Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:21

Εξαιτίας αυτής ακριβώς της αμαρτίας. Το δε όλο νόημα έχει ως εξής: Εάν, λέει, αναζητήσεις την αμαρτία του πονηρού, δεν πρόκειται να βρεθεί· δηλαδή, ο πονηρός θα καταστραφεί εξαιτίας της. [Εκείνοι που σώζονται βρίσκονται από τον Θεό, όπως το: «Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου», και, «Βρέθηκε η χαμένη δραχμή»· και αν δεν είχε βρεθεί, θα είχε χαθεί.]

«Τότε μίλησες με όραμα στους υιούς σου». Το «τότε», αντί του «παλαιά», αναφέρει, μίλησες μέσω προφητικών οραμάτων στους υιούς σου, μιλώντας δηλαδή προς εκείνους που έχουν κληθεί στο αξίωμα της υιοθεσίας. Και τι είπες, αν όχι το: «Έθεσα βοήθεια σε δυνατό»; Είναι παρόμοιο σαν να έλεγε: Έδωσα, λέει, βοήθεια σε δυνατό για τους αδυνάτους και για όσους καταδυναστεύονται από τον Σατανά, προκειμένου να καταφύγουν σε αυτόν τον δυνατό. Ο δυνατός, βέβαια, τον οποίο μας έδωσε ως βοήθεια ο Πατέρας, είναι οπωσδήποτε ο Χριστός· διότι αυτός είναι ο Κύριος των δυνάμεων. «Ύψωσα έναν εκλεκτό από τον λαό μου, βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου». Να εννοείς τον Χριστό που προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ, ο οποίος κλήθηκε εκλεκτός, γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε. Και τον ονομάζει πάλι Δαβίδ, καθόσον προερχόταν από το σπέρμα του Δαβίδ· αλλά επιπλέον και δούλο, εξαιτίας του ότι εμφανίστηκε με τη μορφή του δούλου. «Με το άγιο έλαιό μου τον έχρισα».

Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Ακύλα έχει ειπωθεί: «Και οικοδόμησε το αγίασμά του όμοια με τα υψηλά»· σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Και οικοδόμησε σαν τα υψηλά το αγίασμά του»· και σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα: «Σαν των μονοκερώτων οικοδόμησε το αγίασμά του», εφόσον εμείς κατανοούμε ως μονοκέρωτες εκείνους που επιγράφονται με το ένα κέρας στον ουρανό, τους οποίους υποδήλωνε ο Απόστολος λέγοντας: «Και σε πανήγυρη μυριάδων αγγέλων, και σε Εκκλησία πρωτοτόκων απογεγραμμένων στους ουρανούς». «Αλλά και στη γη», λέει, «την εθεμελίωσε εις τον αιώνα». Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Σαν τη γη, την οποία εθεμελίωσε εις τον αιώνα». Διότι το αγίασμα στην αισθητή και επίγεια Ιερουσαλήμ έτσι το οικοδόμησε στη γη. Επειδή, όπως ακριβώς η γη βρίσκεται στο μέσο των υδάτων σύμφωνα με τη Γραφή, έτσι και η Ιερουσαλήμ στεκόταν στο μέσο των αλλοφύλων εθνών. Γι' αυτό έχει ειπωθεί στις προφητείες: «Αυτή είναι η Ιερουσαλήμ, την οποία έθεσα στο μέσο των εθνών». Έπειτα προσθέτει σε αυτά: «Εξέλεξε», λέει, «τον Δαβίδ τον δούλο του», για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου»· τον οποίο εξέλεξε, όχι μόνο για να βασιλεύσει πρώτος από τη φυλή του Ιούδα, αλλά και για να κριθεί άξιος να προέλθει από το σπέρμα του ο Χριστός του Θεού. Τον εξέλεξε δε, προκρίνοντάς τον αν και οι αδελφοί του ήταν πολλοί. Και τον ανέλαβε από τα ποίμνια των προβάτων, και πίσω από τις προβατίνες που γεννούσαν.

Διότι, λέει, «όταν μίλησες σε όραμα στους αγίους σου», υποσχέθηκες τα προαναφερθέντα εσύ, ω Θεέ, μέσω των υιών σου των προφητών, στους οποίους αποκάλυπτες τις οράσεις των μελλοντικών γεγονότων· διότι, δίνοντας μέσω αυτών τις υποσχέσεις προς τον Δαβίδ, χρησιμοποίησες τα εξής λόγια: «Έθεσα βοήθεια σε δυνατόν· ύψωσα εκλεκτόν από τον λαό μου». Αντ' αυτών ο Σύμμαχος τα ερμήνευσε με αυτόν τον τρόπο: «Έθεσα προστασία ανδρών, ύψωσα επίλεκτον από τον λαό μου». Το «Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου», και τα επόμενα, αποδίδονται παρομοίως με τους Εβδομήκοντα· το νόημα των οποίων έχει ως εξής: Αφού αναζήτησα πολύ ανάμεσα στους ανθρώπους για να βρω κάποιον άξιο για εμένα, μόλις και μετά βίας βρήκα τον δούλο μου Δαβίδ, τον μόνο από καταβολής αιώνων που, λόγω της υπερβολικής του ευσέβειας, διανοήθηκε να μου χτίσει ευκτήριο οίκο επί της γης. Γι' αυτό, προσφέροντάς του αμοιβή για την αγαθή και ευσεβή του προαίρεση, αντί για τον οίκο που διανοήθηκε, εγώ ο ίδιος θα κατασκευάσω για τον εαυτό μου πανάγιο ναό από το σπέρμα του. Διότι ο άνθρωπος που γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ ήταν ναός του Θεού Λόγου, ο οποίος κατασκήνωσε μέσα του. Αυτό ακριβώς δίδασκε και ο ίδιος ο Σωτήρας για το δικό του σώμα, λέγοντας: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον ανεγείρω».

Διότι αυτά συνηθίζουν να μας προσάπτουν χλευαστικά οι εχθροί του Θεού. Αλλά, καθώς εισακούστηκε και πίστεψε ότι θα λάβει τα αιτήματα των προσευχών του, και επειδή ήλπισε ότι το συντομότερο δυνατό θα εκπληρωθούν οι υποσχέσεις του Θεού προς τον Δαβίδ, επισφραγίζει το τέλος ολόκληρου του λόγου μέσω της ευχαριστίας και της δοξολογίας λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος εις τον αιώνα»· και μας διδάσκει να ανταποκρινόμαστε με το «Γένοιτο, γένοιτο», το οποίο στην εβραϊκή γλώσσα είναι «Αμήν, αμήν». Σχετικά δε με το διάψαλμα, που πολλές φορές παρεμβάλλεται ενδιάμεσα, πρέπει να λεχθούν τα εξής. Η πρώτη υπόσχεση του Θεού, που αναφέρθηκε στην αρχή, περιελάμβανε τα εξής: «Διεθέμην διαθήκην» και «Ώμοσα Δαυίδ» και τα λοιπά· έπειτα, μετά την παράθεση του διαψάλματος, ο λόγος αλλάζει πρόσωπο και προσθέτει: «Εξομολογήσονται οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου»· και πάλι, αφού ειπώθηκε η υπόσχεση εκ προσώπου του Θεού, από τη φράση «Εθέμην βοήθειαν επί δυνατόν» μέχρι το «και μάρτυς εν ουρανώ πιστός», με την εκ νέου παρεμβολή του διαψάλματος, ο λόγος μεταβάλλει το νόημα και λέει: «Συ δε απώσω και εξουδένωσας, ανεβάλου τον Χριστόν σου». Κατόπιν, αφού εξέθεσε τα πιο θλιβερά γεγονότα, τοποθετεί πάλι το διάψαλμα και εναλλάσσει τη διδασκαλία λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, αποστρέψεις εις τέλος;»· και αφού ανέπεμψε την προσευχή, χρησιμοποιεί ξανά ενδιάμεσα το διάψαλμα και καταλήγει: «Πού εστι τα ελέη σου τα αρχαία, Κύριε;».

Η ψυχή δε, όπως έχει λεχθεί, είναι η πόλη, το κατοικητήριο του Θεού. Από αυτούς, λοιπόν, λέγει, βρέθηκε η ψυχή, όπως βρέθηκε κάποτε από τον καλό ποιμένα το πρόβατο, για το οποίο όλες οι χορείες των αγγέλων συγκινήθηκαν με ευφροσύνη, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου. Έτσι βρέθηκε κάποτε και η δραχμή χάρη στον λύχνο, για την οποία χαίρονται όλοι, και οι φίλοι και οι γείτονες. Τέτοιο εύρημα γίνεται και ο Δαβίδ, ο δούλος του Κυρίου, καθώς η ψαλμωδία αναφέρει εκ προσώπου του Θεού: «Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, με το άγιο έλαιό μου τον έχρισα». Και εφόσον αυτός έγινε κτήμα εκείνου που τον βρήκε, ας ακούσουμε ποιων δωρεών αξιώνεται: «Το χέρι μου», λέγει, «θα τον συνδράμει και ο βραχίονάς μου θα τον ενισχύσει· δεν θα ωφεληθεί εχθρός εις βάρος του και υιός ανομίας δεν θα τον βλάψει, και θα συντρίψω από μπροστά του τους εχθρούς του και θα τρέψω σε φυγή αυτούς που τον μισούν»· καθώς και όσα άλλα περιέχει ο κατάλογος των ευλογιών. Επομένως, είναι καλό το να βρεθεί κανείς από τους αγγέλους που περιστοιχίζουν την πόλη, δηλαδή την ψυχή. Διότι έτσι μας προτρέπει να κατανοήσουμε ο μέγας Δαβίδ λέγοντας: «Θα στρατοπεδεύσει άγγελος Κυρίου γύρω από εκείνους που τον φοβούνται και θα τους σώσει». Επομένως, αυτή που είπε ότι «οι φύλακες με χτύπησαν», καυχήθηκε ότι πέτυχε κάποια περαιτέρω αύξηση στην προς τα άνω προκοπή της.

«Τότε ελάλησας»: Σε όλους τους προφήτες, προλέγοντας τα μυστήριά του και την έλευσή του [και τη δευτέρα παρουσία του]. Και είπες: Διά του Χριστού, ο οποίος είναι ο κυριακός άνθρωπος, την βοήθεια του γένους μας. «Ύψωσα»: Αναφέρεται μεν στον Δαβίδ, αλλά εννοείται ο Χριστός. «Βρήκα»: Εδώ υπαινίσσεται τον Χριστό, διότι κατά σάρκα προέρχεται από τον Δαβίδ. «Εν ελέει»: Τότε μεν τον Δαβίδ με το έλαιο του χρίσματος, τώρα δε με το έλαιο της χάριτος αυτούς που προσέρχονται στο βάπτισμα. «Διότι η χείρ»: Η δεξιά του Πατρός στον Υιό [και η χάρις του Αγίου Πνεύματος σε αυτόν που βαπτίζεται]. «Και ο βραχίονας»: Αναφέρεται μεν στον Δαβίδ εναντίον των εχθρών· είναι όμως ο Χριστός που νίκησε τον πόλεμο του εχθρού πάνω στον σταυρό. «Δεν θα ωφελήσει»: Διότι ούτε ο διάβολος ούτε οι Ιουδαίοι αποκόμισαν κάποιο όφελος, στρεφόμενοι εναντίον του Χριστού. «Και υιός ανομίας»: Υπαινίσσεται τον Ιούδα ως υιό ανομίας, διότι δεν μπορεί πλέον να μηχανευτεί τίποτα εναντίον του Χριστού. Πρέπει δε να εννοήσουμε τον διάβολο, ότι δεν εξουσιάζει πλέον τον άνθρωπο, αφότου αυτός σφραγίστηκε με το όνομα του Χριστού και Θεού. «Και θα συντρίψω»: Από προσώπου του ανθρώπου τους δαίμονες· διότι αυτοί είναι αληθινά οι εχθροί του ανθρώπου, και νεκρώθηκαν με την έλευση του Χριστού. «Και αυτούς που μισούν»: Τους Ιουδαίους· διότι αυτοί μίσησαν τον Χριστό. «Και η αλήθεια»: Είναι μαζί με τον Χριστό· διότι μόνο σε αυτόν αρμόζουν αυτά. «Και στο όνομα»: Διότι αυτός είναι το ύψιστο κέρας και η δύναμη του Πατρός.

Υιούς δε του Θεού ονομάζει όσους από τα έθνη σώθηκαν, προς τους οποίους ο Παύλος έλεγε: Άρα δεν είστε πλέον δούλοι, αλλά υιοί. Όταν λοιπόν είδε όσους προέρχονταν από τα έθνη να είναι έτοιμοι για σωτηρία, και μέσω του φυσικού νόμου να ψηλαφούν μεν τον νομοθέτη, χωρίς όμως να τον κατανοούν (επειδή αυτός είχε ατονήσει μέσα τους εξαιτίας της πλάνης που είχε επέλθει), τότε είπε τα εξής: Και είπες: Έθεσα βοήθεια σε δυνατόν, ύψωσα εκλεκτόν από τον λαό μου. Δυνατός είναι ο Χριστός, ώστε να ονομάζεται και δύναμη του Θεού. Σε αυτόν για εμάς, δηλαδή μέσω αυτού (διότι ούτε μέσω κάποιου νομοθέτη, ούτε μέσω προφήτη, αλλά μέσω του ίδιου Του Υιού) καθόρισε βοήθεια και σωτηρία για τα έθνη. Με ποιον τρόπο; Ο ίδιος ο ψαλμός το πρόσθεσε με σαφήνεια: Ύψωσα εκλεκτόν από τον λαό μου. Τον Χριστό, όπως βλέπεις, εννοεί. Διότι Αυτός υψώθηκε πάνω στον σταυρό, και προσείλκυσε κοντά Του τους πλανωμένους, όντας εκλεκτός από τον λαό της ανθρωπότητας. Διότι ήταν εκλεγμένος ανάμεσα σε μυριάδες, όπως λέει στα Άσματα, έχοντας πολλά πλεονεκτήματα, ακόμη και ως προς τη σάρκα, έναντι των άλλων ανθρώπων: το ότι γεννήθηκε από παρθένο, το ότι δεν είχε αμαρτίες και όσα είναι παρόμοια με αυτά. Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, με το άγιο έλαιό μου τον έχρισα.

δ'. Αφού προφήτευσε πιο πάνω για τον Χριστό, εδώ αναφέρεται σαφώς στον λαό του Χριστού. Γι' αυτό λέει, «Βρήκα», ως αναφορά σε κάποιον που πλανιέται και έχει χάσει τον δρόμο του. Διότι εμείς ήμασταν το χαμένο και περιπλανώμενο πρόβατο, το οποίο ο ποιμένας αναζήτησε, αφήνοντας τα ενενήντα εννέα. Επιπλέον δε, ονομάζει τον εαυτό του δούλο, επειδή δεν είναι πλέον υποδουλωμένος στα είδωλα· και Δαβίδ, εξαιτίας της συγγένειάς του με τον Χριστό, αλλά ταυτόχρονα και ως «ικανό στα χέρια»· διότι το όνομα Δαβίδ ερμηνεύεται ως «ικανός στα χέρια». Ικανός στα χέρια είναι ο λαός που προέρχεται από τα έθνη, ο οποίος, αφού κατέλυσε νικηφόρα τον πόλεμο εναντίον των ειδώλων, χρίστηκε με αυτόν τον τρόπο με το άγιο έλαιο του βαπτίσματος· για το οποίο έγραψε ο Ιωάννης ο Θεολόγος:

«Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου· και, θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης· και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού». Λέγοντας αυτό, ο Δαβίδ φανέρωσε τον εαυτό του. Βλέπεις ότι μεγάλη ωφέλεια προκύπτει για τον άνθρωπο από το να μνημονεύει τον Θεό; «Θυμήθηκα τον Θεό», είπε ο Δαβίδ, «και ευφράνθηκε η καρδιά μου». Διότι οι άλλες μορφές ευφροσύνης εισέρχονται μέσω του στόματος και αποβάλλονται μέσω του αφεδρώνος· η ευφροσύνη όμως του Θεού, σαν πηγή, ευφραίνει την καρδιά με μελίρρυτα λόγια, ώστε ένας τέτοιος άνθρωπος να λέει: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από μέλι στο στόμα μου». Διότι εκείνος που μνημονεύει τον Θεό, έχει όλα τα αγαθά της ευφροσύνης να φωλιάζουν στην καρδιά του· εκεί υπάρχει πηγή που αναβλύζει αγαθά, εκεί μέλι και κηρήθρα και λύχνος αναμμένος, εκεί βρίσκεται κρυμμένος ο θησαυρός της Αγίας Τριάδος. Έτσι λοιπόν, ο Πατέρας και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα έρχονται και λαμβάνουν κατοικία μέσα του, και πλέον δεν είναι ένας άνθρωπος απλώς κατηχούμενος, αλλά άγγελος θεοφόρος. Επειδή λοιπόν τέτοιας χάριτος έχει αξιωθεί ο άνθρωπος, και απολαμβάνοντας τέτοια ευφροσύνη ευφραινόταν ο Δαβίδ, ας μνημονεύουμε και εμείς συνεχώς τον Θεό, απολαμβάνοντας την δική Του ευφροσύνη, προκειμένου να απολαύσουμε τα αγαθά Του.

«Εσύ ταπείνωσες» μέσω εμού «σαν τραυματία τον υπερήφανο» και αποστάτη διάβολο «με τον βραχίονα της δυνάμεώς σου», εμένα, «διασκόρπισες τους εχθρούς σου. Δικοί σου είναι οι ουρανοί και δική σου είναι η γη· την οικουμένη και το πλήρωμά της» μέσω εμού του Λόγου σου «εσύ τα θεμελίωσες. Τον βορρά και τη θάλασσα», δηλαδή τον νότο, «εσύ τα έκτισες. Το Θαβώρ και το Ερμών στο όνομά σου θα αγαλλιάσουν», επιμαρτυρώντας ότι δικός σου Υιός είναι και αυτός που βαπτίζεται στην περιοχή του Ερμών στον Ιορδάνη, και αυτός που μεταμορφώνεται στο Θαβώρ. «Έλεος και αλήθεια», ο δικός σου Υιός, «προπορεύεται προ του προσώπου σου» για την ανάπλαση του κόσμου, έστω και αν και προ του προσώπου του Χριστού προπορεύτηκε εκείνος που ετοίμαζε τις οδούς, ο Ιωάννης. «Τότε», λέει, «μίλησες σε όραμα στους υιούς σου και είπες: Έθεσα βοήθεια σε δυνατό, ύψωσα εκλεκτό από τον λαό μου». Διότι ο Χριστός είχε μεν εκ φύσεως την εξουσία, ως Θεός, προστέθηκε δε σε αυτόν βοήθεια από τον Πατέρα στη μορφή του δούλου. Διότι υψώθηκε βέβαια και ο Δαβίδ και δοξάστηκε, αλλά ως τύπος του Χριστού, ενώ ο Χριστός, υψωθείς στον σταυρό και έχοντας θανατώσει τον θάνατο διά του θανάτου του, υψώνεται και μεγαλύνεται από όλους ως Θεός. «Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, με το άγιό μου έλαιο τον έχρισα». Δούλος του Θεού κατ' ουσίαν είναι ο Δαβίδ, χριστός δε όχι κατ' ουσίαν, αλλά κατ' οικονομίαν.

Το δε «βρήκα τον Δαβίδ, άνδρα κατά την καρδιά μου» ρητώς με αυτόν τον τρόπο δεν θα μπορούσε να βρεθεί στην Παλαιά Γραφή· διότι, αν και στους Ψαλμούς ψάλλεται «βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, με άγιο έλαιο τον έχρισα», ωστόσο διαφέρει πάρα πολύ λεκτικά από το προαναφερθέν ρητό. Πιο κοντά μάλλον θα ήταν τα λόγια που ειπώθηκαν από τον προφήτη Σαμουήλ προς τον Σαούλ· διότι, επικρίνοντάς τον για την παράβαση των νομικών εντολών και προαναγγέλλοντάς του την έκπτωση από τη βασιλεία, του λέει ότι «επειδή εσύ δεν θέλεις να πορεύεσαι σύμφωνα με τις οδούς του Κυρίου και τα προστάγματά του, ο Θεός θα εκλέξει για τον εαυτό του έναν άνδρα κατά την καρδιά του, ο οποίος θα κάνει όλα τα αρεστά ενώπιόν του». Αλλά, αν και αυτό είναι πιο εκτενές από τη ρήση του Ψαλμού, εντούτοις δεν ταυτίζεται απολύτως ως προς τις λέξεις με το «βρήκα τον Δαβίδ, τον γιο του Ιεσσαί, άνδρα κατά την καρδιά μου». Όμως, ο θεσπέσιος Παύλος, γνωρίζοντας αυτό, το μετασχηματίζει σε εκείνο το χωρίο, όταν δημηγορεί στις Πράξεις.