Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:29

Αν όμως ο Ιουδαίος πει: «Αν είναι Υιός του Θεού, όπως λέτε, πώς ο Θεός είπε σ’ αυτόν σαν σε δούλο: “Ζήτησε από μένα, και θα σου δώσω;” και πάλι: “Εγώ σήμερα σε γέννησα;” Άραγε δεν του μιλά ως σε δούλο, επειδή ζητεί και λαμβάνει; Και δεν τον παρουσιάζει ως πρόσκαιρο, επειδή λέει: “Εγώ σήμερα σε γέννησα”; Αφού και εσείς οι Χριστιανοί λέτε ότι γεννήθηκε πριν από όλον τον κόσμο» — πες του τα εξής: Για το ότι ο Πατέρας λέει προς τον Υιό: «Ζήτησε από μένα, και θα σου δώσω», μη σκανδαλίζεσαι· γιατί πολλές φορές και ένας βασιλιάς λέει στον ίδιο του τον γιο από πολλή αγάπη: «Ζήτησέ μου, και θα σου δώσω ό,τι θέλεις». Και πάλι, για το «Εγώ σήμερα σε γέννησα», το λέει για τη γέννησή του κατά σάρκα· γιατί, με την ευδοκία του Πατέρα, γεννήθηκε από την αγία Θεοτόκο και Αειπάρθενο Μαρία. Σε ποιον, άλλωστε, από τους αγγέλους είπε ποτέ: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα;» Δεν είναι όλοι τους λειτουργικά πνεύματα, που αποστέλλονται για διακονία; Και πάλι αλλού λέει: «Εγώ θα είμαι γι’ αυτόν Πατέρας, και αυτός θα είναι για μένα Υιός». Αυτά τα είπε κατά το ανθρώπινο και σύμφωνα με την ένσαρκη οικονομία του· δεν δηλώνει την αιώνια γέννηση, αλλά εκείνη που συνδέθηκε με τους χρόνους. Διότι ο κατά φύση Υιός του Θεού έγινε και κατά φύση άνθρωπος για τη δική μας σωτηρία, χωρίς να λαμβάνει αυτό κατά χάριν — γιατί το έχει αυτό κατά φύσιν· και το λαμβάνει πάλι ως άνθρωπος, εκείνο ακριβώς που είχε ως Θεός. Διότι, ενώ ήταν Ύψιστος, έγινε Θεός· αλλά ως Θεός ήταν πάντοτε Δεσπότης των όλων, ενώ ως άνθρωπος προσέλαβε τη δόξα που είχε ως Θεός· και ζήτησε όχι να λάβει όσα δεν είχε, αλλά να φανερωθούν όσα είχε, καθώς έχει γραφεί: «Θα τους ποιμάνεις με ράβδο σιδερένια», η οποία είναι η βασιλεία των Ρωμαίων· γιατί αυτήν, αφού την έδωσε ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, σε πιστούς και χριστιανούς βασιλείς, επιστατεί και συμβασιλεύει μαζί τους. Δι’ αυτού τα πιστά έθνη, που δόθηκαν ως κληρονομική κατάσχεση, ποιμαίνονται ώστε να πιστεύουν σ’ αυτόν. Γι’ αυτό και όλα τα έθνη, όσο κι αν συγκρούσθηκαν με τη βασιλεία των Χριστιανών, αν και νικήθηκαν, δεν την ανέτρεψαν, ούτε βέβαια θα την ανατρέψουν· καθώς έχει γραφεί στο βιβλίο των Ψαλμών για τη βασιλεία του Χριστού: «Η αλήθειά μου και το έλεός μου θα είναι μαζί του, και στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του· και θα θέσω στη θάλασσα το χέρι του και στους ποταμούς τη δεξιά του. Αυτός θα με επικαλεστεί: Εσύ είσαι Πατέρας μου, Θεός μου και βοηθός της σωτηρίας μου. Και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλό ανάμεσα στους βασιλείς της γης. Ως τον αιώνα θα φυλάξω γι’ αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα μένει πιστή σ’ αυτόν. Και θα διατηρήσω στον αιώνα του αιώνος το σπέρμα του και τον θρόνο του όσο διαρκούν οι ημέρες του ουρανού. Αν οι γιοι του εγκαταλείψουν τον νόμο μου», δηλαδή οι Χριστιανοί, «και δεν πορευθούν σύμφωνα με τις κρίσεις μου· αν βεβηλώσουν τα δικαιώματά μου και δεν φυλάξουν τις εντολές μου, θα επισκεφθώ με ράβδο τις ανομίες τους και με μάστιγες τις αδικίες τους· αλλά το έλεός μου δεν θα το απομακρύνω από επάνω τους, ούτε θα αθετήσω τη διαθήκη μου. Μια φορά ορκίστηκα με το άγιό μου· μήπως θα ψευσθώ στον Δαβίδ; Το σπέρμα του μένει στον αιώνα», που είναι ο Χριστός, το κατά σάρκα σπέρμα του Δαβίδ, «και ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο ενώπιόν μου και σαν τη σελήνη, στερεωμένη στον αιώνα, και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός.»

Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω για αυτόν το έλεός μου και τη διαθήκη μου. Με το «για αυτόν» αναφέρεται βέβαια στον λαό που έχει πιστέψει μέσω αυτού. Και ως έλεος εννοεί την άφεση διά της πίστεως. Ως διαθήκη δε, εννοεί την Καινή, την οποία ονομάζει «πιστή», αντί να την πει ασφαλή και βέβαιη και μόνιμη. Διότι η μεν πρώτη διαθήκη έπαυσε να ισχύει λόγω του ασθενούς και ανωφελούς χαρακτήρα της· επειδή ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα.

Διότι είναι μονογενής μεν ως Θεός, πρωτότοκος δε ως άνθρωπος· επειδή έχει αδελφούς αυτούς που έχουν πιστέψει, και αποκαλεί τον Θεό Πατέρα του ως Θεός· ενώ πάλι τον αποκαλεί Θεό του ως άνθρωπος.] <Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω σε αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν.> (F f. 150, K f. 160 b) Αναφέρεται δε στον λαό που πίστεψε μέσω αυτού· και έλεος εννοεί την άφεση μέσω της πίστεως.

Αυτό είναι λοιπόν το κέρας του, που πρόκειται να προέλθει από αυτόν, και ο ναός που πρόκειται να κατασκευαστεί για μένα από το σπέρμα του· αυτό το κέρας του θα υψωθεί στο όνομά μου, διότι θα καταξιωθεί να φέρει το δικό μου όνομα και τη δική μου προσηγορία. Θα λάβει λοιπόν και αυτό τις δικές μου ονομασίες, και μέσω των δικών μου προσηγοριών θα υψωθεί ενώπιον όλων. Γι' αυτό και πρωτύτερα λεγόταν: «Και με την ευδοκία σου θα υψωθεί το κέρας μας». Αλλά, ενώ ο χορός των προφητών αναφωνούσε πρωτύτερα προς τον Θεό λέγοντας: «Και με την ευδοκία σου θα υψωθεί το κέρας μας», τώρα ο ίδιος ο Θεός, δίνοντας τις επαγγελίες σχετικά με τον Δαβίδ, προσθέτει ως επισφράγισμα όλων και το: «Στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του», υποδηλώνοντας τον Χριστό που θα προέλθει από αυτόν, ο οποίος έχει ονομαστεί κέρας όχι μόνο των προφητών, αλλά και του ίδιου του Δαβίδ. Περί αυτού προσθέτει στη συνέχεια: «Και θα θέσω το χέρι του στη θάλασσα, και στους ποταμούς τη δεξιά του. Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτορας της σωτηρίας μου· κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης. Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω σε αυτόν το έλεός μου, και η Διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν». Εάν κάποιος εμβαθύνει με ακρίβεια στο νόημα των λεγομένων, θα διαπιστώσει ότι αυτά δεν προφητεύονται για τον Δαβίδ, αλλά για το κέρας που πρόκειται να προέλθει από αυτόν.

Υποσχέθηκε δε ότι θα τον αναδείξει υψηλό μεταξύ των βασιλέων της γης· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Ανώτατο των βασιλέων της γης». Διότι αναδείχθηκε ανώτερος και ισχυρότερος από όλους όσους επρόκειτο να τον πολεμήσουν, συντρίβοντας αφενός τις εξεγέρσεις και τους διωγμούς εναντίον της Εκκλησίας του, δοξάζοντας δε και ενισχύοντας τον λόγο της διδασκαλίας του. Αλλά αναφέρει επίσης ότι θα διαφυλάξει για αυτόν το έλεός Του εις τον αιώνα, και θα επισφραγίσει σε αυτόν τη Διαθήκη Του· αναμφίβολα δε την Καινή Διαθήκη, την οποία κήρυξε σε όλα τα έθνη όλης της οικουμένης, παρέχοντας το Ευαγγέλιο αντί της διαθήκης που δόθηκε μέσω του Μωυσή, το οποίο υποσχέθηκε να επικυρώσει και να βεβαιώσει.

Διότι, εάν οι υιοί του —προφανώς του Χριστού— πράξουν το τάδε και το τάδε, λέει ότι θα τους συμβούν τα εξής: «Θα επισκεφθώ με ράβδο τις ανομίες τους», δηλαδή των υιών, «και με μάστιγες τις αδικίες τους· το έλεός μου όμως δεν θα το απομακρύνω από αυτόν». Και πρόσεξε ότι δεν έχει λεχθεί «από αυτούς», αλλά «από αυτόν», δηλαδή προφανώς από εκείνον για τον οποίο γίνεται η προφητεία, μολονότι τα προηγούμενα είχαν ειπωθεί στον πληθυντικό αριθμό, σύμφωνα με το: «Θα επισκεφθώ με ράβδο τις ανομίες τους και με μάστιγες τις αδικίες τους». Ποιών «αυτών»; Προφανώς των υιών του κέρατος. Στο δε «το έλεός μου δεν θα το απομακρύνω από αυτόν», ο λόγος γίνεται για έναν, δηλαδή είτε για τον θρόνο είτε για το κέρας που προφητεύεται. Και προσθέτει στη συνέχεια: «Ούτε θα βεβηλώσω τη διαθήκη μου», προφανώς τη νέα και καινή διαθήκη, για την οποία ανέφερε πιο πάνω: «Και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν». Και πάλι επισφραγίζει την αλήθεια του λόγου λέγοντας: «Ούτε θα φανώ άδικος ως προς την αλήθειά μου, ούτε θα αθετήσω όσα εκπορεύονται από τα χείλη μου»· αλλά θα καταστήσω αξιόπιστα και αληθινά, λέει, όσα έχω υποσχεθεί, επικυρώνοντας τους λόγους με έργα μέσω αυτών των ίδιων των αποτελεσμάτων.

Διότι αυτά συνηθίζουν να μας προσάπτουν χλευαστικά οι εχθροί του Θεού. Αλλά, καθώς εισακούστηκε και πίστεψε ότι θα λάβει τα αιτήματα των προσευχών του, και επειδή ήλπισε ότι το συντομότερο δυνατό θα εκπληρωθούν οι υποσχέσεις του Θεού προς τον Δαβίδ, επισφραγίζει το τέλος ολόκληρου του λόγου μέσω της ευχαριστίας και της δοξολογίας λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος εις τον αιώνα»· και μας διδάσκει να ανταποκρινόμαστε με το «Γένοιτο, γένοιτο», το οποίο στην εβραϊκή γλώσσα είναι «Αμήν, αμήν». Σχετικά δε με το διάψαλμα, που πολλές φορές παρεμβάλλεται ενδιάμεσα, πρέπει να λεχθούν τα εξής. Η πρώτη υπόσχεση του Θεού, που αναφέρθηκε στην αρχή, περιελάμβανε τα εξής: «Διεθέμην διαθήκην» και «Ώμοσα Δαυίδ» και τα λοιπά· έπειτα, μετά την παράθεση του διαψάλματος, ο λόγος αλλάζει πρόσωπο και προσθέτει: «Εξομολογήσονται οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου»· και πάλι, αφού ειπώθηκε η υπόσχεση εκ προσώπου του Θεού, από τη φράση «Εθέμην βοήθειαν επί δυνατόν» μέχρι το «και μάρτυς εν ουρανώ πιστός», με την εκ νέου παρεμβολή του διαψάλματος, ο λόγος μεταβάλλει το νόημα και λέει: «Συ δε απώσω και εξουδένωσας, ανεβάλου τον Χριστόν σου». Κατόπιν, αφού εξέθεσε τα πιο θλιβερά γεγονότα, τοποθετεί πάλι το διάψαλμα και εναλλάσσει τη διδασκαλία λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, αποστρέψεις εις τέλος;»· και αφού ανέπεμψε την προσευχή, χρησιμοποιεί ξανά ενδιάμεσα το διάψαλμα και καταλήγει: «Πού εστι τα ελέη σου τα αρχαία, Κύριε;».

Στον δε ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό αναφέρεται: «αυτός θα με επικαλεστεί: εσύ είσαι ο πατέρας μου, ο Θεός μου και ο αντιλήπτορας της σωτηρίας μου· κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλιάδες της γης. Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω γι' αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν· και θα εγκαθιδρύσω στους αιώνες των αιώνων το σπέρμα του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού», και πάλι: «ορκίστηκα στον δούλο μου τον Δαβίδ, έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενιά σε γενιά», και ξανά: «μια για πάντα ορκίστηκα στην αγιότητά μου ότι δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμείνει εις τον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου όπως ο ήλιος, και όπως η σελήνη που είναι στερεωμένη εις τον αιώνα».

Ακόμη δε λέγει ότι μέσω αυτού θα ανορθωθεί η βασιλεία του Δαβίδ, πράγμα που και αυτό θα το κατανοήσεις με τον ακόλουθο τρόπο. Πάρα πολλές είναι οι υποσχέσεις που έχουν δοθεί στον Δαβίδ, στις οποίες έχει ειπωθεί: «Και θα θέσω στη θάλασσα το χέρι του, και στους ποταμούς τη δεξιά του. Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτορας της σωτηρίας μου· κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης. Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω γι' αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν· και θα εγκαθιδρύσω εις τον αιώνα του αιώνος το σπέρμα του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού», και πάλι: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, ότι δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του εις τον αιώνα θα παραμείνει, και ο θρόνος του σαν τον ήλιο ενώπιόν μου, και σαν τη σελήνη στερεωμένος εις τον αιώνα». Ενώ τόσα πολλά είχε υποσχεθεί ο Θεός στον Δαβίδ στους Ψαλμούς, συνέβη να έλθουν τα αντίθετα από τις υποσχέσεις εξαιτίας της ασέβειας των διαδόχων του. Η βασιλεία λοιπόν από το σπέρμα του Δαβίδ, αφού διήρκεσε μέχρι τον Ιεχονία και την πολιορκία του ιερού από τους Βαβυλωνίους, καταλύθηκε, με αποτέλεσμα έκτοτε να μην υφίσταται πια ο θρόνος του Δαβίδ, ούτε κάποιος από το σπέρμα του να βασιλεύσει στο έθνος των Ιουδαίων.

Και στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό για τον ίδιο, όπως ακριβώς και για τον Δαβίδ, λέγονται τα εξής: «Αυτός θα με επικαλεστεί: "Εσύ είσαι ο πατέρας μου, ο Θεός μου και ο αντιλήπτορας της σωτηρίας μου", και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης. Στον αιώνα θα διατηρήσω σε αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν», και πάλι: «Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου, αιώνια θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενεά σε γενεά», και ξανά: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν πρόκειται να διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι όπως ο ήλιος ενώπιόν μου, και όπως η σελήνη που είναι στερεωμένη για πάντα», και πάλι: «Και θα διατηρήσω το σπέρμα του στους αιώνες των αιώνων». Παρόμοια με αυτά θα ήταν και εκείνα μέσω των οποίων έχει ειπωθεί: «Ο Κύριος ορκίστηκε αλήθεια στον Δαβίδ, και δεν πρόκειται να την αθετήσει: Από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω απόγονο στον θρόνο σου».

«και θα θέσω»: Στη θάλασσα του βαπτίσματος· διότι με το χέρι του Θεού ενδυναμώνεται, και η αισθητή θάλασσα συγκρατείται από το χέρι του Θεού. «και σε ποταμούς»: Εννοεί τα δάκρυα της μετάνοιας· διότι και αυτά στο δεξί χέρι του Θεού εισέρχονται, και οι αισθητοί ποταμοί χαλιναγωγούνται με το δεξί χέρι του Θεού. «αυτός θα επικαλεστεί»: Στο σημείο που ο Χριστός λέει: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο». «Θεός μου»: Στο σημείο που λέει ο Χριστός στους αποστόλους: «Πορεύομαι προς τον Θεό μου και Θεό σας». «και εγώ πρωτότοκο»: Τον Χριστό, όπως λέει ο [απόστολος] Παύλος: «πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς» (πρωτότοκος, δηλαδή αυτός που υπάρχει πριν από κάθε κτίση). «υψηλό»: Διότι ο Χριστός είναι ανώτερος από όλα τα βασίλεια, ως δημιουργός και των ίδιων των βασιλέων [όλων]. «εις τον αιώνα»: Διότι ο Υιός είναι αχώριστος από τον Πατέρα και ο Πατέρας από τον Υιό. «και η διαθήκη»: [Ο λόγος] απευθύνεται προς τον Δαβίδ· αναφέρεται όμως στον Χριστό (τον Κύριο). «και θα θέσω»: Εννοεί την Παρθένο, τη Θεοτόκο, επειδή ανέτειλε από τη ρίζα του Ιεσσαί. «και τον θρόνο»: Αναφέρει μεν τον Δαβίδ, αλλά εννοεί τον Χριστό· διότι ο θρόνος αυτού δεν κρίνεται μέσα στον χρόνο. «εάν εγκαταλείψουν»: Διότι η Γραφή προανήγγειλε τον Σολομώντα ως υιό του Δαβίδ· ωστόσο εννοεί και ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων, οι οποίοι αποκαλούνται υιοί του Θεού. «και στα κρίματα»: Διότι ο Σολομώντας εγκατέλειψε την οδό του πατέρα του, και οι Ιουδαίοι τον νόμο.

εʹ. «Υψηλόν παρά τοις βασιλεύσι της γης». Διότι όλοι οι δίκαιοι, οι οποίοι όντως ονομάζονται βασιλείς της γης, θαυμάζουν το ύψος των δικών μας μυστηρίων και εξαιτίας αυτών μας θεωρούν πολύ υψηλούς· ώστε και πολλοί επιθύμησαν να δουν αυτά που εμείς βλέπουμε και να ακούσουν αυτά που εμείς ακούμε. «Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω σε αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν». Από τα λεγόμενα δεν μπορεί να καυχιέται ο λαός των Ιουδαίων, αλλά μόνο ο λαός των εθνών. Διότι σε αυτόν ο Θεός διαφυλάττει το έλεός Του εις τον αιώνα· επειδή όρισε το δικό μας μυστήριο να παραμείνει ασάλευτο μέχρι τη συντέλεια του κόσμου. Εμείς δε, κατέχουμε και την πιστή διαθήκη του Θεού, προσερχόμενοι σε Αυτόν με πίστη και αντιστεκόμενοι υπέρ αυτής μέχρις αίματος, όπως επισφραγίζουν οι αγώνες των μαρτύρων.