Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:24

Και θα συντρίψω από το πρόσωπό του τους εχθρούς του. Διότι παραδόθηκαν στον ρωμαϊκό στρατό και καταστράφηκαν ολοσχερώς. Και η αλήθειά μου και το έλεός μου θα είναι μαζί του. Ως αλήθεια ονομάζει τη λατρεία εν πνεύματι και αληθεία, την οποία μας δίδαξε ο Χριστός, σύμφωνα με όσα είπε στη Σαμαρείτιδα γυναίκα: «Ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν, πρέπει να τον προσκυνούν εν πνεύματι και αληθεία». Αλλά και το έλεος ο Θεός δεν το πρόσφερε σε εμάς μέσω κανενός άλλου, παρά μόνο διά του μονογενούς Του Υιού. Διότι μόνο μέσω αυτού διδαχθήκαμε την προσκύνηση εν πνεύματι και αληθεία, και ελεηθήκαμε, αφού καταργήθηκε ο θάνατος και εξαλείφθηκε η φθορά. Και στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του. Διότι με τα ονόματα που αρμόζουν κατεξοχήν στον Πατέρα, δοξάζεται και ο ίδιος ο Υιός· δηλαδή, τι εννοώ: Αληθινός Θεός είναι ο Πατέρας· το ίδιο είναι και ο Υιός, διότι ο ίδιος είναι η αλήθεια· και ο Πατέρας είναι και ονομάζεται ζωή κατά φύση, το ίδιο πάλι είναι και ο Υιός, διότι ο ίδιος λέει: «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή». Για αυτό έλεγε προς τον Πατέρα Του: «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου».

Μήπως δεν ήταν καλύτερος ο χρόνος για τον Μονογενή όταν κάποιοι αντιστέκονταν, αποκρούοντας την υποχρέωση να υποταχθούν, παρά εκείνος κατά τον οποίο αναγκαστικά θα εξέπιπτε από τη βασιλεία, επειδή οι εχθροί του θα είχαν υποταχθεί σε αυτόν και όσοι είχαν αποφασίσει να τον πολεμούν θα είχαν ήδη μπει κάτω από τον ζυγό του; Β. Έτσι φαίνεται. Α. Θα προσέθετα κι εγώ, χωρίς κανέναν δισταγμό, στα προλεχθέντα και το εξής: Ο Πατέρας, όπως φαίνεται, απεργαζόταν την ανατροπή της βασιλείας του Υιού, υποτάσσοντας σε αυτόν τους εχθρούς του και τρέποντας σε φυγή αυτούς που τον μισούσαν. Διότι έτσι μίλησε μέσω της φωνής του Δαβίδ. Ίσως μάλιστα και ο ίδιος ο Υιός να αποδεικνυόταν ότι αγνοούσε τα μέσα με τα οποία θα μπορούσε να αποκτήσει δόξα μακρά και ακατάσειστη. Διότι δεν θα θεωρούσε αναγκαίο να απευθύνει φιλάνθρωπα τον λόγο σε αυτούς που ακόμη επιδίδονται στην ανταρσία και δεν αποδέχονται την εν πίστει νοούμενη υποταγή εξαιτίας του δύστροπου χαρακτήρα τους, λέγοντας: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου πάνω σας.» Δεν θα ήταν άραγε η εκφορά αυτών των λόγων, αγαθέ μου, σημάδι κάποιου που ωθεί προς το τέλος της την ίδια του τη βασιλεία και δόξα, εάν επρόκειτο να μην κυβερνά πλέον όσους του έχουν υποταχθεί; Β. Έτσι είναι. Α. Θα έλεγα ότι θα ψευδόταν και ο ίδιος ο Πατέρας, όταν λέει προς τον ενανθρωπήσαντα Υιό: «Ζήτησε από εμένα και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης.» Διότι πώς είναι δυνατόν να νοείται πλέον η κληρονομιά του Υιού, εάν παραδίδεται στον Πατέρα;

Ίσως για να καλέσει σε έλεος τον σκληρό και άσπλαχνο Φαρισαίο· ίσως η πάθηση να τους προκαλέσει ντροπή και να τους πείσει να καταλαγιάσουν τις φλόγες του φθόνου. <Θα σας ρωτήσω κάτι: επιτρέπεται το Σάββατο να κάνει κανείς καλό ή να κάνει κακό; κ.λπ.> (A f. 92 b, H f. 289) Η ερώτηση είναι βεβαίως εξαιρετικά σοφή, και η πρόταση ταιριαστή με τη δική τους ανοησία. Διότι, εάν επιτρέπεται η αγαθοεργία κατά το Σάββατο, και δεν υπάρχει κανένα εμπόδιο στο να ελεούνται οι ασθενείς από τον Θεό, πάψε να συγκεντρώνεις αφορμές συκοφαντίας εναντίον του Χριστού, και να επισύρεις στο κεφάλι σου την καταδίκη, την οποία επέβαλε ο Πατέρας σε όσους ατιμάζουν τον Υιό. Άκουσες τι λέει για εκείνον μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Και θα συντρίψω τους εχθρούς του από το πρόσωπό του, και θα κατατροπώσω εκείνους που τον μισούν». Εάν πάλι δεν επιτρέπεται η ευεργεσία το Σάββατο, και ο νόμος εμποδίζει το να σωθεί μια ψυχή, τότε γίνεσαι κατήγορος του νομοθέτη· έχεις διαβάλει την εντολή, για την οποία και έχει θαυμαστεί η διακονία του Μωυσή. Αλλά, θα πει, ο Θεός των όλων δεν έθεσε τον νόμο περί του Σαββάτου για τον εαυτό του, αλλά μάλλον για εμάς που υποτάσσουμε σε αυτόν τον αυχένα μας. Πολύ σωστά μίλησες· επαινώ τα λόγια σου· άρα το Θείο είναι ελεύθερο από κάθε ανάγκη και νόμο.

Και αυτό είναι που λέει τώρα ο Πατέρας για αυτόν: «Διότι το χέρι μου θα τον συνδράμει, και ο βραχίονάς μου θα τον ενδυναμώσει.]» <Εκείνους που τον μισούν θα τους κατατροπώσω.> (F f. 149 b, K f. 160) Διότι, μετά τον σταυρό του Σωτήρα, η συναγωγή των Ιουδαίων περιέπεσε σε δεινές και αναπόφευκτες συμφορές. Παραδόθηκαν δηλαδή σε χέρια εχθρών, οι οποίοι ερήμωσαν όλη τη χώρα τους, και διασκορπίστηκαν. <Θα υψωθεί το κέρας του.> (F f. 149 b) Είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να ονομάζει κέρας, για μεν τους αμαρτωλούς την υπεροψία, για δε τους δικαίους τη δόξα. [Με τα ονόματα που ταιριάζουν κατεξοχήν στον Πατέρα δοξάζεται και ο ίδιος ο Υιός: όπως για παράδειγμα, αληθινός Θεός, αυτό είναι ο Πατέρας και ο Υιός· διότι αυτός είναι «η αλήθεια και η ζωή.» Και αυτό έλεγε προς τον δικό του Πατέρα: «Διότι όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου.»] [<Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ.> Και θα τον καταστήσει ο Θεός πρωτότοκο, όπως ακριβώς λέει και ο μέγας Παύλος: «Για να είναι αυτός πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς»· και πάλι: «Πρωτότοκος εκ των νεκρών, και πρωτότοκος όλης της κτίσης.» Έλεγε εξάλλου και ο Σωτήρας στη Μαρία: «Πήγαινε και πες στους αδελφούς μου: Πηγαίνω προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας.»

Στους Ψαλμούς. «Αρχή των λόγων σου είναι η αλήθεια.» Διότι ο πρώτος και έμφυτος και ουσιώδης Λόγος στον Θεό και Πατέρα είναι η αλήθεια, δηλαδή ο Υιός. Δυνατός είσαι, Κύριε, και η αλήθειά σου είναι γύρω σου. «Αυτός που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου», και τα εξής, έως το, «Ως όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθειά του.» Λέγοντας για τον δίκαιο: «Και εκείνους που τον μισούν θα τους κατατροπώσω, διότι το έλεός μου και η αλήθειά μου είναι μαζί του.» «Οδό αληθείας επέλεξα.» Διότι ο κατά Θεόν σοφός αγαπά την ευαγγελική πολιτεία, ως πολύ ανώτερη της νομικής.

Τότε μίλησες μέσω οράματος στους υιούς σου, και είπες: Έθεσα βοήθεια σε έναν δυνατό· ύψωσα έναν εκλεκτό από τον λαό μου. Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, με το άγιο έλαιό μου τον έχρισα. Διότι το χέρι μου θα τον συνδράμει, και ο βραχίονάς μου θα τον ενδυναμώσει. Δεν θα ωφεληθεί εχθρός εις βάρος του, και υιός ανομίας δεν θα τον βλάψει. Και θα συντρίψω από μπροστά του τους εχθρούς του, και θα κατατροπώσω αυτούς που τον μισούν. Και η αλήθεια μου και το έλεός μου θα είναι μαζί του, και στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του.

Και με τρόπο απολύτως ταιριαστό προς την υπόσχεση του Δαβίδ προσέφερε και ο Θεός την ανταμοιβή του. Επειδή λοιπόν, λέει, βρήκα τον Δαβίδ κατάλληλο και άξιο των δικών μου υποσχέσεων, για τον λόγο αυτόν τον αξίωσα της δικής μου βοήθειας, αναδεικνύοντάς τον εκλεκτό και υψώνοντάς τον πάνω από όλο τον λαό. Και επιπλέον αυτών, επειδή, αφού αναζήτησα πολύ, βρήκα μόνο αυτόν άξιο των υποσχέσεών μου, και βρίσκοντάς τον, τον αξίωσα να χριστεί με το άγιο έλαιό μου, διά του οποίου τον κατέστησα Χριστό, και υπόσχομαι να του δωρίσω τα εξής: Η δεξιά μου βεβαίως θα είναι μαζί του, και ο βραχίονάς μου θα τον στερεώσει. Δεν θα τον εξαπατήσει κανένας εχθρός, ούτε υιός αδικίας θα τον βλάψει. Αλλά και θα συντρίψω μπροστά του εκείνους που τον μισούν, και όσους του προξενούν κακό θα τους πατάξω· η δε βεβαίωση και η χάρη μου θα είναι μαζί του. Και όλα αυτά θα ισχύσουν για αυτόν σύμφωνα με τη μετάφραση του Συμμάχου· σύμφωνα δε με τους Εβδομήκοντα: Το χέρι μου, λέει, θα τον συνδράμει, και ο βραχίονάς μου θα τον ενισχύσει. Δεν θα ωφεληθεί ο εχθρός εις βάρος του, και υιός ανομίας δεν θα του κάνει κακό. Και θα συντρίψω από το πρόσωπό του τους εχθρούς του, και εκείνους που τον μισούν θα τους κατατροπώσω. Και η αλήθειά μου και το έλεός μου θα είναι μαζί του· και τέλος, μετά από όλα αυτά, στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του.

Διότι αυτά συνηθίζουν να μας προσάπτουν χλευαστικά οι εχθροί του Θεού. Αλλά, καθώς εισακούστηκε και πίστεψε ότι θα λάβει τα αιτήματα των προσευχών του, και επειδή ήλπισε ότι το συντομότερο δυνατό θα εκπληρωθούν οι υποσχέσεις του Θεού προς τον Δαβίδ, επισφραγίζει το τέλος ολόκληρου του λόγου μέσω της ευχαριστίας και της δοξολογίας λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος εις τον αιώνα»· και μας διδάσκει να ανταποκρινόμαστε με το «Γένοιτο, γένοιτο», το οποίο στην εβραϊκή γλώσσα είναι «Αμήν, αμήν». Σχετικά δε με το διάψαλμα, που πολλές φορές παρεμβάλλεται ενδιάμεσα, πρέπει να λεχθούν τα εξής. Η πρώτη υπόσχεση του Θεού, που αναφέρθηκε στην αρχή, περιελάμβανε τα εξής: «Διεθέμην διαθήκην» και «Ώμοσα Δαυίδ» και τα λοιπά· έπειτα, μετά την παράθεση του διαψάλματος, ο λόγος αλλάζει πρόσωπο και προσθέτει: «Εξομολογήσονται οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου»· και πάλι, αφού ειπώθηκε η υπόσχεση εκ προσώπου του Θεού, από τη φράση «Εθέμην βοήθειαν επί δυνατόν» μέχρι το «και μάρτυς εν ουρανώ πιστός», με την εκ νέου παρεμβολή του διαψάλματος, ο λόγος μεταβάλλει το νόημα και λέει: «Συ δε απώσω και εξουδένωσας, ανεβάλου τον Χριστόν σου». Κατόπιν, αφού εξέθεσε τα πιο θλιβερά γεγονότα, τοποθετεί πάλι το διάψαλμα και εναλλάσσει τη διδασκαλία λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, αποστρέψεις εις τέλος;»· και αφού ανέπεμψε την προσευχή, χρησιμοποιεί ξανά ενδιάμεσα το διάψαλμα και καταλήγει: «Πού εστι τα ελέη σου τα αρχαία, Κύριε;».

Η ψυχή δε, όπως έχει λεχθεί, είναι η πόλη, το κατοικητήριο του Θεού. Από αυτούς, λοιπόν, λέγει, βρέθηκε η ψυχή, όπως βρέθηκε κάποτε από τον καλό ποιμένα το πρόβατο, για το οποίο όλες οι χορείες των αγγέλων συγκινήθηκαν με ευφροσύνη, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου. Έτσι βρέθηκε κάποτε και η δραχμή χάρη στον λύχνο, για την οποία χαίρονται όλοι, και οι φίλοι και οι γείτονες. Τέτοιο εύρημα γίνεται και ο Δαβίδ, ο δούλος του Κυρίου, καθώς η ψαλμωδία αναφέρει εκ προσώπου του Θεού: «Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, με το άγιο έλαιό μου τον έχρισα». Και εφόσον αυτός έγινε κτήμα εκείνου που τον βρήκε, ας ακούσουμε ποιων δωρεών αξιώνεται: «Το χέρι μου», λέγει, «θα τον συνδράμει και ο βραχίονάς μου θα τον ενισχύσει· δεν θα ωφεληθεί εχθρός εις βάρος του και υιός ανομίας δεν θα τον βλάψει, και θα συντρίψω από μπροστά του τους εχθρούς του και θα τρέψω σε φυγή αυτούς που τον μισούν»· καθώς και όσα άλλα περιέχει ο κατάλογος των ευλογιών. Επομένως, είναι καλό το να βρεθεί κανείς από τους αγγέλους που περιστοιχίζουν την πόλη, δηλαδή την ψυχή. Διότι έτσι μας προτρέπει να κατανοήσουμε ο μέγας Δαβίδ λέγοντας: «Θα στρατοπεδεύσει άγγελος Κυρίου γύρω από εκείνους που τον φοβούνται και θα τους σώσει». Επομένως, αυτή που είπε ότι «οι φύλακες με χτύπησαν», καυχήθηκε ότι πέτυχε κάποια περαιτέρω αύξηση στην προς τα άνω προκοπή της.

«Τότε ελάλησας»: Σε όλους τους προφήτες, προλέγοντας τα μυστήριά του και την έλευσή του [και τη δευτέρα παρουσία του]. Και είπες: Διά του Χριστού, ο οποίος είναι ο κυριακός άνθρωπος, την βοήθεια του γένους μας. «Ύψωσα»: Αναφέρεται μεν στον Δαβίδ, αλλά εννοείται ο Χριστός. «Βρήκα»: Εδώ υπαινίσσεται τον Χριστό, διότι κατά σάρκα προέρχεται από τον Δαβίδ. «Εν ελέει»: Τότε μεν τον Δαβίδ με το έλαιο του χρίσματος, τώρα δε με το έλαιο της χάριτος αυτούς που προσέρχονται στο βάπτισμα. «Διότι η χείρ»: Η δεξιά του Πατρός στον Υιό [και η χάρις του Αγίου Πνεύματος σε αυτόν που βαπτίζεται]. «Και ο βραχίονας»: Αναφέρεται μεν στον Δαβίδ εναντίον των εχθρών· είναι όμως ο Χριστός που νίκησε τον πόλεμο του εχθρού πάνω στον σταυρό. «Δεν θα ωφελήσει»: Διότι ούτε ο διάβολος ούτε οι Ιουδαίοι αποκόμισαν κάποιο όφελος, στρεφόμενοι εναντίον του Χριστού. «Και υιός ανομίας»: Υπαινίσσεται τον Ιούδα ως υιό ανομίας, διότι δεν μπορεί πλέον να μηχανευτεί τίποτα εναντίον του Χριστού. Πρέπει δε να εννοήσουμε τον διάβολο, ότι δεν εξουσιάζει πλέον τον άνθρωπο, αφότου αυτός σφραγίστηκε με το όνομα του Χριστού και Θεού. «Και θα συντρίψω»: Από προσώπου του ανθρώπου τους δαίμονες· διότι αυτοί είναι αληθινά οι εχθροί του ανθρώπου, και νεκρώθηκαν με την έλευση του Χριστού. «Και αυτούς που μισούν»: Τους Ιουδαίους· διότι αυτοί μίσησαν τον Χριστό. «Και η αλήθεια»: Είναι μαζί με τον Χριστό· διότι μόνο σε αυτόν αρμόζουν αυτά. «Και στο όνομα»: Διότι αυτός είναι το ύψιστο κέρας και η δύναμη του Πατρός.

Αυτός δεν θα βλάψει όσους πιστεύουν στον Χριστό, διότι έχουν λάβει εντολές πώς και με ποιον τρόπο να τον αποφύγουν, και πώς να ξεφύγουν από την πλάνη του. Το καθένα από αυτά περιέχεται στα λόγια του Χριστού σχετικά με τη συντέλεια του κόσμου. Και θα κατακόψω από μπροστά του τους εχθρούς του, και θα τρέψω σε φυγή αυτούς που τον μισούν.

Η ταπεινοφροσύνη είναι άβυσσος ευτέλειας, η οποία είναι απρόσιτη σε όλους τους κλέφτες. Η ταπεινοφροσύνη είναι πύργος ισχύος απέναντι στον εχθρό. Δεν θα πετύχει τίποτα ο εχθρός εναντίον του, και ο γιος της ανομίας, ή μάλλον ο λογισμός, δεν θα μπορέσει πια να τον βλάψει, και θα συντρίψει από μπροστά του τους εχθρούς του, και θα κατατροπώσει εκείνους που τον μισούν.

Διότι, αν και εθέωσε τη χοϊκή ουσία την οποία προσέλαβε, εντούτοις μέσω αυτής υπηρέτησε ως δούλος, γινόμενος μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων. «Διότι το χέρι μου θα τον συντρέξει, και γιος ανομίας δεν θα μπορέσει πλέον να τον βλάψει». Διότι ο θάνατος έπειτα από αυτά «δεν θα τον κυριεύσει πλέον». «Και θα συντρίψω από μπροστά του τους εχθρούς του, και θα κατατροπώσω εκείνους που τον μισούν».