Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 87:5

Όταν τους ρωτούμε για κάθε ευαγγελική και αποστολική και προφητική και μωσαϊκή πτωχοπρεπή φωνή, που αρμόζει στην ανθρώπινη φύση του Χριστού, όπως το «Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος», και το «Ἐγενήθην ὡσεὶ ἄνθρωπος ἀβοήθητος», και το «Ἰδοὺ συνήσει ὁ παῖς μου», και το «Ἄνθρωπός ἐστι, καὶ τίς γνώσεται αὐτόν;», και πάλι τις ευαγγελικές φωνές, όπως το «Ὁ Πατήρ μου μείζων μού ἐστι», και το «Οὐ δύναμαι ἀπ’ ἐμαυτοῦ ποιεῖν οὐδέν», και το «Ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε ἔχετε», και το «Τί με ζητεῖτε ἀποκτεῖναι, ἄνθρωπον, ὃς τὴν ἀλήθειαν εἶπον ὑμῖν;», και το «Λάζαρος ἀπέθανε, καὶ χαίρω, ὅτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ», και ό,τι λέγεται από τον άγγελο, ότι «Ἠγέρθη, οὐκ ἔστιν ὧδε», και το «Ἰησοῦς ὁ παῖς προέκοπτε σοφίᾳ καὶ ἡλικίᾳ καὶ ὑπετάσσετο τοῖς γονεῦσι», και το «Ὁ Θεὸς καὶ τὸν Κύριον ἤγειρε», και το «Ἐδόξασε τὸν παῖδα αὐτοῦ Ἰησοῦν», δηλαδή τον δούλο του, και, για να το πω σύντομα, οποιοδήποτε πτωχοπρεπές ρήμα του Χριστού από τη θεία Γραφή, τους ρωτούμε: κατά ποια φύση του Χριστού έχουν ειπωθεί αυτά τα ταπεινά λόγια; Εκείνοι, αποφεύγοντας να πουν ότι η σάρκα του Χριστού είναι φύση, λέγουν ότι αυτά λέγονται κατά την ανθρωπότητα του Χριστού, κατά το πρόσλημμα, κατά το ορατό, κατά το σώμα, κατά τη σάρκα· και γενικά ονομάζουν με μυριάδες άλλες προσηγορίες την ανθρωπότητά του, αλλά να την πουν φύση δεν ανέχονται καθόλου. Έπειτα τους ρωτούμε: «Για ποιο λόγο αποφεύγετε να ονομάσετε φύση την ανθρωπότητα του Χριστού;» Και αποκρίνονται λέγοντας ότι, «αν την πούμε φύση, τότε από κάθε ανάγκη την λέμε και πρόσωπο, και έτσι βρισκόμαστε να ομολογούμε δύο πρόσωπα, όπως ο Νεστόριος. Διότι δεν υπάρχει απρόσωπη φύση.»

Περί του σταυρού· «Ο Κύριος εβασίλευσε από το ξύλο». Περί των ήλων· «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου». Περί του όξους και της χολής· «Και έδωσαν στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος». Περί της φωνής επί του σταυρού· «Θεέ, Θεέ μου, πρόσεξέ με· γιατί με εγκατέλειψες;» Περί της τελευταίας φωνής· «Στα χέρια σου θα παραθέσω το πνεύμα μου». Περί του θανάτου· «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον άδη». Περί του τάφου· «Με έβαλαν σε λάκκο κατώτατο». Περί του ότι δεν φθάρθηκε το σώμα· «Δεν θα δώσεις τον όσιό σου να δει φθορά». Περί της αναστάσεως· «Ανάστηθι, Θεέ, κρίνε τη γη». Περί της αναλήψεως· «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό». Περί της καθέδρας εκ δεξιών· «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου». Περί της Δευτέρας Παρουσίας του· «Ο Θεός θα έλθει εμφανώς». Περί της πάνδημης κρίσεώς του· «Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του». Ότι για τη δικαιοκρισία του θα επαινεθεί από τα επουράνια τάγματα· «Και οι ουρανοί θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του. Εις το τέλος, υπέρ των κρυφίων του Υιού». Δείξε μου άλλον υιό, Ιουδαίε, που να έχει πάθει ή να έχει πράξει αυτά, και σε συγχωρώ για την αμφιβολία σου. Εάν όμως δεν έχεις να δείξεις, είναι ολοφάνερο ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο Υιός του Θεού, ο οποίος φανέρωσε τα προλεχθέντα κρυφά.

Και μην προσέχεις μόνο εμένα, αλλά τον ψαλμό που μόλις ανέγνωσα. Πρόσεξε τα λεγόμενα· εγώ αναγιγνώσκω, και εσύ διέκρινε την ανάσταση μέσα από την ακολουθία των νοημάτων. «Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Με έθεσαν στον κατώτατο λάκκο», όπως είπαμε. Και μετά από αυτά: «Εγώ, όμως, Κύριε, προς εσένα προσευχήθηκα, και το πρωί η προσευχή μου θα σε προφθάσει». Ο νεκρός προσεύχεται; Εάν δεν αναστήθηκε, προσεύχεται; Διότι, αφού διηγήθηκε την ταφή και τη νέκρωση, στη συνέχεια διηγήθηκε την προσευχή που αναπέμφθηκε προς τον Πατέρα.

Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Μόνος ο Ιησούς πέθανε υπέρ των ανομιών του λαού οδηγούμενος στον θάνατο, σύμφωνα με τη φωνή του Ησαΐα· και, αν και νεκρός, ήταν ο μόνος ελεύθερος· διότι δεν είχε αμαρτία που να τον καθιστά δέσμιο του θανάτου. Γι' αυτό και έλεγε: Έχω εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου, και πάλι έχω εξουσία να τη λάβω.

«Ας γίνει η έπαυλή τους ερημωμένη, και στα σκηνώματά τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί»· δηλαδή ο ναός τους στα Ιεροσόλυμα, πράγμα το οποίο βεβαίως και έγινε. Και τα υπόλοιπα όμως του ψαλμού, που λέγονται ως κατάρα, αρμόζουν στους Ιουδαίους, τους οποίους ονείδισε και ο Μωυσής λέγοντας: «Και θα είναι η ζωή σου κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σου, και θα φοβάσαι ημέρα και νύχτα, και δεν θα έχεις εμπιστοσύνη στη ζωή σου». Σχετικά με τη λόγχη, λέγει ο προφήτης Ζαχαρίας, ως εκ προσώπου του Χριστού: «Και θα στρέψουν το βλέμμα τους προς εμένα, τον οποίο εξεκέντησαν». Σχετικά δε με το νερό από την αγία Του πλευρά, ο ίδιος προφήτης είπε: «Εκείνη την ημέρα θα εξέλθει ζωντανό νερό από την Ιερουσαλήμ». Ας ακούσουμε όμως και τον προφήτη Ησαΐα να μιλάει για την ταφή του Κυρίου, και πώς χλευάζει τους Ιουδαίους: «Δείτε πώς χάθηκε ο δίκαιος, και κανείς δεν το παίρνει κατά καρδιά». Μίλησε λοιπόν και για την ανάστασή Του· και πάλι: «Εξαιτίας της αδικίας απομακρύνθηκε ο δίκαιος, και η ταφή του θα γίνει εν ειρήνη». Και λέγει «εν ειρήνη», διότι ο Πιλάτος παρέδωσε ειρηνικά το σώμα του Ιησού στον Ιωσήφ. Παρομοίως και ο Δαβίδ αναφέρεται στην ταφή Του στον 87ο ψαλμό, ως εκ προσώπου του Χριστού: «Με έβαλαν στον κατώτατο λάκκο, σε μέρη σκοτεινά και σε σκιά θανάτου»· και πριν από αυτά: «Και έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς», δηλαδή αναμάρτητος.

Και στους Ψαλμούς αναφέρεται: Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο. Και στον Ιερεμία λέει: Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζώντος ύδατος, και έσκαψαν για τον εαυτό τους λάκκους συντριμμένους, οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό. Αλλά και στον Δανιήλ περιγράφεται λάκκος λεόντων, στον οποίο ρίπτεται ο Δανιήλ. Φρέαρ, αντίθετα, σκάβει ο Αβραάμ· καθώς και οι υπηρέτες του Ισαάκ· και ο Μωυσής, όταν αναχώρησε, αναπαυόταν σε ένα φρέαρ. Και λαμβάνουμε εντολή από τον Σολομώντα να πίνουμε νερό από τα δικά μας αγγεία και από την πηγή των δικών μας φρεάτων. Και ο Σωτήρας, δίπλα στο φρέαρ, διαλέγεται με τη Σαμαρείτιδα περί θείων μυστηρίων.

Ματθ. 28, 1-7 Επειδή ο Κύριος υπέμεινε για εμάς το πάθος στον σταυρό και έδωσε τη δική του σάρκα ως αντάλλαγμα για τη ζωή όλων, και βρισκόταν στο μνημείο σαν κάποιος που είναι «αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς», σύμφωνα με όσα υμνούνται στους Ψαλμούς, έτρεξαν οι γυναίκες φέρνοντας μαζί τους τα απαραίτητα για την περιποίηση του σώματος και έχοντας άφθονα αρώματα. Διότι νόμιζαν ότι θα κείτεται μαζί με τους άλλους και θα παραμείνει νεκρός στο μνημείο. Και ας μην απορήσεις που οι γυναίκες αγνοούσαν ότι, όντας Θεός και ζωή, θα καταλύσει το κράτος της φθοράς και θα επανέλθει στη ζωή, αφού και στους ίδιους τους αποστόλους ο λόγος για την ανάστασή του φάνηκε να είναι απλώς ένας λήρος και ένα ψέμα, εξαιτίας του ότι ούτε εκείνοι κατενόουν τη θεόπνευστη Γραφή. Έφτασαν λοιπόν οι γυναίκες στο μνήμα, και μη βρίσκοντας το σώμα του Χριστού, ένεκα της αγάπης τους προς αυτόν, βλέπουν έναν άγιο άγγελο.

Λάβε λοιπόν και άλλη μαρτυρία στον ογδοηκοστό έβδομο ψαλμό, όπου ο Χριστός ομιλεί μέσω των προφητών (διότι αυτός που ομιλούσε τότε, αργότερα παρουσιάστηκε): «Κύριε, Θεέ της σωτηρίας μου, την ημέρα έκκραξα και τη νύχτα ενώπιόν σου». Και λίγο παρακάτω: «Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς». Δεν είπε «έγινα άνθρωπος αβοήθητος», αλλά «σαν άνθρωπος αβοήθητος». Διότι σταυρώθηκε όχι από αδυναμία, αλλά εκουσίως, και ο θάνατός του δεν προήλθε από ακούσια αδυναμία. «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο». Και ποιο είναι το αποδεικτικό σημείο; «Απομάκρυνες τους γνωστούς μου από εμένα». Διότι οι μαθητές τράπηκαν σε φυγή. «Μήπως θα κάνεις θαυμάσια στους νεκρούς;» Έπειτα, λίγο παρακάτω: «Και εγώ, Κύριε, προς εσένα έκκραξα, και το πρωί η προσευχή μου θα σε προφθάσει». Βλέπεις πώς δηλώνουν και τον καιρό της ώρας, και του πάθους, και της αναστάσεως;

Σήκω, ας φύγουμε από εδώ· διότι εσύ είσαι μέσα σε εμένα, και εγώ μέσα σε εσένα, και υπάρχουμε ως ένα και αδιαίρετο πρόσωπο· για χάρη σου εγώ ο Θεός σου έγινα υιός σου· για χάρη σου εγώ ο Δεσπότης, έλαβα τη δική σου μορφή του δούλου· για χάρη σου εγώ, που βρίσκομαι υπεράνω των ουρανών, ήλθα πάνω στη γη και κάτω από τη γη· για χάρη σου, τον άνθρωπο, έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς· για χάρη σου, που εξήλθες από κήπο, παραδόθηκα από κήπο στους Ιουδαίους, και σε κήπο σταυρώθηκα. Δες τα εμπτύσματα στο πρόσωπό μου, τα οποία καταδέχθηκα για χάρη σου, για να σε αποκαταστήσω στο αρχέγονο εμφύσημα. Δες τα ραπίσματα στις σιαγόνες μου, τα οποία καταδέχθηκα, για να επανορθώσω τη διεστραμμένη μορφή σου στο «κατ᾽ εικόνα» μου. Δες τη φραγγέλωση του νώτου μου, την οποία καταδέχθηκα, για να διασκορπίσω το φορτίο των αμαρτιών σου που βρίσκεται πάνω στον νώτο σου. Δες τα χέρια μου που προσηλώθηκαν στο ξύλο καλώς, για χάρη σου που εξέτεινες το χέρι στο ξύλο κακώς. Δες τους πόδες μου που προσηλώθηκαν και τρυπήθηκαν στο ξύλο, για χάρη των δικών σου ποδών που έτρεξαν κακώς προς το ξύλο της παρακοής την έκτη ημέρα, κατά την οποία εκδόθηκε η απόφαση, και έτσι εγώ κοπίασα για τη δική σου ανάπλαση και το άνοιγμα του παραδείσου.

Διότι έπρεπε το σώμα να παραμείνει στο μνήμα για τρεις ημέρες, για να εκπληρωθεί το ρηθέν: «και έγινα ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς», και το «με απέρριψαν τον αγαπητό, σαν βδελυρό νεκρό», και για να εκπληρωθεί το «δεν θα αφήσεις τον όσιό σου να δει φθορά», ώστε να δείξει το όσιο μέσω του σώματος και το «δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη», για να δείξει ότι ούτε η ψυχή εγκαταλείφθηκε στον Άδη· διότι μέσα σε αυτήν, μέσω της κράτησής της στον Άδη, βρισκόταν ο Θεός Λόγος, για να εκπληρώσει το ρηθέν από τους αποστόλους: «διότι ήταν αδύνατον να κρατηθεί από τον Άδη». Και για ποιον λόγο αναφέρει το «αδύνατον», παρά επειδή έσπευδε μεν ο θάνατος και ο Άδης να κρατήσουν την ψυχή, αλλά ήταν αδύνατον να κρατηθεί η ψυχή του εξαιτίας της θεότητας; Εάν όμως ήταν αδύνατον να κρατηθεί εξαιτίας της θεότητας, πώς λοιπόν εκ προσώπου της θεότητάς του θα μπορούσε να ειπωθεί το «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;»; Αλλά αυτός ο λόγος εκφερόταν εκ προσώπου της ενανθρώπησής του με τρόπο ανθρωποπαθή, για να μάθουμε ότι η ένσαρκη παρουσία του ήταν αληθινή και δεν οικονομήθηκε από αυτόν φαινομενικά [κατά δόκησιν] ή φανταστικά. Και τι αναστήθηκε από τη γη, παρά αυτό που είχε κοιμηθεί; Διότι λέει: «Αναστήθηκε, δεν είναι εδώ». Και τι είναι αυτό που αναστήθηκε, παρά το σώμα; Επομένως το μεν σώμα βρισκόταν στο μνήμα, η δε ψυχή αναχώρησε μαζί με τον Θεό Λόγο.

Και ο Ιερεμίας λέει: Γι' αυτό εγέρθηκα, και ιδού, ο ύπνος μου έγινε γλυκός. Και ο Δαβίδ στον 87ο ψαλμό λέει: Την ημέρα έκκραξα και τη νύχτα ενώπιόν σου· συγκαταλέχθηκα με αυτούς που καταβαίνουν στον λάκκο.

Και πάλι: Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Και πάλι ο ίδιος στον πα΄ ψαλμό λέει: Ανάστηθι, Θεέ, εσύ που κρίνεις τη γη. Και ο Ησαΐας λέει: Αυτός που ανέβασε από τη γη τον μέγα ποιμένα των προβάτων.

Γι' αυτό και σύμφωνα με τον ψαλμό, η ψυχή του γέμισε από κακά και η ζωή του πλησίασε στον άδη. Πράγμα που και αυτό δηλώνει σαφώς την κάθοδό του στον θάνατο. Για τον λόγο αυτό ο μεν Ακύλας το απέδωσε λέγοντας: «Και η ζωή μου κατέληξε στον άδη»· ο δε Σύμμαχος: «Και η ζωή μου άγγιξε τον άδη». Και όπως έχει ειπωθεί αλλού το: «Συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους»· έτσι και εδώ λέει: «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο»· αντί για το οποίο ο Σύμμαχος απέδωσε: «Λογίστηκα μεταξύ αυτών που οδηγούνται στον λάκκο». Διότι όλοι μεν οι άνθρωποι σύρονται και οδηγούνται κάτω στον τόπο του θανάτου, που τώρα παρομοιάζεται με λάκκο· και κατεβαίνουν εκεί εξαιτίας των δικών τους αμαρτιών, επειδή κρίθηκαν άξιοι για τον τόπο εκείνο. Και εγώ λογίστηκα ανάμεσά τους, χωρίς να είμαι άξιος, αλλά επειδή έγινα υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου. Εδώ, λοιπόν, λέει: «η ζωή μου πλησίασε στον άδη»· και: «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο»· ενώ σε άλλον ψαλμό, μνημονεύοντας ακριβώς αυτά, υποδηλώνει την άνοδο από εκεί λέγοντας: «Κύριε, ανέβασες από τον άδη την ψυχή μου, με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο». Και πάλι αλλού: «Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε· και εισάκουσε τη δέησή μου, και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας».

Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς· σαν τους τραυματίες που κοιμούνται μέσα στον τάφο, τους οποίους δεν θυμήθηκες πλέον, και οι οποίοι αποδιώχθηκαν από το χέρι σου. Εκείνοι που είναι αληθινά αβοήθητοι, καθώς κυριεύονται από τον θάνατο, καταβιβάζονται και απάγονται από αυτόν.

Μόνος δε ο Σωτήρας και Κύριός μας κένωσε τον εαυτό Του και ταπεινώθηκε μέχρι θανάτου· και όπως ακριβώς έλαβε ομοίωμα σαρκός αμαρτίας, έτσι έγινε σαν ένας από τους αβοήθητους ανθρώπους. Αλλά, επειδή δεν ήταν πραγματικά ένας από τους πολλούς, μόνος ανάμεσα στους νεκρούς ήταν ελεύθερος, αφού παρέμεινε αδούλωτος στον θάνατο. Αντί δε της φράσης «Ανάμεσα στους νεκρούς ελεύθερος», ο Ακύλας το απέδωσε «Ανάμεσα στους πεθαμένους ελεύθερος»· ενώ ο Σύμμαχος «Αφεθείς ελεύθερος μέσα στους νεκρούς». Θα το διαβάσεις δε και με παύση, ξεχωρίζοντας ιδιαιτέρως το «Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος ανάμεσα στους νεκρούς»· έπειτα, βάζοντας σημείο στίξης στο «ανάμεσα στους νεκρούς», θα προσθέσεις αποφαντικά το «ελεύθερος»· διότι το νόημα δηλώνει το εξής: ότι Εγώ, ο ελεύθερος και ο μόνος αληθινός Κύριος των πάντων, έγινα σαν αβοήθητος άνθρωπος ανάμεσα στους νεκρούς· όχι όμως πραγματικά αβοήθητος, αλλά σαν αβοήθητος. Το ότι αυτά δεν αρμόζει να λέγονται για κανέναν άλλον παρά μόνο για εκείνον που γεύτηκε μεν τον θάνατο και κατέβηκε στον άδη, χωρίς όμως να υποδουλωθεί σε αυτόν, θεωρώ πως είναι φανερό στον καθένα· ώστε να μην είναι δυνατόν να εφαρμοστούν τα όσα λέγονται στον ψαλμό σε κανέναν άλλον άνθρωπο, παρά μόνο στον δικό μας Σωτήρα.

Όπως ακριβώς έγινε σαν αβοήθητος άνθρωπος, έτσι έγινε και «σαν τραυματίες που κοιμούνται στον τάφο, τους οποίους δεν θυμήθηκες πια». Μέσω αυτών υποδηλώνεται και η ταφή του, την οποία και ο θείος Απόστολος μνημονεύει γράφοντας στους Κορινθίους, λέγοντας: «Σας παρέδωσα, λοιπόν, πρώτα από όλα, αυτό που και εγώ παρέλαβα: ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι ετάφη». Και ο Ησαΐας επίσης μνημονεύει την ταφή του λέγοντας: «Εν ειρήνη η ταφή του, έχει αφαιρεθεί από τη μέση». Αντί δε του «Σαν τραυματίες», ο μεν Ακύλας λέει: «Όμοιος με θανατωμένους»· ο δε Σύμμαχος: «Σαν πληγωμένοι»· και είναι σαφές ότι κατά κάποιον τρόπο και αυτό εκπληρωνόταν, όταν ο στρατιώτης τραυμάτισε με λόγχη την πλευρά του. Το ότι, βέβαια, έγινε τραυματίας και βρέθηκε στον τάφο, παρουσιάζεται με σαφήνεια· πλην όμως, αν και λέει ότι έχει γίνει σαν τραυματίας και όμοιος με αυτούς που κοιμούνται στον τάφο, δεν σταματά μέχρις εδώ· αλλά αν ενώσεις το όλο, θα δεις το βαθύτερο νόημα του λόγου. Διότι λέει: «Έγινα σαν τραυματίες, τους οποίους δεν θυμήθηκες πια».

Η'. Περί της αναστάσεως του Χριστού. Ο Δαβίδ, προορώντας την ανάστασή Του, έλεγε: «Εξεγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε; Ανάστηθι και μην απορρίψεις έως τέλους.» Και πάλι: «Ανάστα, Κύριε· σώσε με, ο Θεός μου.» Και πάλι: «Ανάστα, Κύριε, βοήθησέ μας, και λύτρωσέ μας ένεκεν του ονόματός Σου.» Και πάλι: «Ανάστα, Κύριε, κρίνε την γη, διότι Εσύ θα κατακληρονομήσεις όλα τα έθνη.» Ο Ησαΐας: «Τώρα θα αναστηθώ, λέγει ο Κύριος, τώρα θα δοξασθώ, τώρα θα υψωθώ, τώρα θα δείτε, τώρα θα σωθείτε· μάταιη θα είναι η ισχύς του πνεύματός σας.» Ο Ωσηέ: «Και θα αναζητήσουν το πρόσωπό μου μέσα στην θλίψη τους, και θα ορθρίσουν προς εμένα, λέγοντας: Ας πορευθούμε και ας επιστρέψουμε προς τον Κύριο τον Θεό μας, διότι Αυτός άρπαξε, και θα μας ιατρεύσει· θα πατάξει, και θα επιδέσει τις πληγές μας· θα μας θεραπεύσει μετά από δύο ημέρες· κατά την τρίτη ημέρα θα αναστηθούμε ενώπιόν Του, και θα γνωρίσουμε, ας επιδιώξουμε να γνωρίσουμε τον Κύριο, θα Τον βρούμε έτοιμο ως όρθρο.» Ο Δαβίδ: «Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό Σου να δει διαφθορά.» Και πάλι: «Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ανάμεσα στους νεκρούς ελεύθερος.» Και ποιος είναι ελεύθερος από τον θάνατο, παρά μόνον ο Θεός;

Διότι έγινε σαν άνθρωπος αβοήθητος, ταπεινώνοντας τη σάρκα του μέχρι θανάτου, και μάλιστα σταυρικού θανάτου. Ο Ησαΐας αναφέρει: «Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο ακρογωνιαίο, εκλεκτό, πολύτιμο· και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Διότι έγινε «κεφαλή γωνίας», δηλαδή μιας άλλης οικοδομής, αυτής της Εκκλησίας, η οποία είναι θαυμαστή στα μάτια μας.

Δεν αγνοούσα, βέβαια, ότι οι προστάτες της φωτιάς θα άναβαν το καμίνι επταπλάσια εναντίον μου, αλλά έλεγα από μέσα μου: δυνατός είναι ο Θεός να γλιτώσει από κάθε κακοπάθεια εκείνους που υπεραλγούν για την κληρονομιά Του και προτιμούν να λένε και να πράττουν τα πάντα υπέρ αυτής, και αν ακόμη δεν θελήσει να τους γλιτώσει, με κρίσεις που γνωρίζει Εκείνος, ωστόσο το να συμπράττουμε εμείς ή να συναινούμε, παρόντες στις κοινές ύβρεις, είναι επιζήμιο και ενώπιον του Θεού δεν είναι ανεύθυνο. Εξαιτίας αυτών, η φωτιά, αφού ξεχύθηκε, περιέκλεισε σχεδόν εμάς πρώτους. Αλλά να ξέρεις ότι δεν μείναμε άγευστοι ούτε από τα θαύματα που συνέβησαν στους Αβραμιαίους παίδες μέσα στη φωτιά· διότι, για να πω το ψαλμικό αλλάζοντάς το λίγο: «σαν άνθρωπος αβοήθητος, ανάμεσα σε φυλακισμένους είμαι ελεύθερος». Σε αυτούς όμως που μας φυλακίζουν και βρίσκονται κοντά μας, αυτό δεν είναι φανερό· διότι μάλλον θα τους εξόργιζε, και δεν θα τους έκανε να μεταμεληθούν, αν το μάθαιναν, όπως συνέβη με εκείνους τους Χαλδαίους.

Διάψαλμα: διαστολή του λόγου. «Ως ευφραινομένων»: Διότι το σώμα και το αίμα του Χριστού, [η διδαχή των αποστόλων], έγινε η ευφροσύνη όλων εκείνων που κατοικούν μέσα στην πίστη του Χριστού και Θεού μας. «Ωδή ψαλμού – συνέσεως στον Αιθάμ τον Ισραηλίτη»: Η προφητεία υποδηλώνει τον θάνατο του Χριστού και το πάθος, καθώς και την έχθρα του λαού των Ιουδαίων προς τον Χριστό. «Κύριε ο Θεός»: Τη νύχτα το πάθος, την ημέρα ο σταυρός· διότι όλη την ημέρα άπλωσα προς εσένα τα χέρια μου. «Ας εισέλθει»: Εκ μέρους του Αδάμ προσευχόταν ο Χριστός ως άνθρωπος. «Κλίνε το αυτί σου»: Στη δέηση, την οποία προσφέρω υπέρ του ανθρώπου, λέει ο Κύριος προς τον Πατέρα. «Διότι γέμισε»: Η ψυχή του Αδάμ, που εμπαίζεται από τους δαίμονες· αυτήν όμως ανέλαβε ο Κύριος. «Και η ζωή»: Αναφέρεται στον Χριστό, ότι γεύτηκε θάνατο (θάνατο σαρκικό). «Συγκαταλέχθηκα»: Έγινα σαν ένας από τους θνητούς ανθρώπους, αυτούς που τοποθετούνται στα μνήματα της γης. Αναφέρεται δε στον δεσποτικό τάφο. «Έγινα»: Θεωρήθηκα σαν ένας από τους θνητούς ανθρώπους, που δεν έχει βοήθεια, αλλά εγώ υπέτασσα τον θάνατο, όντας ελεύθερος από τους εχθρούς (τους νεκρούς). «Σαν τραυματίες»: Σαν αυτούς που κείτονται νεκροί στους τάφους από αιώνων, τους οποίους κανείς δεν θυμήθηκε ποτέ. «Και αυτοί»: Όσοι πέθαναν χωρίς να γνωρίσουν τον Θεό. «Με έθεσαν»: Οι Ιουδαίοι έβαλαν τον Χριστό στο μνήμα [λέει ο Κύριος]. «Στα σκοτεινά»: Διότι κάθε τάφος είναι σκιά θανάτου και εργαστήριο σκότους.

Διότι εκείνοι χρωστούσαν θάνατο, των οποίων ήλθα να εξοφλήσω το χρεωστικό έγγραφο. Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο. Λέει ότι είναι όμοιος με αυτούς που κατέρχονται στον λάκκο του θανάτου. Θεωρήθηκε ότι χρωστούσα και εγώ θάνατο όπως εκείνοι, όμως δεν συνέβαινε αυτό, διότι το φανερώνουν τα ακόλουθα. Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Διότι υπέμεινε τον σταυρό και το πάθος ως άνθρωπος αβοήθητος, μη επιτρέποντας σε κανέναν άγγελο να του συμπαρασταθεί, ώστε να λέει: Πατητήρι πάτησα μόνος, και επιτιμώντας τον Πέτρο, όταν απέκοψε το αυτί ενός από όσους τον συνελάμβαναν, του είπε τα εξής: Δεν νομίζεις ότι μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα θέσει τώρα στη διάθεσή μου περισσότερες από δώδεκα λεγεώνες αγγέλων; Πώς λοιπόν θα εκπληρωθούν οι Γραφές των προφητών, ότι έτσι έπρεπε να συμβεί;

Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει τούτο το ποτήριο. Κρύβω τον Θεό ποιμένα μέσα στο αρνί του σώματος· δεν θέλω να φανερώσω τον Θεό ποιμένα, για να μη φύγει ο λύκος· εάν δει τον ποιμένα, ο λύκος απομακρύνεται. Θα μιλήσω ως αρνί. Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει τούτο το ποτήριο. Θα μιλήσω ως αρνί που δεν έχει ποιμένα· διότι έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος. Ας με καταπιεί ως αρνί, και θα συντριβεί από τον ποιμένα που κρύβεται μέσα μου, με τη ράβδο του σταυρού. Θα μασήσει τον κόκκο του σιναπιού, και θα βρει τη δριμύτητα της θεότητας να τον βασανίζει σκληρά· θα με μασήσει ως άνθρωπο, και θα βρει τη στερεή πέτρα να του συντρίβει σφοδρά τα δόντια· για να μάθει να μη μασά πλέον τους ανθρώπους· και θα εκπληρωθεί το γεγραμμένο: «Ο δε Θεός θα συντρίψει τα δόντια του μέσα στο στόμα του». Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει τούτο το ποτήριο. Εάν γνώριζε τι λογής είναι τούτο το ποτήριο, το οποίο εγώ προσποιητά απεύχομαι, εκείνος θα προσευχόταν να παρέλθει· διότι εναντίον του είναι όργανο τιμωρίας, ενώ για τους δικούς μου είναι σωτήριο. Όταν με καταπιεί, τότε θα καταλάβει ποιον κατάπιε· όταν δει εξαιτίας μου τον ήλιο να χάνεται, την ημέρα να σκοτεινιάζει, τότε και αυτός θα πικραθεί· και θα εκπληρωθεί το γεγραμμένο: «Ο Άδης κάτωθεν πικράθηκε, όταν σε συνάντησε». Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει τούτο το ποτήριο.

κβʹ. Εκείνος που εμφύσησε στον Αδάμ πνοή ζωής και τον έκανε ζωντανή ψυχή, τοποθετείται στο μνήμα νεκρός και άπνους. Αυτός που καταδίκασε τον άνθρωπο να επιστρέψει στη γη, συγκαταλέχθηκε ανάμεσα σε αυτούς που έχουν λησμονηθεί μέσα στη γη. Χάλκινες πύλες συντρίβονται και σιδερένιοι μοχλοί συνθλίβονται· αιώνιες πύλες υψώθηκαν, έφριξε ο πυλωρός του Άδη και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης. Διότι αυτός που είναι ελεύθερος από αμαρτία λογίστηκε ανάμεσα στους νεκρούς· και τυλίγεται με νεκρικούς επιδέσμους αυτός που έλυσε τα σπάργανα του Λαζάρου, για να λύσει από τα δεσμά του τον άνθρωπο που είχε νεκρωθεί από την αμαρτία και είχε σφιχτοδεθεί με τις αλυσίδες της, και να τον αφήσει ελεύθερο. Τώρα ο βασιλιάς της δόξης κατέβηκε προς τον τύραννο, ο δυνατός στον πόλεμο, του οποίου οι έξοδοι προς εμάς ξεκινούν από την άκρη του ουρανού, αυτός που έτρεξε σαν γίγαντας την οδό του βίου. Διότι έρχεται σε συμπλοκή μαζί του μέσω της ασθένειας της ανθρωπότητας, και δένει τον ισχυρό σαν στρουθίο, αφού οι δορυφόροι του εκμηδενίστηκαν από την παντοδύναμη θεότητα, και διαρπάζει τα σκεύη του, ανεβάζοντας καλώς αυτά που εκείνος κακώς είχε κατεβάσει.

Ωδή πέμπτη. Ο φωτισμός. Από πολλή και άπειρη αγαθότητα, προκειμένου να σώσει τον κόσμο ο Δεσπότης, κατήλθε και κατοίκησε στην παναγία και σεπτή σου γαστέρα, ως σε άλλον ευρύχωρο και θεοπρεπή ουρανό πάνω στη γη. Επειδή περιέπεσα σε αδιέξοδα, προσκόπτω τα πόδια της ψυχής μου και η ζωή μου πλησίασε στον Άδη, συγκαταλέχθηκα ανάμεσα στους νεκρούς, έγινα σαν αβοήθητος· Δέσποινα, εσύ η ίδια βοήθησέ με, σε ικετεύω.

Ψαλμός πζ΄ Ωδή ψαλμού στους υιούς Κορέ· για το τέλος, υπέρ μαελέθ, για απόκριση· συνέσεως του Αιθάμ του Ισραηλίτη. «Κύριε, Θεέ της σωτηρίας μου, ημέρα και νύχτα έκραξα ενώπιόν σου· ας φθάσει ενώπιόν σου η προσευχή μου, κλίνε το αυτί σου στη δέησή μου· διότι γέμισε από κακά η ψυχή μου και η ζωή μου πλησίασε στον άδη». Ο Χριστός διαμέσου του Δαβίδ αναφωνεί αυτά. Διότι πάντοτε αναφέρει τα δικά του στον Πατέρα του, αφενός αποδίδοντας τιμή στον Πατέρα, και αφετέρου επιβεβαιώνοντας ότι έγινε τέλειος άνθρωπος. «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο», δηλαδή, με αυτούς που θάβονται σε τάφους, «έγινα σαν αβοήθητος άνθρωπος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς». Με τη θέλησή μου ήλθα σε αυτό, λέει, χωρίς να έχω φύση υποκείμενη στον θάνατο. «Με έθεσαν στον κατώτατο λάκκο, σε σκοτεινά μέρη και σε σκιά θανάτου», υπονοώντας τον τριήμερο τάφο του. «Πάνω μου στηρίχθηκε η οργή σου, και όλους τους μετεωρισμούς σου τους έφερες πάνω μου». Αν και ανέχθηκες, λέει, να έλθω στο πάθος, ωστόσο τα μάτια σου δεν απομακρύνθηκαν από εμένα· διότι αυτό το ονόμασε μετεωρισμό. «Απομάκρυνες τους γνωστούς μου από εμένα». Διότι οι μαθητές τον εγκατέλειψαν και έφυγαν, ενώ οι φονιάδες του «με θεώρησαν βδέλυγμα για τους εαυτούς τους. Παραδόθηκα και δεν έβγαινα έξω». Διότι ήταν πιο εύκολο για εμένα να τους χτυπήσω με τύφλωση και να φύγω μέσα από αυτούς. «

Και εκπλήρωσε αυτήν την οικονομία, παραδίδοντας τον εαυτό Του υπέρ ημών ως αντίλυτρο στον θάνατο, στον οποίο κρατούμασταν δέσμιοι, πουλημένοι στην αμαρτία. Και αφού συγκαταλέχθηκε στους νεκρούς και βρέθηκε ο μόνος ελεύθερος ανάμεσά τους, επειδή ο άρχοντας του κόσμου τούτου δεν βρήκε τίποτα δικό του μέσα Του, και αφού έλυσε τις ωδίνες του θανάτου, έγινε ο αρχηγός της αναστάσεώς μας και της παλιγγενεσίας προς την αθανασία. Ενώ, λοιπόν, επρόκειτο να αναληφθεί στους ουρανούς, από όπου κατήλθε, και εξαποστέλλοντας σε όλο τον κόσμο εκείνους που είχαν γίνει εδώ αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες Του, ως κήρυκες του ευαγγελίου της σωτηρίας, τους παρέδωσε την εξής εντολή: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος».

Έχοντας κατανοήσει τη θεία σου κένωση. Νέκρωσες τον όφι επάνω στο ξύλο, και αφού συγκαταλέχθηκες στους νεκρούς, εσύ που είσαι ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς, παρέσχες ελευθερία στους δεσμώτες που βρίσκονταν εκεί. Ο Κύριος σαφώς βασίλευσε, ας αγαλλιάσει όλη η γη· δεν κυριεύει ο θάνατος, δεν βασιλεύει ο Άδης· διότι εξέμεσε τους δεσμίους που κατείχε.