Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 87:6

Όταν, λοιπόν, έφτασε ο καιρός του πάθους, τότε οι βασιλείς και οι άρχοντες, οι δαίμονες και ο αρχέκακος μαζί με τον Ηρώδη και τον Πιλάτο συγκεντρώθηκαν εναντίον του Χριστού. 〈Παρατάχθηκαν οι βασιλείς της γης και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού του. Και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί.〉 Πότε; Όταν οι δύο χιλιάδες δαίμονες και η λεγεώνα εισήλθαν και κατοίκησαν σε έναν άνθρωπο. Το «Γιατί 〈φρύαξαν τα έθνη;〉» σημαίνει: Γιατί τα έθνη περιβλήθηκαν με υπερηφάνεια και αλαζονεία; Ποια 〈έθνη και ποιοι λαοί;〉 Και πότε κυρίως 〈μελέτησαν μάταια πράγματα;〉 Όταν οι Ιουδαίοι και τα έθνη, ο Ηρώδης και ο Πόντιος Πιλάτος, η κουστωδία και οι στρατιώτες, φρουρούσαν ως νεκρό τον Ιησού, αυτόν που ήταν ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Τον πολέμησαν όσο ζούσε και νικήθηκαν από εκείνον όταν ήταν νεκρός. 〈Γιατί φρύαξαν τα έθνη;〉 Γιατί δεν μπόρεσαν να φρουρήσουν τον νεκρό, αυτόν που λεγόταν νεκρός αλλά φανερωνόταν ως Θεός, όταν σφράγισαν τον λίθο αλλά δεν κατάφεραν να συγκρατήσουν την πέτρα; 〈Γιατί φρύαξαν τα έθνη;〉 Ασφάλισαν τη θήκη (τον τάφο) αλλά δεν μπόρεσαν να κρατήσουν το περιεχόμενό της. 〈Γιατί φρύαξαν τα έθνη;〉 Διότι ο θάνατος, νομίζοντας ότι κρατούσε τότε την ανάσταση, έχασε τη δύναμή του, και ο τάφος, αφού έλαβε το σώμα ως παρακαταθήκη, επειδή φοβήθηκε ότι υποδέχθηκε τον θησαυρό του Πατέρα, επέστρεψε την παρακαταθήκη με φόβο. 〈Γιατί φρύαξαν τα έθνη;〉 Και οι μεν στρατιώτες φύλαγαν τον λίθο σαν να ήταν και οι ίδιοι λίθοι (αναίσθητοι), οι δε άγγελοι φανέρωσαν το μνημείο ως τάφο του Θεού.

Αυτός που λέει: «Γιατί διαλογίζεστε πονηρά μέσα σας;», Αυτός που γνωρίζει τους διαλογισμούς, μήπως δεν γνωρίζει το τρίψιμο των σταχυών; Καινοφανής νεκρός, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Οι μεν άλλοι νεκροί, σαν να περιβάλλονταν από δεσμά, οδηγούνταν καθ' οδόν στη φυλακή του άδη· ο Ιησούς όμως έγινε για εμάς νεκρός, και κατέβηκε στα καταχθόνια ανάμεσα στους νεκρούς· και πηγαίνοντας ανάμεσα στους νεκρούς, όχι μόνο ήταν ελεύθερος, αλλά έγινε και ελευθερωτής των νεκρών. Και για να μάθεις ότι έγινε και ελευθερωτής των νεκρών, άκουσε τα Ευαγγέλια που λένε: «Και ανέστησε πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων». Τοποθετήθηκε σε μνήμα, και πολλά μνήματα ανοίχτηκαν. Ήταν, λοιπόν, ο ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς, τον οποίο εγκατέλειψαν και οι γνώριμοί του. Λέει δε το Ευαγγέλιο ότι όλοι οι μαθητές, αφού τον άφησαν, έφυγαν. Όσο ακόμη ζει τον εγκαταλείπουν φεύγοντας, και αφού σταυρώθηκε πεθαίνουν υπέρ αυτού· επειδή τίποτε δεν απέμεινε στον σταυρό, αλλά μετά τον σταυρό ανέλαβε πάλι τη ζωή.

Και μην προσέχεις μόνο εμένα, αλλά τον ψαλμό που μόλις ανέγνωσα. Πρόσεξε τα λεγόμενα· εγώ αναγιγνώσκω, και εσύ διέκρινε την ανάσταση μέσα από την ακολουθία των νοημάτων. «Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Με έθεσαν στον κατώτατο λάκκο», όπως είπαμε. Και μετά από αυτά: «Εγώ, όμως, Κύριε, προς εσένα προσευχήθηκα, και το πρωί η προσευχή μου θα σε προφθάσει». Ο νεκρός προσεύχεται; Εάν δεν αναστήθηκε, προσεύχεται; Διότι, αφού διηγήθηκε την ταφή και τη νέκρωση, στη συνέχεια διηγήθηκε την προσευχή που αναπέμφθηκε προς τον Πατέρα.

Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Μόνος ο Ιησούς πέθανε υπέρ των ανομιών του λαού οδηγούμενος στον θάνατο, σύμφωνα με τη φωνή του Ησαΐα· και, αν και νεκρός, ήταν ο μόνος ελεύθερος· διότι δεν είχε αμαρτία που να τον καθιστά δέσμιο του θανάτου. Γι' αυτό και έλεγε: Έχω εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου, και πάλι έχω εξουσία να τη λάβω.

Σαν τους τραυματίες που κοιμούνται στον τάφο. Έγινα, λέει, παρόμοιος με ανθρώπους τραυματισμένους που κείτονται στα μνήματα, οι οποίοι, επειδή δεν έτυχαν της δικής σου επικουρίας, δεν αξιώθηκαν την ανάσταση. Εγώ όμως, λέει, τραυματίστηκα για τις αμαρτίες του λαού, και βρέθηκα σε τάφους, αλλά δεν παρέμεινα εκεί· διότι με ενθυμήθηκες και μετά τον τραυματισμό και την κατάθεσή μου στον τάφο. Διότι αναστήθηκα, καταπατώντας τον θάνατο.

Αλλά τον σταύρωσαν οι Ιουδαίοι, και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των νεκρών. Διότι έπαθε, λέει, και σταυρώθηκε· επομένως κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου. Βεβήλωσας ρίχνοντας στη γη το αγίασμά του. Έριξες, λέει, στη γη τη δόξα του· διότι, όταν έφτασε η ώρα του πάθους, θεωρήθηκε ως απλός άνθρωπος από τους παράνομους Ιουδαίους. Αλλά δεν παρέμεινε νεκρός, αυτός που είναι «ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς» σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη· ούτε βέβαια το πάθος τού προσήψε κάποια αδοξία, αλλά μάλλον δοξάστηκε με το να καταργήσει αυτόν που κατείχε το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να ελευθερώσει το γένος των ανθρώπων. Εντούτοις, οι προφήτες αναφέρουν τα όσα συνέβησαν.

Τον θρόνο του κατέρριψες στη γη. Επειδή έπαθε κατά σάρκα και έγινε ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς, νόμισαν εκείνοι που τον σταύρωσαν ότι με το πάθος του εκμηδενίστηκε και έπαψε εντελώς και να υπάρχει και να ονομάζεται· γι' αυτόν τον λόγο διερμηνεύει τις σκέψεις αυτών που τον σταύρωσαν, λέγοντας: Τον θρόνο του κατέρριψες στη γη.

Πού είναι τα αρχαία σου ελέη, Κύριε; Αρχαία ελέη του Θεού, λέει, είναι η προ καταβολής κόσμου καθορισμένη αναστοιχείωση προς την αφθαρσία. Θυμήσου, Κύριε, τον ονειδισμό των δούλων σου. Επειδή με ονείδισαν, Κύριε, οι εχθροί σου, ισχυριζόμενοι ότι είναι ψευδείς οι υποσχέσεις που έχουν δοθεί στα έθνη σχετικά με εμένα· και αυτές ήταν το να σωθούν τα έθνη και να απαλλαγούν από τον θάνατο και την αμαρτία· με ονείδισαν αποβλέποντας στον δικό μου θάνατο και τις χαρακτήρισαν μάταιες· για τον λόγο αυτόν σου ζητώ να θυμηθείς· διότι ονείδισαν, λέει, το αντάλλαγμα του Χριστού σου. Και το αντάλλαγμά του είναι ο θάνατός του και το αίμα του, το αντίλυτρο που δόθηκε για τη σωτηρία του κόσμου· το οποίο και ονείδισαν, υποθέτοντας ότι αυτός έχει κρατηθεί από τον θάνατο. Αλλά δεν παρέμεινε ο ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς· αντίθετα, αναστήθηκε τριήμερος. Γι' αυτό και ο ψαλμός επισφραγίζει με το: Ευλογητός ο Κύριος εις τον αιώνα, γένοιτο, γένοιτο.

Δόξα δε του Θεού, εκτός από τα άλλα, είναι και το να μην μπορεί με κανέναν τρόπο να περιπέσει σε αμαρτία, πράγμα το οποίο βεβαίως ισχύει αποκλειστικά για τον Χριστό. Διότι μόνο Αυτός υπήρξε «ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς», επειδή δεν διέπραξε αμαρτία, καίτοι βρέθηκε ανάμεσα στους νεκρούς, δηλαδή συναριθμήθηκε με τους ανθρώπους, επί των οποίων κάποτε κυριαρχούσε ο θάνατος της αμαρτίας.

Ματθ. 28, 1-7 Επειδή ο Κύριος υπέμεινε για εμάς το πάθος στον σταυρό και έδωσε τη δική του σάρκα ως αντάλλαγμα για τη ζωή όλων, και βρισκόταν στο μνημείο σαν κάποιος που είναι «αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς», σύμφωνα με όσα υμνούνται στους Ψαλμούς, έτρεξαν οι γυναίκες φέρνοντας μαζί τους τα απαραίτητα για την περιποίηση του σώματος και έχοντας άφθονα αρώματα. Διότι νόμιζαν ότι θα κείτεται μαζί με τους άλλους και θα παραμείνει νεκρός στο μνημείο. Και ας μην απορήσεις που οι γυναίκες αγνοούσαν ότι, όντας Θεός και ζωή, θα καταλύσει το κράτος της φθοράς και θα επανέλθει στη ζωή, αφού και στους ίδιους τους αποστόλους ο λόγος για την ανάστασή του φάνηκε να είναι απλώς ένας λήρος και ένα ψέμα, εξαιτίας του ότι ούτε εκείνοι κατενόουν τη θεόπνευστη Γραφή. Έφτασαν λοιπόν οι γυναίκες στο μνήμα, και μη βρίσκοντας το σώμα του Χριστού, ένεκα της αγάπης τους προς αυτόν, βλέπουν έναν άγιο άγγελο.

Πρόσταξε δε σε αυτούς που ήδη είχαν κατοικήσει τη γη της επαγγελίας να προσφέρουν αυτά ως ανάθημα στον Θεό, ώστε και μέσα από τα δύο να νοείται ο Χριστός: αφενός ως «άρτος εξ ουρανού» και ζωοποιός, και αφετέρου ως απαρχή του φυράματος εκείνων που ανακτίζονται σε καινούργια ζωή μέσω αυτού. Διότι του παλαιότερου φυράματος απαρχή έγινε ο Αδάμ· επειδή όμως, αδιαφορώντας για την εντολή που του δόθηκε, γλίστρησε στην παράβαση, έγινε αμέσως καταραμένος, και μαζί του καταδικάστηκε σε θάνατο και φθορά το ανθρώπινο γένος. Απαρχή όμως του δεύτερου φυράματος είναι ο Χριστός, ο οποίος και ξέφυγε από την κατάρα, δηλαδή ο ίδιος που έγινε κατάρα για εμάς. Και παραμερίζει το κράτος της φθοράς, πάλι μέσω του ίδιου που είναι «ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς». Διότι αναστήθηκε αφού καταπάτησε τον θάνατο. Και σχεδόν σαν λαμπρό ανάθημα και προσφορά δώρου, και σαν μια απαρχή της ανθρωπότητας, έχοντας ανακαινιστεί σε αφθαρσία, ανέβηκε προς τον Πατέρα. Γι' αυτό, το να προσφέρεται ο άρτος στην αγία σκηνή και να ανατίθεται στον Θεό στα Άγια των αγίων, υποδηλώνει, και μάλιστα πολύ εύλογα, την άνοδο στους ουρανούς του Εμμανουήλ. «Διότι δεν εισήλθε σε χειροποίητα άγια, ούτε σε αντίτυπα των αληθινών, αλλά στον ίδιο τον ουρανό, για να εμφανιστεί τώρα στο πρόσωπο του Θεού υπέρ ημών», σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Διότι ο Θωμάς αναφώνησε: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου», ψηλαφώντας με το δάχτυλο την πλευρά του σώματος και τις τρύπες των καρφιών. Και ο θείος Λουκάς μάς λέει ότι οι άγιοι απόστολοι έγιναν αυτόπτες και υπηρέτες του Λόγου. Διότι ο ασώματος έγινε ορατός, και ο άυλος ψηλαφητός, μη έχοντας την από γη σάρκα ως ξένο πλέον περίβλημα, αλλά κάνοντάς την δικό του ναό, και μαζί με αυτήν αναγνωριζόμενος ως Θεός και Κύριος. Και γνωρίζεις βέβαια ότι ο ιερώτατος Παύλος έχει γράψει: «Διότι κανείς από εμάς δεν ζει για τον εαυτό του, και κανείς δεν πεθαίνει για τον εαυτό του. Εάν ζούμε, ζούμε για τον Κύριο, και εάν πεθαίνουμε, πεθαίνουμε για τον Κύριο. Είτε λοιπόν ζούμε, είτε πεθαίνουμε, του Κυρίου είμαστε. Διότι γι' αυτό τον σκοπό ο Χριστός πέθανε και ανέστη, για να κυριεύσει και επί νεκρών και επί ζώντων». Είναι λοιπόν βέβαιο ότι κυρίευσε αληθινά και νεκρούς και ζωντανούς αυτός που πέθανε και αναστήθηκε όχι για κάποιον άλλο λόγο, αλλά μόνο γι' αυτόν. Β — Είναι βέβαιο. Α — Ποιον λοιπόν, γενναίε μου, λέμε ότι υπέστη τον θάνατο και αναστήθηκε πάλι; Β — Τον Υιό προφανώς. Α — Πολύ σωστά λες τον Υιό, και γι' αυτό σε επαινώ. Θα ήθελα όμως να μάθω από εσένα: ο Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα είναι θνητός και υποκείμενος στη φθορά, ή βρίσκεται πέρα από τον θάνατο και υπεράνω της φθοράς ως ζωή; Β — Αυτό λέω. Α — Τότε πώς βρέθηκε «ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς» σύμφωνα με τις Γραφές; Διότι ο Λόγος από μόνος του σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσε να πεθάνει.

Ονομάζεται Χριστός, όχι επειδή χρίστηκε από ανθρώπινα χέρια, αλλά επειδή χρίστηκε αιώνια από τον Πατέρα για την υπεράνθρωπη αρχιερωσύνη. Ονομάζεται νεκρός, όχι επειδή παρέμεινε μεταξύ των νεκρών, όπως όλοι στον άδη, αλλά ως ο μόνος ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Ονομάζεται Υιός ανθρώπου, όχι επειδή έλαβε τη γέννησή του από τη γη όπως ο καθένας από εμάς, αλλά ως αυτός που έρχεται πάνω στις νεφέλες για να κρίνει ζώντες και νεκρούς.

Έχασε το φως του ο ήλιος, για τον Ήλιο της δικαιοσύνης. Πέτρες σχίστηκαν, για τη νοητή πέτρα. Μνήματα ανοίχτηκαν και νεκροί αναστήθηκαν, για Εκείνον που ήταν ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Ελευθέρωσε τους δέσμιούς του από τον λάκκο που δεν είχε νερό. Μην ντρέπεσαι λοιπόν τον Εσταυρωμένο, αλλά να ομολογείς με παρρησία λέγοντας και εσύ: «Αυτός σηκώνει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς, και με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε». Ας μην φανούμε αχάριστοι προς τον ευεργέτη. Και πάλι: «Εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο, και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του». Γι' αυτό με σαφήνεια λέει ο Παύλος, ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι ενταφιάστηκε και ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές.

Κατήχηση δέκατη τέταρτη προς τους φωτιζομένους, η οποία εκφωνήθηκε στα Ιεροσόλυμα με θέμα το «και αναστάντα εκ νεκρών την τρίτη ημέρα, και ανελθόντα εις τους ουρανούς, και καθίσαντα εκ δεξιών του Πατρός». Και ανάγνωσμα από την πρώτη επιστολή προς Κορινθίους: «Σας γνωρίζω, αδελφοί, το ευαγγέλιο που σας κήρυξα». Και στη συνέχεια: «ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές». Και τα εξής. Ευφράνσου Ιερουσαλήμ, και πανηγυρίστε όλοι όσοι αγαπάτε τον Ιησού· διότι έχει αναστηθεί. Χαίρετε όλοι όσοι προηγουμένως πενθήσατε ακούγοντας τα τολμήματα και τις παρανομίες των Ιουδαίων· διότι εκείνος που υβρίστηκε από αυτούς, εδώ πάλι αναστήθηκε. Και όπως ακριβώς η αφήγηση σχετικά με τον σταυρό ήταν κάπως λυπηρή, έτσι το χαρμόσυνο άγγελμα περί της αναστάσεως ας ευφραίνει τους παρευρισκομένους. Το πένθος ας μεταστραφεί σε ευφροσύνη και ο θρήνος σε χαρά, και ας γεμίσει το στόμα μας με χαρά και ευφροσύνη για χάρη εκείνου που μετά την ανάσταση είπε «Χαίρετε». Διότι γνωρίζω τη λύπη των φιλοχρίστων κατά τις παρελθούσες ημέρες· επειδή, καθώς τα όσα ελέχθησαν κατέληξαν μεν στον θάνατο και την ταφή, αλλά δεν ανήγγειλαν την ανάσταση, η διάνοια βρισκόταν σε εκκρεμότητα προσμένοντας να ακούσει το ποθούμενο. Αναστήθηκε λοιπόν ο νεκρός, αυτός που ανάμεσα στους νεκρούς είναι ελεύθερος και ελευθερωτής των νεκρών. Αυτός που μέσα στην ατιμία φόρεσε με υπομονή το αγκάθινο στεφάνι, αναστήθηκε και φόρεσε το διάδημα της νίκης κατά του θανάτου.

Λάβε λοιπόν και άλλη μαρτυρία στον ογδοηκοστό έβδομο ψαλμό, όπου ο Χριστός ομιλεί μέσω των προφητών (διότι αυτός που ομιλούσε τότε, αργότερα παρουσιάστηκε): «Κύριε, Θεέ της σωτηρίας μου, την ημέρα έκκραξα και τη νύχτα ενώπιόν σου». Και λίγο παρακάτω: «Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς». Δεν είπε «έγινα άνθρωπος αβοήθητος», αλλά «σαν άνθρωπος αβοήθητος». Διότι σταυρώθηκε όχι από αδυναμία, αλλά εκουσίως, και ο θάνατός του δεν προήλθε από ακούσια αδυναμία. «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο». Και ποιο είναι το αποδεικτικό σημείο; «Απομάκρυνες τους γνωστούς μου από εμένα». Διότι οι μαθητές τράπηκαν σε φυγή. «Μήπως θα κάνεις θαυμάσια στους νεκρούς;» Έπειτα, λίγο παρακάτω: «Και εγώ, Κύριε, προς εσένα έκκραξα, και το πρωί η προσευχή μου θα σε προφθάσει». Βλέπεις πώς δηλώνουν και τον καιρό της ώρας, και του πάθους, και της αναστάσεως;

Είπε ο Σίμων: Καλό είναι για εμάς να βρισκόμαστε εδώ, Κύριε. Ω Σίμων, τι λες; Εάν μείνουμε εδώ, ποιος θα εκπληρώσει τον λόγο των Προφητών; Ποιος θα επισφραγίσει τα λόγια των κηρύκων; Τα μυστήρια των δικαίων ποιος θα τα ολοκληρώσει; Εάν μείνουμε εδώ, το «τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου» σε ποιον θα εκπληρωθεί; Το «μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο» σε ποιον θα αρμόζει; Το «έδωσαν για την τροφή μου χολή και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι» σε ποιον θα συμβεί; Το «ανάμεσα στους νεκρούς ελεύθερος» ποιος θα το επιβεβαιώσει; Εάν μείνουμε εδώ, το χειρόγραφο του Αδάμ ποιος θα το σκίσει; Και το χρέος του ποιος θα το ξεπληρώσει; Και το ένδυμα της δόξας ποιος θα του το αποκαταστήσει; Εάν μείνουμε εδώ, όσα σου είπα, πώς θα γίνουν; Η Εκκλησία πώς θα οικοδομηθεί;

Ότι δε ο Λόγος ήλθε έχοντας σώμα και ψυχή, ας τους πείσουν οι θείες Γραφές της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. Διότι ευθύς ο Δαβίδ ομιλεί περί αυτού και ο Πέτρος σε συμφωνία με τον Δαβίδ: «δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει φθορά», ώστε να γίνει κατανοητή η σύνθετη φύση του κυριακού ανθρώπου και να αποκτήσουμε σαφή γνώση περί αυτού, για να αποδείξει αφενός ότι η ψυχή μαζί με τη θεότητα εναποτέθηκε στο τριήμερο (μνήμα), για να αναδείξει τη σάρκα όσια, και αφετέρου ότι η θεότητα μαζί με την ψυχή ολοκλήρωσε το μυστήριο ακατάσχετα στον Άδη. Διότι υπάρχει κάπου και άλλη μαρτυρία που λέει τα εξής: «ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς»· το «ελεύθερος» υποδηλώνει ότι ο Άδης δεν τον κυρίευσε, αλλά ότι με τη δική του θέληση κατέβηκε μέχρι τον Άδη μαζί με την ψυχή. Λέει δε ο Πέτρος: «καθόσον δεν ήταν δυνατόν να κρατηθεί από αυτόν», δηλαδή από τον Άδη. Και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει: «έχω εξουσία να λάβω την ψυχή μου και να την παραδώσω» και «εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, που δίνει την ψυχή του υπέρ των προβάτων» και «η ψυχή μου έχει ταραχθεί», λέει, «και τι να πω; (λέγοντας το “τι να πω;” ωσάν να βρίσκεται σε αμφιβολία) Πατέρα, σώσε με από τούτη την ώρα· αλλά γι' αυτό ήλθα σε τούτη την ώρα», για να δείξει ότι η θεότητά του προσήλθε σε αυτό εκούσια· και το «έχει ταραχθεί» ελέχθη, για να μην παραχαραχθεί η μορφή της αλήθειας της ένσαρκης παρουσίας του.

Πώς εισέρχεται στην πύλη του σπηλαίου αυτός που άνοιξε τις πύλες του παραδείσου, και ο οποίος δεν διέρρηξε τις πύλες της Παρθένου, αλλά συνέτριψε τις πύλες του Άδη; Αυτός που δεν άνοιξε τις πύλες μπροστά στον Θωμά, αλλά άνοιξε διάπλατα τις πύλες της βασιλείας στους ανθρώπους, διατηρώντας όμως αδιάνοικτες τις πύλες και τις σφραγίδες του τάφου; Πώς συγκαταλέγεται στους νεκρούς αυτός που είναι ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς; Πώς το ανέσπερο φως εισέρχεται στα σκοτάδια και στη σκιά του θανάτου; Πού πορεύεται; Πού φθάνει αυτός που δεν μπορεί να κρατηθεί από τον θάνατο; Ποιος είναι ο λόγος; Ποιος ο τρόπος; Ποια είναι η βουλή της καθόδου του στον Άδη;

Διότι έπρεπε το σώμα να παραμείνει στο μνήμα για τρεις ημέρες, για να εκπληρωθεί το ρηθέν: «και έγινα ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς», και το «με απέρριψαν τον αγαπητό, σαν βδελυρό νεκρό», και για να εκπληρωθεί το «δεν θα αφήσεις τον όσιό σου να δει φθορά», ώστε να δείξει το όσιο μέσω του σώματος και το «δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη», για να δείξει ότι ούτε η ψυχή εγκαταλείφθηκε στον Άδη· διότι μέσα σε αυτήν, μέσω της κράτησής της στον Άδη, βρισκόταν ο Θεός Λόγος, για να εκπληρώσει το ρηθέν από τους αποστόλους: «διότι ήταν αδύνατον να κρατηθεί από τον Άδη». Και για ποιον λόγο αναφέρει το «αδύνατον», παρά επειδή έσπευδε μεν ο θάνατος και ο Άδης να κρατήσουν την ψυχή, αλλά ήταν αδύνατον να κρατηθεί η ψυχή του εξαιτίας της θεότητας; Εάν όμως ήταν αδύνατον να κρατηθεί εξαιτίας της θεότητας, πώς λοιπόν εκ προσώπου της θεότητάς του θα μπορούσε να ειπωθεί το «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;»; Αλλά αυτός ο λόγος εκφερόταν εκ προσώπου της ενανθρώπησής του με τρόπο ανθρωποπαθή, για να μάθουμε ότι η ένσαρκη παρουσία του ήταν αληθινή και δεν οικονομήθηκε από αυτόν φαινομενικά [κατά δόκησιν] ή φανταστικά. Και τι αναστήθηκε από τη γη, παρά αυτό που είχε κοιμηθεί; Διότι λέει: «Αναστήθηκε, δεν είναι εδώ». Και τι είναι αυτό που αναστήθηκε, παρά το σώμα; Επομένως το μεν σώμα βρισκόταν στο μνήμα, η δε ψυχή αναχώρησε μαζί με τον Θεό Λόγο.

Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς· σαν τους τραυματίες που κοιμούνται μέσα στον τάφο, τους οποίους δεν θυμήθηκες πλέον, και οι οποίοι αποδιώχθηκαν από το χέρι σου. Εκείνοι που είναι αληθινά αβοήθητοι, καθώς κυριεύονται από τον θάνατο, καταβιβάζονται και απάγονται από αυτόν.

Μόνος δε ο Σωτήρας και Κύριός μας κένωσε τον εαυτό Του και ταπεινώθηκε μέχρι θανάτου· και όπως ακριβώς έλαβε ομοίωμα σαρκός αμαρτίας, έτσι έγινε σαν ένας από τους αβοήθητους ανθρώπους. Αλλά, επειδή δεν ήταν πραγματικά ένας από τους πολλούς, μόνος ανάμεσα στους νεκρούς ήταν ελεύθερος, αφού παρέμεινε αδούλωτος στον θάνατο. Αντί δε της φράσης «Ανάμεσα στους νεκρούς ελεύθερος», ο Ακύλας το απέδωσε «Ανάμεσα στους πεθαμένους ελεύθερος»· ενώ ο Σύμμαχος «Αφεθείς ελεύθερος μέσα στους νεκρούς». Θα το διαβάσεις δε και με παύση, ξεχωρίζοντας ιδιαιτέρως το «Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος ανάμεσα στους νεκρούς»· έπειτα, βάζοντας σημείο στίξης στο «ανάμεσα στους νεκρούς», θα προσθέσεις αποφαντικά το «ελεύθερος»· διότι το νόημα δηλώνει το εξής: ότι Εγώ, ο ελεύθερος και ο μόνος αληθινός Κύριος των πάντων, έγινα σαν αβοήθητος άνθρωπος ανάμεσα στους νεκρούς· όχι όμως πραγματικά αβοήθητος, αλλά σαν αβοήθητος. Το ότι αυτά δεν αρμόζει να λέγονται για κανέναν άλλον παρά μόνο για εκείνον που γεύτηκε μεν τον θάνατο και κατέβηκε στον άδη, χωρίς όμως να υποδουλωθεί σε αυτόν, θεωρώ πως είναι φανερό στον καθένα· ώστε να μην είναι δυνατόν να εφαρμοστούν τα όσα λέγονται στον ψαλμό σε κανέναν άλλον άνθρωπο, παρά μόνο στον δικό μας Σωτήρα.

Όπως ακριβώς έγινε σαν αβοήθητος άνθρωπος, έτσι έγινε και «σαν τραυματίες που κοιμούνται στον τάφο, τους οποίους δεν θυμήθηκες πια». Μέσω αυτών υποδηλώνεται και η ταφή του, την οποία και ο θείος Απόστολος μνημονεύει γράφοντας στους Κορινθίους, λέγοντας: «Σας παρέδωσα, λοιπόν, πρώτα από όλα, αυτό που και εγώ παρέλαβα: ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι ετάφη». Και ο Ησαΐας επίσης μνημονεύει την ταφή του λέγοντας: «Εν ειρήνη η ταφή του, έχει αφαιρεθεί από τη μέση». Αντί δε του «Σαν τραυματίες», ο μεν Ακύλας λέει: «Όμοιος με θανατωμένους»· ο δε Σύμμαχος: «Σαν πληγωμένοι»· και είναι σαφές ότι κατά κάποιον τρόπο και αυτό εκπληρωνόταν, όταν ο στρατιώτης τραυμάτισε με λόγχη την πλευρά του. Το ότι, βέβαια, έγινε τραυματίας και βρέθηκε στον τάφο, παρουσιάζεται με σαφήνεια· πλην όμως, αν και λέει ότι έχει γίνει σαν τραυματίας και όμοιος με αυτούς που κοιμούνται στον τάφο, δεν σταματά μέχρις εδώ· αλλά αν ενώσεις το όλο, θα δεις το βαθύτερο νόημα του λόγου. Διότι λέει: «Έγινα σαν τραυματίες, τους οποίους δεν θυμήθηκες πια».

Διότι οι μεν υπόλοιποι, αφού μετά τον θάνατο βρέθηκαν στους τάφους, εγκαταλείφθηκαν και παρέμειναν χώμα και στάχτη, εφόσον ο Θεός δεν τους θυμήθηκε πλέον μετά τον θάνατο· εγώ όμως έγινα σαν ένας από αυτούς, χωρίς να είμαι όμοιός τους. Διότι εμένα, μετά τον τραυματισμό και μετά τον θάνατο και μετά την κατάθεση στον τάφο, με θυμήθηκες, αξιώνοντάς με μετά από αυτά τη ζωή και τη σωτηρία που βρίσκεται κοντά σου. Γι' αυτό και αρχίζοντας ανέπεμπε ευχαριστήριο ύμνο, λέγοντας: «Κύριε, Θεέ της σωτηρίας μου, την ημέρα έκραξα και τη νύχτα ενώπιόν σου». Και όσα αφορούσαν εμένα ήταν τέτοια. Όμως, βέβαια, έγινα όμοιος με τους πολλούς που βρέθηκαν στον τάφο, και δεν αξιώθηκαν πλέον τη δική σου ανάμνηση, επειδή απωθήθηκαν από το χέρι σου. Διότι αντί του «Τους οποίους δεν θυμήθηκες πια, και οι ίδιοι απωθήθηκαν από το χέρι σου», ο μεν Ακύλας το απέδωσε: «Τους οποίους δεν θυμήθηκες πια, και αυτοί αποκόπηκαν από το χέρι σου», ενώ ο Σύμμαχος λέει: «Τους οποίους δεν θα θυμηθείς πια, οι οποίοι αποκόπηκαν από το χέρι σου».

Δεν αγνοούσα, βέβαια, ότι οι προστάτες της φωτιάς θα άναβαν το καμίνι επταπλάσια εναντίον μου, αλλά έλεγα από μέσα μου: δυνατός είναι ο Θεός να γλιτώσει από κάθε κακοπάθεια εκείνους που υπεραλγούν για την κληρονομιά Του και προτιμούν να λένε και να πράττουν τα πάντα υπέρ αυτής, και αν ακόμη δεν θελήσει να τους γλιτώσει, με κρίσεις που γνωρίζει Εκείνος, ωστόσο το να συμπράττουμε εμείς ή να συναινούμε, παρόντες στις κοινές ύβρεις, είναι επιζήμιο και ενώπιον του Θεού δεν είναι ανεύθυνο. Εξαιτίας αυτών, η φωτιά, αφού ξεχύθηκε, περιέκλεισε σχεδόν εμάς πρώτους. Αλλά να ξέρεις ότι δεν μείναμε άγευστοι ούτε από τα θαύματα που συνέβησαν στους Αβραμιαίους παίδες μέσα στη φωτιά· διότι, για να πω το ψαλμικό αλλάζοντάς το λίγο: «σαν άνθρωπος αβοήθητος, ανάμεσα σε φυλακισμένους είμαι ελεύθερος». Σε αυτούς όμως που μας φυλακίζουν και βρίσκονται κοντά μας, αυτό δεν είναι φανερό· διότι μάλλον θα τους εξόργιζε, και δεν θα τους έκανε να μεταμεληθούν, αν το μάθαιναν, όπως συνέβη με εκείνους τους Χαλδαίους.

Διάψαλμα: διαστολή του λόγου. «Ως ευφραινομένων»: Διότι το σώμα και το αίμα του Χριστού, [η διδαχή των αποστόλων], έγινε η ευφροσύνη όλων εκείνων που κατοικούν μέσα στην πίστη του Χριστού και Θεού μας. «Ωδή ψαλμού – συνέσεως στον Αιθάμ τον Ισραηλίτη»: Η προφητεία υποδηλώνει τον θάνατο του Χριστού και το πάθος, καθώς και την έχθρα του λαού των Ιουδαίων προς τον Χριστό. «Κύριε ο Θεός»: Τη νύχτα το πάθος, την ημέρα ο σταυρός· διότι όλη την ημέρα άπλωσα προς εσένα τα χέρια μου. «Ας εισέλθει»: Εκ μέρους του Αδάμ προσευχόταν ο Χριστός ως άνθρωπος. «Κλίνε το αυτί σου»: Στη δέηση, την οποία προσφέρω υπέρ του ανθρώπου, λέει ο Κύριος προς τον Πατέρα. «Διότι γέμισε»: Η ψυχή του Αδάμ, που εμπαίζεται από τους δαίμονες· αυτήν όμως ανέλαβε ο Κύριος. «Και η ζωή»: Αναφέρεται στον Χριστό, ότι γεύτηκε θάνατο (θάνατο σαρκικό). «Συγκαταλέχθηκα»: Έγινα σαν ένας από τους θνητούς ανθρώπους, αυτούς που τοποθετούνται στα μνήματα της γης. Αναφέρεται δε στον δεσποτικό τάφο. «Έγινα»: Θεωρήθηκα σαν ένας από τους θνητούς ανθρώπους, που δεν έχει βοήθεια, αλλά εγώ υπέτασσα τον θάνατο, όντας ελεύθερος από τους εχθρούς (τους νεκρούς). «Σαν τραυματίες»: Σαν αυτούς που κείτονται νεκροί στους τάφους από αιώνων, τους οποίους κανείς δεν θυμήθηκε ποτέ. «Και αυτοί»: Όσοι πέθαναν χωρίς να γνωρίσουν τον Θεό. «Με έθεσαν»: Οι Ιουδαίοι έβαλαν τον Χριστό στο μνήμα [λέει ο Κύριος]. «Στα σκοτεινά»: Διότι κάθε τάφος είναι σκιά θανάτου και εργαστήριο σκότους.

Διότι εκείνοι χρωστούσαν θάνατο, των οποίων ήλθα να εξοφλήσω το χρεωστικό έγγραφο. Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο. Λέει ότι είναι όμοιος με αυτούς που κατέρχονται στον λάκκο του θανάτου. Θεωρήθηκε ότι χρωστούσα και εγώ θάνατο όπως εκείνοι, όμως δεν συνέβαινε αυτό, διότι το φανερώνουν τα ακόλουθα. Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Διότι υπέμεινε τον σταυρό και το πάθος ως άνθρωπος αβοήθητος, μη επιτρέποντας σε κανέναν άγγελο να του συμπαρασταθεί, ώστε να λέει: Πατητήρι πάτησα μόνος, και επιτιμώντας τον Πέτρο, όταν απέκοψε το αυτί ενός από όσους τον συνελάμβαναν, του είπε τα εξής: Δεν νομίζεις ότι μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα θέσει τώρα στη διάθεσή μου περισσότερες από δώδεκα λεγεώνες αγγέλων; Πώς λοιπόν θα εκπληρωθούν οι Γραφές των προφητών, ότι έτσι έπρεπε να συμβεί;

Λέγοντας αυτά, έδειξε ότι και ο ίδιος συνέστειλε τη δύναμη της δικής του θεότητας, ώστε να εκπληρωθεί το μυστήριο της οικονομίας που είχε προφητευτεί γι' αυτόν. Ανάμεσα στους νεκρούς, όμως, υπήρξε ελεύθερος, όχι μόνο ως Θεός, αλλά και επειδή ήταν αναμάρτητος κατά τη σάρκα. Γι' αυτό δεν ήταν δυνατόν, όπως λέει ο Παύλος αγορεύοντας, να κρατείται από τις οδύνες του θανάτου. «Σαν τους τραυματίες που κοιμούνται στον τάφο, τους οποίους δεν θυμήθηκες πια, και οι οποίοι αποδιώχθηκαν από το χέρι σου». Ταιριάζει δε να εννοήσουμε και εδώ το «Έγινα». Διότι έγινε σαν τραυματίας, επειδή οι γιοι των Ιουδαίων επιχείρησαν να του προσδώσουν τη φήμη του τραυματία, δηλαδή του αμαρτωλού.

Αυτές έστειλε στους μαθητές, ταυτόχρονα χαροποιώντας και επιπλήττοντάς τους· χαροποιώντας τους, αφενός, επειδή αναστήθηκε εκ νεκρών ο ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς, και επιπλήττοντάς τους, αφετέρου, επειδή οι μαθητές, μολονότι ήταν άνδρες, κρύβονταν από δειλία, ενώ οι γυναίκες, λαμπερές από την παρρησία τους, ευαγγελίζονταν την ανάσταση.

Ομιλία για την άρνηση του Πέτρου και για τον σταυρό, και πώς ο Ιωσήφ έγινε τύπος του Χριστού. Είναι αναγκαίο κατά τον παρόντα καιρό να εξοφλήσουμε το χρέος προς τον Ιωσήφ και να εξαγγείλουμε το μήνυμα του σταυρού. Σήμερα και ο Ιωσήφ στεφανώνεται και ο σταυρός φυτεύεται· σήμερα και ο Πέτρος αρνείται και ο ληστής ευωχείται· σήμερα και ο νόμος εκπληρώνεται και ο προφητευθείς Χριστός δοξολογείται· σήμερα κατεξοχήν εκπληρώνεται το ρητό που αναφέρεται στον Κυριακό θάνατο: «Στην παγίδα του συνελήφθη ο αμαρτωλός». Και ποιος είναι ο αμαρτωλός; Ο εφευρέτης της αμαρτίας, ο διάβολος. Και ποια είναι η παγίδα που κατασκευάστηκε από αυτόν; Ο σταυρός, και τίποτε άλλο. Διότι αυτός εξώθησε τα τέκνα των Ιουδαίων να πελεκήσουν τον σταυρό, νομίζοντας ότι θα ξεγελάσει Εκείνον που δεν επιδέχεται δόλο, και ότι θα περιβάλει με τον θάνατο Εκείνον που είναι ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Δεν αντελήφθη ο αλλότριος ότι ο σταυρός θα αμβλύνει το κεντρί της αμαρτίας, θα συντρίψει την κεφαλή της αλαζονείας του, θα φράξει το στόμα της βλασφημίας του, θα αποκόψει τα φτερά της εναντίωσής του και θα τον αποδείξει έρημο και ανήμπορο. Σήμερα εκπληρώνεται και ο λόγος του προφήτη Δαβίδ: «Το έθεσε ως μαρτυρία στον Ιωσήφ»· δηλαδή, προεικονιζόταν στον Ιωσήφ ο Κύριος, για όσα επρόκειτο να συμβούν κατά τις έσχατες ημέρες.

Αναλογίσου τη φιλανθρωπία του Σωτήρος μας. Αυτός, θέλοντας να χαρίσει πάλι την ελευθερία μέσω του ξύλου του Σταυρού σε εκείνον που είχε εκδιωχθεί από τον παράδεισο μέσω του ξύλου, καθήλωσε τον εαυτό Του στον σταυρό, για να λύσει τα αμαρτήματα του πρώτου ανθρώπου, φτάνοντας μάλιστα μέχρι τον θάνατο· δεν πεθαίνει βέβαια επειδή είναι Θεός, αλλά επειδή έλαβε μορφή δούλου και παρέδωσε το σώμα Του στον θάνατο όπως το δόλωμα στο ψάρι. Αναστήθηκε τριήμερος· βρισκόμενος ανάμεσα στους νεκρούς, Αυτός που είναι ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς, αφού έδεσε τον τύραννο και θριάμβευσε κατά του εχθρού και μετέτρεψε σε τέφρα την αμαρτία, είλκυσε τους πάντες προς τον εαυτό Του. Και ενώ εμφανίστηκε ως ένας από εμάς και έγινε θήραμα για τον διάβολο, τον είλκυσε, όντας Αυτός που δίνει υπόσταση στα πάντα. Η δε Μαρία, η Παρθενοτόκος και Θεοτόκος, κρατούσε στην αγκαλιά της τον Δεσπότη του ουρανού και της γης. Στοχάσου, αγαπητέ, τη μακαρία Παρθένο και τον κρυμμένο θησαυρό στην αγκαλιά της.

Γι' αυτό ο Βασιλεύς διέσωσε όλη την αιχμαλωσία και ελευθερώνει κυριαρχικά τα δικά του δημιουργήματα. Ο ίδιος ο θάνατος καταντροπιαζόταν, μη μπορώντας να κρατήσει αυτόν που ήταν ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς· διότι κατάπιε μεν τους πολλούς, αλλά μη μπορώντας να χωνέψει τον Σωτήρα, καταστράφηκε. Τον κατάπιε ως άνθρωπο, αλλά τον εξέμεσε όχι ως άνθρωπο, διότι μαζί με τον έναν εξέμεσε και όλους τους άλλους. Επειδή είδε σώμα ενδεδυμένο, όρμησε πάνω του, όταν όμως έλαβε πείρα της δυνάμεώς του έφριξε και υποχώρησε γρήγορα. Τον έκλεισε σε τάφο μέσω των Ιουδαίων και νόμισε ότι τον είχε νικήσει, και υπερηφανευόταν και κόμπαζε· όταν όμως είδε τον τάφο ανοιγμένο και τη θεϊκή ανάσταση του σώματος που νόμισε ότι είχε πεθάνει, καθώς και την ανίκητη δύναμη εκείνου που είχε νεκρωθεί, η ισχύς του παρέλυσε και ο άθλιος, φοβούμενος το δικό του τέλος, φώναζε: «Αλίμονό μου, όπως φαίνεται, ήρθε αυτός που με καταλύει και εκπορθεί τη βασιλεία μου».

κβʹ. Εκείνος που εμφύσησε στον Αδάμ πνοή ζωής και τον έκανε ζωντανή ψυχή, τοποθετείται στο μνήμα νεκρός και άπνους. Αυτός που καταδίκασε τον άνθρωπο να επιστρέψει στη γη, συγκαταλέχθηκε ανάμεσα σε αυτούς που έχουν λησμονηθεί μέσα στη γη. Χάλκινες πύλες συντρίβονται και σιδερένιοι μοχλοί συνθλίβονται· αιώνιες πύλες υψώθηκαν, έφριξε ο πυλωρός του Άδη και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης. Διότι αυτός που είναι ελεύθερος από αμαρτία λογίστηκε ανάμεσα στους νεκρούς· και τυλίγεται με νεκρικούς επιδέσμους αυτός που έλυσε τα σπάργανα του Λαζάρου, για να λύσει από τα δεσμά του τον άνθρωπο που είχε νεκρωθεί από την αμαρτία και είχε σφιχτοδεθεί με τις αλυσίδες της, και να τον αφήσει ελεύθερο. Τώρα ο βασιλιάς της δόξης κατέβηκε προς τον τύραννο, ο δυνατός στον πόλεμο, του οποίου οι έξοδοι προς εμάς ξεκινούν από την άκρη του ουρανού, αυτός που έτρεξε σαν γίγαντας την οδό του βίου. Διότι έρχεται σε συμπλοκή μαζί του μέσω της ασθένειας της ανθρωπότητας, και δένει τον ισχυρό σαν στρουθίο, αφού οι δορυφόροι του εκμηδενίστηκαν από την παντοδύναμη θεότητα, και διαρπάζει τα σκεύη του, ανεβάζοντας καλώς αυτά που εκείνος κακώς είχε κατεβάσει.

Σαν τους τραυματίες που κοιμούνται στον τάφο, τους οποίους δεν θυμήθηκες πια, Θεέ, και οι οποίοι απορρίφθηκαν από το χέρι Σου, έτσι αποδιώχθηκαν τώρα και οι λογισμοί μου. Ως ελεήμων, επανάφερέ τους και ανάστησέ τους από τα κατώτατα, και αφού τους θεραπεύσεις, κατεύθυνέ τους στο να πορεύονται σύμφωνα με το φως των προσταγμάτων Σου.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΠΕΡΙ ΠΟΡΝΕΙΑΣ, Η ΟΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΚΟΡΗ ΜΕΝ ΤΗΣ ΓΑΣΤΡΙΜΑΡΓΙΑΣ, ΜΗΤΕΡΑ ΔΕ ΤΗΣ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΠΗΓΗ ΠΟΙΚΙΛΩΝ ΜΟΛΥΣΜΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ΚΑΚΩΝ Ευλόγησον, πατέρα. Αδελφοί και πατέρες, ας μη σας φαίνεται φορτικό το ότι ομιλούμε για ανόσια πάθη. Διότι, όποιος θεωρεί φορτικό και επαχθή τον ιατρό όταν του ομιλεί για τη ζωή, αυτός προφανώς πάσχει από θανάσιμη ασθένεια και αποδέχεται να πεθάνει με αισχρό τρόπο. Εκείνος όμως που προστρέχει στον ιατρό και δέχεται με χαρά τα λόγια του, αποδεικνύει έμπρακτα ότι ασπάζεται τη ζωή και την υγεία. Επομένως, ιατρός είναι ο Θεός, εμείς δε είμαστε οι δαβιδικοί «τραυματίες» που «κοιμούνται μέσα στον τάφο» των ολέθριων παθών, και έμπλαστρο της ψυχής, που παρέχει υγεία και ζωή σε αυτούς που αγαπούν τη ζωή, είναι ο πνευματικός λόγος της διδασκαλίας. Η πορνεία είναι πραγματικά θανάσιμο τραύμα της ψυχής. Η πορνεία ρίχνει μακριά από τον Θεό εκείνους που την διαπράττουν. Η πορνεία είναι πτώση από τον Θεό και ταυτόχρονα εξολόθρευση· «Εξολόθρευσας», λέγει, «μακριά από εσένα καθέναν που πορνεύει».

ΛΓ΄. Θα μπορούσε βέβαια κανείς να θαυμάσει το μεγαλείο της σοφίας του, πώς του διέφυγε και έπαθε αυτό, τη στιγμή που έχει εξετάσει και ερευνήσει τα του λόγου με τόση λεπτομέρεια και ακρίβεια· διότι, αφού τίμησε τον Χριστό αποδίδοντάς Του το απερίγραπτο, και υποστηρίζοντας ότι, εάν περιγραφόταν, θα χωριζόταν από τη σάρκα, παρέλειψε τον λόγο περί της παναγίας ψυχής Του και την άφησε ατιμημένη στα δικά του δόγματα. Τι λοιπόν; Φαίνεται πως νόμιζε ότι αυτός που περιγράφει τον Χριστό χωρίζει την ψυχή από το σώμα, ώστε μαζί με τον Λόγο να έχει αφαιρέσει και την ψυχή· εφόσον, όταν ζωγραφίζεται το σώμα, αυτή επρόκειτο να απομακρυνθεί, όπως ακριβώς και ο θείος Λόγος· επειδή ούτε κι αυτή έχει εκ φύσεως την ιδιότητα να ζωγραφίζεται. Διότι και πάλι, σε εμάς που αγαπάμε να ερευνούμε και απορούμε σφόδρα, ας το διευκρινίσουν τα λόγια του σοφού και όσοι τώρα σοφίζονται με βάση αυτά, ή μάλλον για να πούμε την αλήθεια ανοηταίνουν (διότι τους έχει απομείνει και αυτό το άτοπο): άραγε η ανθρώπινη μορφή του Χριστού, η οποία χαρακτηρίζει τον θείο Λόγο που την προσέλαβε, αποχωρίζεται έμψυχη ή άψυχη; Διότι, αν δεν είναι έμψυχη, έχει νεκρωθεί πάλι το ανθρώπινο στοιχείο του Χριστού, και πάλι βρίσκεται ανάμεσα στους νεκρούς Αυτός που είναι ελεύθερος μεταξύ των νεκρών, και πάλι ανασταυρώνεται και διαπομπεύεται, και αυτό όχι μία φορά, αλλά πολλές φορές και παντοτινά, όσες φορές συμβεί να εικονίζεται. Και το άψυχο, θα πει κανείς, δεν μεταβαίνει πουθενά, εφόσον είναι ακίνητο και δεν είναι δυνατόν να μετακινηθεί. Προσέτι δε, είναι και άδηλο πού θα μεταστεί η ψυχή.

Και εκπλήρωσε αυτήν την οικονομία, παραδίδοντας τον εαυτό Του υπέρ ημών ως αντίλυτρο στον θάνατο, στον οποίο κρατούμασταν δέσμιοι, πουλημένοι στην αμαρτία. Και αφού συγκαταλέχθηκε στους νεκρούς και βρέθηκε ο μόνος ελεύθερος ανάμεσά τους, επειδή ο άρχοντας του κόσμου τούτου δεν βρήκε τίποτα δικό του μέσα Του, και αφού έλυσε τις ωδίνες του θανάτου, έγινε ο αρχηγός της αναστάσεώς μας και της παλιγγενεσίας προς την αθανασία. Ενώ, λοιπόν, επρόκειτο να αναληφθεί στους ουρανούς, από όπου κατήλθε, και εξαποστέλλοντας σε όλο τον κόσμο εκείνους που είχαν γίνει εδώ αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες Του, ως κήρυκες του ευαγγελίου της σωτηρίας, τους παρέδωσε την εξής εντολή: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος».

Έχοντας κατανοήσει τη θεία σου κένωση. Νέκρωσες τον όφι επάνω στο ξύλο, και αφού συγκαταλέχθηκες στους νεκρούς, εσύ που είσαι ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς, παρέσχες ελευθερία στους δεσμώτες που βρίσκονταν εκεί. Ο Κύριος σαφώς βασίλευσε, ας αγαλλιάσει όλη η γη· δεν κυριεύει ο θάνατος, δεν βασιλεύει ο Άδης· διότι εξέμεσε τους δεσμίους που κατείχε.

Αλίμονο, ποιος αν ακούσει δεν θα αναστενάξει, και ποιος αν κατανοήσει δεν θα φρίξει; Ντρόπιασες τον μοναχικό βίο, φόβισες αυτούς που στέκονταν σταθεροί, κλόνισες αυτούς που λύγιζαν, ήπιες ποτήρι ανομίας, παρέσυρες, όσον εξαρτάται από εσένα, τους ομοταγείς σου στο να γευτούν τον θάνατο. Ω, και πάλι λέω, τι έπαθες, ελεεινέ; Πώς εσύ, ο εωσφόρος, σκοτείνιασες; Πώς εσύ, το χρήσιμο σκεύος, συντρίφτηκες; Δεν ντρέπεσαι έστω το όνομά σου, ότι, ενώ ονομάζεσαι Ευάρεστος, αναδείχθηκες Δυσάρεστος; Δεν ήρθες πέρυσι σε εμένα, καθώς και στον κύριο τον αρχιεπίσκοπο, απόλυτα υγιής, εύθυμος, πρόθυμος, όντας μάλιστα παρηγορητής και ανορθωτής κάποιου άλλου αδελφού σου; Πώς ξαφνικά ξέπεσες; Πώς τυφλώθηκες; Πώς λησμόνησες και τον Θεό και εμάς και τους προηγούμενους ασκητικούς σου κόπους και ιδρώτες; Διότι ήσουν από τους χρήσιμους, και από αυτούς που είχαν ταχθεί στις ανώτερες διακονίες. Και έπειτα τι; Μια μικρή προσβολή του εχθρού, μια επιθυμία που φαινομενικά είχε γλυκύτητα, αλλά ήταν τυλιγμένη σε δίκοπο μαχαίρι, από την πικρία της οποίας τίποτα δεν είναι πιο χολώδες, σε άρπαξε και σε κατέβασε σαν από τον ουρανό της υψηλής σου πολιτείας, και σε αναδεικνύει σαν τραυματία, που κοιμάται μέσα σε τάφο. Διότι τι άλλο είναι το να βρίσκεται κανείς στην αμαρτία, παρά στη φθορά;

Για παράδειγμα, εάν κάποιος ελπίζει ότι ο Χριστός θα έρθει για τη σωτηρία του λαού, όχι όμως για τη σωτηρία των ψυχών, αλλά για την αποκατάσταση και απολύτρωση του ιουδαϊκού έθνους, ένας τέτοιος άνθρωπος δεν πιστεύει όσο θα έπρεπε να πιστεύει. Και πάλι, αν από τη μία πιστεύει στον Δαβίδ που λέει, «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου», και σε όλα τα υπόλοιπα που προφητεύει σχετικά με τον σταυρό και τα όσα συνέβησαν πάνω στον σταυρό, μιλώντας ως εκ προσώπου του Κυρίου, και δέχεται τα όσα αφορούν το πάθος, αλλά δεν συλλογίζεται τα όσα αφορούν την ανάσταση, όπως το, «Δεν θα επιτρέψεις ο Όσιός σου να δει φθορά», και το, «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη», και το, «Ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς», και το, «Αυτός που βγάζει έξω τους δεσμώτες, και αυτούς που κατοικούν στους τάφους», και τα παρόμοια· τότε δεν έχει τέλεια πίστη, αλλά μερική. Πρέπει δε να πιστεύουμε στους προφήτες για όλα, και για όσα αφορούν την ατιμία και για όσα αφορούν τη δόξα. Διότι έπρεπε ο Χριστός να πάθει· αυτό είναι το της ατιμίας· αλλά και να εισέλθει στη δόξα του· αυτό είναι το ένδοξο. Εσείς, όμως, είστε τόσο ανόητοι, ώστε, ενώ ακούτε τον Ησαΐα να λέει και τα δύο, δηλαδή και ότι οδηγήθηκε σε σφαγή, και ότι ο Κύριος θέλει να του δείξει φως, το πρώτο το δέχεστε, ενώ το δεύτερο δεν το αναλογίζεστε· και ότι τραυματίστηκε το πιστεύετε, ενώ ότι ο Κύριος θέλει να τον καθαρίσει από την πληγή δεν το λαμβάνετε υπόψη.