Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 87:9

Και όλους τους μετεωρισμούς σου τους επέφερες επάνω μου. Ως «μετεωρισμούς» εννοεί την τιμωρία που επιβλήθηκε με σφοδρότητα στο ανθρώπινο γένος εξαιτίας της παραβάσεως. Υποδηλώνει δε και πάλι τον θάνατο. Απομάκρυνες τους γνωστούς μου από εμένα.

Αυτό το λέει, επειδή όλοι τον εγκατέλειψαν κατά τον καιρό του πάθους. Με θεώρησαν βδέλυγμα για τους εαυτούς τους. Πρόσεξε πώς και μέχρι σήμερα οι Ιουδαίοι βδελύσσονται το όνομα του Χριστού. Παραδόθηκα και δεν εξήλθα. Αυτό το λέει, επειδή βρέθηκε κατάκλειστος στο σπίτι του αρχισυνάγωγου.

Μην αφήνεις πάλι απέξω, αγαπητέ, τον Πατέρα από τη θεία Οικονομία, ούτε πάλι το Άγιο Πνεύμα, μη πεις ότι ο Πατέρας δεν γνώριζε ότι πάσχει ο Υιός. Αλλά και γνώριζε και προέβλεπε και συνευδοκούσε, δεν συμπάσχονταν όμως, ούτε το Πνεύμα· διότι μόνος ο Υιός ανέλαβε την Οικονομία για χάρη μας. Αλλά ούτε και αυτός έπαθε φυσικά ως προς τη θεότητα, αλλά, στο πλαίσιο της οικονομίας υπέρ ημών, δέχθηκε επάνω του τα πάθη· δεν έπαθε όμως, επειδή ήταν Θεός. «Πατητήρι», λέει, «πάτησα ολομόναχος και από τα έθνη δεν υπήρχε κανείς άνδρας μαζί μου». Ούτε προφήτης, ούτε δίκαιος, ούτε πατριάρχης, ούτε όσιος. Διότι λέει κάπου: «Οι φίλοι μου και οι πλησίον μου με πλησίασαν αντίκρυ μου και στάθηκαν απέναντι». «Πατητήρι πάτησα ολομόναχος». Διότι, «απομάκρυνες», λέει, «τους γνωστούς μου από εμένα» και «από τα έθνη δεν υπήρχε κανείς άνδρας μαζί μου». Θέλεις να μάθεις ότι κανείς από τα έθνη δεν ήταν μαζί του; Αναλογίσου τον καιρό του πάθους· διότι, όταν ο Χριστός σταυρωνόταν, ο Πέτρος και ο Ιωάννης και οι άλλοι τον άφησαν και έφυγαν, και έτρεξαν πάλι στην αλιεία των ιχθύων. Μήπως υπήρχε κανείς από τα έθνη μαζί του; «Πατητήρι πάτησε ολομόναχος και από τα έθνη δεν υπήρχε κανείς άνδρας μαζί μου». Φάνηκα δυνατός, λέει, στην πάλη μόνος μου, φάνηκα δυνατός στη νίκη μόνος μου, αλλά και ολομόναχος νίκησα. Στους δικούς μου ανθρώπους δωρίζω τη νίκη· διότι, αν και κατά προαίρεση ήταν εχθροί, εντούτοις κατά την ουσία αποτελούσαν δικό μου δημιούργημα. «

Λάβε λοιπόν και άλλη μαρτυρία στον ογδοηκοστό έβδομο ψαλμό, όπου ο Χριστός ομιλεί μέσω των προφητών (διότι αυτός που ομιλούσε τότε, αργότερα παρουσιάστηκε): «Κύριε, Θεέ της σωτηρίας μου, την ημέρα έκκραξα και τη νύχτα ενώπιόν σου». Και λίγο παρακάτω: «Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς». Δεν είπε «έγινα άνθρωπος αβοήθητος», αλλά «σαν άνθρωπος αβοήθητος». Διότι σταυρώθηκε όχι από αδυναμία, αλλά εκουσίως, και ο θάνατός του δεν προήλθε από ακούσια αδυναμία. «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο». Και ποιο είναι το αποδεικτικό σημείο; «Απομάκρυνες τους γνωστούς μου από εμένα». Διότι οι μαθητές τράπηκαν σε φυγή. «Μήπως θα κάνεις θαυμάσια στους νεκρούς;» Έπειτα, λίγο παρακάτω: «Και εγώ, Κύριε, προς εσένα έκκραξα, και το πρωί η προσευχή μου θα σε προφθάσει». Βλέπεις πώς δηλώνουν και τον καιρό της ώρας, και του πάθους, και της αναστάσεως;

Και πάλι: Απομάκρυνες τους γνωστούς μου από εμένα. Και: Αναζήτησα κάποιον να με συμπονέσει, και δεν υπήρξε, και κάποιον να με παρηγορήσει, και δεν βρήκα. 〈ν〉 Ότι θα τον αρνηθεί ο Πέτρος — ο Ησαΐας λέει: Και φοβήθηκε από θνητό άνθρωπο, οι οποίοι σαν το χορτάρι θα ξεραθούν· εμένα όμως με ξέχασε, λέει ο Κύριος. 〈να〉 Ότι θα τον σταυρώσουν — ο Ιερεμίας λέει: Εγώ δε ήμουν σαν άκακο αρνί που οδηγείται για να θυσιαστεί.

Επάνω μου στηρίχθηκε ο θυμός σου, και όλα τα κύματά σου τα έφερες επάνω μου. Διάψαλμα. Απομάκρυνες τους γνωστούς μου από εμένα, με θεώρησαν βδέλυγμα γι' αυτούς. Παραδόθηκα και δεν έβγαινα έξω. Επειδή ο Χριστός πέθανε για εμάς, σύμφωνα με τον Απόστολο, γινόμενος κατάρα για εμάς· για αυτό είναι γραμμένο: «Επικατάρατος καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο», και επειδή εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε αμαρτία για χάρη μας, σύμφωνα με τον ίδιο [Απόστολο], εύλογα, αφού προσέλκυσε στον εαυτό του την οργή του Θεού που επικρεμόταν σε εμάς, τους προηγουμένως ασεβείς και αμαρτωλούς, καθώς και τον θυμό του εναντίον μας, και επειδή από υπερβάλλουσα φιλανθρωπία ανέλαβε την τιμωρία και την καταδίκη για λογαριασμό μας, προφέρει τα προκείμενα λόγια· καθώς, βεβαίως, έγινε ο Αμνός του Θεού που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου. Γι' αυτό λέει ο προφήτης για αυτόν: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας, και για εμάς οδυνάται· με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε, και ο Κύριος τον παρέδωσε εξαιτίας των αμαρτιών μας». Αυτό λοιπόν παρουσιάζει και ο ίδιος μέσω του ψαλμού, λέγοντας: «Επάνω μου στηρίχθηκε ο θυμός σου, και όλα τα κύματά σου τα έφερες επάνω μου». Αντί αυτού, ο Σύμμαχος λέει: «Επάνω μου έπεσε βαρύς ο θυμός σου, και με τις καταιγίδες με καταπόνησες».

Διότι, όπως ακριβώς ένας φιλόστοργος πατέρας σε ώρα χειμώνα ή πολέμου, προασπιζόμενος τα γνήσια τέκνα του, τα κάλυπτε, κρύβοντάς τα και προστατεύοντάς τα κάτω από τη δική του αγκαλιά· και προσέφερε τον εαυτό του αντί για όλα στις καταιγίδες και στα βέλη, ανταλλάσσοντας τον δικό του θάνατο με τη σωτηρία των παιδιών, και στρέφοντας την οργή που κατευθυνόταν εναντίον τους προς τον εαυτό του. Γι' αυτό έγινε κατάρα, ενώ ο ίδιος ήταν η ευλογία του Θεού· και έγινε αμαρτία, ενώ ήταν η δικαιοσύνη, και αφού τράβηξε πάνω του την οργή του Θεού που είχε ξεσπάσει εναντίον των ανθρώπων, αφενός τη διεσκόρπισε από μόνος του, ώστε να μην αδικήσει ούτε τον εαυτό του, ούτε τους άλλους· αφετέρου, κατέστησε τον Πατέρα ίλεω προς το ανθρώπινο γένος. Το πώς βέβαια όλοι οι μαθητές τον εγκατέλειψαν κατά τον καιρό του Πάθους, ενώ κάποιοι μάλιστα τον αρνήθηκαν, δεν υπάρχει ανάγκη να το αναφέρουμε, καθώς οι τέσσερις ευαγγελιστές διδάσκουν σύμφωνα τα ίδια γεγονότα. Αυτά ακριβώς λοιπόν προλέγει, προφητεύοντας το μέλλον μέσα από τα προκείμενα λόγια, τα οποία ο Σύμμαχος ερμήνευσε με τον εξής τρόπο: Απομάκρυνες τους γνωστούς μου από εμένα· με κατέστησες βδέλυγμα σε αυτούς, να φρουρούμαι και να μην μπορώ να εξέλθω.

Διάψαλμα: μεταβολή του λόγου. Με το «εμάκρυνας» ο λόγος υπονοεί τους Ιουδαίους· διότι ήταν φίλοι του Θεού και απομακρύνθηκαν εξαιτίας της απιστίας τους. «Έθεντό με»: Διότι βδελύχθηκαν τον Χριστό ως δαιμονισμένο. «Παρεδόθην»: Διότι συνέλαβαν τον Χριστό, αλλά Εκείνος δεν απέκρυψε τον Εαυτό Του από αυτούς, αλλά υπέμεινε εκουσίως. «Οι οφθαλμοί»: Διότι Αυτός είναι που λέει: οι αλεπούδες έχουν φωλιές και τα πετεινά του ουρανού καταλύματα, ο δε Υιός του ανθρώπου δεν έχει πού να γείρει το κεφάλι. «Και εκέκραξα»: Όταν πάνω στον σταυρό έκκραξε ο Κύριος: Ελωί, Ελωί. «Διεπέτασα»: Πάνω στον σταυρό ο Χριστός όντας εκτεταμένος. «Μη τοις νεκροίς»: Εννοεί τους νεκρωμένους από την αμαρτία και την απιστία· διότι αυτοί, μολονότι βλέπουν τα θαυμάσια (τα θαύματα), δεν κατανύγονται. «Ή ιατροί»: Διότι ούτε αισθητοί ιατροί ούτε νοητοί θα μπορέσουν να αναστήσουν εκείνους που έχουν πλέον ναρκωθεί από την αμαρτία και κείτονται. «Μη διηγήσεται»: Διότι, όταν ο άνθρωπος εισέλθει στον λάρυγγα του διαβόλου, για τον οποίο έχει γραφτεί: τάφος ανεωγμένος είναι ο λάρυγγάς του, δεν έχει πλέον ελπίδα ζωής, ώστε να διηγείται τα ελέη του Θεού (του Κυρίου). «Και την αλήθειαν»: Διότι για εκείνον λέει: και θα υπάρξει στο στόμα του απώλεια· διότι η αλήθεια δεν κατοικεί εκεί. «Μη γνωσθήσεται»: Διότι όσοι έχουν άπαξ σκοτιστεί από την πλάνη δεν επιγιγνώσκουν τα θαυμάσια του Κυρίου. «Και η δικαιοσύνη»: Διότι στη γήινη πολιτεία η δικαιοσύνη του Θεού δεν γνωρίζεται ούτε υφίσταται.

Και όλους τους μετεωρισμούς σου επέφερες επάνω μου. Ως μετεωρισμούς του Θεού ονομάζει τα υψηλά που υπάρχουν σε Αυτόν, όπως τη βασιλεία, τον αγιασμό, το να συγκαθόμαστε με τον Δεσπότη αν και είμαστε δούλοι. Όπως, λοιπόν, τα ταπεινά που έγιναν για εμάς, έτσι και τα υψηλά που αφορούν εμάς ο Πατέρας τα επέφερε αναγκαστικά στον Χριστό. Διότι εν Αυτώ έχουμε την απόλαυση αυτών. Και το ότι ως μετέωρα εννοεί τα υψηλά, μας το εξέθεσε με σαφήνεια ο Ιερεμίας, διότι λέει τα εξής: Εάν υψωθεί ο ουρανός εις το μετέωρον, λέει ο Κύριος, δηλαδή, εάν γίνει πιο υψηλός από αυτόν. Το Διάψαλμα προστίθεται στα προλεχθέντα, επειδή, αφού προηγουμένως υπενθύμισε τα σχετικά με τον τάφο και τον θάνατο, τώρα ανήγαγε τον λόγο σε γεγονότα ανώτερα αυτών, εννοώ την προδοσία και τον σταυρό. Απομάκρυνες τους γνωστούς μου από εμένα.

2. Αυτό το διατυπώνει ο Λουκάς με τις ίδιες ακριβώς λέξεις, στο σημείο όπου εξέθεσε την ιστορία του σταυρού: «Όλοι οι γνωστοί του στέκονταν από μακριά, καθώς και οι γυναίκες που τον είχαν ακολουθήσει από τη Γαλιλαία, βλέποντας αυτά». «Με θεώρησαν βδέλυγμα για τους εαυτούς τους». Αυτό εκπληρώθηκε και στο πρόσωπο του Πέτρου, όταν στην αυλή του αρχιερέα, επειδή φοβήθηκε εκείνους που έλεγαν: «Αληθινά και εσύ από αυτούς είσαι, διότι η ομιλία σου σε προδίδει», άρχισε να αναθεματίζει και να ορκίζεται ότι: «Δεν γνωρίζω τον άνθρωπο».

Παραδόθηκα και δεν διέφυγα. Διότι, αν και του ήταν δυνατόν να διαφύγει, δηλαδή να απομακρυνθεί, επειδή γνώριζε την ώρα της εφόδου των Ιουδαίων, ώστε να λέει στους μαθητές: Κοιμάστε λοιπόν και αναπαύεστε· ιδού, πλησίασε αυτός που με παραδίδει· ωστόσο εκούσια ανέχθηκε να παραδοθεί. Οι οφθαλμοί μου εξασθένησαν από την πτώχεια, έκραξα προς εσένα, Κύριε. Πτώχεια ονομάζει το πάθος· γι' αυτό και ο Παύλος λέει για αυτόν:

Ψαλμός πζ΄ Ωδή ψαλμού στους υιούς Κορέ· για το τέλος, υπέρ μαελέθ, για απόκριση· συνέσεως του Αιθάμ του Ισραηλίτη. «Κύριε, Θεέ της σωτηρίας μου, ημέρα και νύχτα έκραξα ενώπιόν σου· ας φθάσει ενώπιόν σου η προσευχή μου, κλίνε το αυτί σου στη δέησή μου· διότι γέμισε από κακά η ψυχή μου και η ζωή μου πλησίασε στον άδη». Ο Χριστός διαμέσου του Δαβίδ αναφωνεί αυτά. Διότι πάντοτε αναφέρει τα δικά του στον Πατέρα του, αφενός αποδίδοντας τιμή στον Πατέρα, και αφετέρου επιβεβαιώνοντας ότι έγινε τέλειος άνθρωπος. «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο», δηλαδή, με αυτούς που θάβονται σε τάφους, «έγινα σαν αβοήθητος άνθρωπος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς». Με τη θέλησή μου ήλθα σε αυτό, λέει, χωρίς να έχω φύση υποκείμενη στον θάνατο. «Με έθεσαν στον κατώτατο λάκκο, σε σκοτεινά μέρη και σε σκιά θανάτου», υπονοώντας τον τριήμερο τάφο του. «Πάνω μου στηρίχθηκε η οργή σου, και όλους τους μετεωρισμούς σου τους έφερες πάνω μου». Αν και ανέχθηκες, λέει, να έλθω στο πάθος, ωστόσο τα μάτια σου δεν απομακρύνθηκαν από εμένα· διότι αυτό το ονόμασε μετεωρισμό. «Απομάκρυνες τους γνωστούς μου από εμένα». Διότι οι μαθητές τον εγκατέλειψαν και έφυγαν, ενώ οι φονιάδες του «με θεώρησαν βδέλυγμα για τους εαυτούς τους. Παραδόθηκα και δεν έβγαινα έξω». Διότι ήταν πιο εύκολο για εμένα να τους χτυπήσω με τύφλωση και να φύγω μέσα από αυτούς. «

Και μετά από άλλα, σχετικά με τα ίδια πάλι έλεγε: «Ονειδισμό και ταλαιπωρία περίμενε η ψυχή μου, και περίμενα κάποιον να με συλλυπηθεί, και δεν υπήρξε, και κάποιον να με παρηγορήσει, και δεν βρήκα», δηλαδή, ούτε βρήκα κάποιον να με συμπονέσει σε εκείνη τη λύπη μου ούτε να με παρηγορήσει, αλλά μόνος μου ως άνθρωπος τα υπέστην αυτά εγώ. Όπως και όταν αλλού λέει: «Πάτησα το πατητήρι ολομόναχος και κανένας από τα έθνη δεν με βοήθησε», έτσι και εδώ, ούτε κάποιον να με συμπονέσει βρήκα ούτε να με παρηγορήσει (αν και βέβαια είχε να τον συμπονούν τους μαθητές και την αγνή μητέρα του, αλλά κρύβονταν και απομακρύνονταν από αυτόν, σύμφωνα με το «απομάκρυνες τους γνωστούς μου από εμένα»), αλλά το νόημα είναι ότι κανένας από τους εξουσιαστές άρχοντες δεν βρέθηκε να με συμπονέσει ή να με παρηγορήσει, αλλά μάλλον αντί γι' αυτά «μου έδωσαν για τροφή μου χολή και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι», και ότι «με πρόλαβαν παγίδες θανάτου και μέσα στη θλίψη μου επικαλέστηκα τον Κύριο», και λέγοντας «αν είναι δυνατόν, Πατέρα, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο· όμως όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως εσύ», «και προς τον Θεό μου έκραξα» όταν σταυρώθηκα.