Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:2

Τα ελέη σου, Κύριε, εις τον αιώνα θα ψάλλω. Και ποια είναι τα ελέη του Κυρίου, τα οποία έπραξε για εμάς, και τα οποία οφείλουμε να ψάλλουμε; Είναι αφενός η καθαίρεση των αρχών και των εξουσιών, καθώς και αυτού του ίδιου του κράτους του διαβόλου· και αφετέρου η απελευθέρωσή μας από την αμαρτία και τον θάνατο. Από γενεά σε γενεά θα αναγγέλλω την αλήθειά σου με το στόμα μου. Αλήθεια βεβαίως του Πατρός είναι ο Υιός, τον οποίο οι άγιοι φέρουν στο στόμα τους από γενεά σε γενεά· διότι ο λόγος αυτός είναι ωσάν να προέρχεται από τον αποστολικό χορό.

Συνέσεως, στον Αιθάν τον Εζραΐτη. ΠΗ΄. Τα ελέη του Κυρίου στον αιώνα θα υμνώ. Από γενεά σε γενεά θα αναγγέλλω την αλήθειά σου με το στόμα μου. Επειδή, προχωρώντας στη συνέχεια, πρόκειται να πει: «Πού είναι τα αρχαία σου ελέη, Κύριε, τα οποία ορκίστηκες στον Δαβίδ μέσα στην αλήθειά σου;», προλαμβάνει και θεραπεύει όσα πρόκειται να λεχθούν μέσω αυτών που προτάσσει, λέγοντας ουσιαστικά το εξής: Αν και τα ανθρώπινα πράγματα, ρίχνοντας την ψυχή μου σε αμηχανία, την ταράζουν, και μου προκαλούν ίλιγγο και απορία σχετικά με τα δικά σου κρίματα, Κύριε, σε σημείο να τολμώ λίγο αργότερα να απορώ σχετικά με τις υποσχέσεις που εσύ, ο αψευδής Θεός, έδωσες στον Δαβίδ· εφόσον έχουν συμβεί τα αντίθετα από τις υποσχέσεις σου (γι' αυτό και πρόκειται να πω: «Πού είναι τα αρχαία ελέη σου, Κύριε;»)· ωστόσο, έχοντας την πεποίθηση ότι η υπόσχεσή σου δεν πρόκειται να διαψευστεί, ούτε θα εκπέσει η αλήθεια του λόγου σου, προλαμβάνοντας τους λόγους που πρόκειται να ειπωθούν από εμένα εξαιτίας της ανθρώπινης αδυναμίας, διασφαλίζω εκ των προτέρων την πίστη μου και το ευσεβές του φρονήματός μου. Γι' αυτό λέω: «Τα ελέη σου, Κύριε, στον αιώνα θα υμνώ». Διότι δεν θα υμνώ τα ελέη του Κυρίου μόνο τώρα που λαλώ και εκστομίζω αυτά, αλλά και στους πιο ζοφερούς καιρούς, και ακριβώς σε εκείνους εξαιτίας των οποίων πρόκειται να πω: «Πού είναι τα αρχαία σου ελέη, Κύριε;».

Γι' αυτό όχι μόνο τα ελέη σου, Κύριε, εις τον αιώνα θα ψάλλω, αλλά και την αλήθειά σου σε κάθε γενεά θα αναγγέλλω. Διότι, έστω και αν εν τω μεταξύ συμβούν σε μέγιστο βαθμό τέτοια γεγονότα, τα οποία φαίνεται να αντιβαίνουν στις επαγγελίες σου προς τον Δαβίδ, ωστόσο και πάλι εγώ έχω πιστέψει, και αληθινά έχω πείσει τον εαυτό μου, ότι η αλήθεια των λόγων σου, ω Κύριε, ουδέποτε θα διαψευστεί.

Γι' αυτό, σε όλο τον χρόνο της ζωής μου δεν θα παύσω να εξαγγέλλω με το στόμα μου την αλήθειά σου. Αλλά και παραδίδοντάς την μέσα από τα γραπτά μου, θα την αφήσω στους μεταγενέστερους, ώστε και εκείνοι να διδάσκονται και να μαθαίνουν, όμοια με εμένα, να φέρνουν την αλήθειά σου στο στόμα τους σε κάθε γενεά, και να είναι πεπεισμένοι ότι οι δικές σου επαγγελίες δεν μπορούν ποτέ να διαψευστούν. Όλος δε ο λόγος προαναγγέλλει τη γέννηση του Χριστού από το σπέρμα του Δαβίδ και τη βασιλεία του. Διότι, επειδή μέσω των προηγούμενων προφητευόταν η γέννησή του ανάμεσα στους ανθρώπους, σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν στον 86ο ψαλμό, και έπρεπε, εκτός από τη γέννηση, να γίνει γνωστό και από πού θα προέλθει, αυτό το διδάσκει αναγκαστικά η παρούσα Γραφή, η οποία περιέχει την επαγγελία του Θεού προς τον Δαβίδ ότι ο Χριστός θα προέλθει από το σπέρμα του. Έτσι, έχει και αυτός ο ψαλμός αλληλουχία με τους ψαλμούς που κατατάχθηκαν πριν από αυτόν. Φέρει δε ως επιγραφή μόνο τη λέξη «Συνέσεως», και όχι «ψαλμός» ούτε «ύμνος». Θα μπορούσε, λοιπόν, να είναι μια προφητική ωδή που απαιτεί την κατά Θεόν σύνεση. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Εις τον αιώνα θα ψάλλω, και σε γενεά και γενεά θα εξαγγέλλω την αλήθειά σου». Διότι από μεν το «Εις τον αιώνα θα ψάλλω», εύλογα θα μπορούσε κάποιος να την αποκαλέσει ωδή· από δε το «Θα εξαγγέλλω την αλήθειά σου σε γενεά και γενεά», και από τα όσα αναφέρονται στη συνέχεια, θα μπορούσε να την αποκαλέσει προφητεία.

Διότι είπες: Στον αιώνα θα οικοδομηθεί το έλεος, στους ουρανούς θα ετοιμαστεί η αλήθειά σου. Αντί του «Διότι είπες» (Ὅτι εἶπας), ο μεν Ακύλας μετέφρασε «Διότι είπα» (Ὅτι εἶπα), ο δε Σύμμαχος «Διότι είπα» (Ὅτι εἶπον), και ο Θεοδοτίων ομοίως «Διότι είπα» (Ὅτι εἶπον), και η πέμπτη έκδοση «Διότι είπα» (Ὅτι εἶπα), θεωρώντας ότι ο λόγος λέγεται εκ προσώπου του Προφήτη. Αυτός δε ήταν ο Αιθάν ο Εσδραΐτης, όπως φανερώνει η επιγραφή. Τέτοια περίπου έννοια θα μπορούσε να υπονοεί ο Προφήτης: Έχοντας ήδη προηγηθεί, είπα ότι: Τα ελέη του Κυρίου εις τον αιώνα θα υμνώ.

Αλλά πώς θα μπορούσε ποτέ να συμβεί αυτό, παρά μόνο εάν το πρώτο έλεος του Θεού, που κατατέθηκε στους ανθρώπους εξαρχής και από την πρώτη δημιουργία του κόσμου, ελάμβανε αύξηση με την πάροδο του χρόνου, και μεγάλωνε σαν οικοδόμημα; Διότι το έλεος του Θεού προς τους ανθρώπους αυξάνεται καθημερινά, και προοδεύει σαν οικοδόμημα, και οικοδομείται από γενεά σε γενεά. Επειδή, λοιπόν, είπα και διαβεβαίωσα ότι το έλεος του Θεού θα οικοδομηθεί εις τον αιώνα, και για τον λόγο αυτό θα ψάλλω τα ελέη Του εις τον αιώνα, δεν πρέπει να αγνοούμε ότι η αλήθεια αυτού του λόγου θα ετοιμαστεί στους ουρανούς. Διότι τα επίγεια πράγματα και η κακία που υπάρχει ανάμεσα στους ανθρώπους, θα έδιναν ίσως την εντύπωση ότι δεν φανερώνουν απόλυτα την ακρίβεια του λόγου, επειδή φαίνεται να υπάρχει μεγάλη αστάθεια και ανωμαλία στον ανθρώπινο βίο.

Δικοί σου είναι οι ουρανοί, και δική σου είναι η γη, την οικουμένη και το πλήρωμά της εσύ τα θεμελίωσες, τον βορρά και τη θάλασσα εσύ τα δημιούργησες. Το Θαβώρ και το Ερμών στο όνομά σου θα αγαλλιάσουν. Το νόημα των προκειμένων λόγων είναι περίπου το εξής: Έχεις δώσει βέβαια, Κύριε, υποσχέσεις στον Δαβίδ σχετικά με το σπέρμα του και τον θρόνο του, ο οποίος θα διαρκέσει αιώνια· και ορκίστηκες στον Δαβίδ ότι θα τις εκπληρώσεις. Εμείς όμως οι άνθρωποι βλέπουμε να μην εκπληρώνονται αυτές, όσον αφορά τα αισθητά και τα ορατά πράγματα· γι' αυτό λέμε, «Πού είναι τα αρχαία σου ελέη, Κύριε;» Όμως, παρ' όλα αυτά, είμαστε απόλυτα πεπεισμένοι ότι εσύ πάντοτε αληθεύεις, διότι είσαι δυνατός, και η αλήθειά σου σε περιβάλλει. Και μάρτυρες βεβαίως της αλήθειάς σου είναι όλοι όσοι βρίσκονται γύρω σου· οι ουράνιες δυνάμεις, λοιπόν, θα υμνήσουν τα θαυμάσιά σου, και την αλήθειά σου μέσα στην Εκκλησία των οσίων. Και δικαιολογημένα οι ουράνιες δυνάμεις θα υμνήσουν την αλήθειά σου, επειδή στον ουρανό θα ετοιμαστεί η αλήθειά σου· ώστε να μην πρέπει πλέον να νομίζουμε ότι οι υποσχέσεις σου προς τον Δαβίδ είναι επίγειες και σωματικές· διότι στον ουρανό θα ετοιμαστεί η αλήθειά σου. Αυτά δε, επειδή τα έχω διδαχθεί και ο ίδιος από το Άγιο Πνεύμα, τα λέω: «Τα ελέη σου στον αιώνα θα υμνώ. Από γενεά σε γενεά θα αναγγέλλω την αλήθειά σου με το στόμα μου.»

Αλλά δεν αγνοώ ότι ορκίστηκες στην αλήθεια· γι' αυτό και στην αρχή ολόκληρου του λόγου, αποβλέποντας στο αγαθό τέλος, έλεγα: Τα ελέη του Κυρίου θα ψάλλω στον αιώνα· από γενεά σε γενεά θα αναγγείλω την αλήθειά σου με το στόμα μου. Και πάλι έλεγα: Στον αιώνα θα οικοδομηθεί έλεος, στον ουρανό θα ετοιμαστεί η αλήθειά σου. Αυτά λοιπόν τα ελέη σου, Κύριε, ζητώ να μάθω πού βρίσκονται, και πού παραμένουν κρυμμένα, και πότε θα έλθουν.

«Συνέσεως Αιθάμ τω Ισραηλίτη» Προς σύνεση, λέει, του Ισραήλ, ώστε να μη μολύνεται με ειδωλολατρικές θυσίες. Διότι Αιθάμ ερμηνεύεται αίμα. «Τα ελέη σου» Ο λαός που προέρχεται από τα έθνη και σώθηκε από τον Θεό, αδιάλειπτα ψάλλει τα ελέη (τα μυστήρια) του Θεού και θαυμάζει. «Εις γενεάν» Διότι ποιος μπορεί ποτέ να αποσιωπήσει και να μη λαλεί την αλήθεια του Θεού σε όλες τις γενεές, στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα; «Ότι είπας» Ώστε να μην εκλείψει, αλλά να παραμείνει στους αιώνες των αιώνων. «Εν τοις ουρανοίς» Διότι στους ουρανούς είναι αποταμιευμένη η αλήθεια· επειδή πάνω στη γη σπανίως βρίσκεται. «Διεθέμην» Με τους αποστόλους· διότι αυτούς εξέλεξε ο Κύριος, καθώς και όσους πίστεψαν μέσω αυτών. Σε αυτούς, άλλωστε, εμπιστεύτηκε τη διαθήκη των Ευαγγελίων. «Ώμοσα» Επειδή από αυτόν προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, για τον λόγο αυτό ο Θεός τήρησε αξιόπιστα τις υποσχέσεις Του προς αυτόν. «Έως του αιώνος» Εννοεί την Παρθένο και Θεοτόκο, διότι κατάγεται από τον Δαβίδ, και αυτή παραμένει στους αιώνες των αιώνων ανεξάλειπτη. «Και οικοδομήσω» Εννοεί τον Χριστό, διότι έχει ως θρόνο του την Παρθένο και διότι υπάρχει αιώνια.

Συνέσεως, του Αιθάμ του Ισραηλίτη. Ψαλμός 88ος. 1. Αυτός ο ψαλμωδός είναι διαφορετικός από εκείνον που φανερώνεται μέσω της επιγραφής του ογδοηκοστού εβδόμου ψαλμού. Διότι εκείνος ονομάζεται Αιμάν, ενώ αυτός Αιθάμ. Ίσως όμως είναι συγγενείς ή συμπολίτες· γι' αυτό και καθένας από αυτούς ονομάστηκε Ισραηλίτης, λαμβάνοντας αυτή την ονομασία είτε από τον τόπο είτε από τη συγγένεια. «Συνέσεως» έχει επιγραφεί και ο παρών ψαλμός· διότι τα όσα περιλαμβάνονται στην παρούσα προφητεία αναφέρονται σε μεγάλα ζητήματα και στη σύνεση που μας δόθηκε περί του Θεού. «Τα ελέη σου, Κύριε, στον αιώνα θα ψάλλω». Ως αιώνα εννοεί τον παρόντα. Εδώ δεν υπέδειξε ένα μονοειδές έλεος, αλλά πολλά είδη φιλανθρωπίας προς εμάς, το βάπτισμα, τη μετάνοια, την ελεημοσύνη, τα οποία αν χρησιμοποιήσει το καθένα ο αμαρτωλός, δύναται να επιτύχει το έλεος και τη συμπάθεια. «Σε γενεά και γενεά θα αναγγείλω την αλήθειά σου με το στόμα μου». Σε γενεά και γενεά, δηλαδή στην παρούσα και στη μέλλουσα· διότι και στις δύο διηγούμαστε την αλήθεια του Θεού, τώρα μεν μαθαίνοντάς την από τη θεόπνευστη Γραφή, αργότερα δε παραλαμβάνοντάς την μέσα από τα ίδια τα πράγματα και βλέποντας την αλήθεια να λάμπει σαφής στο δικό μας κριτήριο, όταν ο καθένας λαμβάνει την ανταπόδοση των δικών του έργων. Αλλά για ποιο λόγο αποδίδει το μεν έλεος στον παρόντα αιώνα, την δε αλήθεια και στον παρόντα και στον μέλλοντα, το αποδεικνύουν τα επόμενα.

Διότι η λαμπρότητα των νεοφωτίστων έγινε σκοτάδι για τους Ιουδαίους, και η δική τους ευωχία ταλαιπωρία για εκείνους, και η δική τους σωτηρία πνιγμός για εκείνους και για τον διάβολο. Διότι αυτοί βρίσκονται στην εκκλησία και εκείνοι στην έρημο, αυτοί είναι με τους αγγέλους και εκείνος με τους χοίρους. Από εκεί όπου εκείνος εξέπεσε, αυτοί ανυψώθηκαν· οι αιχμάλωτοι βρίσκονται στην ελευθερία και ο τύραννος στη δουλεία. Ας μιλήσουν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο. Τι να πουν; Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Τι να πουν; Ο Χριστός μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου. Τι να πουν; Η παγίδα συντρίφθηκε και εμείς ελευθερωθήκαμε. Τι να πουν; Τα ελέη σου, Κύριε, στον αιώνα θα ψάλλουμε.

Με ένα νεύμα της βουλήσεώς του δημιουργεί όσα θέλει εκ του μηδενός, όντας ο μόνος αΐδιος, ο μόνος άναρχος, ο μόνος απλός στην ουσία και τη βούληση. ΤΙΤΛΟΣ Γʹ. — Περί της δοξολογίας του Θεού· και ότι πρέπει να δοξάζουμε και να αγιάζουμε τον Θεό, και ότι όσους τον δοξάζουν, τους δοξάζει ο Θεός. «Είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Επειδή δεν πιστέψατε ώστε να με αγιάσετε, για τον λόγο αυτόν εσείς δεν θα εισαγάγετε τον λαό αυτόν στη γη την οποία τους έδωσα.» «Εκείνους που με δοξάζουν θα τους δοξάσω, και εκείνος που με περιφρονεί θα ατιμαστεί.» «Θα σε δοξολογήσω, Κύριε, με όλη μου την καρδιά.» «Υμνώντας θα επικαλεστώ τον Κύριο, και θα σωθώ από τους εχθρούς μου.» «Όσοι φοβάστε τον Κύριο, αινέστε τον», και τα λοιπά. «Θα ευλογώ τον Κύριο σε κάθε καιρό, διαπαντός η αίνεσή του θα βρίσκεται στο στόμα μου.» «Ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε· ψάλτε στον βασιλιά μας, ψάλτε.» «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου. Η θυσία της αινέσεως θα με δοξάσει, και εκεί βρίσκεται η οδός.» «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη· ψάλτε στο όνομά του.» «Ας σε δοξολογήσουν οι λαοί, Θεέ· ας σε δοξολογήσουν όλοι οι λαοί.» «Στις εκκλησίες ευλογείτε τον Κύριο τον Θεό, όσοι προέρχεστε από τις πηγές του Ισραήλ. Τα βασίλεια της γης, ψάλτε στον Θεό, ψάλτε στον Κύριο.» «Θυμήθηκα τον Θεό, και ευφράνθηκα, και στοχάστηκα.» «Τα ελέη σου, Κύριε, αιώνια θα υμνώ· σε γενεά και γενεά.» «Αγαθό είναι να δοξολογεί κανείς τον Κύριο, και να ψάλλει στο όνομά σου.» «

Σε εκείνον μεν που σφάλλει από άγνοια του αγαθού δίνεται συγγνώμη· εκείνος όμως που αδικεί εν επιγνώσει δεν έχει καμία δικαιολογία, εφόσον έχει ήδη καταδικαστεί στο δικαστήριο της συνειδήσεώς του. ΤΙΤΛΟΣ ΚΒʹ. — Περί εκείνων που ευχαριστούν και ευγνωμονούν· και ότι πρέπει να διακηρύσσουμε τους ευεργέτες μας. «Στους δύο νεαρούς που έκαναν την κατασκοπεία, είπε ο Ιησούς: Εισέλθετε στην οικία της γυναίκας, και βγάλτε έξω αυτήν και όλα τα δικά της. Και εισήλθαν και έβγαλαν έξω τη Ραάβ την πόρνη, και τον πατέρα της, και τη μητέρα της, και τους αδελφούς της.» «Τα ελέη σου, Κύριε, εις τον αιώνα θα ψάλλω.» «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μας προσέφερε;» «Εάν σε λησμονήσω, Ιερουσαλήμ, ας λησμονηθεί η δεξιά μου.» «Χαρακτηριστικό της φρονήσεως είναι και το να γνωρίζει κανείς τίνος είναι η χάρις.» «Αυτός που ανταποδίδει τις ευεργεσίες μεριμνά για το μέλλον, και σε καιρό πτώσεώς του θα βρει στήριγμα.» «Τη χάρη του ανθρώπου διαφύλαξέ την σαν κόρη οφθαλμού.» «Είπε η Μαριάμ: Μεγαλύνει η ψυχή μου τον Κύριο.» «Καθώς εισερχόταν σε μία πόλη, τον συνάντησαν δέκα λεπροί άνδρες, οι οποίοι ύψωσαν φωνή λέγοντας: Ιησού επιστάτα, ελέησόν μας. Και αφού τους είδε, τους είπε: Πηγαίνετε και επιδείξτε τους εαυτούς σας στους ιερείς.»

Ψαλμός 88. Συνέσεως του Αιθάμ του Ισραηλίτη. Σε συμφωνία με τον προηγούμενο ψαλμό, και ο παρών περιγράφει ρητά την ευδοκία του Πατρός και το πάθος του Υιού, και όσα λέγονται, αν και αναφέρονται στο πρόσωπο του Δαβίδ, στην πραγματικότητα νοούνται για τον Χριστό. «Τα ελέη σου, Κύριε, στον αιώνα θα υμνώ».

Αλληλούια. Ήχος πλ. α'. Τα ελέη σου, Κύριε, εις τον αιώνα θα ψάλλω. Στίχ. β'. Κατά την ημέρα της θλίψεώς μου με σκέπασε και πάνω σε πέτρα με ύψωσε. Ευαγγέλιο. Από το κατά Ματθαίον άγιο Ευαγγέλιο. Είπε ο Κύριος στους μαθητές του: Μην φοβάστε, λοιπόν, αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή. Να φοβάστε μάλλον εκείνον που μπορεί να καταστρέψει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα. Δεν πουλιούνται δύο σπουργίτια για ένα ασσάριο; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα σας. Όσο για εσάς, ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής σας είναι όλες μετρημένες. Μην φοβάστε, λοιπόν· εσείς αξίζετε περισσότερο από πολλά σπουργίτια· και τα λοιπά.