Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:1

Ψαλμός συνέσεως του Αιθάμ του Ισραηλίτη. ΠΗ'. Υπόθεση. Στα παρόντα προφητεύει τη γέννηση του Χριστού από το σπέρμα του Δαβίδ και τη βασιλεία Του, καθώς επίσης και το σωτήριο πάθος που υπέμεινε για εμάς. Φέρει δε την επιγραφή «συνέσεως», επειδή υπάρχει κατεξοχήν ανάγκη πνευματικού νου για να κατανοήσει κανείς το βάθος των μυστηρίων Του. Τα δε σχετικά με τον Αιμάν, ότι δηλαδή και αυτός ήταν προφήτης, έχουν διατυπωθεί με σαφήνεια στα προηγούμενα.

Και από αυτούς, εκείνοι μεν που έχουν την επιγραφή «Εις το τέλος, ψαλμός τω Ασάφ» είναι οι εξής: οδ΄, οε΄, οστ΄, οθ΄, π΄· εκείνοι δε που έχουν μόνο την επιγραφή «Ψαλμός τω Ασάφ», είναι οι εξής: οβ΄, οη΄, πα΄· εκείνος με το «Εν ύμνοις», ο οε΄· εκείνοι με το «Ωδή ψαλμού τω Ασάφ», οι οθ΄, πβ΄· εκείνοι με το «Συνέσεως», οι ογ΄, οζ΄· εκείνος με το «Υπέρ των ληνών», ο π΄· εκείνος με το «Υπέρ των αλλοιωθησομένων», ο οθ΄· εκείνος με το «Ψαλμός ωδής», ο οδ΄· εκείνοι δε που έχουν την επιγραφή «Αλληλούια», είναι οι εξής: ρδ΄, ρε΄, ρστ΄, ρι΄, ρια΄, ριβ΄, ριγ΄, ριδ΄, ριε΄, ριστ΄, ριζ΄, ριη΄, ρλδ΄, ρλε΄, ρμε΄, ρμστ΄, ρμζ΄, ρμη΄, ρμθ΄, ρν΄. Από αυτούς, την επιγραφή «Αγγαίου και Ζαχαρίου» έχουν οι ρμε΄, ρμζ΄, ρμη΄. Εκείνοι δε που έχουν την επιγραφή «Τοις υιοίς Κορέ» είναι οι εξής: μα΄, μγ΄, μδ΄, με΄, μστ΄, μζ΄, μη΄, πγ΄, πδ΄, πστ΄, πζ΄. Και από αυτούς πάλι, εκείνοι μεν που έχουν την επιγραφή «Εις το τέλος τοις υιοίς Κορέ» είναι οι εξής: μα΄, μγ΄, μδ΄, μη΄, πγ΄, πδ΄· εκείνοι δε με το «Εις το τέλος υπέρ των υιών Κορέ», οι με΄, μστ΄· εκείνοι με το «Ψαλμός ωδής τοις υιοίς Κορέ», οι μζ΄, πστ΄, πζ΄· εκείνος με το «Συνέσεως Αιθάμ τω Ισραηλίτη», ο πη΄· εκείνοι με το «Εις το τέλος, τω Ιδιθούμ ωδή», οι λη΄, ξα΄. Εκείνοι δε με την επιγραφή «Των αναβαθμών», είναι όλοι ωδές, και είναι οι εξής: ριθ΄, ρκ΄, ρκα΄, ρκβ΄, ρκγ΄, ρκδ΄, ρκε΄, ρκστ΄, ρκζ΄, ρκη΄, ρκθ΄, ρλ΄, ρλα΄, ρλβ΄, ρλγ΄. Και από αυτούς, εκείνος με την επιγραφή «Τω Σαλομών» είναι ο ρκστ΄· ενώ με την επιγραφή «Τω Δαβίδ» είναι οι ρλ΄, ρλα΄, ρλβ΄. Αυτή, λοιπόν, είναι η διαίρεση των επιγραφών που υπάρχουν στους ψαλμούς.

Συνέσεως, στον Αιθάν τον Εζραΐτη. ΠΗ΄. Τα ελέη του Κυρίου στον αιώνα θα υμνώ. Από γενεά σε γενεά θα αναγγέλλω την αλήθειά σου με το στόμα μου. Επειδή, προχωρώντας στη συνέχεια, πρόκειται να πει: «Πού είναι τα αρχαία σου ελέη, Κύριε, τα οποία ορκίστηκες στον Δαβίδ μέσα στην αλήθειά σου;», προλαμβάνει και θεραπεύει όσα πρόκειται να λεχθούν μέσω αυτών που προτάσσει, λέγοντας ουσιαστικά το εξής: Αν και τα ανθρώπινα πράγματα, ρίχνοντας την ψυχή μου σε αμηχανία, την ταράζουν, και μου προκαλούν ίλιγγο και απορία σχετικά με τα δικά σου κρίματα, Κύριε, σε σημείο να τολμώ λίγο αργότερα να απορώ σχετικά με τις υποσχέσεις που εσύ, ο αψευδής Θεός, έδωσες στον Δαβίδ· εφόσον έχουν συμβεί τα αντίθετα από τις υποσχέσεις σου (γι' αυτό και πρόκειται να πω: «Πού είναι τα αρχαία ελέη σου, Κύριε;»)· ωστόσο, έχοντας την πεποίθηση ότι η υπόσχεσή σου δεν πρόκειται να διαψευστεί, ούτε θα εκπέσει η αλήθεια του λόγου σου, προλαμβάνοντας τους λόγους που πρόκειται να ειπωθούν από εμένα εξαιτίας της ανθρώπινης αδυναμίας, διασφαλίζω εκ των προτέρων την πίστη μου και το ευσεβές του φρονήματός μου. Γι' αυτό λέω: «Τα ελέη σου, Κύριε, στον αιώνα θα υμνώ». Διότι δεν θα υμνώ τα ελέη του Κυρίου μόνο τώρα που λαλώ και εκστομίζω αυτά, αλλά και στους πιο ζοφερούς καιρούς, και ακριβώς σε εκείνους εξαιτίας των οποίων πρόκειται να πω: «Πού είναι τα αρχαία σου ελέη, Κύριε;».

«Συνέσεως Αιθάμ τω Ισραηλίτη» Προς σύνεση, λέει, του Ισραήλ, ώστε να μη μολύνεται με ειδωλολατρικές θυσίες. Διότι Αιθάμ ερμηνεύεται αίμα. «Τα ελέη σου» Ο λαός που προέρχεται από τα έθνη και σώθηκε από τον Θεό, αδιάλειπτα ψάλλει τα ελέη (τα μυστήρια) του Θεού και θαυμάζει. «Εις γενεάν» Διότι ποιος μπορεί ποτέ να αποσιωπήσει και να μη λαλεί την αλήθεια του Θεού σε όλες τις γενεές, στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα; «Ότι είπας» Ώστε να μην εκλείψει, αλλά να παραμείνει στους αιώνες των αιώνων. «Εν τοις ουρανοίς» Διότι στους ουρανούς είναι αποταμιευμένη η αλήθεια· επειδή πάνω στη γη σπανίως βρίσκεται. «Διεθέμην» Με τους αποστόλους· διότι αυτούς εξέλεξε ο Κύριος, καθώς και όσους πίστεψαν μέσω αυτών. Σε αυτούς, άλλωστε, εμπιστεύτηκε τη διαθήκη των Ευαγγελίων. «Ώμοσα» Επειδή από αυτόν προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, για τον λόγο αυτό ο Θεός τήρησε αξιόπιστα τις υποσχέσεις Του προς αυτόν. «Έως του αιώνος» Εννοεί την Παρθένο και Θεοτόκο, διότι κατάγεται από τον Δαβίδ, και αυτή παραμένει στους αιώνες των αιώνων ανεξάλειπτη. «Και οικοδομήσω» Εννοεί τον Χριστό, διότι έχει ως θρόνο του την Παρθένο και διότι υπάρχει αιώνια.

Συνέσεως, του Αιθάμ του Ισραηλίτη. Ψαλμός 88ος. 1. Αυτός ο ψαλμωδός είναι διαφορετικός από εκείνον που φανερώνεται μέσω της επιγραφής του ογδοηκοστού εβδόμου ψαλμού. Διότι εκείνος ονομάζεται Αιμάν, ενώ αυτός Αιθάμ. Ίσως όμως είναι συγγενείς ή συμπολίτες· γι' αυτό και καθένας από αυτούς ονομάστηκε Ισραηλίτης, λαμβάνοντας αυτή την ονομασία είτε από τον τόπο είτε από τη συγγένεια. «Συνέσεως» έχει επιγραφεί και ο παρών ψαλμός· διότι τα όσα περιλαμβάνονται στην παρούσα προφητεία αναφέρονται σε μεγάλα ζητήματα και στη σύνεση που μας δόθηκε περί του Θεού. «Τα ελέη σου, Κύριε, στον αιώνα θα ψάλλω». Ως αιώνα εννοεί τον παρόντα. Εδώ δεν υπέδειξε ένα μονοειδές έλεος, αλλά πολλά είδη φιλανθρωπίας προς εμάς, το βάπτισμα, τη μετάνοια, την ελεημοσύνη, τα οποία αν χρησιμοποιήσει το καθένα ο αμαρτωλός, δύναται να επιτύχει το έλεος και τη συμπάθεια. «Σε γενεά και γενεά θα αναγγείλω την αλήθειά σου με το στόμα μου». Σε γενεά και γενεά, δηλαδή στην παρούσα και στη μέλλουσα· διότι και στις δύο διηγούμαστε την αλήθεια του Θεού, τώρα μεν μαθαίνοντάς την από τη θεόπνευστη Γραφή, αργότερα δε παραλαμβάνοντάς την μέσα από τα ίδια τα πράγματα και βλέποντας την αλήθεια να λάμπει σαφής στο δικό μας κριτήριο, όταν ο καθένας λαμβάνει την ανταπόδοση των δικών του έργων. Αλλά για ποιο λόγο αποδίδει το μεν έλεος στον παρόντα αιώνα, την δε αλήθεια και στον παρόντα και στον μέλλοντα, το αποδεικνύουν τα επόμενα.

Μετά τον Ασάφ, ανέφεραν ότι υπάρχει ψαλμός και του Αιθάμ του Ισραηλίτη. Άραγε λοιπόν μόνο ο Αιθάμ ήταν Ισραηλίτης, ή και ο Δαβίδ, και οι υιοί Κορέ, και ο Ασάφ, και ο Σολομών, και ο Μωυσής, τους οποίους περιέχει το εβραϊκό κείμενο, όπως λέγεται, ότι δηλαδή έχουν συνθέσει τους ψαλμούς; Είναι σαφές ότι και αυτοί είναι Ισραηλίτες. Έπειτα, άραγε υπήρξε μόνο ένας Αιθάμ Ισραηλίτης σε όλες τις φυλές; Δεν το νομίζω. Διότι, εάν εξετάσεις τη γενεαλογία των δώδεκα φυλών στο βιβλίο των Παραλειπομένων, θα βρεις πολλούς που καλούνταν με αυτό το όνομα, και είναι προφανές ότι όλοι τους ήταν Ισραηλίτες. Τι σημαίνει, λοιπόν, μια τέτοια επιγραφή του ψαλμού; Ας έλθουμε και πάλι στην ερμηνεία του ονόματος. Έτσι, λοιπόν, έχει η επιγραφή:

«Συνέσεως Αιθάμ τω Ισραηλίτη», δηλαδή ο ψαλμός, στον οποίο τίθεται αυτή η επιγραφή, αφορά είτε τη σύνεση των αγίων, οι οποίοι είναι υψηλοί στη διάνοια και αποτελούν σπέρμα Θεού, είτε τον Ύψιστο που έσπειρε στους αγίους τη χάρη Του. Διότι το όνομα Αιθάμ ερμηνεύεται «υψηλός», ενώ το Ισραηλίτης ερμηνεύεται «σπορά Θεού». Επομένως, αυτά πρέπει να τα εκλάβουμε είτε ως αναφερόμενα στον Υιό του Θεού —και για τον λόγο αυτόν γνωρίζουμε ότι ο ψαλμός έχει ειπωθεί για Εκείνον— είτε στους αγίους Του, οι οποίοι είναι υψηλοί στη διάνοια και στους οποίους έχει σπαρεί η θεία Του χάρη.

Ψαλμός 88. Συνέσεως του Αιθάμ του Ισραηλίτη. Σε συμφωνία με τον προηγούμενο ψαλμό, και ο παρών περιγράφει ρητά την ευδοκία του Πατρός και το πάθος του Υιού, και όσα λέγονται, αν και αναφέρονται στο πρόσωπο του Δαβίδ, στην πραγματικότητα νοούνται για τον Χριστό. «Τα ελέη σου, Κύριε, στον αιώνα θα υμνώ».