Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:15

Αν, βέβαια, και η ερμηνεία των ονομάτων συμβάλλει σε κάτι στην κατανόηση των όσων εξετάζουμε, εσύ ο ίδιος θα το διαπιστώσεις. Δικός σου είναι ο βραχίονας με δύναμη· ας κραταιωθεί το χέρι σου, ας υψωθεί η δεξιά σου. Δικαιοσύνη και κρίση είναι το θεμέλιο του θρόνου σου. Έλεος και αλήθεια θα προπορεύονται προ του προσώπου σου. Και αυτά έχουν παραληφθεί για τη δοξολογία του Μονογενούς Θεού, τα οποία ο Ακύλας ερμήνευσε με μεγαλύτερη σαφήνεια, αποδίδοντάς τα με τον εξής τρόπο: Δικός σου είναι ο βραχίονας με δύναμη· αήττητο είναι το χέρι σου, υψηλή η δεξιά σου· δικαιοσύνη και κρίση αποτελούν τη βάση του θρόνου σου. Και κατ' ανάγκην συμπεριέλαβε αυτές τις θεοπρεπείς αρετές στη θεολογία εξαιτίας των υποσχέσεων του Θεού προς τον Δαβίδ. Διότι τίποτα, λέει, δεν πρόκειται να αντισταθεί στη βουλή σου· καθώς, μαζί με τη θέληση, διαθέτεις και τη δύναμη, ως Θεός και δεσπότης των όλων. Διότι δικός σου είναι ο μέγας βραχίονας και η δύναμη και η εξουσία επί πάντων, όπως και το κραταιωμένο χέρι και η ύψιστη δεξιά, ενώ ο θρόνος της βασιλείας σου, όπως ακριβώς οι θρόνοι των επίγειων βασιλέων κατασκευάζονται από πολύτιμη ύλη, έτσι και αυτός ο ίδιος έχει κατασκευαστεί από εκείνα που αρμόζουν σε εσένα, τον Θεό.

Θεοπρεπείς, λοιπόν, αρετές, η δικαιοσύνη και η κρίση, κατακοσμούν τον θρόνο σου. Γι' αυτό, εφόσον υπάρχουν σε εσένα τον Θεό τόσες δυνάμεις, η αλήθεια των υποσχέσεών σου προπορεύεται ομαλά και ανεμπόδιστα, αφού κανείς δεν μπορεί να εμποδίσει τις αποφάσεις σου, για τις οποίες ορκίστηκες στον Δαβίδ, έχοντας δώσει σε αυτόν τις διατυπωμένες υποσχέσεις με έλεος και χάρη. Αντί δε της φράσεως, «Δικαιοσύνη και κρίση αποτελούν την ετοιμασία του θρόνου σου», σύμφωνα με τον Ακύλα, έχει λεχθεί, «Δικαιοσύνη και κρίση αποτελούν το έδρασμα του θρόνου αυτού»· ο δε Σύμμαχος λέει ότι η ίδια η βάση είναι η δικαιοσύνη και η κρίση.

Ποιος είναι λοιπόν ο τρόπος, το δίδαξε το ίδιο το θείο Πνεύμα μέσα από τα προηγούμενα, στα οποία είχε λεχθεί: «Στον ουρανό θα ετοιμαστεί η αλήθεια σου»· και πάλι: «Θα δοξάσουν οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου, Κύριε, και την αλήθειά σου σε εκκλησία αγίων»· και πάλι: «Δυνατός είσαι, Κύριε, και η αλήθεια σου σε περιβάλλει»· και ξανά: «Έλεος και αλήθεια θα προπορεύονται μπροστά από το πρόσωπό σου». Διότι όλα αυτά αποδεικνύουν ότι οι επαγγελίες του Θεού δεν διαψεύδονται, αλλά εκπληρώνονται σύμφωνα με τους τρόπους που Εκείνος γνωρίζει. Διότι λέει, «Στον ουρανό θα ετοιμαστεί η αλήθεια σου», δηλώνοντας σαφώς ότι οι επαγγελίες του Θεού είναι επουράνιες και θείες. Και τα αποτελέσματα αυτών των λόγων παρουσιάστηκαν εκπληρωμένα μέσω του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, ο οποίος γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ· διότι η βασιλεία και ο θρόνος Του δεν ήταν ανθρώπινος, ούτε προερχόταν από τον κόσμο αυτό.

Ε΄. Το καθένα από αυτά αποτελεί μια οδό σωτηρίας, που οπωσδήποτε οδηγεί σε κάποια από τις αιώνιες και μακάριες μονές· επειδή, όπως ακριβώς υπάρχουν διάφορες επιλογές βίου, έτσι υπάρχουν και πολλές κατοικίες κοντά στον Θεό, οι οποίες μοιράζονται και κατανέμονται στον καθένα σύμφωνα με την αξία του. Ας κατορθώσει λοιπόν ο ένας τη μία αρετή, ο άλλος την άλλη, άλλος περισσότερες και άλλος όλες, αν είναι δυνατόν· αρκεί μόνο να πορεύεται, να επιθυμεί την πρόοδο και να ακολουθεί κατά πόδας Εκείνον που οδηγεί και κατευθύνει σωστά, και που μέσα από τη στενή οδό και πύλη τον φέρνει στην ευρυχωρία της εκεί μακαριότητας. Αν όμως πρέπει, υπακούοντας στον Παύλο και στον ίδιο τον Χριστό, να θεωρούμε την αγάπη ως την πρώτη και μεγαλύτερη από τις εντολές, ως την ανακεφαλαίωση του νόμου και των προφητών, βρίσκω ότι το πιο σπουδαίο μέρος της είναι η φιλοπτωχία, καθώς και η ευσπλαχνία και η συμπάθεια προς τον συνάνθρωπο. Διότι με τίποτε άλλο από όλα δεν ευαρεστείται τόσο ο Θεός, όσο με το έλεος, επειδή δεν υπάρχει τίποτα πιο οικείο από αυτό στον Θεό, του οποίου προπορεύονται το έλεος και η αλήθεια, και στον οποίο πρέπει να προσφέρουμε το έλεος πριν από την κρίση· και σε κανένα άλλο πράγμα δεν ανταποδίδεται περισσότερο η φιλανθρωπία του Θεού παρά στη δική μας φιλανθρωπία, από Εκείνον που ανταποδίδει δίκαια και ο οποίος τοποθετεί στον ζυγό και στο σταθμά το έλεος.

Ποιος από όσους γνωρίζουν τα σχετικά με αυτόν τον Παλαμά, ακούγοντας αυτά, δεν θα χαρακτηρίσει αυτούς ως πατέρες του ψεύδους, τόσο εκείνον που τα γράφει όσο και εκείνον προς τον οποίο τα γράφει και τα αφιερώνει, οι οποίοι, έχοντας την εντύπωση πως αν διατυπώσουν συμφώνως το ψεύδος δεν θα καταστούν οι ίδιοι περιφανείς ψεύτες αλλά το ψεύδος θα γίνει αλήθεια; Ή, αν δεν συμβεί αυτό —καθώς είναι παντελώς αδύνατον—, θα φανεί τουλάχιστον ότι θα παραπλανήσει τους αναγνώστες εξαιτίας του κύρους εκείνων που τα λέγουν, και κατέδειξαν τους εαυτούς τους ολοφάνερα αντίθετους προς Εκείνον στον οποίο λέει ο Δαβίδ, «ότι η αρχή των λόγων σου είναι η αλήθεια» και «η αλήθεια θα προπορεύεται προ του προσώπου σου», και του οποίου «όλες οι εντολές είναι αξιόπιστες, στηριγμένες στην αλήθεια και την ευθύτητα». Διότι γι' αυτούς η αρχή των λόγων είναι το ψεύδος· και στη συνέχεια, αναμεμειγμένο με δόλο φτάνει στο τέλος του, προχωρώντας διαρκώς προς το χειρότερο και καταλήγοντας, ας πούμε, σε θεμέλιο εντελώς ασταθές.

Άραγε δεν προκαλείται έκπληξη για όλα αυτά; Πώς η τριετής κόρη παραδίδεται εξ ολοκλήρου σε Εκείνον που με ανώτερη πρόνοια κατευθύνει τα πάντα σχετικά με αυτήν, και κρίνει από μόνη της με σύνεση μεταξύ της φύσης και του δημιουργού της φύσης, και αποδίδει το καλύτερο μερίδιο στον ανώτερο, και προτιμά τον Θεό από τις αγκαλιές του πατέρα και της μητέρας, και θεωρεί τον ναό του Θεού και τον ιεράρχη του προτιμότερο από εκείνα που την τέρπουν στο σπίτι, θεωρώντας τα πάντα ως μηδαμινά, ενώ τον Θεό και τα θεία ως τα πάντα, γι' αυτό και έτρεξε προς αυτά με χαρά; Γι' αυτήν, άραγε, είπε ο προφήτης Δαβίδ προς τον Θεό, «δικαιοσύνη και κρίση είναι η ετοιμασία του θρόνου σου», και «δικαιοσύνη και κρίση είναι το στήριγμα του θρόνου αυτού». Επειδή και αυτή χρημάτισε έμψυχος θρόνος του Θεού, ή μάλλον σε αυτήν και μόνο ανήκει αυτό το αξίωμα (διότι για τις άυλες και ανώτατες αγγελικές τάξεις δεν λέγεται κυρίως με ενιαίο τρόπο)· και μέσω αυτής περισσότερο παρά μέσω εκείνων των θρόνων, το έργο της μεγάλης κρίσης και της απόρρητης δικαιοσύνης έχει επιτευχθεί και έχει φανερωθεί.

Διότι ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού. Ας κραταιωθεί εναντίον των εχθρών σου, και των αισθητών και των νοητών. Δικαιοσύνη: Τότε όταν πρόκειται να κρίνει όλα τα έθνη· διότι ο θρόνος του Θεού είναι γεμάτος από δικαιοσύνη και κρίση. Έλεος και αλήθεια: Διότι η δευτέρα παρουσία έρχεται με πολλή παράταξη και φρικτή δύναμη. Προηγούνται δε το έλεος και η αλήθεια. Το μεν έλεος για να ελεήσει, η δε αλήθεια διότι δεν υπάρχει προσωποληψία στον Θεό. Μακάριος ο λαός: Διότι τότε μακαρίζονται, όσοι δεν έπαψαν να δοξάζουν τον Θεό με προσευχές και ψαλμούς· και μακαρίζονται αξιούμενοι των αμοιβών. Κύριε, στο φως: Όσοι τότε απολαμβάνουν (κομίζονται) τις αμοιβές των έργων, χαίρονται μέσα σε αληθινό φως στους αιώνες των αιώνων. Και στο όνομα: Όλοι οι άγιοι αγάλλονται σε όλον τον αιώνα (όλη την ημέρα). Και στη δικαιοσύνη: Κάνοντας υψηλό τον βίο τους και για αυτό τον λόγο υψούμενοι ένδοξα. Διότι το καύχημα: Ο Χριστός είναι των αγίων· διότι σε αυτόν σεμνύνονται και σε τούτον τον αιώνα και στον μέλλοντα. Και στην ευδοκία: Όλων των πιστών στο θέλημα του Χριστού υψώθηκε το καύχημα και η ισχύς. Διότι του Κυρίου: Τον πιστό λαό, που αποτελείται από τα έθνη, ο Χριστός τον ανέλαβε ως βασιλιάς του Ισραήλ, ως μορφή και όραση του Θεού, που είναι ο Ισραήλ.

Αυτά λέγονται, επειδή μέσω αυτού ο Πατέρας εργάζεται τα πάντα, σαν να ήταν μέσω ενός χεριού. Διότι τα πάντα έγιναν μέσω αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτε απολύτως από όσα έχουν γίνει. Η δικαιοσύνη και η κρίση αποτελούν την ετοιμασία του θρόνου σου. Ποιου θρόνου; Ασφαλώς του μελλοντικού· γι' αυτό ακριβώς έκανε λόγο για ετοιμασία. Διότι από εδώ, με βάση τον τρόπο που εμείς ζούμε, ο Κριτής μας ετοιμάζει για τον εαυτό του δικαιοσύνη και κρίση, προετοιμάζοντας τον δρόμο για τη μελλοντική κρίση σύμφωνα με τις πράξεις του καθενός. Το έλεος και η αλήθεια θα προπορευθούν ενώπιόν σου. Προφθάνει το έλεος, και ακολουθεί εύλογα η αλήθεια. Διότι εάν δεν προτάξει το έλεος, ποιος θα μπορέσει να αντέξει την αλήθεια του Κριτή; Και πώς η αλήθεια επικοινωνεί με το έλεος; Επειδή ο Κριτής δεν ελεεί τους πάντες, αλλά αυτούς οι οποίοι διόρθωσαν με το έλεος όσα αμάρτησαν, είτε μετανοώντας, είτε ελεώντας τον πλησίον. Μακάριος είναι ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό· ως αλαλαγμός ονομάζεται η φωνή των στρατιωτών που έχουν νικήσει στον πόλεμο. Όσοι λοιπόν νίκησαν τον διάβολο, είτε κατορθώνοντας αρετές, είτε μετανοώντας για τα σφάλματά τους, αυτοί γνωρίζουν τον αλαλαγμό, και έχουν εξαιρετικό μακαρισμό, οι μεν επειδή πρόκειται να λάβουν στεφάνια, οι δε επειδή γλιτώνουν τις τιμωρίες. Διότι έχεις μάθει ότι δεν ισχύει μόνο το «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό», αλλά και το «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες».

Δεν νομίζω, αλλά μάλλον ο ιερός λόγος στάθμισε τη γενναιοδωρία και τη μεγαλοπρέπεια όχι με την ποσότητα της υλικής προσφοράς, η οποία είναι εξωτερική, αλλά με τις διαθέσεις και τις προαιρέσεις αυτών που την προσφέρουν. Με τίποτα απολύτως δεν ευαρεστείται ο Θεός τόσο, όσο με το έλεος, διότι δεν υπάρχει τίποτα πιο οικείο από αυτό στον Θεό, ενώπιον του οποίου προπορεύονται το έλεος και η αλήθεια, και στον οποίο πρέπει να προσφέρουμε το έλεος πριν από την κρίση. Διότι με τίποτα άλλο δεν ανταποδίδεται η φιλανθρωπία, όσο με τη φιλανθρωπία, από Εκείνον που ανταποδίδει δίκαια το έλεος με ζυγαριά και σταθμά.

«Αυτός κρίνει τα πέρατα της γης, όντας δίκαιος.» «Μήπως ο Κύριος θα αδικήσει κρίνοντας; Ή αυτός που δημιούργησε τα πάντα θα ανατρέψει το δίκαιο;» «Αυτός που συλλαμβάνει τους σοφούς στη δική τους πανουργία, και ματαιώνει τα σχέδια των πολυπλόκων.» «Κάθισες στον θρόνο, εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη.» «Δίκαιος είναι ο Κύριος, και αγάπησε τις δίκαιες πράξεις· το πρόσωπό του αντίκρισε την ευθύτητα.» «Οι κρίσεις του Κυρίου είναι αληθινές, απόλυτα και συνολικά δίκαιες.» «Αγαπά την ελεημοσύνη και τη δίκαιη κρίση ο Κύριος.» «Γεμάτο δικαιοσύνη είναι το δεξί σου χέρι.» «Η δικαιοσύνη και η δίκαιη κρίση είναι το θεμέλιο του θρόνου σου.» «Κρίση και δικαιοσύνη στον Ιακώβ εσύ εφήρμοσες.» «Ο δίκαιος Κύριος συνέτριψε τους αυχένες των αμαρτωλών.» «Όλα τα έργα του Κυρίου γίνονται με δικαιοσύνη. Η ζυγαριά της δικαιοσύνης προέρχεται από τον Κύριο, και τα έργα του είναι δίκαια σταθμά.» «Πολλοί επιδιώκουν την εύνοια των αρχόντων· αλλά από τον Κύριο απονέμεται το δίκαιο.» «Αυτός που έπλασε κάθε πνοή, αυτός γνωρίζει τα πάντα, και θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.» «Ο Δεσπότης των πάντων δεν θα κάνει διακρίσεις προσώπων, ούτε θα διστάσει μπροστά σε αξιώματα.» —«Από τον Κύριο προέρχονται όλα τα δίκαια.» «Πάρτε δύναμη, μη φοβάστε, ιδού ο Θεός μας ανταποδίδει δίκαιη κρίση.» «Θα υψωθεί ο Κύριος Σαβαώθ μέσα από τη δίκαιη κρίση, και ο άγιος Θεός θα δοξαστεί με τη δικαιοσύνη.» «Έδωσα το Πνεύμα μου σε αυτόν, θα φέρει κρίση στα έθνη· δεν θα κραυγάσει, ούτε θα υψώσει τον τόνο του, ούτε θα ακουστεί η φωνή του έξω.»

Αν πάλι η γέννηση είναι κάτι διαφορετικό από τη γεννητική δύναμη, και η εκπόρευση κάτι διαφορετικό και όχι το ίδιο με την εκπορευτική δύναμη, ούτε η γέννηση του Υιού θα είναι η γεννητική Του δύναμη, ούτε η εκπόρευση του Πνεύματος θα είναι η εκπορευτική Του δύναμη, ούτε ο Υιός θα έχει δύο δυνάμεις, του να γεννά τον εαυτό Του και του να γεννάται από τον Πατέρα, ως ένα και το αυτό, ούτε το Πνεύμα διπλές δυνάμεις, του να εκπορεύει τον εαυτό Του και του να εκπορεύεται προσωπικώς από τον Πατέρα και τον Υιό· διαφορετικά, θα θεωρηθεί ότι υπάρχει μια οκτάδα υποστατικών δυνάμεων στην Τριάδα, εκ των οποίων δύο θα κατέχει το Πνεύμα, και από τρεις ο Πατέρας και ο Υιός. Αλλά, είθε να είσαι ίλεως σε όλους, Εσύ, του οποίου το έλεος και η αλήθεια προπορεύεται!

«Εσύ ταπείνωσες» μέσω εμού «σαν τραυματία τον υπερήφανο» και αποστάτη διάβολο «με τον βραχίονα της δυνάμεώς σου», εμένα, «διασκόρπισες τους εχθρούς σου. Δικοί σου είναι οι ουρανοί και δική σου είναι η γη· την οικουμένη και το πλήρωμά της» μέσω εμού του Λόγου σου «εσύ τα θεμελίωσες. Τον βορρά και τη θάλασσα», δηλαδή τον νότο, «εσύ τα έκτισες. Το Θαβώρ και το Ερμών στο όνομά σου θα αγαλλιάσουν», επιμαρτυρώντας ότι δικός σου Υιός είναι και αυτός που βαπτίζεται στην περιοχή του Ερμών στον Ιορδάνη, και αυτός που μεταμορφώνεται στο Θαβώρ. «Έλεος και αλήθεια», ο δικός σου Υιός, «προπορεύεται προ του προσώπου σου» για την ανάπλαση του κόσμου, έστω και αν και προ του προσώπου του Χριστού προπορεύτηκε εκείνος που ετοίμαζε τις οδούς, ο Ιωάννης. «Τότε», λέει, «μίλησες σε όραμα στους υιούς σου και είπες: Έθεσα βοήθεια σε δυνατό, ύψωσα εκλεκτό από τον λαό μου». Διότι ο Χριστός είχε μεν εκ φύσεως την εξουσία, ως Θεός, προστέθηκε δε σε αυτόν βοήθεια από τον Πατέρα στη μορφή του δούλου. Διότι υψώθηκε βέβαια και ο Δαβίδ και δοξάστηκε, αλλά ως τύπος του Χριστού, ενώ ο Χριστός, υψωθείς στον σταυρό και έχοντας θανατώσει τον θάνατο διά του θανάτου του, υψώνεται και μεγαλύνεται από όλους ως Θεός. «Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, με το άγιό μου έλαιο τον έχρισα». Δούλος του Θεού κατ' ουσίαν είναι ο Δαβίδ, χριστός δε όχι κατ' ουσίαν, αλλά κατ' οικονομίαν.

Και από πού είναι φανερό αυτό; Ο Γαβριήλ το δίδαξε, αναγγέλλοντας τον άρρητο τοκετό στην Παρθένο και διδάσκοντας πόσο σπουδαίος θα είναι αυτός που θα γεννηθεί: «Θα του δώσει», λέει, «Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος». Αλλά αυτή η αλήθεια είναι και «κρίση και δικαιοσύνη». Για ποιον λόγο; Επειδή ο Σωτήρας αποβάλλοντας με αυτήν την αμαρτία και θανατώνοντας τον διάβολο, δεν το έκανε αυτό με υπερβολική ισχύ, ούτε νικώντας με τη δύναμη, αλλά με κρίση και δικαιοσύνη, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Δικαιοσύνη και κρίση είναι το θεμέλιο του θρόνου σου», όπως ακριβώς εμείς στα δικαστήρια καταβάλλουμε τους αντιδίκους με την απόφαση των δικαστών. Γι' αυτό: «Τώρα είναι η κρίση αυτού του κόσμου», λέει, «τώρα ο άρχοντας του κόσμου τούτου θα εκδιωχθεί έξω». Γνωρίζοντας αυτά ο μακάριος Διονύσιος αναφέρει: «η άπειρη φιλανθρωπία της θεαρχικής αγαθότητας, λέει, κατέλυσε την εξουσία που είχε εναντίον μας το αποστατικό πλήθος», δηλαδή των δαιμόνων, «όχι με υπερισχύουσα δύναμη, αλλά σύμφωνα με το λόγιο που μας έχει παραδοθεί μυστικά, με κρίση και δικαιοσύνη».

Και βέβαια, και με άλλον τρόπο, με κάποια κρίση και δικαιοσύνη, ο Κύριος έστησε αυτό το τρόπαιο, και μας έδωσε αυτή την πύλη και την οδό. Διότι δεν άρπαξε τους αιχμαλώτους, αλλά «έδωσε λύτρο» και «έδεσε τον ισχυρό», όχι επειδή είχε μεγαλύτερη δύναμη, αλλά επειδή εκείνος καταδικάστηκε με δίκαιη απόφαση. Και «βασίλευσε στον οίκο του Ιακώβ», καταλύοντας την τυραννία στις ψυχές των ανθρώπων, όχι απλώς επειδή μπορούσε να την καταλύσει, αλλά επειδή ήταν δίκαιο να καταλυθεί. Και αυτό το φανέρωσε ο Δαβίδ στα λόγια του: «Δικαιοσύνη και κρίση είναι η βάση του θρόνου σου.» Και όχι μόνο η δικαιοσύνη άνοιξε διάπλατα αυτές τις πύλες, αλλά και μέσω αυτών η δικαιοσύνη έφτασε στο δικό μας γένος. Διότι στα παλαιότερα χρόνια, πριν έλθει ο Θεός στους ανθρώπους, δεν μπορούσε κανείς να βρει δικαιοσύνη πάνω στη γη. Διότι ο ίδιος ο Θεός «έσκυψε από τον ουρανό» και αναζήτησε, και σε Αυτόν δεν μπορούσε να μείνει κρυφή, αν βέβαια υπήρχε καθόλου, και όμως δεν τη βρήκε: «Διότι όλοι», λέει, «παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν· δεν υπάρχει κανείς που να πράττει το αγαθό, δεν υπάρχει ούτε ένας.»

Στον αδελφό του βασιλέως, τον κύρη Αδριανό. Και βοηθήθηκα από την ασύγκριτη μεγαλειότητά σου και αναζωογονήθηκε η σάρκα μου — και χάρη οφείλεται σε Εκείνον που χαρίτωσε την ψυχή σου, ώστε να προπορεύονται από αυτήν το έλεος και η αλήθεια, με τα οποία έχουμε μάθει ότι οριοθετούνται όλες οι θείες οδοί —, διότι η ψυχή μου είχε λιώσει σαν ιστός αράχνης, και ο βίος μου, σύμφωνα με εκείνο του Ιώβ, ήταν ελαφρύτερος από τον λόγο και κατά τον Ωσηέ η παρηγοριά κρύφτηκε από τα μάτια μου, όταν οι υιοί της απείθειας, και γι' αυτό και της απώλειας, οι άστοργοι και άσπονδοι και ασύνθετοι — γιατί είναι καλό να ονομάζονται με τα λόγια του Παύλου και του Πνεύματος — αγάπησαν μεν όλα τα λόγια καταποντισμού της δόλιας γλώσσας, και τέντωσαν το τόξο τους, πράγμα πικρό, για να κατατοξεύσουν στα κρυφά τον άμωμο και μάλιστα τον κατετόξευσαν και πρόσθεσαν πόνο στις πληγές μου. Εσύ όμως με ανέλαβες και δεν έκανες τους εχθρούς μου να χαρούν εις βάρος μου, αλλά ντύθηκες τον ζήλο σου ως πανοπλία και έφερες συντριβή πάνω στην ισχύ τους, όπως λέει ο θείος Αμώς, και επέφερες ταλαιπωρία στο οχύρωμα της συκοφαντίας· το οποίο θεμελίωσε μεν η περαιτέρω κακοτεχνία, και στο οποίο ο Μηδενός, φερόμενος ως πρωτομάστορας αρχιτέκτονας, τοποθέτησε από κάτω βαρείς και δυσκίνητους λίθους, συγκεντρώνοντας ρητά και άρρητα εναντίον μας και ρίχνοντάς τα στις βασιλικές ακοές· ενώ αυτοί που ήρθαν μετά από αυτόν το επικοδόμησαν και το ύψωσαν, κατασκάπτοντας τα της Αχρίδας μέχρι το έδαφος, για τους οποίους ήμουν ζωντανός έλεγχος εγώ, που είμαι εντελώς περιττός και περίεργος και απέχω από τις οδούς τους όπως από τις ακαθαρσίες, και τους ήμουν βαρύς ακόμη και να με βλέπουν.