Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:20

«Τότε μίλησες με όραμα στους υιούς σου». Το «τότε», αντί του «παλαιά», αναφέρει, μίλησες μέσω προφητικών οραμάτων στους υιούς σου, μιλώντας δηλαδή προς εκείνους που έχουν κληθεί στο αξίωμα της υιοθεσίας. Και τι είπες, αν όχι το: «Έθεσα βοήθεια σε δυνατό»; Είναι παρόμοιο σαν να έλεγε: Έδωσα, λέει, βοήθεια σε δυνατό για τους αδυνάτους και για όσους καταδυναστεύονται από τον Σατανά, προκειμένου να καταφύγουν σε αυτόν τον δυνατό. Ο δυνατός, βέβαια, τον οποίο μας έδωσε ως βοήθεια ο Πατέρας, είναι οπωσδήποτε ο Χριστός· διότι αυτός είναι ο Κύριος των δυνάμεων. «Ύψωσα έναν εκλεκτό από τον λαό μου, βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου». Να εννοείς τον Χριστό που προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ, ο οποίος κλήθηκε εκλεκτός, γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε. Και τον ονομάζει πάλι Δαβίδ, καθόσον προερχόταν από το σπέρμα του Δαβίδ· αλλά επιπλέον και δούλο, εξαιτίας του ότι εμφανίστηκε με τη μορφή του δούλου. «Με το άγιο έλαιό μου τον έχρισα».

Τότε μίλησες μέσω οράματος στους υιούς σου, και είπες: Έθεσα βοήθεια σε έναν δυνατό· ύψωσα έναν εκλεκτό από τον λαό μου. Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, με το άγιο έλαιό μου τον έχρισα. Διότι το χέρι μου θα τον συνδράμει, και ο βραχίονάς μου θα τον ενδυναμώσει. Δεν θα ωφεληθεί εχθρός εις βάρος του, και υιός ανομίας δεν θα τον βλάψει. Και θα συντρίψω από μπροστά του τους εχθρούς του, και θα κατατροπώσω αυτούς που τον μισούν. Και η αλήθεια μου και το έλεός μου θα είναι μαζί του, και στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του.

Διότι, λέει, «όταν μίλησες σε όραμα στους αγίους σου», υποσχέθηκες τα προαναφερθέντα εσύ, ω Θεέ, μέσω των υιών σου των προφητών, στους οποίους αποκάλυπτες τις οράσεις των μελλοντικών γεγονότων· διότι, δίνοντας μέσω αυτών τις υποσχέσεις προς τον Δαβίδ, χρησιμοποίησες τα εξής λόγια: «Έθεσα βοήθεια σε δυνατόν· ύψωσα εκλεκτόν από τον λαό μου». Αντ' αυτών ο Σύμμαχος τα ερμήνευσε με αυτόν τον τρόπο: «Έθεσα προστασία ανδρών, ύψωσα επίλεκτον από τον λαό μου». Το «Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου», και τα επόμενα, αποδίδονται παρομοίως με τους Εβδομήκοντα· το νόημα των οποίων έχει ως εξής: Αφού αναζήτησα πολύ ανάμεσα στους ανθρώπους για να βρω κάποιον άξιο για εμένα, μόλις και μετά βίας βρήκα τον δούλο μου Δαβίδ, τον μόνο από καταβολής αιώνων που, λόγω της υπερβολικής του ευσέβειας, διανοήθηκε να μου χτίσει ευκτήριο οίκο επί της γης. Γι' αυτό, προσφέροντάς του αμοιβή για την αγαθή και ευσεβή του προαίρεση, αντί για τον οίκο που διανοήθηκε, εγώ ο ίδιος θα κατασκευάσω για τον εαυτό μου πανάγιο ναό από το σπέρμα του. Διότι ο άνθρωπος που γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ ήταν ναός του Θεού Λόγου, ο οποίος κατασκήνωσε μέσα του. Αυτό ακριβώς δίδασκε και ο ίδιος ο Σωτήρας για το δικό του σώμα, λέγοντας: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον ανεγείρω».

Διότι αυτά συνηθίζουν να μας προσάπτουν χλευαστικά οι εχθροί του Θεού. Αλλά, καθώς εισακούστηκε και πίστεψε ότι θα λάβει τα αιτήματα των προσευχών του, και επειδή ήλπισε ότι το συντομότερο δυνατό θα εκπληρωθούν οι υποσχέσεις του Θεού προς τον Δαβίδ, επισφραγίζει το τέλος ολόκληρου του λόγου μέσω της ευχαριστίας και της δοξολογίας λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος εις τον αιώνα»· και μας διδάσκει να ανταποκρινόμαστε με το «Γένοιτο, γένοιτο», το οποίο στην εβραϊκή γλώσσα είναι «Αμήν, αμήν». Σχετικά δε με το διάψαλμα, που πολλές φορές παρεμβάλλεται ενδιάμεσα, πρέπει να λεχθούν τα εξής. Η πρώτη υπόσχεση του Θεού, που αναφέρθηκε στην αρχή, περιελάμβανε τα εξής: «Διεθέμην διαθήκην» και «Ώμοσα Δαυίδ» και τα λοιπά· έπειτα, μετά την παράθεση του διαψάλματος, ο λόγος αλλάζει πρόσωπο και προσθέτει: «Εξομολογήσονται οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου»· και πάλι, αφού ειπώθηκε η υπόσχεση εκ προσώπου του Θεού, από τη φράση «Εθέμην βοήθειαν επί δυνατόν» μέχρι το «και μάρτυς εν ουρανώ πιστός», με την εκ νέου παρεμβολή του διαψάλματος, ο λόγος μεταβάλλει το νόημα και λέει: «Συ δε απώσω και εξουδένωσας, ανεβάλου τον Χριστόν σου». Κατόπιν, αφού εξέθεσε τα πιο θλιβερά γεγονότα, τοποθετεί πάλι το διάψαλμα και εναλλάσσει τη διδασκαλία λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, αποστρέψεις εις τέλος;»· και αφού ανέπεμψε την προσευχή, χρησιμοποιεί ξανά ενδιάμεσα το διάψαλμα και καταλήγει: «Πού εστι τα ελέη σου τα αρχαία, Κύριε;».

«Τότε ελάλησας»: Σε όλους τους προφήτες, προλέγοντας τα μυστήριά του και την έλευσή του [και τη δευτέρα παρουσία του]. Και είπες: Διά του Χριστού, ο οποίος είναι ο κυριακός άνθρωπος, την βοήθεια του γένους μας. «Ύψωσα»: Αναφέρεται μεν στον Δαβίδ, αλλά εννοείται ο Χριστός. «Βρήκα»: Εδώ υπαινίσσεται τον Χριστό, διότι κατά σάρκα προέρχεται από τον Δαβίδ. «Εν ελέει»: Τότε μεν τον Δαβίδ με το έλαιο του χρίσματος, τώρα δε με το έλαιο της χάριτος αυτούς που προσέρχονται στο βάπτισμα. «Διότι η χείρ»: Η δεξιά του Πατρός στον Υιό [και η χάρις του Αγίου Πνεύματος σε αυτόν που βαπτίζεται]. «Και ο βραχίονας»: Αναφέρεται μεν στον Δαβίδ εναντίον των εχθρών· είναι όμως ο Χριστός που νίκησε τον πόλεμο του εχθρού πάνω στον σταυρό. «Δεν θα ωφελήσει»: Διότι ούτε ο διάβολος ούτε οι Ιουδαίοι αποκόμισαν κάποιο όφελος, στρεφόμενοι εναντίον του Χριστού. «Και υιός ανομίας»: Υπαινίσσεται τον Ιούδα ως υιό ανομίας, διότι δεν μπορεί πλέον να μηχανευτεί τίποτα εναντίον του Χριστού. Πρέπει δε να εννοήσουμε τον διάβολο, ότι δεν εξουσιάζει πλέον τον άνθρωπο, αφότου αυτός σφραγίστηκε με το όνομα του Χριστού και Θεού. «Και θα συντρίψω»: Από προσώπου του ανθρώπου τους δαίμονες· διότι αυτοί είναι αληθινά οι εχθροί του ανθρώπου, και νεκρώθηκαν με την έλευση του Χριστού. «Και αυτούς που μισούν»: Τους Ιουδαίους· διότι αυτοί μίσησαν τον Χριστό. «Και η αλήθεια»: Είναι μαζί με τον Χριστό· διότι μόνο σε αυτόν αρμόζουν αυτά. «Και στο όνομα»: Διότι αυτός είναι το ύψιστο κέρας και η δύναμη του Πατρός.

Δες και τον Δαβίδ να κηρύττει μαζί με τον Παύλο και να λέει τα ίδια: «Για εμένα δεν είναι οχληρό, για εσάς όμως είναι ασφαλές». Διότι, ιδού, σε πολλούς επόμενους στίχους επαναλαμβάνει τον λόγο περί του Σωτήρος, αποκαλώντας τον Κύριο και Άγιο ως Θεό, Ισραήλ δε και βασιλιά μας, ως προερχόμενο από το σπέρμα του βασιλιά Δαβίδ, και ονομαζόμενο Ισραήλ κατά το Πνεύμα. «Τότε μίλησες με όραμα στους υιούς σου». Πότε, «τότε»; «Με όραμα στους υιούς σου»· δηλαδή, στο όραμα το σχετικό με τους υιούς σου.

Υιούς δε του Θεού ονομάζει όσους από τα έθνη σώθηκαν, προς τους οποίους ο Παύλος έλεγε: Άρα δεν είστε πλέον δούλοι, αλλά υιοί. Όταν λοιπόν είδε όσους προέρχονταν από τα έθνη να είναι έτοιμοι για σωτηρία, και μέσω του φυσικού νόμου να ψηλαφούν μεν τον νομοθέτη, χωρίς όμως να τον κατανοούν (επειδή αυτός είχε ατονήσει μέσα τους εξαιτίας της πλάνης που είχε επέλθει), τότε είπε τα εξής: Και είπες: Έθεσα βοήθεια σε δυνατόν, ύψωσα εκλεκτόν από τον λαό μου. Δυνατός είναι ο Χριστός, ώστε να ονομάζεται και δύναμη του Θεού. Σε αυτόν για εμάς, δηλαδή μέσω αυτού (διότι ούτε μέσω κάποιου νομοθέτη, ούτε μέσω προφήτη, αλλά μέσω του ίδιου Του Υιού) καθόρισε βοήθεια και σωτηρία για τα έθνη. Με ποιον τρόπο; Ο ίδιος ο ψαλμός το πρόσθεσε με σαφήνεια: Ύψωσα εκλεκτόν από τον λαό μου. Τον Χριστό, όπως βλέπεις, εννοεί. Διότι Αυτός υψώθηκε πάνω στον σταυρό, και προσείλκυσε κοντά Του τους πλανωμένους, όντας εκλεκτός από τον λαό της ανθρωπότητας. Διότι ήταν εκλεγμένος ανάμεσα σε μυριάδες, όπως λέει στα Άσματα, έχοντας πολλά πλεονεκτήματα, ακόμη και ως προς τη σάρκα, έναντι των άλλων ανθρώπων: το ότι γεννήθηκε από παρθένο, το ότι δεν είχε αμαρτίες και όσα είναι παρόμοια με αυτά. Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, με το άγιο έλαιό μου τον έχρισα.

ΨΑΛΜΟΣ ΠΗ'. «Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου.» Και πού ορκίστηκε, αν όχι όταν του είπε: Και θα συμβεί, όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου και κοιμηθείς μαζί με τους πατέρες σου, θα αναστήσω από το σπέρμα σου άλλον, ο οποίος θα προέλθει από τα σπλάχνα σου, και θα εγκαθιδρύσω αιώνια τη βασιλεία του· και αυτός θα οικοδομήσει οίκο στο όνομά μου, και θα ανορθώσω τη βασιλεία του στους αιώνες. Εγώ θα είμαι σε αυτόν Πατέρας, και αυτός θα είναι σε εμένα υιός. «Εσύ δεσπόζεις επί της δυνάμεως της θάλασσας.» Η αλήθειά σου, λέει, βρίσκεται σε αυτούς που σε περιστοιχίζουν· εμείς όμως, που βρισκόμαστε μακριά σου, βλέποντας τα μεγαλεία σου μέσα από την πρόνοιά σου στη γη και στη θάλασσα, ομολογούμε ότι είσαι δυνατός και η αλήθειά σου σε περικυκλώνει. Διότι καταπραΰνεις τη θάλασσα που είναι τόσο μεγάλη, τοποθετώντας της πύλες και όρια, και καθώς σε υπηρετεί ως Δεσπότη, αναδιπλώνεται, πτοείται και συντρίβεται μέσα της, ώστε να μην κατακλύσει ολόκληρη τη γη. «Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό.» Μακαρίζει τους αγίους αποστόλους του, διότι στο όνομά του και με τη δύναμή του έκαναν όσα θαυμαστά έργα έκαναν. «Τότε μίλησες με όραμα στους υιούς σου.» Όταν, δηλαδή, ο Λόγος, όντας Θεός, γεννήθηκε κατά σάρκα από γυναίκα και προήλθε ως άνθρωπος, παραμένοντας όπως ήταν, Θεός· τότε, λαμβάνοντας το χρίσμα για χάρη σου, ονομάστηκε Χριστός.

«Εσύ ταπείνωσες» μέσω εμού «σαν τραυματία τον υπερήφανο» και αποστάτη διάβολο «με τον βραχίονα της δυνάμεώς σου», εμένα, «διασκόρπισες τους εχθρούς σου. Δικοί σου είναι οι ουρανοί και δική σου είναι η γη· την οικουμένη και το πλήρωμά της» μέσω εμού του Λόγου σου «εσύ τα θεμελίωσες. Τον βορρά και τη θάλασσα», δηλαδή τον νότο, «εσύ τα έκτισες. Το Θαβώρ και το Ερμών στο όνομά σου θα αγαλλιάσουν», επιμαρτυρώντας ότι δικός σου Υιός είναι και αυτός που βαπτίζεται στην περιοχή του Ερμών στον Ιορδάνη, και αυτός που μεταμορφώνεται στο Θαβώρ. «Έλεος και αλήθεια», ο δικός σου Υιός, «προπορεύεται προ του προσώπου σου» για την ανάπλαση του κόσμου, έστω και αν και προ του προσώπου του Χριστού προπορεύτηκε εκείνος που ετοίμαζε τις οδούς, ο Ιωάννης. «Τότε», λέει, «μίλησες σε όραμα στους υιούς σου και είπες: Έθεσα βοήθεια σε δυνατό, ύψωσα εκλεκτό από τον λαό μου». Διότι ο Χριστός είχε μεν εκ φύσεως την εξουσία, ως Θεός, προστέθηκε δε σε αυτόν βοήθεια από τον Πατέρα στη μορφή του δούλου. Διότι υψώθηκε βέβαια και ο Δαβίδ και δοξάστηκε, αλλά ως τύπος του Χριστού, ενώ ο Χριστός, υψωθείς στον σταυρό και έχοντας θανατώσει τον θάνατο διά του θανάτου του, υψώνεται και μεγαλύνεται από όλους ως Θεός. «Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, με το άγιό μου έλαιο τον έχρισα». Δούλος του Θεού κατ' ουσίαν είναι ο Δαβίδ, χριστός δε όχι κατ' ουσίαν, αλλά κατ' οικονομίαν.

Έχω την πεποίθηση ότι, έχοντας θέσει τέτοια ακλόνητα θεμέλια στην εξουσία των Ρωμαίων, τα οποία υπερβαίνουν και εκείνους τους ακατέργαστους ογκώδεις λίθους με τους οποίους ο Σολομών έχτισε άλλοτε τον περίφημο εκείνο ναό, θα προσθέσεις σε αυτήν και το απόλυτα ταιριαστό επιστέγασμα της οροφής και στους πονηρούς γείτονες Πέρσες θα ανταποδώσεις τα επταπλάσια στον κόρφο τους ξανά και ξανά, και θα τους απογυμνώσεις με τον ίδιο τρόπο που εκείνοι μας απογύμνωσαν, ώστε με αυτόν τον τρόπο να αποδειχθεί πιο φανερά ότι ο Κύριος έδωσε βοήθεια σε δυνατό και ύψωσε δυνατό άνδρα από τον λαό του, και ότι δεν θα ωφεληθεί ο εχθρός εις βάρος σου ούτε γιος ανομίας θα μπορέσει πλέον να σε βλάψει καθόλου. Τότε θα επιτύχεις και τον μακαρισμό του Δαβίδ, συντρίβοντας πάνω στην πέτρα τα νήπια των βαρβάρων.

Είναι μεν λοιπόν ευχάριστο θέαμα το τόξο που έχει απλωθεί στον αέρα, το οποίο λαμβάνεται ως σημάδι ότι δεν θα υπάρξει πλέον νερό για να προκαλέσει κατακλυσμό· αλλά όχι τόσο όσο υπέρτατα ευχάριστο και γεμάτο χάρη θέαμα είναι ο δικός μας βασιλιάς, τον οποίο εξύψωσες ως εκλεκτό μέσα από τον λαό σου. Βλέποντάς τον πάντοτε να πραγματοποιεί αναβάσεις κατορθωμάτων και να ξεπερνά τον εαυτό του με τα αλλεπάλληλα αριστουργήματα, μεγαλύνουμε εσένα, τον μεγαλόδωρο, για το πλουσιοπάροχο δώρο σου, και λέμε, διακηρύσσοντας με ευγνωμοσύνη τα θαυμάσιά σου, ότι το δώρο είναι αντάξιο εκείνου που το έδωσε, αυτός που αναδείχθηκε είναι αντάξιος εκείνου που τον ανέδειξε, και εκείνος που χρίστηκε είναι αντάξιος εκείνου που τον έχρισε.