Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 87:17

«Επάνω μου πέρασαν οι οργές σου». Ολόκληρη την οργή, λέει, την κίνησες εναντίον μου· και με τις πιο φοβερές τιμωρίες με συντάραξες, και με αυτές με βύθισες σαν μέσα σε νερά. «Απομάκρυνες από εμένα φίλο και πλησίον και τους γνωστούς μου εξαιτίας της ταλαιπωρίας». Με τη λέξη ταλαιπωρία υποδηλώνει τον καιρό του Πάθους. Λέει, λοιπόν, ότι κατά τη διάρκεια του Πάθους τον εγκατέλειψαν και οι φίλοι και οι γνώριμοι. Επειδή, μάλιστα, έγινε υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, και πάνω στον σταυρό εγκαταλείφθηκε από τους μαθητές, για τον λόγο αυτόν λέει ότι ο Πατέρας του απομάκρυνε τους φίλους και τους γνωρίμους.

Όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ· και πάλι: Πατέρα, αν δεν είναι δυνατόν να παρέλθει αυτό χωρίς να το πιω, ας γίνει το θέλημά σου. Είμαι φτωχός και βρίσκομαι σε κόπους από τη νεότητά μου· και αφού υψώθηκα, ταπεινώθηκα και περιήλθα σε απόγνωση. Από πάνω μου πέρασαν οι οργές σου, οι φοβερισμοί σου με συντάραξαν. Με περικύκλωσαν σαν νερό όλη την ημέρα, με περιέσφιξαν όλοι μαζί. Απομάκρυνες από εμένα φίλο και πλησίον, και τους γνωστούς μου εξαιτίας της ταλαιπωρίας μου. Και αυτά ο Σύμμαχος τα απέδωσε κάπως σαφέστερα, λέγοντας: Όντας φτωχός και καταβεβλημένος από τη νεότητα, ανέλαβα τον φόβο σου. Επιπλέον, από πάνω μου πέρασαν οι οργές σου, οι καταπλήξεις σου με έκαναν να σιγήσω. Με περιέζωσαν σαν νερά, όλη την ημέρα με περικύκλωσαν.

Και ο Ακύλας λέει: «Επάνω μου πέρασαν οι οργές σου». Το πώς όμως ήταν φτωχός και βρισκόταν σε κόπους από τη νεότητά του, το διδάσκει ο ίδιος στα Ευαγγέλια λέγοντας για τον εαυτό του: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Και ο Απόστολος λέει: «Ο οποίος, αν και υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του»· ώστε να είναι σαφές πώς έχει ειπωθεί από τους Εβδομήκοντα το: «Φτωχός είμαι εγώ και σε κόπους από τη νεότητά μου».

Όταν, λοιπόν, επιτελώντας παράδοξα έργα και θεϊκές δυνάμεις, υψώθηκε, και, αφού υψώθηκε μέσω του πάθους, ταπεινώθηκε. Γι' αυτό έλεγε: «Όπως ο Μωυσής ύψωσε τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου»· και πάλι: «Όταν υψώσετε τον Υιό του ανθρώπου, τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι»· και στο προκείμενο χωρίο: «Αφού υψώθηκα, ταπεινώθηκα και βρέθηκα σε αμηχανία». Το δε «Μέσα από εμένα πέρασαν οι οργές σου», σύμφωνα με τον Σύμμαχο, ή σύμφωνα με τον Ακύλα «Επάνω μου παρήλθαν οι οργές σου», ή σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα «Επάνω μου διήλθαν οι οργές σου», καταδεικνύει σαφώς ότι δεν ενέσκηψαν επάνω του μόνιμα, αλλά παρήλθαν μέσω αυτού· και ότι δεν στάθηκαν, αλλά διήλθαν. Το δε «με συντάραξαν», σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα, είναι όμοιο με αυτό που έχει ειπωθεί στα Ευαγγέλια: «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», και, «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου»· και τα υπόλοιπα εκπληρώθηκαν σύμφωνα με την ιστορική διήγηση, όταν οι απόστολοι τον εγκατέλειψαν και έφυγαν, και ο Πέτρος τον αρνήθηκε και τρίτη φορά. Αλλά και με άλλον τρόπο έλεγε όλα τα προκείμενα, οικειοποιούμενος τα κακά των άλλων· εννοώ δηλαδή την απώλεια του προδότη Ιούδα, και την έκπτωση ολόκληρου του ιουδαϊκού έθνους· για τα οποία, εξαιτίας της υπερβολικής του ευσπλαχνίας και φιλανθρωπίας, θρηνούσε σαν για πονηρούς γιους, οι οποίοι χάνονται εξαιτίας των δικών τους κακιών, αναλαμβάνοντάς τα στο δικό του πρόσωπο.

Θα το κατανοήσεις δε αυτό, εάν στρέψεις την προσοχή σου στον προφήτη που λέει: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας, και για εμάς οδυνάται». Γι' αυτό, αισθανόμενος οδύνη για λογαριασμό τους, φώναζε λέγοντας: «Επάνω μου διήλθαν οι οργές σου, οι φοβερισμοί σου με συντάραξαν». Διότι έβλεπε την οργή που έμελλε μετά από όχι πολύ καιρό να έλθει εναντίον τους, η οποία εξαφάνισε ολοκληρωτικά όλα τα ιερά τους· έτσι ώστε τα Άγια των αγίων και το θυσιαστήριο να καταστραφούν εκ θεμελίων, και οι βασιλείς τους, οι οποίοι είχαν διατηρηθεί μέχρι εκείνον τον καιρό μέσω προγονικής διαδοχής, να ανατραπούν, αλλά και η αυτονομία με την οποία επί μακρό αιώνα πολιτεύονταν, καθώς και η κατά τον νόμο λατρεία, μαζί με την ίδια την ιεροσύνη και τους λοιπούς ηγέτες και άρχοντές τους, να εξαλειφθούν· ώστε ούτε ίχνος τους να μην έχει απομείνει μέχρι και σήμερα. Όλα αυτά τα υπέστησαν από την οργή του Θεού, η οποία έπληξε ολόκληρο το έθνος τους όχι πολύ καιρό μετά το πάθος του, εξαιτίας όσων τόλμησαν να πράξουν εναντίον του· αυτά ακριβώς δήλωνε όταν έλεγε: «Επάνω μου διήλθαν οι οργές σου»· σαν να έλεγε, «Εξαιτίας μου»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Μέσω εμού»· επειδή, σύμφωνα και με τον αληθή λόγο, εξαιτίας του τα υπέστησαν όλα αυτά.

Αλλά και προβλέποντας τον όλεθρό τους έλεγε: Οι φοβερισμοί σου με συντάραξαν. Διότι, έστω κι αν εξαιτίας της αναισθησίας τους δεν τους τάραζαν καθόλου οι φοβερισμοί του Θεού που τους απειλούσαν μέσω των προφητών, εμένα όμως, λέει, που βλέπω τις εκβάσεις των φοβερών σου λόγων, με συντάρασσαν οι φοβερισμοί σου. Έτσι, λοιπόν, παρακαλώντας τον Πατέρα για χάρη τους εξαιτίας των δυσσεβειών τους, πονώντας βαθιά στην ψυχή και ταραζόμενος γι' αυτούς, ήταν περίλυπος έως θανάτου· επειδή τα της οργής του Θεού επικρεμόνταν σφοδρά εναντίον τους, ώστε να μην εκπληρώνονται ούτε οι προσευχές που ανέπεμπε για αυτούς· με τις οποίες παρακαλώντας και δεόμενος στα Ευαγγέλια έπεφτε μπρούμυτα και, με το πρόσωπο στη γη, φώναζε λέγοντας: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο». Έπειτα, βλέποντας την άρνηση της βουλής του Πατέρα, πρόσθετε: «Πλην όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλ' όπως εσύ». Και πηγαίνοντας για δεύτερη φορά, πέφτει με το πρόσωπο στη γη και προσεύχεται λέγοντας: «Πατέρα, αν δεν είναι δυνατόν να παρέλθει αυτό, χωρίς να το πιω, ας γίνει το θέλημά σου». Και αφού πήγε για τρίτη φορά, πρόφερε τα ίδια λόγια. Γι' αυτό, λοιπόν, υποδηλώνοντας αυτά και μέσα από τα προκείμενα έλεγε: «Γιατί, Κύριε, απωθείς την ψυχή μου, αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;» και το, «Πάνω μου διήλθαν οι οργές σου, οι φοβερισμοί σου με συντάραξαν».

«Κι εγώ, Κύριε»: Λέει ο Υιός προς τον Πατέρα, [για να λυτρωθεί από κάθε θλίψη]. «Και το πρωί»: Την ώρα της αναστάσεως εισακούστηκε η προσευχή του ανθρώπου· διότι η ανάσταση έγινε κατά τον όρθρο. «Γιατί;»: Διότι ο Χριστός μιλά ως άνθρωπος, για να επιβεβαιώσει την ενανθρώπηση. «Αποστρέφεις»: Εκ μέρους του Αδάμ μιλά ο Χριστός· διότι όσα χρωστούσε ο Αδάμ, τα ξεπληρώνει ο Χριστός. «Είμαι πτωχός»: Διότι με τη θέλησή μου ανέλαβα και τη φτώχεια και τον κόπο, για να σώσω τον άνθρωπο, λέει ο Χριστός. «Αφού υψώθηκα»: Διότι, αφού υψώθηκε ο Χριστός πάνω στον σταυρό και γεύτηκε τον θάνατο, θεωρήθηκε άτιμος και χλευάστηκε από όλους ως ταπεινός άνθρωπος. «Επάνω μου»: Διότι, εκείνοι στους οποίους Εσύ οργίστηκες και τους απέρριψας, αυτοί στράφηκαν εναντίον μου, μαστιγώνοντας και εμπαίζοντάς με. «Και οι φοβερισμοί»: Ενώ τα στοιχεία της φύσης σαλεύονταν και η γη κλονιζόταν, ταραζόταν ο κυριακός άνθρωπος κατά παραχώρηση της θεότητας. «Με περικύκλωσαν»: Οι Ιουδαίοι σαν το νερό, δηλαδή ασταθείς, χύνονταν εδώ κι εκεί σαν το νερό. «Όλη την ημέρα»: Διότι όλη την ημέρα του πάθους δεν σταμάτησαν οι Ιουδαίοι να περικυκλώνουν και να ραπίζουν και να εμπαίζουν τον Χριστό (να φτύνουν τον Χριστό). «Απομάκρυνες»: Διότι τότε όλοι οι απόστολοι έφυγαν· επειδή φίλοι και πλησίον του Χριστού [στα αλήθεια] ήταν (είναι) αυτοί, και ιδιαίτερα ο Πέτρος [και ο Ιωάννης].

Πάνω μου διήλθαν οι οργές σου. Εννοεί τις οργές εναντίον της ανθρωπότητας, δηλαδή τις τιμωρίες και τις απειλές, τις οποίες δέχθηκε προσφέροντας τον εαυτό του μέσα από τα πάθη υπέρ ημών. Οι φοβερισμοί σου με συντάραξαν, με περικύκλωσαν σαν νερό. Αναφέρεται στα φόβητρα εναντίον του πρωτόπλαστου ανθρώπου. Διότι ήταν ισχυρά, επειδή κατείχαν την επισφραγιστική και σύμμαχο απόφαση του Θεού.