Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:16

Μακάριος είναι ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό. Εφόσον κήρυξε την ενανθρώπηση του Μονογενούς, ευλόγως μακαρίζει εκείνους που κατανόησαν το μυστήριό Του. Και αυτό συνίσταται στο να Του ψάλλουν επινίκιους ύμνους. Διότι ο αλαλαγμός είναι η ωδή που αναπέμπεται για τους εχθρούς που έχουν ηττηθεί. Και παρατάχθηκε υπέρ ημών, και νίκησε τις αντικείμενες δυνάμεις. Κύριε, στο φως του προσώπου Σου θα πορευτούν, και στο όνομά Σου θα αγαλλιάσουν. Μακαρίζει τους αγίους αποστόλους Του, διότι ακριβώς στο όνομά Του και με τη δική Του δύναμη επιτελούσαν όσα παράδοξα επιτελούσαν.

Αυτοί, λοιπόν, ήταν εκείνοι που λάτρευαν την κτίση αντί για τον Κτίστη, και προσκυνούσαν τον αρχέκακο δράκοντα, αποδίδοντας τη δόξα του Θεού στο ακάθαρτο πλήθος των δαιμόνων. Αλλά κλήθηκαν από τον Θεό Πατέρα προς επίγνωση του Υιού, ο οποίος είναι το αληθινό φως. Είπε, άλλωστε, μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Θα τους δώσω σημείο και θα τους δεχθώ, διότι θα τους λυτρώσω, και θα πληθυνθούν, καθώς ήταν πολλοί οι πλανώμενοι», οι οποίοι όμως κλήθηκαν μέσω του Χριστού. Πολλοί δε πάλι είναι, όπως και προηγουμένως, αυτοί που έγιναν δεκτοί και λυτρώθηκαν, λαμβάνοντας σύνθημα ειρήνης από τον Θεό και Πατέρα, δηλαδή την οικείωση και τη χάρη μέσω της πίστεως στον Χριστό. Διασκορπίστηκαν, λοιπόν, ανάμεσα στους λαούς οι θεσπέσιοι μαθητές. Και τι προέκυψε από αυτό; Εκείνοι που βρίσκονταν μακριά από τον Θεό, ως προς την προαίρεσή τους, ήρθαν κοντά· προς αυτούς και ο θεσπέσιος Παύλος στέλνει επιστολή λέγοντας: «Τώρα, όμως, εσείς που κάποτε ήσασταν μακριά, βρεθήκατε κοντά με το αίμα του Χριστού». Και εφόσον βρέθηκαν κοντά, έχουν τον Χριστό ως καύχημά τους. Διότι είπε πάλι για αυτούς ο Θεός και Πατέρας: «Και θα τους ενισχύσω εν Κυρίω τω Θεώ τους, και στο όνομά Του θα καυχηθούν, λέγει ο Κύριος». Αυτό διδάσκει και ο μακάριος Ψαλμωδός λέγοντας, απευθυνόμενος στον Σωτήρα των όλων: «Κύριε, στο φως του προσώπου Σου θα πορευθούν, και στο όνομά Σου θα αγαλλιούνται όλη την ημέρα, και με τη δικαιοσύνη Σου θα υψωθούν, διότι Εσύ είσαι το καύχημα της δυνάμεώς τους».

Αλλά είναι φανερό ότι ο Μονογενής έλαμψε σε αυτούς που είχαν ανάγκη από φως. Επομένως, αυτός και μόνο είναι το αληθινό φως, ενώ η κτίση δανείζεται από αυτόν τη χάρη. Εάν όμως ισχύει αυτό, πώς είναι δυνατόν λοιπόν να είναι και ομοφυής με αυτόν; Άλλο. Ο ψαλμωδός λέει: «Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό· Κύριε, στο φως του προσώπου σου θα πορευθούν». Γιατί δεν βαδίζουν μάλλον στο δικό τους φως; Και γιατί, πες μου, συλλέγοντας τον φωτισμό από κάποιον άλλον, κατορθώνουν με δυσκολία για τον εαυτό τους τη σωτηρία, εάν πράγματι είναι και οι ίδιοι κατά αλήθειαν φως, όπως ακριβώς βέβαια είναι και το πρόσωπο του Θεού και Πατρός, δηλαδή ο Υιός; Αλλά νομίζω ότι είναι σε όλους ολοφάνερο και από αυτό, ότι ο Λόγος χορηγεί τον φωτισμό στην κτίση επειδή τον έχει ανάγκη, και αυτή σώζεται λαμβάνοντας αυτό που δεν έχει. Πώς λοιπόν μπορεί να είναι ταυτόσημος στην ουσία ο Μονογενής και τα δημιουργήματα που έγιναν μέσω αυτού; Άλλο. Ο ψαλμωδός λέει: «Εξαπέστειλε στο σκοτάδι φως στους ευθείς». Διότι πώς ήταν καθόλου δυνατόν να βρίσκεται στο σκοτάδι ο ευθύς, εάν είναι και ο ίδιος το αληθινό φως, εάν η φύση των δημιουργημάτων κατέχει αυτό το χαρακτηριστικό, όπως ακριβώς ο Μονογενής; Αν όμως το φως αποστέλλεται στους ευθείς επειδή δεν το έχουν, δεν θα χρειαστούμε πολλά λόγια. Διότι η ίδια η φύση των πραγμάτων θα αναβοήσει ότι δεν θα μπορούσε να ταυτίζεται ως προς την ουσία αυτό που έχει έλλειψη με το τέλειο, αυτό που έχει ανάγκη με αυτό που χορηγεί από το περίσσευμά του. Άλλο. «

Φράσσεται δε ο δρόμος της μητέρας των Ιουδαίων, τουτέστιν έγινε σε αυτούς αδιάβατος ο δρόμος της ευσέβειας. Το ότι δε σκοτείνιασαν στον νου, και δεν δέχθηκαν το φως της δόξας του Σωτήρα, διότι δεν τον γνώρισαν, το προανήγγειλε, λέγοντας, απευθυνόμενος προς τον λαό των Ιουδαίων: «Παρομοίασα με νύχτα τη μητέρα σου· παρομοιάστηκε ο λαός μου με αυτόν που δεν έχει γνώση. Επειδή εσύ απέρριψες την επίγνωση, θα σε απορρίψω και εγώ από το να είσαι ιερέας μου· και αφού ξέχασες τον νόμο του Θεού σου, θα ξεχάσω κι εγώ τα τέκνα σου.» Ακούς ότι παρομοιάζεται με σκοτάδι και νύχτα, και πολύ δικαιολογημένα, το πλήθος των απειθών; Διότι για εκείνους που πιστεύουν, ανατέλλει στον νου και την καρδιά ο νοητός εωσφόρος και ο ήλιος της δικαιοσύνης· ενώ με σκοτάδι και νοητή καταχνιά καταμαυρίζεται ο νους εκείνων που υβρίζουν την τόσο λαμπρή και πολύτιμη χάρη. Και αυτά μεν αφορούν αυτούς που προέρχονται από τον Ισραήλ. Περί δε εκείνων που έχουν αναγνωρίσει την εμφάνιση της δόξας του Σωτήρα όλων μας Χριστού, μέσω ενός από τους αγίους προφήτες ο Θεός και Πατέρας υποσχόταν, λέγοντας: «Και θα τους ενδυναμώσω εν Κυρίω τω Θεώ αυτών, και στο όνομα του Κυρίου του Θεού τους θα υπάρξουν.» Σύμφωνα δε με αυτά και ο Ψαλμωδός εν Πνεύματι λέει προς τον Χριστό: «Κύριε, στο φως του προσώπου σου θα πορευθούν, και στο όνομά σου θα αγάλλονται όλη την ημέρα· διότι εσύ είσαι το καύχημα της δυνάμεώς τους, και με τη δικαιοσύνη σου θα υψωθεί το κέρας μας.»

Ψαλμός ΠΗ'. <Έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου.> (F f. 147, K f. 158 b) Έχει εγερθεί από το σπέρμα του, κατά σάρκα, ο Χριστός, και από τη φυλή του Ιούδα, από την οποία καταγόταν και ο ίδιος ο μακάριος Δαβίδ. <Με τον βραχίονα της δυνάμεώς σου.> (F f. 148 b) Και βραχίονα του Πατρός ονομάζει τον Υιό· διότι μέσω αυτού ενεργεί τα πάντα, ακριβώς όπως και εμείς οι ίδιοι συνηθίζουμε να κάνουμε τα πάντα με το δικό μας χέρι. <Κύριε, στο φως του προσώπου σου θα πορευθούν.> (F f. 148 b) Θα πορευθούν στο φως, το οποίο εκπέμπεται μέσω του Πνεύματος από το πρόσωπό σου, δηλαδή τον Υιό σου. Διότι το Άγιο Πνεύμα μας οδηγεί σε καθετί που πρέπει να πράττουμε μέσα στο φως. <Στο όνομά σου θα αγαλλιάσουν.> (F f. 148 b, K f. 159) Διότι πάντοτε μας στεφανώνει το καλό όνομα του Χριστού, το οποίο έχει επικληθεί σε εμάς· διότι ονομαστήκαμε Χριστιανοί χάρη στον Χριστό. [<Διότι το χέρι μου θα τον συνδράμει, και ο βραχίονάς μου θα τον ενισχύσει.> Ο Σωτήρας έλεγε: «Τα έργα τα οποία μου έδωσε ο Πατέρας για να τα κάνω· αυτά τα έργα που εγώ κάνω μαρτυρούν για εμένα, ότι αυτός με απέστειλε.» Και πάλι: «Από τον εαυτό μου δεν λέω τίποτα· αλλά ο Πατέρας, ο οποίος μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα.»]

Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου. Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό της χαράς· Κύριε, στο φως του προσώπου σου θα πορευθούν. Διότι δεν κληρονόμησαν τη γη με τη ρομφαία, και ο βραχίονάς τους δεν τους έσωσε, αλλά η δεξιά σου και ο βραχίονάς σου και ο φωτισμός του προσώπου σου.

Ότι ο Υιός είναι εικόνα και ομοίωση του Θεού και Πατρός, και πρόσωπο αυτού. Στο Ψαλτήριο: Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό, Κύριε, στο φως του προσώπου σου θα πορευθούν, και στο όνομά σου όλη την ημέρα θα αγαλλιώνται.

Διότι, αν όσοι ασθενούν σωματικά βιάζουν τη φύση τους για να τηρήσουν όλα όσα τους προστάζουν οι ιατροί, δεν πρέπει πολύ περισσότερο εμείς να υπακούμε σε εκείνους στους οποίους έχει εμπιστευθεί η θεραπεία των ψυχών μας; Ας θελήσουμε, λοιπόν, να εκμάθουμε και τα προστάγματα του Αγίου Πνεύματος. Διότι, αν οι εξηγητές αυτού του κόσμου επιδίδονται με επιμέλεια στην ανάγνωση της ανύπαρκτης σοφίας —αφού η σοφία του κόσμου τούτου είναι μωρία ενώπιον του Θεού— πολύ περισσότερο πρέπει εμείς να μελετούμε και να διδασκόμαστε τα λόγια του Θεού για τη σωτηρία των ψυχών μας. Και το Άγιο Πνεύμα μακαρίζει αυτούς που ερευνούν τις μαρτυρίες του, λέγοντας: μακάριοι όσοι ερευνούν τις μαρτυρίες του· διότι με όλη τους την καρδιά θα τον αναζητήσουν. Και πάλι σε άλλον ψαλμό λέει: μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό. Άκουσε και τον Απόστολο που λέει: κάθε παιδαγωγία προς το παρόν δεν φαίνεται να είναι πρόξενος χαράς, αλλά λύπης· αργότερα, όμως, αποδίδει ειρηνικό καρπό δικαιοσύνης σε όσους έχουν γυμναστεί δι' αυτής. Στον Οποίον ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Ορθώς ψάλατε με αλαλαγμό. Αυτός ο αλαλαγμός είναι μυστικός· γι' αυτό έχει ειπωθεί κάπου: Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό. Αλλά και αντί για βόδια και μοσχάρια, και για τις αιματηρές θυσίες, αναφέρει ότι έχει προσφέρει θυσίες αλαλαγμού εκείνος που είπε: Περιήλθα και θυσίασα στη σκηνή του θυσία αλαλαγμού.

Το πρώτο, λοιπόν, ας το επιτελέσουμε διά της επιστήμης και της αληθινής γνώσης, αλαλάζοντας προς τον Θεό, κατά το παράδειγμα των στρατιωτών που φωνάζουν και αλαλάζουν στους πολέμους, οι οποίοι με τη δύναμη της φωνής τους καθιστούν τους εαυτούς τους τρομακτικούς και φοβερούς στους εχθρούς. Επειδή, λοιπόν, ο Σωτήρας μας, καταδιώκοντας και πολεμώντας τους δικούς μας εχθρούς, οι οποίοι παλαιότερα είχαν αιχμαλωτίσει την ψυχή μας στην πολύθεη πλάνη, εξοπλίζει εναντίον τους και όλους εμάς τους στρατιώτες Του, ευλόγως προτρεπόμαστε να αλαλάζουμε προς τον Θεό μέσω των προσευχών· και με αλάλητους στεναγμούς να συμπράττουμε στη νίκη του Βασιλιά μας. Και ο αλαλαγμός αυτός γίνεται διά των προσευχών, γίνεται και διά της θεολογίας, γίνεται και διά της υγιούς και σαφούς γνώσης, γίνεται και διά της πνευματικής ιερουργίας, την οποία επιτελούμε στις ευχαριστίες σύμφωνα με τα μυστήρια της Καινής Διαθήκης σε ολόκληρη την οικουμένη, όταν, τελώντας την ανάμνηση της θυσίας του Αμνού του Θεού, εκπληρώνουμε την προφητεία που λέει: «Εκύκλωσα και θυσίασα στη σκηνή του θυσία αινέσεως και αλαλαγμού». Γι' αυτό και ένα άλλο λόγιο μακαρίζει τον λαό που γνωρίζει καλά αυτά τα πράγματα, λέγοντας: «Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό». Αυτό ακριβώς το πρώτο, λοιπόν, παραγγέλλει ως αναγκαίο το προφητικό Πνεύμα σε όλους τους ανθρώπους να πράττουν, λέγοντας: «Αλαλάξατε στον Θεό, όλη η γη».

Της δικαιοσύνης, βεβαίως, και της κρίσεως που εκφέρεται με δικαιοσύνη, προπορεύονται το έλεος και η αλήθεια. Αναμειγνύοντας, λοιπόν, τη δικαιοσύνη με το έλεος, καθιστά πραότερες τις απειλές εναντίον όσων έχουν αμαρτήσει· διότι διαφορετικά, κανένας άνθρωπος δεν θα μπορούσε να υπομείνει την άκρατη δικαιοσύνη Του. Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό. Κύριε, στο φως του προσώπου Σου θα πορευθούν, και στο όνομά Σου θα αγαλλιώνται όλη την ημέρα, και με τη δικαιοσύνη Σου θα υψωθούν.

Διότι εσύ είσαι το καύχημα της δυνάμεώς τους, και με την ευδοκία σου θα υψωθεί το κέρας μας. Διότι από τον Κύριο προέρχεται η προστασία μας, και από τον Άγιο του Ισραήλ, τον βασιλιά μας. Θα κατανοήσεις επίσης τον αλαλαγμό με διαφορετικό τρόπο, από τους στρατιώτες που αλαλάζουν σε καιρούς πολέμου και προκαλούν φόβο στους εχθρούς μέσω της δυνατής κραυγής και της μεταξύ τους συμφωνίας σε αυτήν. Ο δε θείος Απόστολος διδάσκει ότι τέτοιου είδους είναι οι προσευχές εν Αγίω Πνεύματι, αυτές που δεν αναπέμπονται με ηχηρή φωνή, αλλά με τη δύναμη του Πνεύματος, λέγοντας: «Το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους». Τόσο μεγάλος δε και σπάνιος είναι ο αλαλαγμός που συχνά αναφέρεται από τις θείες Γραφές, ώστε να μακαρίζεται εκείνος που τον γνωρίζει εις βάθος, παρόμοια με εκείνους που μακαρίζονται για τα άλλα κατά Θεόν κατορθώματα. Γι' αυτό εδώ έχει λεχθεί: «Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό».

Αντί δε για το «Εκείνος που γνωρίζει τον αλαλαγμό», ο Σύμμαχος μετέφρασε «Εκείνος που γνωρίζει το σήμα». Γιατί όμως είναι μακάριος αυτός ο λαός του Χριστού, ο οποίος κατανοεί τον προαναφερθέντα αλαλαγμό, παρά επειδή, αναγνωρίζοντας τη θεότητα του Σωτήρος, η οποία έχει ονομαστεί πρόσωπό Του, και καταυγαζόμενος από το φως του προσώπου Του, πραγματοποιεί την πορεία του λέγοντας: «Σημειώθηκε πάνω μας το φως του προσώπου σου, Κύριε» και «Μέσα στο φως σου θα δούμε το φως»; Και γι' αυτό λοιπόν είναι μακάριος αυτός ο λαός. Και τρίτον, επειδή, μη αρκούμενος στο να φωτίζεται μέσω της γνώσης του Χριστού, αλλά και σεμνυνόμενος με το όνομά Του, και αποκαλούμενος εξαιτίας Του Χριστιανός, χαίρεται και αγάλλεται όλη την ημέρα, ή μάλλον κάθε ημέρα· διότι έτσι το μετέφρασε ο Σύμμαχος· και γι' αυτό λοιπόν είναι μακάριος. Και τέταρτον, επειδή, έχοντας αυξηθεί σε μέγεθος και ύψος, υψώνεται μέσω της δικαιοσύνης του Θεού, καθώς ο Θεός έκρινε ότι είναι δίκαιο να αναγάγει σε ύψος και σε μεγάλη δόξα τον λαό που κατανοεί τον προαναφερθέντα αλαλαγμό, και ο οποίος φωτίζεται από το πρόσωπο του Σωτήρος, και αγάλλεται στο όνομά Του, και καυχάται στον Θεό, και όχι στα δικά του κατορθώματα.

Αναγκαία, λοιπόν, ο λόγος έκανε μνεία και αυτού που δηλώθηκε, διακηρύσσοντας το κατόρθωμα της παρουσίας του Χριστού ανάμεσα στους ανθρώπους. Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο να διδάξει για τη γέννηση Εκείνου που θα προερχόταν από το σπέρμα του Δαβίδ και να προαγγείλει την καταστροφή των ιερών θεσμών των Ιουδαίων, εξαιτίας της οποίας και εκφράζοντας απορία προσθέτει: «Πού είναι τα αρχαία σου ελέη, Κύριε;», διατύπωσε αναγκαστικά τις προαναφερθείσες διδασκαλίες, επιβεβαιώνοντας ότι οι υποσχέσεις του Θεού προς τον Δαβίδ θα επαληθευθούν εξάπαντος. Και επειδή έπρεπε να μάθουμε εκ των προτέρων και για ποιον λαό φυλασσόταν η χάρη της ευεργεσίας του Σωτήρα, ακολούθως δεν μνημόνευσε τον Ισραήλ, ούτε το έθνος των Ιουδαίων, αλλά τον λαό που γνωρίζει τον αλαλαγμό· και εύλογα μακάρισε αυτόν τον λαό, υποσχόμενος σε αυτόν πάρα πολλά αγαθά.

Διότι, επειδή γνωρίζουν τον αλαλαγμό, πρώτον μεν θα πορευθούν μέσα στο φως του προσώπου του Θεού, έπειτα θα αγαλλιώνται στο όνομά του κάθε μέρα· και τρίτον, θα υψωθούν με τη δικαιοσύνη του· και τέταρτον, καύχημα της δυνάμής τους θα είναι ο ίδιος ο Κύριος. Επειδή ο λαός αυτός είναι κραταιός και δυνατός, καθώς είναι οικοδομημένος πάνω στην πέτρα, ώστε ούτε οι πύλες του Άδη να μπορούν να τον υπερισχύσουν, δικαιολογημένα θα καυχάται, όχι όμως για τη δική του δύναμη, αλλά για τον Κύριο που τον θεμελίωσε πάνω στην πέτρα. Για όλα αυτά, λοιπόν, είναι μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό. Και θα υψωθεί και το κέρας ημών των ιδίων των προφητών, οι οποίοι προφητεύουμε αυτά διά του Πνεύματος. Και ποιο είναι αυτό το κέρας, αν όχι εκείνο που πρόκειται να προέλθει από το σπέρμα του Δαβίδ, σύμφωνα με τη δική σου επαγγελία, Κύριε;

Γι' αυτό και προς τον Θεό και Πατέρα, επαναλαμβάνοντας τα λόγια μαζί με τον Δαβίδ, ας πούμε τα εξής: «Δικός σου είναι ο βραχίονας που ενανθρώπησε με πολλή δύναμη· ας κραταιωθεί το παντοδύναμο χέρι σου, Ύψιστε και υπερούσιε Πατέρα, και ας υψωθεί η δεξιά σου, η οποία σήμερα μεταμορφώθηκε θαυμαστά ανάμεσά μας. Μακάριος είναι ο λαός σου, εμείς που γνωρίζουμε την ιαχή, τον επινίκιο ύμνο για τη νίκη που εμείς οι πιστοί κατακτήσαμε μέσω του Υιού σου». Και έπειτα, απευθύνοντας την ικεσία προς τον Υιό εν Πνεύματι, με έκσταση και ευχαριστία ας πούμε: «Κύριε, αξίωσέ μας να πορευόμαστε πάντοτε στο φως του προσώπου σου· μέσα στο φως της σημερινής σου μεταμορφώσεως θα δούμε εσένα, το άδυτο πατρικό φως. Φώτισε τους οφθαλμούς μας με την αστραπή της θεότητάς σου, για να μην υπνώσουμε στο σκοτάδι τον αιώνιο θάνατο· ανάτειλε σε εμάς φως ευφροσύνης, φως αλήθειας και επιγνώσεως· Θεέ, εσύ θα φωτίσεις ως λύχνο τον σκοτεινό και παραμελημένο μας νου, και θα φωτίζεις πάντοτε το σκοτάδι της άγνοιάς μας, ώστε να σε ατενίζουμε, να σε ανυμνούμε και να σε δοξάζουμε».

Διότι ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού. Ας κραταιωθεί εναντίον των εχθρών σου, και των αισθητών και των νοητών. Δικαιοσύνη: Τότε όταν πρόκειται να κρίνει όλα τα έθνη· διότι ο θρόνος του Θεού είναι γεμάτος από δικαιοσύνη και κρίση. Έλεος και αλήθεια: Διότι η δευτέρα παρουσία έρχεται με πολλή παράταξη και φρικτή δύναμη. Προηγούνται δε το έλεος και η αλήθεια. Το μεν έλεος για να ελεήσει, η δε αλήθεια διότι δεν υπάρχει προσωποληψία στον Θεό. Μακάριος ο λαός: Διότι τότε μακαρίζονται, όσοι δεν έπαψαν να δοξάζουν τον Θεό με προσευχές και ψαλμούς· και μακαρίζονται αξιούμενοι των αμοιβών. Κύριε, στο φως: Όσοι τότε απολαμβάνουν (κομίζονται) τις αμοιβές των έργων, χαίρονται μέσα σε αληθινό φως στους αιώνες των αιώνων. Και στο όνομα: Όλοι οι άγιοι αγάλλονται σε όλον τον αιώνα (όλη την ημέρα). Και στη δικαιοσύνη: Κάνοντας υψηλό τον βίο τους και για αυτό τον λόγο υψούμενοι ένδοξα. Διότι το καύχημα: Ο Χριστός είναι των αγίων· διότι σε αυτόν σεμνύνονται και σε τούτον τον αιώνα και στον μέλλοντα. Και στην ευδοκία: Όλων των πιστών στο θέλημα του Χριστού υψώθηκε το καύχημα και η ισχύς. Διότι του Κυρίου: Τον πιστό λαό, που αποτελείται από τα έθνη, ο Χριστός τον ανέλαβε ως βασιλιάς του Ισραήλ, ως μορφή και όραση του Θεού, που είναι ο Ισραήλ.

Αυτά λέγονται, επειδή μέσω αυτού ο Πατέρας εργάζεται τα πάντα, σαν να ήταν μέσω ενός χεριού. Διότι τα πάντα έγιναν μέσω αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτε απολύτως από όσα έχουν γίνει. Η δικαιοσύνη και η κρίση αποτελούν την ετοιμασία του θρόνου σου. Ποιου θρόνου; Ασφαλώς του μελλοντικού· γι' αυτό ακριβώς έκανε λόγο για ετοιμασία. Διότι από εδώ, με βάση τον τρόπο που εμείς ζούμε, ο Κριτής μας ετοιμάζει για τον εαυτό του δικαιοσύνη και κρίση, προετοιμάζοντας τον δρόμο για τη μελλοντική κρίση σύμφωνα με τις πράξεις του καθενός. Το έλεος και η αλήθεια θα προπορευθούν ενώπιόν σου. Προφθάνει το έλεος, και ακολουθεί εύλογα η αλήθεια. Διότι εάν δεν προτάξει το έλεος, ποιος θα μπορέσει να αντέξει την αλήθεια του Κριτή; Και πώς η αλήθεια επικοινωνεί με το έλεος; Επειδή ο Κριτής δεν ελεεί τους πάντες, αλλά αυτούς οι οποίοι διόρθωσαν με το έλεος όσα αμάρτησαν, είτε μετανοώντας, είτε ελεώντας τον πλησίον. Μακάριος είναι ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό· ως αλαλαγμός ονομάζεται η φωνή των στρατιωτών που έχουν νικήσει στον πόλεμο. Όσοι λοιπόν νίκησαν τον διάβολο, είτε κατορθώνοντας αρετές, είτε μετανοώντας για τα σφάλματά τους, αυτοί γνωρίζουν τον αλαλαγμό, και έχουν εξαιρετικό μακαρισμό, οι μεν επειδή πρόκειται να λάβουν στεφάνια, οι δε επειδή γλιτώνουν τις τιμωρίες. Διότι έχεις μάθει ότι δεν ισχύει μόνο το «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό», αλλά και το «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες».

Σε αυτούς ταιριάζουν και τα επόμενα: Κύριε, στο φως του προσώπου σου θα πορευθούν, και με το όνομά σου θα αγαλλιούνται όλη την ημέρα. Δηλαδή, σε ολόκληρο τον βίο τους θα πορευθούν μέσα στο φως του Θεού, τουτέστιν μέσα στον νόμο Του. Λυχνάρι στα πόδια μου είναι ο νόμος σου, και φως στα μονοπάτια μου. Και με το όνομά Του αγαλλιούνται, καθώς καταφεύγουν στον Θεό, του οποίου το όνομα είναι πάνω από κάθε όνομα, του οποίου η δουλεία είναι ελευθερία, και η οικείωση μαζί Του αφορά κάθε κτίση που Τον έχει Δεσπότη. Και με τη δικαιοσύνη σου θα υψωθούν· αυτοί οι ίδιοι. Τι είναι λοιπόν αυτό που τους παρέχει την ύψωση; Το ότι καύχημα της δυνάμεώς τους είσαι εσύ, και με την ευδοκία σου θα υψωθεί το κέρας μας. Διότι οι μεν Ιουδαίοι καυχώνται για τον Μωυσή, και σεμνύνονται για τον Αβραάμ επειδή κατάγονται από αυτόν. Οι Έλληνες θαρρούν σε ξύλα και σε λίθους, ή και σεμνύνονται για τη σοφία του διαβόλου. Ενώ δική μας δύναμη είναι ο Χριστός, και καύχημα της δικής μας δυνάμεως είναι ο Πατέρας. Και το δικό μας κέρας υψώνεται με την ευδοκία του Πατέρα. Γι' αυτό και δεν θα συντριβεί. Διότι ποιος θα μπορέσει να καταλύσει τη δόξα του Θεού; Και με ποιον τρόπο υψώνεται; Μέσω της ευδοκίας του Πατέρα, λέει, από την οποία κληθήκαμε σε υιοθεσία προς Αυτόν, ακριβώς όπως έγραφε ο Παύλος στους Εφεσίους. Διότι λέει για τον Πατέρα: Με αγάπη μας προόρισε για υιοθεσία μέσω του Ιησού Χριστού προς Αυτόν, σύμφωνα με την ευδοκία του θελήματός Του.

ΨΑΛΜΟΣ ΠΗ'. «Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου.» Και πού ορκίστηκε, αν όχι όταν του είπε: Και θα συμβεί, όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου και κοιμηθείς μαζί με τους πατέρες σου, θα αναστήσω από το σπέρμα σου άλλον, ο οποίος θα προέλθει από τα σπλάχνα σου, και θα εγκαθιδρύσω αιώνια τη βασιλεία του· και αυτός θα οικοδομήσει οίκο στο όνομά μου, και θα ανορθώσω τη βασιλεία του στους αιώνες. Εγώ θα είμαι σε αυτόν Πατέρας, και αυτός θα είναι σε εμένα υιός. «Εσύ δεσπόζεις επί της δυνάμεως της θάλασσας.» Η αλήθειά σου, λέει, βρίσκεται σε αυτούς που σε περιστοιχίζουν· εμείς όμως, που βρισκόμαστε μακριά σου, βλέποντας τα μεγαλεία σου μέσα από την πρόνοιά σου στη γη και στη θάλασσα, ομολογούμε ότι είσαι δυνατός και η αλήθειά σου σε περικυκλώνει. Διότι καταπραΰνεις τη θάλασσα που είναι τόσο μεγάλη, τοποθετώντας της πύλες και όρια, και καθώς σε υπηρετεί ως Δεσπότη, αναδιπλώνεται, πτοείται και συντρίβεται μέσα της, ώστε να μην κατακλύσει ολόκληρη τη γη. «Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό.» Μακαρίζει τους αγίους αποστόλους του, διότι στο όνομά του και με τη δύναμή του έκαναν όσα θαυμαστά έργα έκαναν. «Τότε μίλησες με όραμα στους υιούς σου.» Όταν, δηλαδή, ο Λόγος, όντας Θεός, γεννήθηκε κατά σάρκα από γυναίκα και προήλθε ως άνθρωπος, παραμένοντας όπως ήταν, Θεός· τότε, λαμβάνοντας το χρίσμα για χάρη σου, ονομάστηκε Χριστός.

Συνάγεται, λοιπόν, από παντού, έστω κι αν δεν το επιθυμούν οι εχθροί της αλήθειας, ότι εμείς οι Χριστιανοί είμαστε οι νικητές. Διότι σε εμάς παραγγέλλει το Πνεύμα να ψάλλουμε στον Κύριο άσμα καινό, όχι μόνο στα Ιεροσόλυμα ούτε στην Ιουδαία, που είναι μικρά τμήματα της οικουμένης, αλλά σε κάθε τόπο της κυριαρχίας του, υψώνοντας όσια χέρια, να τον λατρεύουμε με οσιότητα και δικαιοσύνη, όταν ανέτειλε σε εμάς το φως από το ύψος και έδωσε σε εμάς, τον λαό του, τη γνώση της σωτηρίας με την άφεση των αμαρτιών μας. Έτσι εμείς, ως λαός του, γνωρίζουμε αλαλαγμό δοξολογίας, και πορευόμαστε στο φως του προσώπου του, και σε αυτόν ελπίζουμε όλη η σύναξη των λαών, και δεν υπάρχει μεταξύ των Χριστιανών νέος Θεός, αλλά πάντοτε τον ένα και τον αυτό Θεό γνωρίζουμε. Διότι λέει: «Εγώ είμαι ο Θεός, ο πρώτος και στα επερχόμενα», και, «Εκτός από εσένα άλλον Θεό δεν γνωρίζουμε». Προς αυτόν λέμε: «Γνωστοποίησε, λοιπόν, ο Κύριος το σωτήριό του, ενώπιον των εθνών αποκάλυψε τη δικαιοσύνη του». Και ποια είναι αυτή, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Ο οποίος έγινε για εμάς σοφία από τον Θεό, και δικαιοσύνη, και αγιασμός, και απολύτρωση».

οζʹ. Η από κοινού κατοίκηση σε συνοδείες είναι ασφαλέστερη από τη μόνωση. Διότι, ως προς το αναγκαίο της από κοινού κατοικίας, μάρτυρας είναι ο ιερός λόγος του Ιησού και Θεού: «Διότι όπου υπάρχουν δύο ή τρεις συγκεντρωμένοι στο όνομά μου», λέγει, «εκεί είμαι ανάμεσά τους»· ενώ για το επισφαλές της μονώσεως ο Σολομών λέγει: «Αλίμονο στον έναν, διότι όταν πέσει, δεν υπάρχει αυτός που θα τον σηκώσει.» Αλλά και εκείνους που υμνούν τον Θεό με αγάπη και ομόνοια τους μακαρίζει ο Δαβίδ αναφωνώντας: «Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό.» Και την από κοινού κατοικία επαινεί λέγοντας: «Ιδού λοιπόν τι καλό ή τι τερπνό υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί;» Και αναφορικά με τους μαθητές του Κυρίου αναφέρεται: «Ήταν σε αυτούς μία η ψυχή και η καρδιά.» Αλλά και η προς εμάς κάθοδος του Θεού δεν συντελέστηκε σε έρημο, αλλά σε κατοικημένους τόπους, και ανάμεσα σε αμαρτωλούς ανθρώπους.