Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:11

Δυνατός είσαι, Κύριε, και η αλήθεια σου σε περιβάλλει· εσύ κυριαρχείς στη δύναμη της θάλασσας. Ο λόγος καταδεικνύει ότι αυτός που έλαβε τη μορφή του δούλου είναι εκείνος που εξ αρχής δημιούργησε το υγρό στοιχείο· και αυτός είναι που έθεσε την άμμο ως όριο στη θάλασσα, και της είπε: Μέχρι εδώ θα έλθεις, και δεν θα το υπερβείς. Απέδειξε δε ότι αυτό είναι αληθές, όταν επιτίμησε και τη θάλασσα και τους ανέμους, την ώρα που συνέπλεε με τους μαθητές. Τον δε σάλο των κυμάτων της εσύ τον καταπραΰνεις. Εσύ ταπείνωσες τον υπερήφανο ωσάν τραυματία. Διότι αυτός είναι που έδεσε τον ισχυρό και υπερήφανο, και έδωσε στους δικούς του την εξουσία να πατούν επάνω σε όφεις και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.

Αλλά οι άλλοτε ασθενείς, λέει, και σαν ριγμένοι στη γη, λαμβάνοντας τον δικό μου βραχίονα για σωτηρία, θα κερδίσουν την απροσδόκητη ελπίδα. Και βραχίονα του Πατρός η Ιερή Γραφή ονομάζει παντού τον Υιό. Διότι είναι δύναμή Του. Εάν πάλι κάποιος θα ήθελε να εννοήσει τον βραχίονα του ίδιου του Υιού, στον οποίο θα στηρίζεται η ελπίδα των εθνών που καλούνται σε σωτηρία, θα κατανοήσει τη θεοπρεπή και εξαίσια δύναμή Του, δια της οποίας, αφού συνέτριψε τον Σατανά και τους κοσμοκράτορες του κόσμου τούτου, έσωσε αυτούς που προέρχονται από τα έθνη. Διότι ο Ίδιος είπε: «Ή πώς μπορεί κάποιος να εισέλθει στην οικία του ισχυρού και να αρπάξει τα σκεύη του, εάν πρώτα δεν δέσει τον ισχυρό, και τότε να διαρπάσει τα σκεύη του;» Είπε δε και ο Δαβίδ: «Εσύ ταπείνωσας τον υπερήφανο σαν τραυματία, και με την ισχύ του βραχίονά Σου διασκόρπισας τους εχθρούς Σου.» Ελπίδα λοιπόν και οδός σωτηρίας έγινε ο Χριστός όχι μόνο για όσους προέρχονται από τον Ισραήλ, αλλά και για όλα τα έθνη· τον οποίο μάλιστα προσμένουν με υπομονή τα νησιά. Και ως νησιά, νομίζω, ονομάζει τις εκκλησίες των εθνών, οι οποίες, σαν να βρίσκονται στη μέση της θάλασσας, χτυπημένες από τις επιθέσεις των πειρασμών σαν από κύματα, αποκομίζουν το στεφάνι της ευδοκίμησης διαμέσου της υπομονής. Διότι η υπομονή κατεργάζεται τη δοκιμή, η δοκιμή την ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει.

Και αυτή, μόλις τον έλαβε, κατευνάζεται, απλώνει γαλήνη και δίνει στους ναυτικούς την ελπίδα της σωτηρίας· και το ότι παντού υπακούει στα θεία νεύματα και υπηρετεί γοργά τα δεσποτικά προστάγματα, φαινόταν από τα ίδια τα πράγματα. <Και φοβήθηκαν οι άνδρες τον Κύριο με φόβο μεγάλο, και πρόσφεραν θυσίες στον Κύριο και έταξαν τάματα.> Ωφελήθηκαν πάρα πολύ, και πιστεύουν ότι ο κατά φύσιν Θεός είναι ένας, αν και ήταν παραδομένοι σε αλλόκοτη πλάνη και νόμιζαν ότι υπάρχουν αμέτρητοι θεοί ανά τον κόσμο. Γι' αυτό προσφέρουν θυσία στον κατά φύσιν και μόνο και αληθινό Θεό, εγκαταλείποντας τους δικούς τους και αποχαιρετώντας αυτούς που τιμούνταν από απάτη και υπέκλεπταν τη δόξα που πρέπει στον Θεό. Υπόσχονται μάλιστα και τάματα, αν και συνήθιζαν να το κάνουν αυτό στους θαλάσσιους δαίμονες. Διότι οι Έλληνες νομίζουν ότι και η εξουσία της θάλασσας έχει ανατεθεί σε κάποιον Ποσειδώνα· επειδή όλα τα δικά τους είναι μύθοι, φλυαρία και φοβερή παραφροσύνη. Εμείς όμως, δοξάζοντας τον κατά φύσιν Θεό, σε Αυτόν λέμε αληθινά: «Εσύ δεσπόζεις στην εξουσία της θάλασσας, και τον σάλο των κυμάτων της εσύ καταπραΰνεις. Δικοί σου είναι οι ουρανοί και δική σου είναι η γη· την οικουμένη και το πλήρωμά της εσύ τα θεμελίωσες». <Και πρόσταξε ο Κύριος ένα μεγάλο κήτος να καταπιεί τον Ιωνά.>

Ψαλμός ΠΗ'. <Έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου.> (F f. 147, K f. 158 b) Έχει εγερθεί από το σπέρμα του, κατά σάρκα, ο Χριστός, και από τη φυλή του Ιούδα, από την οποία καταγόταν και ο ίδιος ο μακάριος Δαβίδ. <Με τον βραχίονα της δυνάμεώς σου.> (F f. 148 b) Και βραχίονα του Πατρός ονομάζει τον Υιό· διότι μέσω αυτού ενεργεί τα πάντα, ακριβώς όπως και εμείς οι ίδιοι συνηθίζουμε να κάνουμε τα πάντα με το δικό μας χέρι. <Κύριε, στο φως του προσώπου σου θα πορευθούν.> (F f. 148 b) Θα πορευθούν στο φως, το οποίο εκπέμπεται μέσω του Πνεύματος από το πρόσωπό σου, δηλαδή τον Υιό σου. Διότι το Άγιο Πνεύμα μας οδηγεί σε καθετί που πρέπει να πράττουμε μέσα στο φως. <Στο όνομά σου θα αγαλλιάσουν.> (F f. 148 b, K f. 159) Διότι πάντοτε μας στεφανώνει το καλό όνομα του Χριστού, το οποίο έχει επικληθεί σε εμάς· διότι ονομαστήκαμε Χριστιανοί χάρη στον Χριστό. [<Διότι το χέρι μου θα τον συνδράμει, και ο βραχίονάς μου θα τον ενισχύσει.> Ο Σωτήρας έλεγε: «Τα έργα τα οποία μου έδωσε ο Πατέρας για να τα κάνω· αυτά τα έργα που εγώ κάνω μαρτυρούν για εμένα, ότι αυτός με απέστειλε.» Και πάλι: «Από τον εαυτό μου δεν λέω τίποτα· αλλά ο Πατέρας, ο οποίος μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα.»]

Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, ποιος είναι όμοιος με εσένα; Δυνατός είσαι, Κύριε, και η αλήθειά σου σε περιβάλλει. Εσύ δεσπόζεις επί της δυνάμεως της θάλασσας, και την ταραχή των κυμάτων της εσύ την καταπραΰνεις. Εσύ ταπείνωσας τον υπερήφανο σαν τραυματία· με τον βραχίονα της δυνάμεώς σου διασκόρπισες τους εχθρούς σου. Και με αυτά, δεν αφήνει κανένα από τα δημιουργήματα να θεωρείται όμοιο με τον θεολογούμενο Υιό του Θεού· διότι αυτός είναι ο δυνατός, και ο Θεός των δυνατών, και ο Κύριος των ίδιων των δυνάμεων, ώστε κανείς να μην μπορεί να του φέρει αντίρρηση, ούτε να αντισταθεί στη βουλή του. Γι' αυτό αυτός ομιλεί και πράττει τα πάντα, επειδή είναι ο μόνος δυνατός. Διότι η φράση «Ποιος είναι όμοιος με εσένα;» και εδώ δεν χρησιμοποιείται με την έννοια του σπάνιου, αλλά με την έννοια του απόλυτα ανύπαρκτου (του μηδενός). Λέει, λοιπόν, ότι κανείς δεν είναι όμοιος με αυτόν για τον οποίο κυριολεκτείται αυτός ο χαρακτηρισμός, αντιπαραβάλλοντας σε αυτόν τους υιούς του Θεού που αναφέρθηκαν πιο πάνω. Διότι τα παρόντα έχουν το ίδιο νόημα με τα προηγούμενα, στα οποία είχε ειπωθεί: «Διότι ποιος μέσα στις νεφέλες θα εξισωθεί με τον Κύριο, ή ποιος θα ομοιωθεί με τον Κύριο ανάμεσα στους υιούς του Θεού;». Και τώρα, λοιπόν, η φράση «Ποιος είναι όμοιος με εσένα;», λέει, σημαίνει ότι είσαι δυνατός, και ότι η αλήθεια των λόγων σου, καθώς και οι υποσχέσεις σου, βρίσκονται γύρω από εσένα και κοντά σε εσένα.

Και όπως ακριβώς χαλιναγώγησες τα κύματα και τις απειλές της θάλασσας με το πρόσταγμά σου, και καταπράυνες τα υψώματά της, καθώς και τις ορμές και τους θυμούς της· έτσι και με τις αόρατες δυνάμεις, εάν κάποιες τυχόν υπάρξουν εχθρικές και αντίθετες στη βουλή της πρόνοιάς σου, και αυτές, ως ο μόνος και πανίσχυρος υπεράνω όλων, τις διασκόρπισες. Και τον άρχοντα και τύραννό τους, ο οποίος είναι αλαζόνας και υπερήφανος, τον άρχοντα αυτού του αιώνα, εσύ με τη δική σου δύναμη τον ταπείνωσες και τον τραυμάτισες, πατάσσοντάς τον με τη ρομφαία τη μεγάλη και τη φοβερή, σύμφωνα με την προφητεία που αναφέρει: «Θα επιφέρει ο Κύριος τη ρομφαία τη μεγάλη και την ισχυρή εναντίον του δράκοντα, του σκολιού φιδιού που τρέπεται σε φυγή· και θα εξοντώσει τον δράκοντα που βρίσκεται μέσα στη θάλασσα».

Και επειδή ακριβώς ένας άλλος προφήτης δίδαξε ότι αυτός ο τραυματισμένος δράκοντας διατρίβει στη θάλασσα, λέγοντας: «Αυτή η θάλασσα είναι μεγάλη και ευρύχωρη. Εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα. Αυτός ο δράκοντας που έπλασες για να τον εμπαίζεις»· πρόσεξε μήπως και ο παρών λόγος αινίχθηκε αυτήν ακριβώς τη θάλασσα, λέγοντας: «Εσύ δεσπόζεις στη δύναμη της θάλασσας, και εσύ καταπραΰνεις τον σάλο των κυμάτων της»· με αυτά, λοιπόν, συνέδεσε το, «Εσύ ταπείνωσας τον υπερήφανο σαν τραυματία· με τον βραχίονα της δύναμής σου σκόρπισες τους εχθρούς σου». Διότι φαίνεται να ονομάζει θάλασσα τον τόπο των αντικείμενων δυνάμεων, δηλαδή των δαιμόνων και των πονηρών πνευμάτων. Γι' αυτό και επισύναψε στον λόγο περί της θάλασσας τα όσα αφορούν τον τραυματία και τους εχθρούς του Θεού, υποδηλώνοντας ξεκάθαρα τις αντικείμενες δυνάμεις και τον άρχοντά τους. Και σε άλλον ψαλμό, εξάλλου, έχει ειπωθεί: «Εσύ συνέτριψες τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στο νερό. Εσύ συνέτριψες το κεφάλι του δράκοντα, τον έδωσες ως τροφή στους λαούς των Αιθιόπων»· και στον Ιώβ: «Θα σύρεις τον δράκοντα με το αγκίστρι, θα περάσεις θηλιά γύρω από τη μύτη του, και με κρίκο θα τρυπήσεις το χείλος του».

Θα σου μιλήσει άραγε με δέηση και ικεσία με μειλίχιο τρόπο, και θα τον λάβεις ως αιώνιο δούλο; Και στη συνέχεια προσθέτει: Αυτός δε είναι βασιλιάς όλων όσων βρίσκονται στα ύδατα. Ομοίως έχει ειπωθεί για τον ίδιο δράκοντα από το πρόσωπο του Κυρίου προς τον Ιώβ: Δεν φοβήθηκες, ότι έχει ετοιμαστεί για εμένα στο χώμα; Και μέσω των προκειμένων το θείο Πνεύμα αναγκαίως μνημόνευσε αυτά, διδάσκοντας την κάθοδο του Μονογενούς Υιού του Θεού μέχρι την προαναφερθείσα θάλασσα. Αφού, λοιπόν, θεολόγησε προηγουμένως γι' αυτόν, και αφού ανέφερε την πρώτη του διαμονή ανάμεσα στους αγίους, ποιος δηλαδή είναι, και με ποιους και μέσα σε ποια πράγματα πορεύεται, στη συνέχεια αποδεικνύει ότι ακριβώς αυτός θα κυριαρχήσει και στη θάλασσα που μας υποδείχθηκε, και θα ταπεινώσει τον τραυματία που βρίσκεται μέσα σε αυτήν, και με τον βραχίονα της δύναμής του θα διασκορπίσει όλους τους εχθρούς του. Και λέει αυτά αναγκαίως· διότι, αφού προείπε, «Δυνατός είσαι, Κύριε, και η αλήθειά σου βρίσκεται ολόγυρά σου», παρουσιάζει με τα ίδια τα έργα πώς ο Κύριος είναι δυνατός προς επιβεβαίωση της αλήθειάς του, προκειμένου να αποδείξει ως αληθινές τις υποσχέσεις που δόθηκαν προς τον Δαβίδ.

Εσύ εξουσιάζεις τη δύναμη της θάλασσας των παθών, καθώς εσύ καταπραΰνεις τη μανία της έξωθεν και τον σάλο αμφοτέρων των κυμάτων· εσύ ταπείνωσας, σαν τραυματία που ογκώνεται εναντίον μας, τον υπερήφανο εχθρό και λογισμό· με τον βραχίονα της δύναμής σου διασκόρπισες τους Ιουδαίους εχθρούς σου. Δικοί σου είναι οι ουρανοί, και ως θρόνος και ως δημιούργημα, και δική σου είναι η γη, και ως κατοικία και ως υποπόδιο για σένα που ενανθρώπησες· τη σημερινή οικουμένη και τη μέλλουσα, εσύ τις στερέωσες· τον σκληρό και αδιάβατο βορρά και την απέραντη θάλασσα, εσύ τα θεμελίωσες· το Θαβώρ και το Αερμών, τα όρη, στο όνομά σου αγαλλίασαν σήμερα ευφραινόμενα, βλέποντάς σε να μεταμορφώνεσαι πάνω τους και να λάμπεις πιο πολύ και από τον ήλιο».

«Εσύ εξουσιάζεις»: Μπορεί κανείς να εννοήσει και τη μεγάλη θάλασσα· αναφέρεται όμως και στη θάλασσα της ζωής, επειδή είναι πολυτάραχη και βρίσκεται σε κλυδωνισμό. «Και τον κλυδωνισμό»: Και την πρώτη και τη δεύτερη ο Χριστός είναι αυτός που τις συγκρατεί, καταπραΰνοντας την τρικυμία και των δύο. «Εσύ ταπείνωσας»: Τον διάβολο και όσους τον μιμούνται στην υπερηφάνεια· όπως ο σφαγιασμένος που κείτεται νεκρός, έτσι ακριβώς πέφτουν και οι υπερήφανοι. «Και με τον βραχίονα»: Διότι, με τον βραχίονα του Πατρός ως δύναμη και σοφία του Θεού· διότι με αυτόν σκορπίστηκαν οι δαίμονες και όσοι τους μιμήθηκαν. «Δικοί σου είναι»: Δηλαδή, και στους ουρανούς και στη γη εσύ βασιλεύεις, και στους αισθητούς ουρανούς και στους νοητούς, και στην αισθητή γη και στη νοητή. «Την οικουμένη»: Διότι εννοεί ολόκληρη την οικουμένη μαζί με τους κατοίκους της. Αναφέρεται όμως και στη μέλλουσα οικουμένη, όπως λέει ο Απόστολος, για την οποία και ομιλούμε. «Τον βορρά»: Διότι εσύ κατένειμες τους ανέμους στη θάλασσα, για να δώσεις ενέργεια και μέσα στα ύδατα.

Διότι λέγει: Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα. Και τον χωράει, ως μέγας που είναι, τον μέγα, και ως δυνατός τον δυνατό. Για τον λόγο αυτόν, λέγοντας προς τον Πατέρα «Δυνατός είσαι, Κύριε», έπειτα πρόσθεσε: «Και η αλήθειά σου είναι γύρω σου»· για να μάθεις ότι ο Πατέρας είναι μέγιστος και δυνατός, και κανείς δεν μπορεί να παραβληθεί με αυτόν· όμως ο Υιός είναι ίσος με αυτόν, ώστε να λέγεται ότι βρίσκεται και γύρω του. «Εσύ δεσπόζεις επί της δυνάμεως της θάλασσας, και τον σάλο των κυμάτων της εσύ καταπραΰνεις». Μεταφέροντας τη δοξολογία του Θεού από τα αόρατα στα ορατά, αναγκαίως μνημόνευσε τη θάλασσα ως κάτι το φοβερό· της οποίας σε τέτοιο βαθμό δεσπόζει, ώστε έθεσε την άμμο ως όριό της· και πραΰνει τον σάλο της και καταστέλλει τα κύματα, συγκρατώντας τους ανέμους, οι οποίοι φυσώντας την ταράζουν. «Εσύ ταπείνωσας τον υπερήφανο σαν τραυματία». Εννοεί τον διάβολο· διότι εξαιτίας της υπερηφάνειάς του έγινε τραυματίας, και για τον λόγο αυτόν, αφού κατακρημνίστηκε από τους άνω τόπους στη γη, έχει ταπεινωθεί, ώστε να καταπατείται και να συντρίβεται από τα πόδια των αγίων· όπως ακριβώς έγραφε ο Παύλος στους Ρωμαίους: «Ο δε Θεός της ειρήνης θα συντρίψει γρήγορα τον Σατανά κάτω από τα πόδια σας». «Με τον βραχίονα της δυνάμεώς σου διασκόρπισες τους εχθρούς σου». Βραχίονας της δυνάμεως του Θεού είναι ο Χριστός.

Ποια; Διότι πολλά είδη ταπεινώσεως αναφέρονται στη θεόπνευστη Γραφή· και άλλοτε μεν εννοεί τη μετριοφροσύνη της προαιρέσεως· «Διότι μάθετε», λέγει ο Χριστός, «ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά»· άλλοτε δε, την ταπείνωση που προέρχεται από την παιδαγωγία για τη δική μας διόρθωση· γι' αυτό λέγει ο Δαβίδ: «Καλό είναι για μένα ότι με ταπείνωσες»· άλλοτε πάλι, εκείνη που προέρχεται από τιμωρία, εξαιτίας της οποίας ο τιμωρηθείς γίνεται επονείδιστος· όπως όταν λέγει για τον διάβολο: «Εσύ ταπείνωσες τον υπερήφανο σαν τραυματία». Αυτήν την ταπείνωση απεύχεται για τον άνθρωπο, ώστε να μην αποβληθεί και αυτός από τον Θεό, όπως ακριβώς αποβλήθηκε εκείνος· γι' αυτό ο Σύμμαχος, αντί για την ταπείνωση, απέδωσε τον όρο «καταδίκη». Αφού δε προσευχήθηκε αυτά ο προφήτης, ακολούθως παραθέτει τα εξής, παρουσιάζοντας τον Θεό να αποκρίνεται:

Η αγάπη είναι χορηγός προφητείας· η αγάπη παρέχει θαύματα· η αγάπη είναι άβυσσος ελλάμψεως. Η αγάπη είναι πηγή πυρός· όσο αναβλύζει, τόσο καταφλέγει εκείνον που διψά· η αγάπη είναι η στάση των αγγέλων· η αγάπη είναι η προκοπή των αιώνων. Ανάγγειλέ μας, ω ωραία μεταξύ των αρετών, πού ποιμαίνεις τα πρόβατά σου, πού κατασκηνώνεις το μεσημέρι; Φώτισέ μας, πότισέ μας, οδήγησέ μας, χειραγώγησέ μας, επειδή πλέον επιθυμούμε να ανέλθουμε προς εσένα. Διότι εσύ δεσπόζεις στα πάντα. Και τώρα έχεις σαγηνεύσει την ψυχή μου, και δεν μπορώ να συγκρατήσω τη φλόγα σου, γι' αυτό, αφού σε υμνήσω, πορεύομαι: Εσύ δεσπόζεις στην ορμή της θάλασσας, και τον σάλο των κυμάτων της εσύ τον καταπραΰνεις και τον νεκρώνεις· εσύ ταπεινώνεις ως τραυματία τον υπερήφανο λογισμό· με τον βραχίονα της δυνάμεώς σου διεσκόρπισες τους εχθρούς σου, και καθιστάς ακαταμάχητους τους εραστές σου. Επείγομαι δε να μάθω πώς σε είδε ο Ιακώβ στηριγμένη πάνω στην κλίμακα.

«Εσύ ταπείνωσες» μέσω εμού «σαν τραυματία τον υπερήφανο» και αποστάτη διάβολο «με τον βραχίονα της δυνάμεώς σου», εμένα, «διασκόρπισες τους εχθρούς σου. Δικοί σου είναι οι ουρανοί και δική σου είναι η γη· την οικουμένη και το πλήρωμά της» μέσω εμού του Λόγου σου «εσύ τα θεμελίωσες. Τον βορρά και τη θάλασσα», δηλαδή τον νότο, «εσύ τα έκτισες. Το Θαβώρ και το Ερμών στο όνομά σου θα αγαλλιάσουν», επιμαρτυρώντας ότι δικός σου Υιός είναι και αυτός που βαπτίζεται στην περιοχή του Ερμών στον Ιορδάνη, και αυτός που μεταμορφώνεται στο Θαβώρ. «Έλεος και αλήθεια», ο δικός σου Υιός, «προπορεύεται προ του προσώπου σου» για την ανάπλαση του κόσμου, έστω και αν και προ του προσώπου του Χριστού προπορεύτηκε εκείνος που ετοίμαζε τις οδούς, ο Ιωάννης. «Τότε», λέει, «μίλησες σε όραμα στους υιούς σου και είπες: Έθεσα βοήθεια σε δυνατό, ύψωσα εκλεκτό από τον λαό μου». Διότι ο Χριστός είχε μεν εκ φύσεως την εξουσία, ως Θεός, προστέθηκε δε σε αυτόν βοήθεια από τον Πατέρα στη μορφή του δούλου. Διότι υψώθηκε βέβαια και ο Δαβίδ και δοξάστηκε, αλλά ως τύπος του Χριστού, ενώ ο Χριστός, υψωθείς στον σταυρό και έχοντας θανατώσει τον θάνατο διά του θανάτου του, υψώνεται και μεγαλύνεται από όλους ως Θεός. «Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, με το άγιό μου έλαιο τον έχρισα». Δούλος του Θεού κατ' ουσίαν είναι ο Δαβίδ, χριστός δε όχι κατ' ουσίαν, αλλά κατ' οικονομίαν.