Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:28

Αν όμως ο Ιουδαίος πει: «Αν είναι Υιός του Θεού, όπως λέτε, πώς ο Θεός είπε σ’ αυτόν σαν σε δούλο: “Ζήτησε από μένα, και θα σου δώσω;” και πάλι: “Εγώ σήμερα σε γέννησα;” Άραγε δεν του μιλά ως σε δούλο, επειδή ζητεί και λαμβάνει; Και δεν τον παρουσιάζει ως πρόσκαιρο, επειδή λέει: “Εγώ σήμερα σε γέννησα”; Αφού και εσείς οι Χριστιανοί λέτε ότι γεννήθηκε πριν από όλον τον κόσμο» — πες του τα εξής: Για το ότι ο Πατέρας λέει προς τον Υιό: «Ζήτησε από μένα, και θα σου δώσω», μη σκανδαλίζεσαι· γιατί πολλές φορές και ένας βασιλιάς λέει στον ίδιο του τον γιο από πολλή αγάπη: «Ζήτησέ μου, και θα σου δώσω ό,τι θέλεις». Και πάλι, για το «Εγώ σήμερα σε γέννησα», το λέει για τη γέννησή του κατά σάρκα· γιατί, με την ευδοκία του Πατέρα, γεννήθηκε από την αγία Θεοτόκο και Αειπάρθενο Μαρία. Σε ποιον, άλλωστε, από τους αγγέλους είπε ποτέ: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα;» Δεν είναι όλοι τους λειτουργικά πνεύματα, που αποστέλλονται για διακονία; Και πάλι αλλού λέει: «Εγώ θα είμαι γι’ αυτόν Πατέρας, και αυτός θα είναι για μένα Υιός». Αυτά τα είπε κατά το ανθρώπινο και σύμφωνα με την ένσαρκη οικονομία του· δεν δηλώνει την αιώνια γέννηση, αλλά εκείνη που συνδέθηκε με τους χρόνους. Διότι ο κατά φύση Υιός του Θεού έγινε και κατά φύση άνθρωπος για τη δική μας σωτηρία, χωρίς να λαμβάνει αυτό κατά χάριν — γιατί το έχει αυτό κατά φύσιν· και το λαμβάνει πάλι ως άνθρωπος, εκείνο ακριβώς που είχε ως Θεός. Διότι, ενώ ήταν Ύψιστος, έγινε Θεός· αλλά ως Θεός ήταν πάντοτε Δεσπότης των όλων, ενώ ως άνθρωπος προσέλαβε τη δόξα που είχε ως Θεός· και ζήτησε όχι να λάβει όσα δεν είχε, αλλά να φανερωθούν όσα είχε, καθώς έχει γραφεί: «Θα τους ποιμάνεις με ράβδο σιδερένια», η οποία είναι η βασιλεία των Ρωμαίων· γιατί αυτήν, αφού την έδωσε ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, σε πιστούς και χριστιανούς βασιλείς, επιστατεί και συμβασιλεύει μαζί τους. Δι’ αυτού τα πιστά έθνη, που δόθηκαν ως κληρονομική κατάσχεση, ποιμαίνονται ώστε να πιστεύουν σ’ αυτόν. Γι’ αυτό και όλα τα έθνη, όσο κι αν συγκρούσθηκαν με τη βασιλεία των Χριστιανών, αν και νικήθηκαν, δεν την ανέτρεψαν, ούτε βέβαια θα την ανατρέψουν· καθώς έχει γραφεί στο βιβλίο των Ψαλμών για τη βασιλεία του Χριστού: «Η αλήθειά μου και το έλεός μου θα είναι μαζί του, και στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του· και θα θέσω στη θάλασσα το χέρι του και στους ποταμούς τη δεξιά του. Αυτός θα με επικαλεστεί: Εσύ είσαι Πατέρας μου, Θεός μου και βοηθός της σωτηρίας μου. Και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλό ανάμεσα στους βασιλείς της γης. Ως τον αιώνα θα φυλάξω γι’ αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα μένει πιστή σ’ αυτόν. Και θα διατηρήσω στον αιώνα του αιώνος το σπέρμα του και τον θρόνο του όσο διαρκούν οι ημέρες του ουρανού. Αν οι γιοι του εγκαταλείψουν τον νόμο μου», δηλαδή οι Χριστιανοί, «και δεν πορευθούν σύμφωνα με τις κρίσεις μου· αν βεβηλώσουν τα δικαιώματά μου και δεν φυλάξουν τις εντολές μου, θα επισκεφθώ με ράβδο τις ανομίες τους και με μάστιγες τις αδικίες τους· αλλά το έλεός μου δεν θα το απομακρύνω από επάνω τους, ούτε θα αθετήσω τη διαθήκη μου. Μια φορά ορκίστηκα με το άγιό μου· μήπως θα ψευσθώ στον Δαβίδ; Το σπέρμα του μένει στον αιώνα», που είναι ο Χριστός, το κατά σάρκα σπέρμα του Δαβίδ, «και ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο ενώπιόν μου και σαν τη σελήνη, στερεωμένη στον αιώνα, και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός.»

Όταν πάλι εισάγει τον Πρωτότοκο στην οικουμένη, λέγει: «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Έτσι και ο Θεός λέγει διά του στόματος του μακαρίου Δαβίδ: «Μία φορά ορκίσθηκα στην αγιότητά μου, ότι δεν θα ψευσθώ προς τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμένει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου όπως ο ήλιος, και όπως η σελήνη η εδραιωμένη στον αιώνα, και ο μάρτυς στον ουρανό είναι πιστός». Και πάλι: «Θα θέσω στη θάλασσα το χέρι του και στους ποταμούς τη δεξιά του· αυτός θα με επικαλεσθεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτωρ της σωτηρίας μου· και εγώ θα τον θέσω πρωτότοκο, υψηλό ανάμεσα στους βασιλείς της γης». Αυτός είναι ο Λόγος του Θεού και Υιός μονογενής, και ποιητής των αιώνων, και δημιουργός των πάντων. Από πού λοιπόν εισέρχεται στην οικουμένη; Και πώς είναι πρωτότοκος ο Μονογενής; Πώς; Διά της οικονομίας της ενανθρωπήσεώς του. Αν όμως και μετά την ενανθρώπηση τον προσκύνησαν οι άγγελοι, δεν του απέδιδαν οπωσδήποτε αυτή την τιμή και πριν από την ενανθρώπηση; Και ο Θεός ήταν παντού, και εισήλθε στην οικουμένη ως άνθρωπος· «ήταν μέσα στον κόσμο, και ο κόσμος έγινε δι’ αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε· ήλθε στα ίδια, και οι δικοί του δεν τον παρέλαβαν». Αν λοιπόν ήταν μέσα στον κόσμο, πώς ήλθε; Και αν ήλθε, πώς ήταν μέσα στον κόσμο; Αλλά και μέσα στον κόσμο ήταν ως Θεός, και ήλθε ως άνθρωπος· έτσι και Μονογενής είναι ως Θεός, και πρωτότοκος ως άνθρωπος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Αυτός πάντοτε δεχόταν τον σεβασμό από τους αγγέλους, διότι ήταν πάντοτε Θεός· τον προσκύνησαν όμως και ως άνθρωπο. Και προς μεν τους αγγέλους λέγει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός»· προς δε τον Υιό: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι στον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου· αγάπησες τη δικαιοσύνη και εμίσησες την ανομία· γι’ αυτό σε έχρισε ο Θεός σου με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Διά τούτο έδειξε σαφώς ότι οι άγγελοι έχουν κτιστή φύση, ενώ του μονογενούς Υιού η φύση είναι άκτιστη και αΐδια· διότι ως Θεός έχει αιώνιο τον θρόνο, άναρχη τη βασιλεία και ατελεύτητη. Το δε «αγάπησες τη δικαιοσύνη και εμίσησες την ανομία», και όσα ακολουθούν, έχουν λεχθεί κατά το ανθρώπινο· διότι και ο προφήτης Ησαΐας, αφού προανήγγειλε τα περί του Εμμανουήλ, πρόσθεσε και αυτά: «Πριν γνωρίσει το παιδί το καλό ή το κακό, αποστρέφεται την πονηρία, για να εκλέξει το αγαθό». Και η χρίση δεν αναφέρεται στη θεότητα, αλλά στην ανθρωπότητα· «Έλαιο γαρ, λέγει, αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Μέτοχοι δε και εμείς και κοινωνοί είμαστε, όχι της θεότητος, αλλά της ανθρωπότητος, καθώς έχει γραφεί: «Και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται, όλοι είναι από έναν»· και αυτό είναι ανθρώπινο· διότι κτιστή είναι η φύση που προσέλαβε, και ένας είναι και δικός μας και εκείνης ο Ποιητής. Αλλά δι’ εκείνης αγιαζόμαστε, γι’ αυτό και δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί αδελφούς, λέγοντας: «Θα απαγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσον της Εκκλησίας θα σε υμνήσω». Και πάλι: «Εγώ θα έχω την πεποίθησή μου επ’ αυτόν». Και πάλι: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός».

Λέει τώρα πρωτότοκο, όχι τον πρώτο ανάμεσα σε αδελφούς, αλλά εκείνον που είναι και πρώτος και μοναδικός. Διότι υπάρχει και ένα τέτοιο είδος ανάμεσα στις σημασίες του πρωτοτόκου. Επειδή μάλιστα η Γραφή ονομάζει πρώτο μερικές φορές τον μοναδικό, όπως στο: «Εγώ είμαι ο πρώτος Θεός, και μετά από εμένα δεν υπάρχει άλλος». Για να δείξει, λοιπόν, ότι η Παρθένος δεν γέννησε έναν απλό άνθρωπο, πρόσθεσε το πρωτότοκον. Διότι δεν απέκτησε άλλον υιό, αφού παρέμεινε παρθένος, παρά μόνο τον Υιό του Πατρός. Για τον οποίο και ο Θεός και Πατέρας φωνάζει μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, ανώτερο από τους βασιλείς της γης». Αυτό το υπενθυμίζει και ο πάνσοφος Παύλος λέγοντας: «Όταν δε εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Έπειτα, πώς εισήλθε στην οικουμένη; Διότι υπάρχει έξω από αυτήν, όχι τόσο τοπικά, αλλά ως προς τη φύση του. Επειδή είναι διαφορετικός κατά τη φύση σε σύγκριση με αυτούς που βρίσκονται σε όλη την οικουμένη.

Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο θα έχουμε ανώτερο φρόνημα από τους Ιουδαίους, οι οποίοι αποδέχονται στα δόγματά τους ότι υπάρχει ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ (διότι τι σημασία έχει αν και αυτό το αρνήθηκαν πολλές φορές εξαιτίας της ειδωλολατρίας;), αλλά δεν παραδέχονται ότι Αυτός είναι και ΠΑΤΕΡΑΣ του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Αντιφρονούν προς τους ίδιους τους προφήτες τους, οι οποίοι λένε στις θείες Γραφές: «Ο Κύριος μου είπε, Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα». Και μέχρι σήμερα φρυάττουν και συνάγονται κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού του, νομίζοντας ότι είναι δυνατόν να συμφιλιωθούν με τον Πατέρα, χωρίς την ευσέβεια προς τον Υιό, αγνοώντας ότι κανένας δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω του Υιού, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η θύρα» και «Εγώ είμαι η οδός». Εκείνος λοιπόν που απορρίπτει την οδό που οδηγεί προς τον Πατέρα, και εκείνος που αρνείται τη θύρα, πώς θα αξιωθεί την είσοδο προς τον Θεό; Αντιλέγουν επίσης και στα όσα είναι γραμμένα στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό: «Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτορας της σωτηρίας μου. Κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλιάδες της γης». Διότι, αν εκβιάζουν τα πράγματα θεωρώντας ότι αυτά έχουν ειπωθεί για τον Δαβίδ ή τον Σολομώντα, ή για κάποιον από τους μεταγενέστερους, ας αποδείξουν πώς ο θρόνος αυτού για τον οποίο προφητεύουν είναι όπως οι ημέρες του ουρανού, και όπως ο ήλιος ενώπιον του Θεού, και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα.

Αυτό είναι λοιπόν το κέρας του, που πρόκειται να προέλθει από αυτόν, και ο ναός που πρόκειται να κατασκευαστεί για μένα από το σπέρμα του· αυτό το κέρας του θα υψωθεί στο όνομά μου, διότι θα καταξιωθεί να φέρει το δικό μου όνομα και τη δική μου προσηγορία. Θα λάβει λοιπόν και αυτό τις δικές μου ονομασίες, και μέσω των δικών μου προσηγοριών θα υψωθεί ενώπιον όλων. Γι' αυτό και πρωτύτερα λεγόταν: «Και με την ευδοκία σου θα υψωθεί το κέρας μας». Αλλά, ενώ ο χορός των προφητών αναφωνούσε πρωτύτερα προς τον Θεό λέγοντας: «Και με την ευδοκία σου θα υψωθεί το κέρας μας», τώρα ο ίδιος ο Θεός, δίνοντας τις επαγγελίες σχετικά με τον Δαβίδ, προσθέτει ως επισφράγισμα όλων και το: «Στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του», υποδηλώνοντας τον Χριστό που θα προέλθει από αυτόν, ο οποίος έχει ονομαστεί κέρας όχι μόνο των προφητών, αλλά και του ίδιου του Δαβίδ. Περί αυτού προσθέτει στη συνέχεια: «Και θα θέσω το χέρι του στη θάλασσα, και στους ποταμούς τη δεξιά του. Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτορας της σωτηρίας μου· κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης. Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω σε αυτόν το έλεός μου, και η Διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν». Εάν κάποιος εμβαθύνει με ακρίβεια στο νόημα των λεγομένων, θα διαπιστώσει ότι αυτά δεν προφητεύονται για τον Δαβίδ, αλλά για το κέρας που πρόκειται να προέλθει από αυτόν.

Εάν, λοιπόν, κάποιος δεν το εκλάβει κατ' αυτόν τον τρόπο, αλλά αναγάγει τα προκείμενα στον Δαβίδ, ο συλλογισμός του θα είναι ανυπόστατος. Διότι, ας ερμηνεύσει όποιος θέλει, πώς έθεσε ο Θεός το χέρι του Δαβίδ στη θάλασσα και το δεξί του στους ποταμούς. Επειδή ο Δαβίδ ούτε καν κυριάρχησε στην παράλια χώρα. Ή πώς θα μπορούσε να λεχθεί για τον Δαβίδ το: «Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ· κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο»; Διότι για ποιο λόγο ο Δαβίδ θα θεωρούνταν πρωτότοκος του Θεού μάλλον αντί του Αβραάμ, ή του Ισαάκ, ή του Ισραήλ, ή του ίδιου του Μωυσή, ή του Ηλία, ή των άλλων δικαίων και προφητών; Και πώς θα αληθεύει ο Θεός λέγοντας γι' αυτόν: «Θα τον καταστήσω ύψιστο ανάμεσα στους βασιλείς της γης»; Πότε, λοιπόν, εξυψώθηκε ο Δαβίδ, για παράδειγμα, ανάμεσα στους Πέρσες, ή στους Σκύθες, ή στους Ινδούς, ή στους Αιθίοπες, ή στους Μαυριτανούς, ή στους Ισπανούς, ή στους Βρετανούς, ή στους βασιλείς των υπολοίπων εθνών; Αν όμως εκλάβεις αυτά τα λόγια ως αναφερόμενα σε Εκείνον που προήλθε από το σπέρμα του, θα διαπιστώσεις ότι τα λεγόμενα εφαρμόζονται σε Αυτόν με απόλυτη βεβαιότητα και κυριολεξία.

Υποσχέθηκε δε ότι θα τον αναδείξει υψηλό μεταξύ των βασιλέων της γης· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Ανώτατο των βασιλέων της γης». Διότι αναδείχθηκε ανώτερος και ισχυρότερος από όλους όσους επρόκειτο να τον πολεμήσουν, συντρίβοντας αφενός τις εξεγέρσεις και τους διωγμούς εναντίον της Εκκλησίας του, δοξάζοντας δε και ενισχύοντας τον λόγο της διδασκαλίας του. Αλλά αναφέρει επίσης ότι θα διαφυλάξει για αυτόν το έλεός Του εις τον αιώνα, και θα επισφραγίσει σε αυτόν τη Διαθήκη Του· αναμφίβολα δε την Καινή Διαθήκη, την οποία κήρυξε σε όλα τα έθνη όλης της οικουμένης, παρέχοντας το Ευαγγέλιο αντί της διαθήκης που δόθηκε μέσω του Μωυσή, το οποίο υποσχέθηκε να επικυρώσει και να βεβαιώσει.

Τότε λοιπόν έγινε και όνειδος στους γείτονές του, και υψώθηκε το δεξί χέρι εκείνων που τον έθλιβαν· και όλα τα υπόλοιπα τότε εκπληρώθηκαν σε εκείνον που προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ. Διότι διαφορετικά δεν θα μπορούσε κανείς να τα εφαρμόσει αυτά στον ίδιο τον Δαβίδ, ούτε να αποδείξει ότι τα προκείμενα εκπληρώθηκαν σε εκείνον, όπως ακριβώς ούτε τα πιο σεμνά και αγαθά που περιλαμβάνονται στις υποσχέσεις του Θεού. Διότι, βεβαίως, ο θρόνος του Δαβίδ δεν καταύγασε τη σύμπασα οικουμένη, φωτίζοντάς την σαν τον ήλιο, ούτε έγινε διαρκής όπως η σελήνη, ούτε διαφυλάχθηκε εις τον αιώνα του αιώνος· ούτε είναι λογικό να ονομαστεί εκείνος ο Δαβίδ Πρωτότοκος του Θεού· επειδή και πριν από αυτόν υπήρξαν αμέτρητοι καλύτεροί του, αλλά και μετά από αυτόν. Αλλά ούτε φαίνεται ο Δαβίδ να εξέτεινε το δεξί του χέρι σε ποταμούς και το αριστερό σε θάλασσα, ούτε να κυριάρχησε από θάλασσα έως θάλασσα, ούτε να απέκτησε βασιλεία που επεκτάθηκε μέχρι τα πέρατα της οικουμένης. Αλλά ούτε και στον Σολομώντα, που προήλθε από αυτόν, θα εφαρμοστούν όλα αυτά· διότι ιστορείται ότι ούτε αυτός κυριάρχησε πέρα από την Ιουδαία, παρόμοια με τον πατέρα του· ούτε υπερέβη τον χρόνο των σαράντα ετών βασιλείας, παρόμοια με τον πατέρα του· ούτε διήνυσε βίο ανεπίληπτο.

Διότι αυτά συνηθίζουν να μας προσάπτουν χλευαστικά οι εχθροί του Θεού. Αλλά, καθώς εισακούστηκε και πίστεψε ότι θα λάβει τα αιτήματα των προσευχών του, και επειδή ήλπισε ότι το συντομότερο δυνατό θα εκπληρωθούν οι υποσχέσεις του Θεού προς τον Δαβίδ, επισφραγίζει το τέλος ολόκληρου του λόγου μέσω της ευχαριστίας και της δοξολογίας λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος εις τον αιώνα»· και μας διδάσκει να ανταποκρινόμαστε με το «Γένοιτο, γένοιτο», το οποίο στην εβραϊκή γλώσσα είναι «Αμήν, αμήν». Σχετικά δε με το διάψαλμα, που πολλές φορές παρεμβάλλεται ενδιάμεσα, πρέπει να λεχθούν τα εξής. Η πρώτη υπόσχεση του Θεού, που αναφέρθηκε στην αρχή, περιελάμβανε τα εξής: «Διεθέμην διαθήκην» και «Ώμοσα Δαυίδ» και τα λοιπά· έπειτα, μετά την παράθεση του διαψάλματος, ο λόγος αλλάζει πρόσωπο και προσθέτει: «Εξομολογήσονται οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου»· και πάλι, αφού ειπώθηκε η υπόσχεση εκ προσώπου του Θεού, από τη φράση «Εθέμην βοήθειαν επί δυνατόν» μέχρι το «και μάρτυς εν ουρανώ πιστός», με την εκ νέου παρεμβολή του διαψάλματος, ο λόγος μεταβάλλει το νόημα και λέει: «Συ δε απώσω και εξουδένωσας, ανεβάλου τον Χριστόν σου». Κατόπιν, αφού εξέθεσε τα πιο θλιβερά γεγονότα, τοποθετεί πάλι το διάψαλμα και εναλλάσσει τη διδασκαλία λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, αποστρέψεις εις τέλος;»· και αφού ανέπεμψε την προσευχή, χρησιμοποιεί ξανά ενδιάμεσα το διάψαλμα και καταλήγει: «Πού εστι τα ελέη σου τα αρχαία, Κύριε;».

Ψ. Β΄ Βασιλειών. Ο Κύριος δια του Νάθαν λέει προς τον Δαβίδ, μετά από πολλά, και τα εξής. Κ΄. Και όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου και κοιμηθείς μαζί με τους πατέρες σου, θα αναστήσω το σπέρμα σου μετά από εσένα, ο οποίος θα προέλθει από τα σπλάχνα σου, και θα στερεώσω τη βασιλεία του. Αυτός θα οικοδομήσει για εμένα οίκο στο όνομά μου, και εγώ θα ανορθώσω τον θρόνο του έως τον αιώνα. Εγώ θα είμαι σε αυτόν πατέρας, και αυτός θα είναι σε εμένα υιός. Και εάν διαπράξει αδικία, θα τον ελέγξω με ράβδο ανθρώπων και με πληγές υιών ανθρώπων· το έλεός μου όμως δεν θα το απομακρύνω από αυτούς, όπως το απομάκρυνα από εκείνους που απομάκρυνα από το πρόσωπό μου. Και θα στερεωθεί ο οίκος του και η βασιλεία του αιώνια ενώπιόν μου· και ο θρόνος του θα παραμείνει ανορθωμένος εις τον αιώνα. Παρόμοια με αυτά έχουν ειπωθεί και στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό. Θα άξιζε, λοιπόν, να απορήσουν οι Ιουδαίοι με αυτά τα χωρία, για ποια άραγε αιτία θα πουν ότι ο Θεός υπόσχεται να καταστήσει πρωτότοκο υιό είτε τον Δαβίδ είτε τον Σολομώντα που βασίλευσε προερχόμενος από αυτόν – για τον οποίο, όπως είναι φυσικό, θα υποθέσουν ότι μιλά η προφητεία – έχοντας πει αφενός στον ψαλμό: «Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτορας της σωτηρίας μου. Και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης»· στο δε προκείμενο κεφάλαιο: «εγώ θα είμαι σε αυτόν πατέρας, και αυτός θα είναι σε εμένα υιός».

Για ποιον άλλον αρμόζει να θεωρήσουμε ότι λέει ο Θεός το «αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ» και το «κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο», παρά για τον Σωτήρα μας, τον μονογενή Υιό Του; Διότι, τι το εξαιρετικό είχε κατορθώσει ο Δαβίδ σε σχέση με τους υπόλοιπους προφήτες και τους δίκαιους άνδρες, ώστε να λέγονται αυτά μόνο για αυτόν, και να προφητεύεται ότι ο ίδιος θα αναστηθεί πάλι ως βασιλιάς και ποιμένας των προβάτων του Θεού; Συνοψίζοντας, λοιπόν, όλα αυτά, και εστιάζοντας στην προφητεία του Ησαΐα, η οποία μετά τον θάνατο του Δαβίδ διακηρύσσει μαζί με τα άλλα για τον Χριστό και το, «Θα βγει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα, και θα αναπαυθεί επάνω του το πνεύμα του Θεού»· και τα όσα ακολουθούν, δικαιολογημένα έχουμε πειστεί ότι και τα αναφερόμενα εδώ, αν και προφητεύονται ωσάν για τον Δαβίδ, λέγονται για τον Ίδιο. Διότι μόνο ο Χριστός του Θεού, φέροντας μεταφορικά το όνομα του Δαβίδ, έχει αναδειχθεί ως ο καλός ποιμένας, αφού έγινε αρχηγός και σωτήρας του ποιμνίου και της Εκκλησίας του Θεού· ο Οποίος προφητεύεται ότι θα κατασταθεί από τον Πατέρα βασιλιάς σε όλον τον νοητό Ισραήλ, αφού ο Κύριος επαναφέρει από την αιχμαλωσία τον λαό Του.

Ελέχθη δε και στον Δαβίδ, ότι δηλαδή «από τον καρπό της κοιλίας» του θα εγερθεί κάποιος, για τον οποίο αναφέρει στη συνέχεια ο Θεός: «Αυτός θα με επικαλεστεί, Πατέρας μου είσαι εσύ»· «και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο». Και γι' αυτόν πάλι έχει λεχθεί: «Και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης», και πάλι: «Όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν», «και στο πρόσωπό σου θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης».

Στον δε ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό αναφέρεται: «αυτός θα με επικαλεστεί: εσύ είσαι ο πατέρας μου, ο Θεός μου και ο αντιλήπτορας της σωτηρίας μου· κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλιάδες της γης. Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω γι' αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν· και θα εγκαθιδρύσω στους αιώνες των αιώνων το σπέρμα του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού», και πάλι: «ορκίστηκα στον δούλο μου τον Δαβίδ, έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενιά σε γενιά», και ξανά: «μια για πάντα ορκίστηκα στην αγιότητά μου ότι δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμείνει εις τον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου όπως ο ήλιος, και όπως η σελήνη που είναι στερεωμένη εις τον αιώνα».

Ακόμη δε λέγει ότι μέσω αυτού θα ανορθωθεί η βασιλεία του Δαβίδ, πράγμα που και αυτό θα το κατανοήσεις με τον ακόλουθο τρόπο. Πάρα πολλές είναι οι υποσχέσεις που έχουν δοθεί στον Δαβίδ, στις οποίες έχει ειπωθεί: «Και θα θέσω στη θάλασσα το χέρι του, και στους ποταμούς τη δεξιά του. Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτορας της σωτηρίας μου· κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης. Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω γι' αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν· και θα εγκαθιδρύσω εις τον αιώνα του αιώνος το σπέρμα του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού», και πάλι: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, ότι δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του εις τον αιώνα θα παραμείνει, και ο θρόνος του σαν τον ήλιο ενώπιόν μου, και σαν τη σελήνη στερεωμένος εις τον αιώνα». Ενώ τόσα πολλά είχε υποσχεθεί ο Θεός στον Δαβίδ στους Ψαλμούς, συνέβη να έλθουν τα αντίθετα από τις υποσχέσεις εξαιτίας της ασέβειας των διαδόχων του. Η βασιλεία λοιπόν από το σπέρμα του Δαβίδ, αφού διήρκεσε μέχρι τον Ιεχονία και την πολιορκία του ιερού από τους Βαβυλωνίους, καταλύθηκε, με αποτέλεσμα έκτοτε να μην υφίσταται πια ο θρόνος του Δαβίδ, ούτε κάποιος από το σπέρμα του να βασιλεύσει στο έθνος των Ιουδαίων.

Και στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό για τον ίδιο, όπως ακριβώς και για τον Δαβίδ, λέγονται τα εξής: «Αυτός θα με επικαλεστεί: "Εσύ είσαι ο πατέρας μου, ο Θεός μου και ο αντιλήπτορας της σωτηρίας μου", και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης. Στον αιώνα θα διατηρήσω σε αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν», και πάλι: «Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου, αιώνια θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενεά σε γενεά», και ξανά: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν πρόκειται να διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι όπως ο ήλιος ενώπιόν μου, και όπως η σελήνη που είναι στερεωμένη για πάντα», και πάλι: «Και θα διατηρήσω το σπέρμα του στους αιώνες των αιώνων». Παρόμοια με αυτά θα ήταν και εκείνα μέσω των οποίων έχει ειπωθεί: «Ο Κύριος ορκίστηκε αλήθεια στον Δαβίδ, και δεν πρόκειται να την αθετήσει: Από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω απόγονο στον θρόνο σου».

Άκουσε, λοιπόν, τι είδους κατηγορία απαριθμεί εναντίον του: «Και ο Σολομών ήταν φιλογύνης, και πήρε πολλές ξένες γυναίκες, και την κόρη του Φαραώ, γυναίκες Μωαβίτισσες, Αμμανίτισσες και Ιδουμαίες, Σύριες, Χετταίες και Αμορραίες, από τα έθνη για τα οποία ο Κύριος ο Θεός είχε απαγορεύσει στους γιους του Ισραήλ να έλθουν σε επιμιξία με αυτές», και προσθέτει σε αυτά: «Και η καρδιά του δεν ήταν ευθεία με τον Κύριο τον Θεό του, όπως η καρδιά του Δαβίδ του πατέρα του, και πορεύτηκε ο Σολομών οπίσω από την Αστάρτη, το βδέλυγμα των Σιδωνίων, και οπίσω από τον βασιλιά τους, το είδωλο των υιών Αμμών· και έπραξε ο Σολομών το πονηρό ενώπιον του Κυρίου», και πάλι στη συνέχεια επιφέρει: «Και ήγειρε ο Κύριος σατάν [αντίπαλο] στον Σολομώντα τον Άδερ τον Ιδουμαίο». Αυτόν, λοιπόν, που έχει κατηγορηθεί για τόσα και τέτοια πράγματα, ποια λογική θα δικαιολογούσε να τολμά να αποκαλεί πατέρα του τον Θεό, και ο επί πάντων Θεός να τον αναγορεύει πρωτότοκο Υιό του; Και πώς αυτά άλλοτε λέγονται ως αναφερόμενα στον ίδιο τον Δαβίδ, και άλλοτε ως αναφερόμενα στο σπέρμα του;

Αλλά ούτε και στον Δαβίδ θα ταίριαζε, όπως θα σου γίνει φανερό αν επιστήσεις την προσοχή σου. Επομένως, πρέπει να αναζητήσουμε κάποιον άλλον, ο οποίος δηλώνεται σε αυτά τα λόγια ότι θα αναδειχθεί από το σπέρμα του Δαβίδ. Όμως η ιστορία δεν αναφέρει κανέναν άλλον τέτοιον που να προήλθε από αυτόν, παρά μόνο έναν, τον Σωτήρα και Κύριό μας Ιησού, τον Χριστό του Θεού, ο οποίος μόνος, από όλους όσοι βασίλευσαν ποτέ από το σπέρμα του Δαβίδ, αναγορεύτηκε σε όλη την οικουμένη, όπως όλοι ομολογούν, Υιός του Δαβίδ κατά την ένσαρκη γέννησή του, και του οποίου η βασιλεία μένει και θα διαμείνει, παρατεινόμενη στον άπειρο αιώνα, παρότι δέχτηκε αναρίθμητες επιβουλές, αποδεικνύοντας όμως, με θεία και υπεράνθρωπη δύναμη, τον ένθεο και αήττητο χαρακτήρα της, σύμφωνα με την περί αυτού προφητεία. Εάν δε ακούς τον Θεό να ορκίζεται στο όνομα του Αγίου του, να το ακούς ως τον Πατέρα που ορκίζεται στο όνομα του Θεού Λόγου, του αγίου και μονογενούς Παιδός του που προϋφίσταται όλων των αιώνων, τον οποίο θεολόγησαν ποικιλοτρόπως τα λόγια που παραθέσαμε προηγουμένως, στο όνομα του οποίου ορκίζεται ο Θεός και Πατέρας του, ως αγαπημένου του, ότι θα δοξάσει αιωνίως αυτόν που προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ. Αυτό ακριβώς συνέβη όταν ο Λόγος, αφού έγινε σάρκα, προσέλαβε και θεοποίησε αυτόν που προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ. Γι' αυτό και τον αναγορεύει Υιό λέγοντας: «Εγώ θα είμαι σε αυτόν πατέρας και αυτός θα είναι σε μένα υιός», και πάλι: «Και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο».

Και πάλι στον ογδοηκοστό όγδοο (πη') ψαλμό, ο Χριστός προσαγορεύεται ως Δαβίδ, επειδή όσα αναφέρονται σε αυτόν δεν θα ταίριαζαν αποκλειστικά και μόνο στον ίδιο τον Δαβίδ, όπως το: «Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλό ανάμεσα στους βασιλιάδες της γης. Στον αιώνα θα διαφυλάξω για αυτόν το έλεός μου», και πάλι: «Το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο ενώπιόν μου, και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα». Έτσι, λοιπόν, μαζί με αναρίθμητες άλλες προσαγορεύσεις του Χριστού, μέσω των οποίων τον υποδηλώνουν τα θεία λόγια, μπορεί ομοίως να αποκαλείται και Ιούδας μέσα από τα προκείμενα χωρία, διότι προήλθε από τη φυλή του Ιούδα· «διότι είναι πρόδηλο», σύμφωνα με τον απόστολο, «ότι» ο Σωτήρας και «Κύριός μας έχει ανατείλει από» τη φυλή «του Ιούδα». Σε αυτόν, λοιπόν, τον νοητό Ιούδα ήταν «αποταμιευμένα» τα όσα είχαν προφητευθεί.

Ε΄. Γιατί ο Ματθαίος τοποθετεί τον Δαβίδ πριν από τον Αβραάμ στη γενεαλογία του Χριστού, λέγοντας: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού, υιού Δαβίδ, υιού Αβραάμ»; α΄. Επειδή στον Δαβίδ, πρώτον και μόνον, προφητεύθηκε με ένορκη διαβεβαίωση ότι από αυτόν θα γεννιόταν κατά σάρκα ο Χριστός. Έχει γραφτεί, λοιπόν: «Από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω διάδοχο στον θρόνο σου». Και πάλι: «Σύναψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου· ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου· εις τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω σε γενεά και γενεά τον θρόνο σου». Και αυτά μεν αφορούσαν την υπόσχεση για εκείνον που προφητευόταν· ο χρόνος όμως της βασιλείας του Σολομώντα δεν είναι άγνωστος, καθώς λέγεται ότι βασίλευσε στον Ισραήλ για σαράντα μόνο έτη. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσε να είναι αληθινό εάν αναφερόταν σε αυτόν το: «Θα ανορθώσω τον θρόνο του εις τον αιώνα»; Αλλά εάν κάποιος ισχυριζόταν ότι αυτά λέχθηκαν για τους διαδόχους του, δεν πρέπει να αγνοεί ότι η διαδοχή της βασιλείας από τον Δαβίδ και τον Σολομώντα διήρκεσε μέχρι τον Ιεχονία και την αιχμαλωσία στη Βαβυλώνα, χωρίς κανείς να καθίσει στον θρόνο του Δαβίδ μετά τον Ιεχονία. Παρατήρησε δε ότι η προφητεία προσέθεσε και τούτο για εκείνον που προφητευόταν, λέγοντας: «Εγώ θα είμαι σε αυτόν Πατέρας, και αυτός θα είναι σε εμένα Υιός». Και σε άλλο σημείο πάλι: «Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ· και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο»· πράγμα που θα ήταν ανάρμοστο για τον Σολομώντα.

«και θα θέσω»: Στη θάλασσα του βαπτίσματος· διότι με το χέρι του Θεού ενδυναμώνεται, και η αισθητή θάλασσα συγκρατείται από το χέρι του Θεού. «και σε ποταμούς»: Εννοεί τα δάκρυα της μετάνοιας· διότι και αυτά στο δεξί χέρι του Θεού εισέρχονται, και οι αισθητοί ποταμοί χαλιναγωγούνται με το δεξί χέρι του Θεού. «αυτός θα επικαλεστεί»: Στο σημείο που ο Χριστός λέει: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο». «Θεός μου»: Στο σημείο που λέει ο Χριστός στους αποστόλους: «Πορεύομαι προς τον Θεό μου και Θεό σας». «και εγώ πρωτότοκο»: Τον Χριστό, όπως λέει ο [απόστολος] Παύλος: «πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς» (πρωτότοκος, δηλαδή αυτός που υπάρχει πριν από κάθε κτίση). «υψηλό»: Διότι ο Χριστός είναι ανώτερος από όλα τα βασίλεια, ως δημιουργός και των ίδιων των βασιλέων [όλων]. «εις τον αιώνα»: Διότι ο Υιός είναι αχώριστος από τον Πατέρα και ο Πατέρας από τον Υιό. «και η διαθήκη»: [Ο λόγος] απευθύνεται προς τον Δαβίδ· αναφέρεται όμως στον Χριστό (τον Κύριο). «και θα θέσω»: Εννοεί την Παρθένο, τη Θεοτόκο, επειδή ανέτειλε από τη ρίζα του Ιεσσαί. «και τον θρόνο»: Αναφέρει μεν τον Δαβίδ, αλλά εννοεί τον Χριστό· διότι ο θρόνος αυτού δεν κρίνεται μέσα στον χρόνο. «εάν εγκαταλείψουν»: Διότι η Γραφή προανήγγειλε τον Σολομώντα ως υιό του Δαβίδ· ωστόσο εννοεί και ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων, οι οποίοι αποκαλούνται υιοί του Θεού. «και στα κρίματα»: Διότι ο Σολομώντας εγκατέλειψε την οδό του πατέρα του, και οι Ιουδαίοι τον νόμο.

Αλλά αυτά μεν είναι τα λόγια της δικής μας επίκλησης· εκείνος όμως τι μας υπόσχεται ως ανταπόδοση για αυτά; «Και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο». Επομένως, ο Ιουδαίος έχει αποβληθεί από τα πρωτοτόκια. Διότι λέει «θα καταστήσω», δείχνοντας ότι δεν ήμασταν, αλλά γίναμε αργότερα, όπως ακριβώς ο Ιακώβ, αφού κλέψαμε την ευλογία του πρεσβύτερου λαού.

εʹ. «Υψηλόν παρά τοις βασιλεύσι της γης». Διότι όλοι οι δίκαιοι, οι οποίοι όντως ονομάζονται βασιλείς της γης, θαυμάζουν το ύψος των δικών μας μυστηρίων και εξαιτίας αυτών μας θεωρούν πολύ υψηλούς· ώστε και πολλοί επιθύμησαν να δουν αυτά που εμείς βλέπουμε και να ακούσουν αυτά που εμείς ακούμε. «Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω σε αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν». Από τα λεγόμενα δεν μπορεί να καυχιέται ο λαός των Ιουδαίων, αλλά μόνο ο λαός των εθνών. Διότι σε αυτόν ο Θεός διαφυλάττει το έλεός Του εις τον αιώνα· επειδή όρισε το δικό μας μυστήριο να παραμείνει ασάλευτο μέχρι τη συντέλεια του κόσμου. Εμείς δε, κατέχουμε και την πιστή διαθήκη του Θεού, προσερχόμενοι σε Αυτόν με πίστη και αντιστεκόμενοι υπέρ αυτής μέχρις αίματος, όπως επισφραγίζουν οι αγώνες των μαρτύρων.

Και πρώτα βέβαια δες τον Κύριό του. 〈«Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου»〉. Βλέπεις τον Κύριό του, τον Κύριο που προέρχεται από τον Κύριο, δες και τον Υιό του: 〈«Αυτός θα με επικαλεστεί Πατέρα, κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο»〉, και: 〈«Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου»〉. Βλέπεις τον Υιό του, και πρωτότοκο και μονογενή, δες και τον Θεό: 〈«Άνδρες υψηλοί θα προσέλθουν σε σένα και σε σένα θα προσευχηθούν και σε σένα θα προσκυνήσουν και θα σε ακολουθήσουν δεμένοι με χειροπέδες, διότι εσύ είσαι ο Θεός, επειδή μέσα σου είναι ο Θεός»〉. Είδες τον Θεό του, δες και τον αιώνιο βασιλιά του: 〈«Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· σκήπτρο ευθύτητας είναι το σκήπτρο της βασιλείας σου· αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία. Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου»〉. Είδες τον βασιλιά του, δες μαζί με τον βασιλιά και τον Κύριο των δυνάμεων: 〈«Άρχοντες, σηκώστε τις πύλες σας και υψωθείτε πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης. Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης;»〉

«Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου· και, θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης· και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού». Λέγοντας αυτό, ο Δαβίδ φανέρωσε τον εαυτό του. Βλέπεις ότι μεγάλη ωφέλεια προκύπτει για τον άνθρωπο από το να μνημονεύει τον Θεό; «Θυμήθηκα τον Θεό», είπε ο Δαβίδ, «και ευφράνθηκε η καρδιά μου». Διότι οι άλλες μορφές ευφροσύνης εισέρχονται μέσω του στόματος και αποβάλλονται μέσω του αφεδρώνος· η ευφροσύνη όμως του Θεού, σαν πηγή, ευφραίνει την καρδιά με μελίρρυτα λόγια, ώστε ένας τέτοιος άνθρωπος να λέει: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από μέλι στο στόμα μου». Διότι εκείνος που μνημονεύει τον Θεό, έχει όλα τα αγαθά της ευφροσύνης να φωλιάζουν στην καρδιά του· εκεί υπάρχει πηγή που αναβλύζει αγαθά, εκεί μέλι και κηρήθρα και λύχνος αναμμένος, εκεί βρίσκεται κρυμμένος ο θησαυρός της Αγίας Τριάδος. Έτσι λοιπόν, ο Πατέρας και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα έρχονται και λαμβάνουν κατοικία μέσα του, και πλέον δεν είναι ένας άνθρωπος απλώς κατηχούμενος, αλλά άγγελος θεοφόρος. Επειδή λοιπόν τέτοιας χάριτος έχει αξιωθεί ο άνθρωπος, και απολαμβάνοντας τέτοια ευφροσύνη ευφραινόταν ο Δαβίδ, ας μνημονεύουμε και εμείς συνεχώς τον Θεό, απολαμβάνοντας την δική Του ευφροσύνη, προκειμένου να απολαύσουμε τα αγαθά Του.

Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο». Διότι κατέστη πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς αυτός που συμμετείχε, παρόμοια με εμάς, σε σάρκα και αίμα. Ως Θεός Λόγος, όντας πάντοτε Υιός, δεν έγινε αργότερα· ως άνθρωπος, όμως, λέγεται ότι έγινε και αργότερα, ώστε να παραμείνει αναλλοίωτο στον εαυτό του το ιδίωμα της υιότητας. Διότι, αφού ο ίδιος έγινε σάρκα, και επειδή η σάρκα έγινε (σάρκα) του Υιού του Θεού από την πρώτη στιγμή της υπάρξεώς της δια της καθ' υπόστασιν ενώσεως, λέγεται ότι ο ίδιος έγινε αυτό, όντας μεν (Υιός) θεϊκώς, ενώ έγινε (Υιός) ως άνθρωπος.

«Και η αλήθειά μου και το έλεός μου θα είναι μαζί του. Αυτός θα με επικαλεστεί ως Πατέρα, και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης», δεδομένου ότι και η βασιλεία του δεν προέρχεται από τη γη. «Και θα καταστήσω εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος το σπέρμα» της διδασκαλίας «του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού», ασάλευτο και αιώνιο. «Εάν εγκαταλείψουν οι υιοί του τον νόμο μου», δηλαδή όσοι τον πίστεψαν, «και δεν φυλάξουν τις εντολές μου, θα επισκεφθώ με ράβδο και μάστιγα τις ανομίες και τις αμαρτίες τους», για να μετανοήσουν. «Το έλεός μου όμως δεν θα το αποσύρω από αυτούς». Αυτά βέβαια λέγονται για τους Χριστιανούς, όχι για τους Ιουδαίους, όπως εκείνοι αυταπατώνται, διότι εκείνοι δεν έγιναν υιοί του Χριστού, αλλά φονευτές του Χριστού. «Και αυτά που εκπορεύονται από τα χείλη μου δεν θα τα αθετήσω. Μία φορά ορκίστηκα στο άγιό μου» όνομα, «ότι δεν θα πω ψέματα στον Δαβίδ», τόσο στον αισθητό όσο και στον νοητό. «Το σπέρμα του», το οποίο έσπειρε στον αγρό του κόσμου του, «παραμένει εις τον αιώνα» συγκρατώντας και διατρέφοντας τα πλήθη των πιστών. «Και ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο απέναντί μου», αστράφτοντας από τις λάμψεις της θεότητας, «και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα», φωτίζοντας τηλαυγώς δίπλα στον θρόνο μου. «Και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός», δηλαδή ο αληθινός Θεός και Πατέρας που υπόσχεται αυτά προς τον Υιό.

Διότι, επειδή τιμώνταν και γινόταν πιστευτό και αναγνωριζόταν ένα μόνο πρόσωπο του Θεού και Πατέρα, ενώ ο Υιός και το Πνεύμα αγνοούνταν, και ο Θεός γνωριζόταν, ας πούμε, κατά το ήμισυ, αν και με πολλούς τρόπους και πριν από την ίδια την παρουσία του Χριστού κηρυσσόταν η Τριάδα, άλλοτε με τον Πατέρα να λέει μέσω των Γραφών «υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα», και άλλοτε «από τη μήτρα πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα», και: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου», και: «Με τον Λόγο», δηλαδή τον Υιό του Πατέρα, «στερεώθηκαν οι ουρανοί», και: «Απέστειλε» ο Πατέρας «τον» Υιό και «Λόγο του και τους θεράπευσε», και: «Ιδού, θα πράξει συνετά ο δούλος μου και θα υψωθεί και θα δοξαστεί», και: «Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ», «και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο», και γενικά όσα ο Πατέρας λέει μέσω των Γραφών για τον Υιό. Και πάλι, σχετικά με το Άγιο και ζωαρχικό Πνεύμα, άλλοτε μεν αναφέρεται: «το πνεύμα σου το αγαθό ας με οδηγήσει», και «πνεύμα ευθύ εγκαίνισε στα έγκατά μου», άλλοτε δε: «με το πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή του» (όχι επειδή εκείνη η άρρητη και ασώματη φύση διαθέτει στόμα και πνεύμα από αυτά που μας είναι γνωστά, διότι το πνεύμα (η πνοή) του στόματος του προφορικού λόγου που μας είναι γνωστότατο, ούτε αποστέλλεται ούτε ενεργεί, ενώ το άφραστο πνεύμα του άφραστου στόματος του Θεού και αποστέλλεται κατά την οικονομία και ενεργεί με αυθεντία όπως ο Πατέρας και ο Υιός, γι' αυτό και κατέβηκε το πνεύμα του Θεού και τους οδήγησε), και: «Θα εξαποστείλεις το πνεύμα σου, και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης», και: «Στις έσχατες ημέρες θα εκχύσω από το πνεύμα μου σε κάθε σάρκα» και τα λοιπά. Έτσι, ενώ με πολλούς τρόπους, όπως προείπα, κηρυσσόταν η ομοούσια Τριάδα, ο Υιός και το Πνεύμα αγνοούνταν από τους ανθρώπους.

Με τέτοια πρόθεση και πεποίθηση η βασιλεία μου περιφερόταν εδώ και εκεί, σαν σε δίαυλο, άλλοτε τρέποντας σε φυγή, μόνο και μόνο με το ανέμισμα της σημαίας της, τα μειράκια που μετέτρεπαν τον Εύξεινο Πόντο σε κακόξεινο, άλλοτε συμπλεκόμενη με εκείνον που αναμείχθηκε με τα έθνη και έμαθε τις συνήθειές τους, παίρνοντας εκδίκηση για αυτά και υψώνοντας δεσμά μέχρι τον τράχηλο, και άλλοτε επιτιθέμενη σε άλλους και διαλύοντας τις συσπειρώσεις τους σαν να ήταν παιδικά αθύρματα πάνω στην άμμο. Ο δε τέλειος μισθαποδότης Θεός, που ζυγίζει τις κατάβαθες σκέψεις της καρδιάς του κάθε ανθρώπου, αποδεχόμενος τη θερμή ορμή και τον ζήλο της βασιλείας μου υπέρ του καλού, με ανύψωσε σε αυτήν τη βασιλική περιωπή, δωρίζοντάς μου ένα χρίσμα όμοιο με του Δαβίδ και μια αντίστοιχη εκλογή. Όπως εκείνος ανέλαβε πρώτα τη φυλή του Ιούδα και έπειτα ολόκληρο τον Ισραήλ, έτσι και η βασιλεία μου, η οποία μέχρι τώρα προΐσταται των ρωμαϊκών πόλεων της ανατολής, έχει την πεποίθηση ότι Εκείνος που κατέστησε τον Δαβίδ πρωτότοκο και υψηλό ανάμεσα στους βασιλείς της γης, προσδίδοντάς του αργότερα την κληρουχία των υπόλοιπων φυλών και την κατάληψη της Σιών, ο Ίδιος, κατευθύνοντας τα διαβήματα και τις αποφάσεις της βασιλείας μου, είθε να μου χαρίσει την εξουσία να πατώ πάνω σε φίδια και σκορπιούς και να μου δώσει ανδρεία ενάντια στα έθνη που έχουν διαμοιράσει τη γη των Ρωμαίων με τρόπο που ούτε οι μέλισσες δεν διαμοιράζουν τις κερήθρες τους.

Εάν λοιπόν η χείρα του Κυρίου είναι μαζί σου, βασιλιά, και μέσω εσού ο Κύριος είναι μαζί μας, ποιος θα είναι εναντίον μας; Και αν κάποιος, αποθρασυνόμενος, στραφεί ένοπλος εναντίον μας, πώς δεν θα θεωρηθεί θεομάχος και δεν θα αναχωρήσει άπρακτος; Διότι ο Κύριος θα σώσει πλήρως με το χέρι σου τον λαό του, τον εκλεκτό και περιούσιο, αυτός που σε περιζώνει με δύναμη και αναδεικνύει τους βραχίονές σου σαν χάλκινο τόξο και σε υψώνει ανάμεσα στους βασιλιάδες της γης. Επειδή, ορμώντας σαν από κάποιο κέντρο από αυτήν εδώ την πόλη που φέρει το όνομα της νίκης και διαγράφοντας κύκλο γύρω από τις ανατολικές εκτάσεις των Ρωμαίων με το δόρυ σου σαν με γραφίδα, διακατέχεσαι από ζήλο και θεωρείς δεινό και δεν ανέχεσαι με κανέναν τρόπο, εάν δεν σου συμπεριφέρονται με υποταγή, δεν σκύβουν τους αυχένες τους και δεν εγγράφονται στη χορεία των υποταγμένων πόλεων, όσες η καμπύλη του κύκλου και το διάγραμμα έχει συμπεριλάβει στο εσωτερικό του.

Τίποτα δεν εμποδίζει, προχωρώντας από το γράμμα στο πνεύμα, να θεωρήσουμε ότι ο χρησμός δεν εκπληρώθηκε μόνο στον ίδιο τον Δαβίδ, αλλά πολύ περισσότερο στον Χριστό, ο οποίος κατάγεται από το σπέρμα του Δαβίδ και του Ιεσσαί, και του οποίου η βασιλεία δεν θα έχει τέλος. Διότι και το ιερό κείμενο λέει αλλού για αυτόν: «αυτός θα με επικαλεστεί Πατέρα και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, ανώτερο από όλους τους βασιλείς». Αυτόν λοιπόν προαναγγέλλοντας ο Θεός μέσω του προφήτη, δηλαδή τον καταγόμενο από το σπέρμα του Δαβίδ κατά την ανθρώπινη φύση, τον εκ Θεού δε Θεό Λόγο, τον Χριστό τον Σωτήρα μας, λέει ότι τον βρήκε σύμφωνα με την καρδιά του, σαν να είναι ενωμένος με ένα και το αυτό θέλημα, έστω και αν γνωριζόταν στη σύνθεση της ανθρώπινης φύσης, και σε αυτόν η βουλή και η ενέργεια του πατρικού θελήματος παρέμενε αδιαχώριστη· «διότι όσα θέλει», λέει, «ο Πατέρας, αυτά θέλει και ο Υιός», και μύρια άλλα.