξα έργα και θεϊκές δυνάμεις, υψώθηκε, και, αφού υψώθηκε μέσω του πάθους, ταπεινώθηκε. Γι' αυτό έλεγε: «Όπως ο Μωυσής ύψωσε τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου»· και πάλι: «Όταν υψώσετε τον Υιό του ανθρώπου, τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι»· και στο προκείμενο χωρίο: «Αφού υψώθηκα, ταπεινώθηκα και βρέθηκα σε αμηχανία». Το δε «Μέσα από εμένα πέρασαν οι οργές σου», σύμφωνα με τον Σύμμαχο, ή σύμφωνα με τον Ακύλα «Επάνω μου παρήλθαν οι οργές σου», ή σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα «Επάνω μου διήλθαν οι οργές σου», καταδεικνύει σαφώς ότι δεν ενέσκηψαν επάνω του μόνιμα, αλλά παρήλθαν μέσω αυτού· και ότι δεν στάθηκαν, αλλά διήλθαν. Το δε «με συντάραξαν», σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα, είναι όμοιο με αυτό που έχει ειπωθεί στα Ευαγγέλια: «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», και, «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου»· και τα υπόλοιπα εκπληρώθηκαν σύμφωνα με την ιστορική διήγηση, όταν οι απόστολοι τον εγκατέλειψαν και έφυγαν, και ο Πέτρος τον αρνήθηκε και τρίτη φορά. Αλλά και με άλλον τρόπο έλεγε όλα τα προκείμενα, οικειοποιούμενος τα κακά των άλλων· εννοώ δηλαδή την απώλεια του προδότη Ιούδα, και την έκπτωση ολόκληρου του ιουδαϊκού έθνους· για τα οποία, εξαιτίας της υπερβολικής του ευσπλαχνίας και φιλανθρωπίας, θρηνούσε σαν για πονηρούς γιους, οι οποίοι χάνονται εξαιτίας των δικών τους κακιών, αναλαμβάνοντάς τα στο δικό του πρόσωπο.

«Κι εγώ, Κύριε»: Λέει ο Υιός προς τον Πατέρα, [για να λυτρωθεί από κάθε θλίψη]. «Και το πρωί»: Την ώρα της αναστάσεως εισακούστηκε η προσευχή του ανθρώπου· διότι η ανάσταση έγινε κατά τον όρθρο. «Γιατί;»: Διότι ο Χριστός μιλά ως άνθρωπος, για να επιβεβαιώσει την ενανθρώπηση. «Αποστρέφεις»: Εκ μέρους του Αδάμ μιλά ο Χριστός· διότι όσα χρωστούσε ο Αδάμ, τα ξεπληρώνει ο Χριστός. «Είμαι πτωχός»: Διότι με τη θέλησή μου ανέλαβα και τη φτώχεια και τον κόπο, για να σώσω τον άνθρωπο, λέει ο Χριστός. «Αφού υψώθηκα»: Διότι, αφού υψώθηκε ο Χριστός πάνω στον σταυρό και γεύτηκε τον θάνατο, θεωρήθηκε άτιμος και χλευάστηκε από όλους ως ταπεινός άνθρωπος. «Επάνω μου»: Διότι, εκείνοι στους οποίους Εσύ οργίστηκες και τους απέρριψας, αυτοί στράφηκαν εναντίον μου, μαστιγώνοντας και εμπαίζοντάς με. «Και οι φοβερισμοί»: Ενώ τα στοιχεία της φύσης σαλεύονταν και η γη κλονιζόταν, ταραζόταν ο κυριακός άνθρωπος κατά παραχώρηση της θεότητας. «Με περικύκλωσαν»: Οι Ιουδαίοι σαν το νερό, δηλαδή ασταθείς, χύνονταν εδώ κι εκεί σαν το νερό. «Όλη την ημέρα»: Διότι όλη την ημέρα του πάθους δεν σταμάτησαν οι Ιουδαίοι να περικυκλώνουν και να ραπίζουν και να εμπαίζουν τον Χριστό (να φτύνουν τον Χριστό). «Απομάκρυνες»: Διότι τότε όλοι οι απόστολοι έφυγαν· επειδή φίλοι και πλησίον του Χριστού [στα αλήθεια] ήταν (είναι) αυτοί, και ιδιαίτερα ο Πέτρος [και ο Ιωάννης].

Ο Χριστός, εξάλλου, δεν ρωτά από άγνοια, αλλά για να δείξει ότι δεν πρέπει στο εξής να τον αποστρέφονται, καθώς ο ίδιος προβάλλει την απολογία του υπέρ όλων. «Εγώ είμαι φτωχός και σε κόπους από τη νεότητά μου». Διότι έγινε φτωχός για εμάς, ενώ ήταν πλούσιος, και επιπλέον υποβλήθηκε σε κόπους από τη νεότητά του, πηγαίνοντας στην Αίγυπτο, και από εκεί κρυπτόμενος στη Ναζαρέτ της Γαλιλαίας, υφιστάμενος και πολλές άλλες επιβουλές. «Αφού υψώθηκα, ταπεινώθηκα και εξουθενώθηκα». Είτε εννοείς το ύψος των θαυμάτων είτε του σταυρού, και στις δύο περιπτώσεις ταπεινωνόταν και εξουθενωνόταν, καθώς τον εξευτέλιζαν οι Ιουδαίοι.