Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:25

Αν όμως ο Ιουδαίος πει: «Αν είναι Υιός του Θεού, όπως λέτε, πώς ο Θεός είπε σ’ αυτόν σαν σε δούλο: “Ζήτησε από μένα, και θα σου δώσω;” και πάλι: “Εγώ σήμερα σε γέννησα;” Άραγε δεν του μιλά ως σε δούλο, επειδή ζητεί και λαμβάνει; Και δεν τον παρουσιάζει ως πρόσκαιρο, επειδή λέει: “Εγώ σήμερα σε γέννησα”; Αφού και εσείς οι Χριστιανοί λέτε ότι γεννήθηκε πριν από όλον τον κόσμο» — πες του τα εξής: Για το ότι ο Πατέρας λέει προς τον Υιό: «Ζήτησε από μένα, και θα σου δώσω», μη σκανδαλίζεσαι· γιατί πολλές φορές και ένας βασιλιάς λέει στον ίδιο του τον γιο από πολλή αγάπη: «Ζήτησέ μου, και θα σου δώσω ό,τι θέλεις». Και πάλι, για το «Εγώ σήμερα σε γέννησα», το λέει για τη γέννησή του κατά σάρκα· γιατί, με την ευδοκία του Πατέρα, γεννήθηκε από την αγία Θεοτόκο και Αειπάρθενο Μαρία. Σε ποιον, άλλωστε, από τους αγγέλους είπε ποτέ: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα;» Δεν είναι όλοι τους λειτουργικά πνεύματα, που αποστέλλονται για διακονία; Και πάλι αλλού λέει: «Εγώ θα είμαι γι’ αυτόν Πατέρας, και αυτός θα είναι για μένα Υιός». Αυτά τα είπε κατά το ανθρώπινο και σύμφωνα με την ένσαρκη οικονομία του· δεν δηλώνει την αιώνια γέννηση, αλλά εκείνη που συνδέθηκε με τους χρόνους. Διότι ο κατά φύση Υιός του Θεού έγινε και κατά φύση άνθρωπος για τη δική μας σωτηρία, χωρίς να λαμβάνει αυτό κατά χάριν — γιατί το έχει αυτό κατά φύσιν· και το λαμβάνει πάλι ως άνθρωπος, εκείνο ακριβώς που είχε ως Θεός. Διότι, ενώ ήταν Ύψιστος, έγινε Θεός· αλλά ως Θεός ήταν πάντοτε Δεσπότης των όλων, ενώ ως άνθρωπος προσέλαβε τη δόξα που είχε ως Θεός· και ζήτησε όχι να λάβει όσα δεν είχε, αλλά να φανερωθούν όσα είχε, καθώς έχει γραφεί: «Θα τους ποιμάνεις με ράβδο σιδερένια», η οποία είναι η βασιλεία των Ρωμαίων· γιατί αυτήν, αφού την έδωσε ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, σε πιστούς και χριστιανούς βασιλείς, επιστατεί και συμβασιλεύει μαζί τους. Δι’ αυτού τα πιστά έθνη, που δόθηκαν ως κληρονομική κατάσχεση, ποιμαίνονται ώστε να πιστεύουν σ’ αυτόν. Γι’ αυτό και όλα τα έθνη, όσο κι αν συγκρούσθηκαν με τη βασιλεία των Χριστιανών, αν και νικήθηκαν, δεν την ανέτρεψαν, ούτε βέβαια θα την ανατρέψουν· καθώς έχει γραφεί στο βιβλίο των Ψαλμών για τη βασιλεία του Χριστού: «Η αλήθειά μου και το έλεός μου θα είναι μαζί του, και στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του· και θα θέσω στη θάλασσα το χέρι του και στους ποταμούς τη δεξιά του. Αυτός θα με επικαλεστεί: Εσύ είσαι Πατέρας μου, Θεός μου και βοηθός της σωτηρίας μου. Και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλό ανάμεσα στους βασιλείς της γης. Ως τον αιώνα θα φυλάξω γι’ αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα μένει πιστή σ’ αυτόν. Και θα διατηρήσω στον αιώνα του αιώνος το σπέρμα του και τον θρόνο του όσο διαρκούν οι ημέρες του ουρανού. Αν οι γιοι του εγκαταλείψουν τον νόμο μου», δηλαδή οι Χριστιανοί, «και δεν πορευθούν σύμφωνα με τις κρίσεις μου· αν βεβηλώσουν τα δικαιώματά μου και δεν φυλάξουν τις εντολές μου, θα επισκεφθώ με ράβδο τις ανομίες τους και με μάστιγες τις αδικίες τους· αλλά το έλεός μου δεν θα το απομακρύνω από επάνω τους, ούτε θα αθετήσω τη διαθήκη μου. Μια φορά ορκίστηκα με το άγιό μου· μήπως θα ψευσθώ στον Δαβίδ; Το σπέρμα του μένει στον αιώνα», που είναι ο Χριστός, το κατά σάρκα σπέρμα του Δαβίδ, «και ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο ενώπιόν μου και σαν τη σελήνη, στερεωμένη στον αιώνα, και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός.»

Και θα συντρίψω από το πρόσωπό του τους εχθρούς του. Διότι παραδόθηκαν στον ρωμαϊκό στρατό και καταστράφηκαν ολοσχερώς. Και η αλήθειά μου και το έλεός μου θα είναι μαζί του. Ως αλήθεια ονομάζει τη λατρεία εν πνεύματι και αληθεία, την οποία μας δίδαξε ο Χριστός, σύμφωνα με όσα είπε στη Σαμαρείτιδα γυναίκα: «Ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν, πρέπει να τον προσκυνούν εν πνεύματι και αληθεία». Αλλά και το έλεος ο Θεός δεν το πρόσφερε σε εμάς μέσω κανενός άλλου, παρά μόνο διά του μονογενούς Του Υιού. Διότι μόνο μέσω αυτού διδαχθήκαμε την προσκύνηση εν πνεύματι και αληθεία, και ελεηθήκαμε, αφού καταργήθηκε ο θάνατος και εξαλείφθηκε η φθορά. Και στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του. Διότι με τα ονόματα που αρμόζουν κατεξοχήν στον Πατέρα, δοξάζεται και ο ίδιος ο Υιός· δηλαδή, τι εννοώ: Αληθινός Θεός είναι ο Πατέρας· το ίδιο είναι και ο Υιός, διότι ο ίδιος είναι η αλήθεια· και ο Πατέρας είναι και ονομάζεται ζωή κατά φύση, το ίδιο πάλι είναι και ο Υιός, διότι ο ίδιος λέει: «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή». Για αυτό έλεγε προς τον Πατέρα Του: «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου».

Και αυτό είναι που λέει τώρα ο Πατέρας για αυτόν: «Διότι το χέρι μου θα τον συνδράμει, και ο βραχίονάς μου θα τον ενδυναμώσει.]» <Εκείνους που τον μισούν θα τους κατατροπώσω.> (F f. 149 b, K f. 160) Διότι, μετά τον σταυρό του Σωτήρα, η συναγωγή των Ιουδαίων περιέπεσε σε δεινές και αναπόφευκτες συμφορές. Παραδόθηκαν δηλαδή σε χέρια εχθρών, οι οποίοι ερήμωσαν όλη τη χώρα τους, και διασκορπίστηκαν. <Θα υψωθεί το κέρας του.> (F f. 149 b) Είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να ονομάζει κέρας, για μεν τους αμαρτωλούς την υπεροψία, για δε τους δικαίους τη δόξα. [Με τα ονόματα που ταιριάζουν κατεξοχήν στον Πατέρα δοξάζεται και ο ίδιος ο Υιός: όπως για παράδειγμα, αληθινός Θεός, αυτό είναι ο Πατέρας και ο Υιός· διότι αυτός είναι «η αλήθεια και η ζωή.» Και αυτό έλεγε προς τον δικό του Πατέρα: «Διότι όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου.»] [<Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ.> Και θα τον καταστήσει ο Θεός πρωτότοκο, όπως ακριβώς λέει και ο μέγας Παύλος: «Για να είναι αυτός πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς»· και πάλι: «Πρωτότοκος εκ των νεκρών, και πρωτότοκος όλης της κτίσης.» Έλεγε εξάλλου και ο Σωτήρας στη Μαρία: «Πήγαινε και πες στους αδελφούς μου: Πηγαίνω προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας.»

Στους Ψαλμούς. «Αρχή των λόγων σου είναι η αλήθεια.» Διότι ο πρώτος και έμφυτος και ουσιώδης Λόγος στον Θεό και Πατέρα είναι η αλήθεια, δηλαδή ο Υιός. Δυνατός είσαι, Κύριε, και η αλήθειά σου είναι γύρω σου. «Αυτός που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου», και τα εξής, έως το, «Ως όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθειά του.» Λέγοντας για τον δίκαιο: «Και εκείνους που τον μισούν θα τους κατατροπώσω, διότι το έλεός μου και η αλήθειά μου είναι μαζί του.» «Οδό αληθείας επέλεξα.» Διότι ο κατά Θεόν σοφός αγαπά την ευαγγελική πολιτεία, ως πολύ ανώτερη της νομικής.

Τότε μίλησες μέσω οράματος στους υιούς σου, και είπες: Έθεσα βοήθεια σε έναν δυνατό· ύψωσα έναν εκλεκτό από τον λαό μου. Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, με το άγιο έλαιό μου τον έχρισα. Διότι το χέρι μου θα τον συνδράμει, και ο βραχίονάς μου θα τον ενδυναμώσει. Δεν θα ωφεληθεί εχθρός εις βάρος του, και υιός ανομίας δεν θα τον βλάψει. Και θα συντρίψω από μπροστά του τους εχθρούς του, και θα κατατροπώσω αυτούς που τον μισούν. Και η αλήθεια μου και το έλεός μου θα είναι μαζί του, και στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του.

Και με τρόπο απολύτως ταιριαστό προς την υπόσχεση του Δαβίδ προσέφερε και ο Θεός την ανταμοιβή του. Επειδή λοιπόν, λέει, βρήκα τον Δαβίδ κατάλληλο και άξιο των δικών μου υποσχέσεων, για τον λόγο αυτόν τον αξίωσα της δικής μου βοήθειας, αναδεικνύοντάς τον εκλεκτό και υψώνοντάς τον πάνω από όλο τον λαό. Και επιπλέον αυτών, επειδή, αφού αναζήτησα πολύ, βρήκα μόνο αυτόν άξιο των υποσχέσεών μου, και βρίσκοντάς τον, τον αξίωσα να χριστεί με το άγιο έλαιό μου, διά του οποίου τον κατέστησα Χριστό, και υπόσχομαι να του δωρίσω τα εξής: Η δεξιά μου βεβαίως θα είναι μαζί του, και ο βραχίονάς μου θα τον στερεώσει. Δεν θα τον εξαπατήσει κανένας εχθρός, ούτε υιός αδικίας θα τον βλάψει. Αλλά και θα συντρίψω μπροστά του εκείνους που τον μισούν, και όσους του προξενούν κακό θα τους πατάξω· η δε βεβαίωση και η χάρη μου θα είναι μαζί του. Και όλα αυτά θα ισχύσουν για αυτόν σύμφωνα με τη μετάφραση του Συμμάχου· σύμφωνα δε με τους Εβδομήκοντα: Το χέρι μου, λέει, θα τον συνδράμει, και ο βραχίονάς μου θα τον ενισχύσει. Δεν θα ωφεληθεί ο εχθρός εις βάρος του, και υιός ανομίας δεν θα του κάνει κακό. Και θα συντρίψω από το πρόσωπό του τους εχθρούς του, και εκείνους που τον μισούν θα τους κατατροπώσω. Και η αλήθειά μου και το έλεός μου θα είναι μαζί του· και τέλος, μετά από όλα αυτά, στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του.

Αυτό είναι λοιπόν το κέρας του, που πρόκειται να προέλθει από αυτόν, και ο ναός που πρόκειται να κατασκευαστεί για μένα από το σπέρμα του· αυτό το κέρας του θα υψωθεί στο όνομά μου, διότι θα καταξιωθεί να φέρει το δικό μου όνομα και τη δική μου προσηγορία. Θα λάβει λοιπόν και αυτό τις δικές μου ονομασίες, και μέσω των δικών μου προσηγοριών θα υψωθεί ενώπιον όλων. Γι' αυτό και πρωτύτερα λεγόταν: «Και με την ευδοκία σου θα υψωθεί το κέρας μας». Αλλά, ενώ ο χορός των προφητών αναφωνούσε πρωτύτερα προς τον Θεό λέγοντας: «Και με την ευδοκία σου θα υψωθεί το κέρας μας», τώρα ο ίδιος ο Θεός, δίνοντας τις επαγγελίες σχετικά με τον Δαβίδ, προσθέτει ως επισφράγισμα όλων και το: «Στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του», υποδηλώνοντας τον Χριστό που θα προέλθει από αυτόν, ο οποίος έχει ονομαστεί κέρας όχι μόνο των προφητών, αλλά και του ίδιου του Δαβίδ. Περί αυτού προσθέτει στη συνέχεια: «Και θα θέσω το χέρι του στη θάλασσα, και στους ποταμούς τη δεξιά του. Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτορας της σωτηρίας μου· κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης. Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω σε αυτόν το έλεός μου, και η Διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν». Εάν κάποιος εμβαθύνει με ακρίβεια στο νόημα των λεγομένων, θα διαπιστώσει ότι αυτά δεν προφητεύονται για τον Δαβίδ, αλλά για το κέρας που πρόκειται να προέλθει από αυτόν.

Διότι, αφού ο λόγος είπε: «Και στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του», συνεχίζει σχετικά με το κέρας και λέει: «Θα θέσω στη θάλασσα το χέρι του», προφανώς του κέρατος, και τα εξής· και αρμόζει βεβαίως από το σημείο αυτό να αναφέρονται όλα στον Χριστό, ο οποίος επρόκειτο να γεννηθεί από το σπέρμα του Δαβίδ.

Γι' αυτό και ο ίδιος ο Θεός Λόγος, ο Πρωτότοκος όλης της κτίσεως, αφού υποσχέθηκε εκ των προτέρων και είπε, «Στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας αυτού», μεταδίδοντας τη δική του ονομασία και το δικό του αξίωμα σε εκείνον που επρόκειτο να προέλθει από το σπέρμα του Δαβίδ, θα τον καταστήσει πρωτότοκο, ώστε και αυτός που γεννήθηκε κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ να ονομαστεί Υιός Θεού, και να αποκληθεί Πρωτότοκος εξαιτίας της συνάφειάς του με τον Μονογενή του Θεού. Διότι αυτά ήταν τα μέσα με τα οποία υποσχέθηκε ότι θα τον υψώσει, λέγοντας: «Στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας αυτού». Επειδή το δικό του όνομα ο μονογενής Υιός του Θεού το απέδωσε στον κατά σάρκα υιό του Δαβίδ, αναγορεύοντας και αυτόν Πρωτότοκο και Υιό του Θεού.

Διότι αυτά συνηθίζουν να μας προσάπτουν χλευαστικά οι εχθροί του Θεού. Αλλά, καθώς εισακούστηκε και πίστεψε ότι θα λάβει τα αιτήματα των προσευχών του, και επειδή ήλπισε ότι το συντομότερο δυνατό θα εκπληρωθούν οι υποσχέσεις του Θεού προς τον Δαβίδ, επισφραγίζει το τέλος ολόκληρου του λόγου μέσω της ευχαριστίας και της δοξολογίας λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος εις τον αιώνα»· και μας διδάσκει να ανταποκρινόμαστε με το «Γένοιτο, γένοιτο», το οποίο στην εβραϊκή γλώσσα είναι «Αμήν, αμήν». Σχετικά δε με το διάψαλμα, που πολλές φορές παρεμβάλλεται ενδιάμεσα, πρέπει να λεχθούν τα εξής. Η πρώτη υπόσχεση του Θεού, που αναφέρθηκε στην αρχή, περιελάμβανε τα εξής: «Διεθέμην διαθήκην» και «Ώμοσα Δαυίδ» και τα λοιπά· έπειτα, μετά την παράθεση του διαψάλματος, ο λόγος αλλάζει πρόσωπο και προσθέτει: «Εξομολογήσονται οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου»· και πάλι, αφού ειπώθηκε η υπόσχεση εκ προσώπου του Θεού, από τη φράση «Εθέμην βοήθειαν επί δυνατόν» μέχρι το «και μάρτυς εν ουρανώ πιστός», με την εκ νέου παρεμβολή του διαψάλματος, ο λόγος μεταβάλλει το νόημα και λέει: «Συ δε απώσω και εξουδένωσας, ανεβάλου τον Χριστόν σου». Κατόπιν, αφού εξέθεσε τα πιο θλιβερά γεγονότα, τοποθετεί πάλι το διάψαλμα και εναλλάσσει τη διδασκαλία λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, αποστρέψεις εις τέλος;»· και αφού ανέπεμψε την προσευχή, χρησιμοποιεί ξανά ενδιάμεσα το διάψαλμα και καταλήγει: «Πού εστι τα ελέη σου τα αρχαία, Κύριε;».

Ψ. Από το Α΄ Βασιλειών. Της προσευχής της Άννας. ΙΗ΄. Ο Κύριος ανέβηκε στους ουρανούς και βρόντηξε· αυτός θα κρίνει τα άκρα της γης, και θα δώσει ισχύ στους βασιλείς μας, και θα υψώσει το κέρας του χριστού του. Ο Κύριος, ο Λόγος του Θεού, που κατέβηκε από τους ουρανούς, ο ίδιος πάλι ανέβηκε στους ουρανούς· και αφού ανέβηκε, βρόντηξε με τη θεία του δύναμη το ευαγγελικό κήρυγμα, ώστε να γίνει αυτό ακουστό σε όλο τον κόσμο· και ο ίδιος θα κρίνει τα άκρα της γης και όσους κατοικούν έως αυτά, καθώς έχει λάβει όλη την κρίση από τον Πατέρα· αλλά έδωσε επίσης ισχύ, αφενός μεν στους δικούς του μαθητές, αποστόλους και προφήτες, αφετέρου δε στους δικούς μας βασιλείς, και ύψωσε το κέρας του χριστού του, δηλαδή του λαού, ο οποίος ονομάζεται έτσι λόγω της μετοχής του στον Χριστό, ή του ανθρώπινου στοιχείου το οποίο προσέλαβε, του οποίου κέρας υπήρξε η θεότητα που υψώθηκε σύμφωνα με τον ιερό απόστολο· και στον ογδοηκοστό όγδοο Ψαλμό, ο Θεός λέει σαφώς παρόμοια λόγια με αυτά εδώ περί του Χριστού: Και στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του.

Και σε αυτό το σημείο μνημονεύει ονομαστικά τον Χριστό, τον νοούμενο ως άνθρωπο Σωτήρα μας, του οποίου λέει ότι θα υψωθεί το κέρας, φανερώνοντας την αόρατη δύναμη που υπάρχει σε αυτόν και τη βασιλεία του· διότι είναι συνήθεια της Γραφής να ονομάζει τη βασιλεία κέρας. Αναφέρεται δε και στον πη΄ ψαλμό: «και στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του». 〈Από το πρώτο βιβλίο των Βασιλειών〉. «Ιδού έρχονται ημέρες, λέγει, που θα εξολοθρεύσω το σπέρμα σου και το σπέρμα του οίκου του πατρός σου· και δεν θα υπάρξει πρεσβύτης στον οίκο μου.» Αφού είπε αυτά προς τον Ηλεί ο θείος χρηματισμός, προσθέτει στη συνέχεια λέγοντας: «Και θα αναδείξω για τον εαυτό μου ιερέα πιστό, ο οποίος θα πράξει όλα όσα υπάρχουν στην καρδιά μου και στην ψυχή μου· και θα του οικοδομήσω οίκο πιστό, και θα πορεύεται ενώπιον του χριστού μου όλες τις ημέρες».

«Τότε ελάλησας»: Σε όλους τους προφήτες, προλέγοντας τα μυστήριά του και την έλευσή του [και τη δευτέρα παρουσία του]. Και είπες: Διά του Χριστού, ο οποίος είναι ο κυριακός άνθρωπος, την βοήθεια του γένους μας. «Ύψωσα»: Αναφέρεται μεν στον Δαβίδ, αλλά εννοείται ο Χριστός. «Βρήκα»: Εδώ υπαινίσσεται τον Χριστό, διότι κατά σάρκα προέρχεται από τον Δαβίδ. «Εν ελέει»: Τότε μεν τον Δαβίδ με το έλαιο του χρίσματος, τώρα δε με το έλαιο της χάριτος αυτούς που προσέρχονται στο βάπτισμα. «Διότι η χείρ»: Η δεξιά του Πατρός στον Υιό [και η χάρις του Αγίου Πνεύματος σε αυτόν που βαπτίζεται]. «Και ο βραχίονας»: Αναφέρεται μεν στον Δαβίδ εναντίον των εχθρών· είναι όμως ο Χριστός που νίκησε τον πόλεμο του εχθρού πάνω στον σταυρό. «Δεν θα ωφελήσει»: Διότι ούτε ο διάβολος ούτε οι Ιουδαίοι αποκόμισαν κάποιο όφελος, στρεφόμενοι εναντίον του Χριστού. «Και υιός ανομίας»: Υπαινίσσεται τον Ιούδα ως υιό ανομίας, διότι δεν μπορεί πλέον να μηχανευτεί τίποτα εναντίον του Χριστού. Πρέπει δε να εννοήσουμε τον διάβολο, ότι δεν εξουσιάζει πλέον τον άνθρωπο, αφότου αυτός σφραγίστηκε με το όνομα του Χριστού και Θεού. «Και θα συντρίψω»: Από προσώπου του ανθρώπου τους δαίμονες· διότι αυτοί είναι αληθινά οι εχθροί του ανθρώπου, και νεκρώθηκαν με την έλευση του Χριστού. «Και αυτούς που μισούν»: Τους Ιουδαίους· διότι αυτοί μίσησαν τον Χριστό. «Και η αλήθεια»: Είναι μαζί με τον Χριστό· διότι μόνο σε αυτόν αρμόζουν αυτά. «Και στο όνομα»: Διότι αυτός είναι το ύψιστο κέρας και η δύναμη του Πατρός.

Εχθροί και αυτοί που μας μισούν, όπως έχει ειπωθεί πολλές φορές, είναι οι δαίμονες. Αυτούς κατά την πρώτη του παρουσία τους κατέκοψε και τους κατέστησε τραυματίες, σαν να είχαν πληγωθεί από ξίφος, μέσω του σταυρού. Ολοκληρωτικά όμως θα τους κατατροπώσει κατά τη δεύτερη παρουσία, ώστε να μην μπορούν πλέον να σταθούν σε πόλεμο εναντίον μας. Και η αλήθειά μου και το έλεός μου θα είναι μαζί του, και στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του. Παντού διασφαλίζει τον πιστό, θέλοντας αυτός να γνωρίζει πώς σώθηκε, από πού υψώθηκε το κέρας του, πώς έγινε ισχυρότερος από τους εχθρούς.

«Και η αλήθειά μου και το έλεός μου θα είναι μαζί του. Αυτός θα με επικαλεστεί ως Πατέρα, και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης», δεδομένου ότι και η βασιλεία του δεν προέρχεται από τη γη. «Και θα καταστήσω εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος το σπέρμα» της διδασκαλίας «του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού», ασάλευτο και αιώνιο. «Εάν εγκαταλείψουν οι υιοί του τον νόμο μου», δηλαδή όσοι τον πίστεψαν, «και δεν φυλάξουν τις εντολές μου, θα επισκεφθώ με ράβδο και μάστιγα τις ανομίες και τις αμαρτίες τους», για να μετανοήσουν. «Το έλεός μου όμως δεν θα το αποσύρω από αυτούς». Αυτά βέβαια λέγονται για τους Χριστιανούς, όχι για τους Ιουδαίους, όπως εκείνοι αυταπατώνται, διότι εκείνοι δεν έγιναν υιοί του Χριστού, αλλά φονευτές του Χριστού. «Και αυτά που εκπορεύονται από τα χείλη μου δεν θα τα αθετήσω. Μία φορά ορκίστηκα στο άγιό μου» όνομα, «ότι δεν θα πω ψέματα στον Δαβίδ», τόσο στον αισθητό όσο και στον νοητό. «Το σπέρμα του», το οποίο έσπειρε στον αγρό του κόσμου του, «παραμένει εις τον αιώνα» συγκρατώντας και διατρέφοντας τα πλήθη των πιστών. «Και ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο απέναντί μου», αστράφτοντας από τις λάμψεις της θεότητας, «και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα», φωτίζοντας τηλαυγώς δίπλα στον θρόνο μου. «Και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός», δηλαδή ο αληθινός Θεός και Πατέρας που υπόσχεται αυτά προς τον Υιό.