Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:30

Αν όμως ο Ιουδαίος πει: «Αν είναι Υιός του Θεού, όπως λέτε, πώς ο Θεός είπε σ’ αυτόν σαν σε δούλο: “Ζήτησε από μένα, και θα σου δώσω;” και πάλι: “Εγώ σήμερα σε γέννησα;” Άραγε δεν του μιλά ως σε δούλο, επειδή ζητεί και λαμβάνει; Και δεν τον παρουσιάζει ως πρόσκαιρο, επειδή λέει: “Εγώ σήμερα σε γέννησα”; Αφού και εσείς οι Χριστιανοί λέτε ότι γεννήθηκε πριν από όλον τον κόσμο» — πες του τα εξής: Για το ότι ο Πατέρας λέει προς τον Υιό: «Ζήτησε από μένα, και θα σου δώσω», μη σκανδαλίζεσαι· γιατί πολλές φορές και ένας βασιλιάς λέει στον ίδιο του τον γιο από πολλή αγάπη: «Ζήτησέ μου, και θα σου δώσω ό,τι θέλεις». Και πάλι, για το «Εγώ σήμερα σε γέννησα», το λέει για τη γέννησή του κατά σάρκα· γιατί, με την ευδοκία του Πατέρα, γεννήθηκε από την αγία Θεοτόκο και Αειπάρθενο Μαρία. Σε ποιον, άλλωστε, από τους αγγέλους είπε ποτέ: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα;» Δεν είναι όλοι τους λειτουργικά πνεύματα, που αποστέλλονται για διακονία; Και πάλι αλλού λέει: «Εγώ θα είμαι γι’ αυτόν Πατέρας, και αυτός θα είναι για μένα Υιός». Αυτά τα είπε κατά το ανθρώπινο και σύμφωνα με την ένσαρκη οικονομία του· δεν δηλώνει την αιώνια γέννηση, αλλά εκείνη που συνδέθηκε με τους χρόνους. Διότι ο κατά φύση Υιός του Θεού έγινε και κατά φύση άνθρωπος για τη δική μας σωτηρία, χωρίς να λαμβάνει αυτό κατά χάριν — γιατί το έχει αυτό κατά φύσιν· και το λαμβάνει πάλι ως άνθρωπος, εκείνο ακριβώς που είχε ως Θεός. Διότι, ενώ ήταν Ύψιστος, έγινε Θεός· αλλά ως Θεός ήταν πάντοτε Δεσπότης των όλων, ενώ ως άνθρωπος προσέλαβε τη δόξα που είχε ως Θεός· και ζήτησε όχι να λάβει όσα δεν είχε, αλλά να φανερωθούν όσα είχε, καθώς έχει γραφεί: «Θα τους ποιμάνεις με ράβδο σιδερένια», η οποία είναι η βασιλεία των Ρωμαίων· γιατί αυτήν, αφού την έδωσε ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, σε πιστούς και χριστιανούς βασιλείς, επιστατεί και συμβασιλεύει μαζί τους. Δι’ αυτού τα πιστά έθνη, που δόθηκαν ως κληρονομική κατάσχεση, ποιμαίνονται ώστε να πιστεύουν σ’ αυτόν. Γι’ αυτό και όλα τα έθνη, όσο κι αν συγκρούσθηκαν με τη βασιλεία των Χριστιανών, αν και νικήθηκαν, δεν την ανέτρεψαν, ούτε βέβαια θα την ανατρέψουν· καθώς έχει γραφεί στο βιβλίο των Ψαλμών για τη βασιλεία του Χριστού: «Η αλήθειά μου και το έλεός μου θα είναι μαζί του, και στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του· και θα θέσω στη θάλασσα το χέρι του και στους ποταμούς τη δεξιά του. Αυτός θα με επικαλεστεί: Εσύ είσαι Πατέρας μου, Θεός μου και βοηθός της σωτηρίας μου. Και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλό ανάμεσα στους βασιλείς της γης. Ως τον αιώνα θα φυλάξω γι’ αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα μένει πιστή σ’ αυτόν. Και θα διατηρήσω στον αιώνα του αιώνος το σπέρμα του και τον θρόνο του όσο διαρκούν οι ημέρες του ουρανού. Αν οι γιοι του εγκαταλείψουν τον νόμο μου», δηλαδή οι Χριστιανοί, «και δεν πορευθούν σύμφωνα με τις κρίσεις μου· αν βεβηλώσουν τα δικαιώματά μου και δεν φυλάξουν τις εντολές μου, θα επισκεφθώ με ράβδο τις ανομίες τους και με μάστιγες τις αδικίες τους· αλλά το έλεός μου δεν θα το απομακρύνω από επάνω τους, ούτε θα αθετήσω τη διαθήκη μου. Μια φορά ορκίστηκα με το άγιό μου· μήπως θα ψευσθώ στον Δαβίδ; Το σπέρμα του μένει στον αιώνα», που είναι ο Χριστός, το κατά σάρκα σπέρμα του Δαβίδ, «και ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο ενώπιόν μου και σαν τη σελήνη, στερεωμένη στον αιώνα, και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός.»

Και θα εγκαθιδρύσω το σπέρμα του εις τον αιώνα του αιώνος. Διότι δεν θα εκλείψει το όνομα των Χριστιανών και η δύναμη της ευαγγελικής λατρείας· αντίθετα, θα είναι διηνεκής και ατελεύτητη. Άπαξ ορκίστηκα στην αγιότητά μου, ότι δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ.

Διότι, προφανώς, ως θρόνος νοείται το βασιλικό αξίωμα. Οπωσδήποτε όμως θυμάσαι από την ιστορία ότι υποτελής στον Δαβίδ ήταν όλη η Ιουδαία και η χώρα της Ιδουμαίας και η Μωαβίτιδα και όσα μέρη της Συρίας ήταν γειτονικά, καθώς και τα πιο απομακρυσμένα μέχρι τη Μεσοποταμία, και από την άλλη πλευρά μέχρι τον ποταμό της Αιγύπτου. Εάν λοιπόν κανείς από τους μεταγενέστερους δεν φάνηκε να έχει τόσο μεγάλο αξίωμα, πώς δεν είναι αληθινός ο λόγος του προφήτη, ότι κανένας πλέον από το σπέρμα του Ιεχονία δεν θα καθίσει στον θρόνο του Δαβίδ; Διότι κανείς δεν φαίνεται να έχει αναλάβει αυτό το αξίωμα από τη γενιά του. Βεβαίως, δεν εξέλιπε η φυλή του Ιούδα μέχρις ότου ήλθε εκείνος για τον οποίο ήταν προορισμένο το αξίωμα, ο οποίος όμως ούτε και αυτός κάθισε σε επίγειο, υλικό θρόνο, καθώς η ιουδαϊκή βασιλεία είχε πλέον περιέλθει στον γιο του Αντιπάτρου του Ασκαλωνίτη, τον Ηρώδη, και στα παιδιά του, οι οποίοι μοίρασαν την Ιουδαία σε τέσσερις εξουσίες, ενώ ηγεμόνευε ο Πιλάτος και την υπέρτατη εξουσία όλης της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας κατείχε ο Τιβέριος. Αλλά ως θρόνο του Δαβίδ, στον οποίο κάθισε ο Κύριος, εννοεί την ακατάλυτη βασιλεία. «Διότι Αυτός είναι η προσδοκία των εθνών», και όχι μόνον ενός ελάχιστου μέρους της οικουμένης. «Διότι θα υπάρξει», λέγει, «η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που θα εγερθεί για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη. Διότι σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών. Και θα στερεώσω», λέγει, «στους αιώνες των αιώνων το σπέρμα του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού».

Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο θα έχουμε ανώτερο φρόνημα από τους Ιουδαίους, οι οποίοι αποδέχονται στα δόγματά τους ότι υπάρχει ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ (διότι τι σημασία έχει αν και αυτό το αρνήθηκαν πολλές φορές εξαιτίας της ειδωλολατρίας;), αλλά δεν παραδέχονται ότι Αυτός είναι και ΠΑΤΕΡΑΣ του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Αντιφρονούν προς τους ίδιους τους προφήτες τους, οι οποίοι λένε στις θείες Γραφές: «Ο Κύριος μου είπε, Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα». Και μέχρι σήμερα φρυάττουν και συνάγονται κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού του, νομίζοντας ότι είναι δυνατόν να συμφιλιωθούν με τον Πατέρα, χωρίς την ευσέβεια προς τον Υιό, αγνοώντας ότι κανένας δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω του Υιού, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η θύρα» και «Εγώ είμαι η οδός». Εκείνος λοιπόν που απορρίπτει την οδό που οδηγεί προς τον Πατέρα, και εκείνος που αρνείται τη θύρα, πώς θα αξιωθεί την είσοδο προς τον Θεό; Αντιλέγουν επίσης και στα όσα είναι γραμμένα στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό: «Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτορας της σωτηρίας μου. Κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλιάδες της γης». Διότι, αν εκβιάζουν τα πράγματα θεωρώντας ότι αυτά έχουν ειπωθεί για τον Δαβίδ ή τον Σολομώντα, ή για κάποιον από τους μεταγενέστερους, ας αποδείξουν πώς ο θρόνος αυτού για τον οποίο προφητεύουν είναι όπως οι ημέρες του ουρανού, και όπως ο ήλιος ενώπιον του Θεού, και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα.

Το ότι βέβαια ο Κύριος γεννάται από παρθένο, το γνωρίζουμε σαφώς. Πρέπει όμως να αποδειχθεί από ποιο γένος καταγόταν η παρθένος. Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ αλήθεια και δεν πρόκειται να την αθετήσει: «Από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω απόγονο στον θρόνο σου». Και πάλι: «Θα εγκαθιδρύσω στον αιώνα του αιώνα το σπέρμα του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού». Και στη συνέχεια: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ. Το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του σαν τον ήλιο ενώπιόν μου και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη για πάντα».

Και πάλι: Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ αλήθεια και δεν θα την αθετήσει: από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω στον θρόνο σου. Και πάλι: Θα εγκαταστήσω το σπέρμα του στους αιώνες των αιώνων και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού.

«Και θα διατηρήσω το σπέρμα του εις τον αιώνα του αιώνος, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού. Εάν οι υιοί του εγκαταλείψουν τον νόμο μου και δεν πορευθούν σύμφωνα με τα κρίματά μου, και εάν βεβηλώσουν τα δικαιώματά μου και δεν φυλάξουν τις εντολές μου, θα τιμωρήσω με ράβδο τις ανομίες τους και με μαστίγια τις αδικίες τους. Το έλεός μου όμως δεν θα το αποσύρω από αυτόν, ούτε θα αθετήσω την αλήθεια μου. Ούτε πρόκειται να βεβηλώσω τη διαθήκη μου, και όσα εκπορεύονται από τα χείλη μου δεν θα τα αθετήσω». Όσα, λοιπόν, ειπώθηκαν σχετικά με το κέρας έχουν εκπληρωθεί μέσα από τα προηγούμενα. Και αποδείχθηκε ότι το κέρας δεν είναι ξένο προς τον Χριστό, ο οποίος γεννήθηκε κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ. Ως εκ τούτου, ακολούθως μετά τα όσα θεσπίστηκαν προφητικά γι' αυτόν, παρουσιάζει μέσα από τα προκείμενα το ποια είναι η διαδοχή του, λέγοντας: Όχι απλώς μόνο για έναν, τον παρόντα αιώνα, αλλά και για τον μετέπειτα αιώνα του αιώνος θα εγκαθιδρύσω το σπέρμα του δηλωθέντος κέρατος· και τον θρόνο του δεν θα τον διαφυλάξω για λίγες ημέρες, ούτε για βραχείες χρονικές περιόδους, αλλά θα τον κάνω να συμπαρεκτείνεται με τις ημέρες του ουρανού. Και ο Σύμμαχος, εξάλλου, με αυτόν τον τρόπο το ερμήνευσε λέγοντας: «Και θα καταστήσω διηνεκές το σπέρμα του, και τον θρόνο του για όσο διαρκούν οι ημέρες του ουρανού».

Και ως σπέρμα του Χριστού τι πρέπει να νοήσουμε παρά τις Εκκλησίες που έχουν συσταθεί από αυτόν σε όλη την οικουμένη, και τους λαούς που έχουν αναγεννηθεί σε αυτόν ανάμεσα σε όλα τα έθνη; Θρόνος του δε είναι αυτός που έχει ιδρυθεί στην Εκκλησία του ανά όλη την οικουμένη μέσω των κατά διαδοχήν προέδρων που προέρχονται από αυτόν. Και λέγει ότι αυτός ο θρόνος παραμένει όπως οι ημέρες του ουρανού· όχι παρόμοια με τον βασιλικό θρόνο των Ιουδαίων, ο οποίος, αφού διήρκεσε για λίγο καιρό, έσβησε, διατηρούμενος για περίπου τετρακόσια μόνο έτη, αυτά δηλαδή από τον Δαβίδ έως την αιχμαλωσία στη Βαβυλώνα.

Ορκίζεται δε ο Θεός στο όνομα του Αγίου του, όπως ακριβώς ένας πατέρας ορκίζεται στη σωτηρία του γνήσιου και αγαπητού του γιου· με τον ίδιο τρόπο κι εγώ, λέει, ορκίστηκα στο Άγιό μου, δηλαδή στο όνομα του Αγίου μου, ότι δεν πρόκειται να πω ψέματα στον Δαβίδ. Τι περιείχε όμως ο όρκος; Το σπέρμα του, λέει, παραμένει εις τον αιώνα. Αυτό είναι το πρώτο, και αυτή μεν είναι η πρώτη υπόσχεση σχετικά με το σπέρμα, για το οποίο και πιο πάνω ειπώθηκε: «Και θα εγκαθιδρύσω το σπέρμα του εις τον αιώνα του αιώνος»· γεγονός που φανέρωνε τη διαδοχή του Χριστού. Η δεύτερη δε υπόσχεση αφορά τον θρόνο αυτού που προαναφέρθηκε· γι' αυτό και προσθέτει: «Και ο θρόνος του ως ο ήλιος ενώπιόν μου, και ως σελήνη στερεωμένη εις τον αιώνα». Για το μεν σπέρμα λοιπόν, δηλαδή τον λόγο του Χριστού που σπάρθηκε, ή τον λαό του και την Εκκλησία, λέει ότι ποτέ δεν θα φθαρεί ούτε θα εκλείψει· για τον δε θρόνο του ότι θα διαμένει εις τον αιώνα· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «όπως η σελήνη θα παραμένει σταθερή αιώνια»· έτσι θα είναι και ο εκκλησιαστικός θρόνος του Χριστού. Μήπως άραγε, αφού προείπε ο λόγος: «Μία φορά ορκίστηκα στο Άγιό μου», και συνέδεσε αμέσως μετά: «Το σπέρμα του μένει εις τον αιώνα», θεσπίζει ότι το σπέρμα του Αγίου του θα επικρατεί εις τον αιώνα;

Αυτά, λοιπόν, δίδασκε να προσδοκούν ότι θα συμβούν και σχετικά με τη διαδοχή του, και σχετικά με τη βασιλεία, καθώς και για εκείνον που επρόκειτο να προέλθει από το σπέρμα του Δαβίδ. Διότι, αν και πάρα πολλά ένδοξα πράγματα έχουν ειπωθεί για αυτόν παραπάνω, ότι δηλαδή θα υψωθεί, και θα απλώσει το χέρι του στη θάλασσα και στους ποταμούς, και θα επικαλεστεί τον Θεό ως Πατέρα, και από Αυτόν πάλι θα αναγορευθεί Πρωτότοκος, και θα είναι ο ανώτατος των βασιλέων, και θα έχει διαθήκη πιστή· και σπέρμα που θα παραμένει στους αιώνες των αιώνων, και θρόνο που θα διαρκεί όσο οι ημέρες του ουρανού, και όπως ο ήλιος και η σελήνη· εντούτοις προλέγει ότι και αυτά τα θλιβερά πρόκειται να συμβούν σε αυτόν. Το θείο Πνεύμα αναγκαστικά προφητεύει και προδιδάσκει και αυτά, ώστε, αν ποτέ τα γεγονότα που αφορούν τον Χριστό του Θεού και τη διαδοχή του Δαβίδ ανταποκρίνονταν στα λόγια (στις προφητείες), να μην ταράζονται εκείνοι που από παλιά και από τους προγόνους τους είχαν παραλάβει ότι αυτά πρόκειται να συμβούν· γνωρίζοντας καλά ότι προφητεύθηκε πως όλα αυτά θα συμβούν σε αυτόν, δηλαδή και τα θλιβερά και τα πιο αγαθά. Για τα οποία ακριβώς ο ίδιος ο λόγος προαναγγέλλει ότι αντίθετα πράγματα θα συμβούν στον ένα και τον αυτόν, τα οποία βεβαίως και παραλάβαμε μέσω των ίδιων των γεγονότων. Διότι, κατά τον χρόνο του πάθους του Σωτήρος μας, εκπληρώνονταν σε αυτόν τα πιο θλιβερά· ενώ κατά τον μετέπειτα χρόνο, οι επαγγελίες των ανώτερων αγαθών εκπληρώνονταν πάλι σε αυτόν έμπρακτα.

Διότι αυτά συνηθίζουν να μας προσάπτουν χλευαστικά οι εχθροί του Θεού. Αλλά, καθώς εισακούστηκε και πίστεψε ότι θα λάβει τα αιτήματα των προσευχών του, και επειδή ήλπισε ότι το συντομότερο δυνατό θα εκπληρωθούν οι υποσχέσεις του Θεού προς τον Δαβίδ, επισφραγίζει το τέλος ολόκληρου του λόγου μέσω της ευχαριστίας και της δοξολογίας λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος εις τον αιώνα»· και μας διδάσκει να ανταποκρινόμαστε με το «Γένοιτο, γένοιτο», το οποίο στην εβραϊκή γλώσσα είναι «Αμήν, αμήν». Σχετικά δε με το διάψαλμα, που πολλές φορές παρεμβάλλεται ενδιάμεσα, πρέπει να λεχθούν τα εξής. Η πρώτη υπόσχεση του Θεού, που αναφέρθηκε στην αρχή, περιελάμβανε τα εξής: «Διεθέμην διαθήκην» και «Ώμοσα Δαυίδ» και τα λοιπά· έπειτα, μετά την παράθεση του διαψάλματος, ο λόγος αλλάζει πρόσωπο και προσθέτει: «Εξομολογήσονται οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου»· και πάλι, αφού ειπώθηκε η υπόσχεση εκ προσώπου του Θεού, από τη φράση «Εθέμην βοήθειαν επί δυνατόν» μέχρι το «και μάρτυς εν ουρανώ πιστός», με την εκ νέου παρεμβολή του διαψάλματος, ο λόγος μεταβάλλει το νόημα και λέει: «Συ δε απώσω και εξουδένωσας, ανεβάλου τον Χριστόν σου». Κατόπιν, αφού εξέθεσε τα πιο θλιβερά γεγονότα, τοποθετεί πάλι το διάψαλμα και εναλλάσσει τη διδασκαλία λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, αποστρέψεις εις τέλος;»· και αφού ανέπεμψε την προσευχή, χρησιμοποιεί ξανά ενδιάμεσα το διάψαλμα και καταλήγει: «Πού εστι τα ελέη σου τα αρχαία, Κύριε;».

«Έως τον αιώνα θα στερεώσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω από γενεά σε γενεά τον θρόνο σου»· και έπειτα από άλλα λέγει: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ. Το σπέρμα του θα μείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του ως ο ήλιος ενώπιόν μου». Και πάλι: «Και θα εγκαθιδρύσω στον αιώνα του αιώνος το σπέρμα του, και τον θρόνο του ως τις ημέρες του ουρανού». Τα παρόμοια δε θα έβρισκε κανείς και στον Ιερεμία, όπου έχει ειπωθεί: «Αυτά λέγει ο Κύριος: Δεν θα εκλείψει από τον Δαβίδ άνδρας καθήμενος στον θρόνο του οίκου Ισραήλ· και από τους ιερείς και τους Λευίτες δεν θα εκλείψει άνδρας από το πρόσωπό μου, ο οποίος να προσφέρει ολοκαυτώματα, και να τελεί θυσία και να προσφέρει θυμίαμα όλες τις ημέρες».

Διότι, εάν κάποιος τα εξετάσει αυτά σε συνάρτηση με την παρούσα κατάσταση των Ιουδαίων και με την ιστορία τους από την εποχή της βασιλείας του Εζεκία και του Ιεχονία, κατά τους οποίους τερματίστηκε η προερχόμενη από τον Δαβίδ βασιλεία των Ιουδαίων τον καιρό της αιχμαλωσίας στη Βαβυλώνα, μετά τον οποίο σε καμία περίπτωση δεν κυβερνήθηκαν ούτε βασιλεύτηκαν από εκείνους που έλκουν το γένος από τον Δαβίδ μέχρι και σήμερα, (θα διαπιστώσει) ότι όσα έχουν ειπωθεί δεν αρμόζουν καθόλου ούτε στον Δαβίδ ούτε στον Σολομώντα, με αποτέλεσμα κατ' ανάγκην να αποδεικνύεται ψευδής η ένορκη προφητεία του Θεού, πράγμα το οποίο είναι αθέμιτο. Εάν όμως αναφέρουμε το λεγόμενο σπέρμα του Δαβίδ στον Χριστό, ο οποίος γεννήθηκε από αυτόν κατά σάρκα, είναι σαφές πώς αυτό το σπέρμα, δηλαδή ο Χριστός, θα διαμείνει στον αιώνα, και πώς ο θρόνος Του και η πνευματική Του βασιλεία υπάρχει αιώνια ενώπιον του Πατρός, ανορθούμενος από Αυτόν και ανοικοδομούμενος από γενεά σε γενεά στις ψυχές εκείνων που πιστεύουν σε Αυτόν. Και ο θρόνος αυτού του σπέρματος του Δαβίδ που δόθηκε σε εμάς θα διαμείνει, όπως ο ήλιος της δικαιοσύνης ενώπιον του Πατρός, και όπως οι ημέρες του ουρανού· γι' αυτό προς Αυτόν έχει λεχθεί από το Άγιο Πνεύμα σε άλλον Ψαλμό: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος, ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου».

Στον δε ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό αναφέρεται: «αυτός θα με επικαλεστεί: εσύ είσαι ο πατέρας μου, ο Θεός μου και ο αντιλήπτορας της σωτηρίας μου· κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλιάδες της γης. Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω γι' αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν· και θα εγκαθιδρύσω στους αιώνες των αιώνων το σπέρμα του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού», και πάλι: «ορκίστηκα στον δούλο μου τον Δαβίδ, έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενιά σε γενιά», και ξανά: «μια για πάντα ορκίστηκα στην αγιότητά μου ότι δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμείνει εις τον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου όπως ο ήλιος, και όπως η σελήνη που είναι στερεωμένη εις τον αιώνα».

Ακόμη δε λέγει ότι μέσω αυτού θα ανορθωθεί η βασιλεία του Δαβίδ, πράγμα που και αυτό θα το κατανοήσεις με τον ακόλουθο τρόπο. Πάρα πολλές είναι οι υποσχέσεις που έχουν δοθεί στον Δαβίδ, στις οποίες έχει ειπωθεί: «Και θα θέσω στη θάλασσα το χέρι του, και στους ποταμούς τη δεξιά του. Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτορας της σωτηρίας μου· κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης. Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω γι' αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν· και θα εγκαθιδρύσω εις τον αιώνα του αιώνος το σπέρμα του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού», και πάλι: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, ότι δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του εις τον αιώνα θα παραμείνει, και ο θρόνος του σαν τον ήλιο ενώπιόν μου, και σαν τη σελήνη στερεωμένος εις τον αιώνα». Ενώ τόσα πολλά είχε υποσχεθεί ο Θεός στον Δαβίδ στους Ψαλμούς, συνέβη να έλθουν τα αντίθετα από τις υποσχέσεις εξαιτίας της ασέβειας των διαδόχων του. Η βασιλεία λοιπόν από το σπέρμα του Δαβίδ, αφού διήρκεσε μέχρι τον Ιεχονία και την πολιορκία του ιερού από τους Βαβυλωνίους, καταλύθηκε, με αποτέλεσμα έκτοτε να μην υφίσταται πια ο θρόνος του Δαβίδ, ούτε κάποιος από το σπέρμα του να βασιλεύσει στο έθνος των Ιουδαίων.

Και στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό για τον ίδιο, όπως ακριβώς και για τον Δαβίδ, λέγονται τα εξής: «Αυτός θα με επικαλεστεί: "Εσύ είσαι ο πατέρας μου, ο Θεός μου και ο αντιλήπτορας της σωτηρίας μου", και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης. Στον αιώνα θα διατηρήσω σε αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν», και πάλι: «Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου, αιώνια θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενεά σε γενεά», και ξανά: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν πρόκειται να διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι όπως ο ήλιος ενώπιόν μου, και όπως η σελήνη που είναι στερεωμένη για πάντα», και πάλι: «Και θα διατηρήσω το σπέρμα του στους αιώνες των αιώνων». Παρόμοια με αυτά θα ήταν και εκείνα μέσω των οποίων έχει ειπωθεί: «Ο Κύριος ορκίστηκε αλήθεια στον Δαβίδ, και δεν πρόκειται να την αθετήσει: Από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω απόγονο στον θρόνο σου».

Ο Σολομών, όντας βέβαια γιος του Δαβίδ και διάδοχος της βασιλείας, αναδείχθηκε ομολογουμένως, αυτός άλλωστε οικοδόμησε πρώτος τον ναό του Θεού στα Ιεροσόλυμα, και είναι φυσικό να υποθέσουν οι προερχόμενοι από την περιτομή ότι αυτός είναι ο προφητευόμενος. Σε αυτούς είναι καλό να επιστήσουμε την προσοχή, εάν είναι σε θέση να αναγάγουν στον Σολομώντα τον χρησμό που λέει: «και θα ανορθώσω τον θρόνο του στον αιώνα», και πάλι ότι ο Θεός έχει ορκιστεί με επίσημο όρκο στο άγιό του, ότι δηλαδή ο θρόνος του προφητευόμενου θα είναι όπως ο ήλιος και όπως οι ημέρες του ουρανού. Διότι, εάν βέβαια κάποιος εξετάσει τα χρόνια της βασιλείας του Σολομώντα, θα βρει σαράντα έτη, όχι περισσότερα· εάν πάλι αθροίσει και τα χρόνια των διαδόχων του, δεν θα βρει ότι όλοι αυτοί διήρκεσαν ούτε για ολόκληρα πεντακόσια χρόνια. Αλλά ας υποθέσουμε ότι αυτοί διήρκεσαν μέχρι την έσχατη πολιορκία του ιουδαϊκού έθνους από τους Ρωμαίους· τι σημαίνει λοιπόν αυτό σε σχέση με την προφητεία, η οποία θεσπίζει ότι ο θρόνος του θα παραμείνει «στον αιώνα» και «όπως ο ήλιος» και «όπως οι ημέρες του ουρανού»; Το δε «και εγώ θα είμαι σε αυτόν πατέρας και αυτός θα είναι σε μένα υιός» πώς θα μπορούσε να ταιριάξει στον Σολομώντα, όταν ρητά η ιστορία του διδάσκει γεγονότα ξένα και απομακρυσμένα από την υιοθεσία του Θεού;

ΙΕ΄. Πώς λέγεται ότι ο Δαβίδ έχει καθίσει επί του θρόνου. α΄. Ο θρόνος του Δαβίδ νοείται με διάφορους τρόπους· κατά έναν μεν τρόπο, σύμφωνα με τον οποίο θα μπορούσε κανείς να πει ότι υποδηλώνεται εκείνος πάνω στον οποίο καθόταν ως βασιλιάς, ενδεχομένως κατασκευασμένος από ελεφαντόδοντο και ξύλο, και διακοσμημένος με χρυσό και βασιλικούς λίθους· κατά δεύτερο λόγο, σύμφωνα με τον οποίο συνηθίζουμε να αποκαλούμε θρόνο της βασιλείας την ίδια την εξουσία και την ηγεμονία πάνω σε ολόκληρο το έθνος· ένας τρίτος τρόπος, πέραν των προαναφερθέντων, θα μπορούσε να λεχθεί ότι είναι εκείνος κατά τον οποίο ο θρόνος που υποσχέθηκε ο Θεός στον Δαβίδ θα ονομαζόταν δικός του, όχι αυτός πάνω στον οποίο κάθισε ο ίδιος, αλλά εκείνος που περιέχουν τα θεία λόγια μέσα από τις θεοπρεπείς υποσχέσεις προς αυτόν. Διότι είναι γραμμένο στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό: «Όπως ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου, έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου· και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενεά σε γενεά». Και πάλι: «Και θα καταστήσω το σπέρμα του εις τον αιώνα του αιώνος, και τον θρόνο του ως τις ημέρες του ουρανού». Και πάλι: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν θα διαψευσθώ στον Δαβίδ, το σπέρμα του παραμένει εις τον αιώνα, και ο θρόνος του είναι ως ο ήλιος ενώπιόν μου, και ως η σελήνη η στερεωμένη εις τον αιώνα, και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός». β΄.

Δ΄. Αυτόν, λοιπόν, ακριβώς τον ίδιο τον θρόνο, τον οποίο ο Θεός ορκίστηκε να δώσει στον Δαβίδ, ο οποίος θα ήταν σαν τις ημέρες του ουρανού, και σαν τον ήλιο ενώπιον του Θεού, και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα, τον οποίο ολόκληρο το έθνος προσευχόταν να εγκαθιδρυθεί, ο μέγας άγγελος Γαβριήλ τον ευαγγελίζεται στην Παρθένο, προφητεύοντας ότι θα δοθεί σε Εκείνον που πρόκειται να γεννηθεί από αυτήν. Γι' αυτό της λέει: «Και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· αυτός θα είναι μέγας, και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου· και ο Κύριος ο Θεός θα του δώσει τον θρόνο του Δαβίδ, του πατέρα του». Προσθέτει, λοιπόν, στη συνέχεια και λέει: «Και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ εις τους αιώνας, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος», ερμηνεύοντας σε συμφωνία με τα όσα προέρχονται από τους χρησμούς· διότι, αφενός, ο χρησμός προς τον Δαβίδ προανήγγελλε θρόνο αιώνιας και ουράνιας βασιλείας, και αφετέρου, αυτός [ο άγγελος] ομοίως λέει ότι Εκείνος που θα γεννηθεί από την Παρθένο θα λάβει τον θρόνο του Δαβίδ, δηλαδή αυτόν που είχε μεν υποσχεθεί στον Δαβίδ, αλλά δεν του είχε δοθεί· και αυτός ήταν ο ουράνιος και αιώνια παραμένων. Αυτό, λοιπόν, ήταν και το συμπέρασμα της μέγιστης προφητείας που δόθηκε στον Δαβίδ, η οποία αναμενόταν από ολόκληρο τον λαό, και εκπληρώθηκε στο πρόσωπο του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Γαβριήλ που είπε: «Και θα βασιλεύσει εις τους αιώνας, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος».

«και θα θέσω»: Στη θάλασσα του βαπτίσματος· διότι με το χέρι του Θεού ενδυναμώνεται, και η αισθητή θάλασσα συγκρατείται από το χέρι του Θεού. «και σε ποταμούς»: Εννοεί τα δάκρυα της μετάνοιας· διότι και αυτά στο δεξί χέρι του Θεού εισέρχονται, και οι αισθητοί ποταμοί χαλιναγωγούνται με το δεξί χέρι του Θεού. «αυτός θα επικαλεστεί»: Στο σημείο που ο Χριστός λέει: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο». «Θεός μου»: Στο σημείο που λέει ο Χριστός στους αποστόλους: «Πορεύομαι προς τον Θεό μου και Θεό σας». «και εγώ πρωτότοκο»: Τον Χριστό, όπως λέει ο [απόστολος] Παύλος: «πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς» (πρωτότοκος, δηλαδή αυτός που υπάρχει πριν από κάθε κτίση). «υψηλό»: Διότι ο Χριστός είναι ανώτερος από όλα τα βασίλεια, ως δημιουργός και των ίδιων των βασιλέων [όλων]. «εις τον αιώνα»: Διότι ο Υιός είναι αχώριστος από τον Πατέρα και ο Πατέρας από τον Υιό. «και η διαθήκη»: [Ο λόγος] απευθύνεται προς τον Δαβίδ· αναφέρεται όμως στον Χριστό (τον Κύριο). «και θα θέσω»: Εννοεί την Παρθένο, τη Θεοτόκο, επειδή ανέτειλε από τη ρίζα του Ιεσσαί. «και τον θρόνο»: Αναφέρει μεν τον Δαβίδ, αλλά εννοεί τον Χριστό· διότι ο θρόνος αυτού δεν κρίνεται μέσα στον χρόνο. «εάν εγκαταλείψουν»: Διότι η Γραφή προανήγγειλε τον Σολομώντα ως υιό του Δαβίδ· ωστόσο εννοεί και ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων, οι οποίοι αποκαλούνται υιοί του Θεού. «και στα κρίματα»: Διότι ο Σολομώντας εγκατέλειψε την οδό του πατέρα του, και οι Ιουδαίοι τον νόμο.

Και θα εγκαθιδρύσω το σπέρμα του στους αιώνες των αιώνων. Δεν περιμένουμε τις αμοιβές μας εδώ, όπως τα τέκνα των Ιουδαίων· διότι στον μέλλοντα αιώνα πρόκειται ο δικός μας σπόρος να καρποφορήσει αγαθά για εμάς, τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε, ούτε ανέβηκαν ποτέ σε καρδιά ανθρώπου, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν.

«Και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού». Εύλογα, επειδή «Το πολίτευμά μας υπάρχει στους ουρανούς». Και θρόνο σαν τις ημέρες του ουρανού. Νόησε τη μακάρια ζωή των αγγέλων, ή τον ατελεύτητο χρόνο· επειδή ατελεύτητος είναι ο Θεός, για τον οποίο λέγεται ότι κατοικεί στους ουρανούς. «Εάν εγκαταλείψουν οι γιοι του τον νόμο μου, και δεν πορευθούν σύμφωνα με τα κρίματά μου· εάν βεβηλώσουν τα δικαιώματά μου, και δεν φυλάξουν τις εντολές μου· θα επισκεφθώ με ράβδο τις ανομίες τους, και με μαστίγια τις αδικίες τους.» Τον νόμο του Θεού τον εγκαταλείπουν, ακόμη και αν παρεκκλίνουν λίγο από όσα είναι γεγραμμένα σε αυτόν, και επιθυμούν να εκτελούν τα του νόμου σύμφωνα με τον δικό τους σκοπό, και όχι με τον σκοπό του νομοθέτη· και δεν πορεύονται σύμφωνα με τα κρίματα του Θεού όσοι δείχνουν εύνοια προς τον πλούσιο, ή σπλαχνίζονται τον φτωχό, όταν δικάζουν. Ο Θεός όμως δεν πράττει έτσι, αλλά θέλει το κριτήριο να είναι ίσο για όλους. Βεβηλώνουν πάλι τις εντολές του, εκείνοι που υποκρίνονται την αρετή, και προσβάλλουν τις εντολές επειδή δεν τις ακολουθούν με καθαρότητα. Γι' αυτό λέγεται ότι ούτε τις τηρούν, παραβαίνοντας τον σκοπό εκείνου που έδωσε την εντολή. Αυτών τις ανομίες τις επισκέπτεται με ράβδο και τις αδικίες τους με μαστίγια.

«Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου· και, θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης· και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού». Λέγοντας αυτό, ο Δαβίδ φανέρωσε τον εαυτό του. Βλέπεις ότι μεγάλη ωφέλεια προκύπτει για τον άνθρωπο από το να μνημονεύει τον Θεό; «Θυμήθηκα τον Θεό», είπε ο Δαβίδ, «και ευφράνθηκε η καρδιά μου». Διότι οι άλλες μορφές ευφροσύνης εισέρχονται μέσω του στόματος και αποβάλλονται μέσω του αφεδρώνος· η ευφροσύνη όμως του Θεού, σαν πηγή, ευφραίνει την καρδιά με μελίρρυτα λόγια, ώστε ένας τέτοιος άνθρωπος να λέει: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από μέλι στο στόμα μου». Διότι εκείνος που μνημονεύει τον Θεό, έχει όλα τα αγαθά της ευφροσύνης να φωλιάζουν στην καρδιά του· εκεί υπάρχει πηγή που αναβλύζει αγαθά, εκεί μέλι και κηρήθρα και λύχνος αναμμένος, εκεί βρίσκεται κρυμμένος ο θησαυρός της Αγίας Τριάδος. Έτσι λοιπόν, ο Πατέρας και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα έρχονται και λαμβάνουν κατοικία μέσα του, και πλέον δεν είναι ένας άνθρωπος απλώς κατηχούμενος, αλλά άγγελος θεοφόρος. Επειδή λοιπόν τέτοιας χάριτος έχει αξιωθεί ο άνθρωπος, και απολαμβάνοντας τέτοια ευφροσύνη ευφραινόταν ο Δαβίδ, ας μνημονεύουμε και εμείς συνεχώς τον Θεό, απολαμβάνοντας την δική Του ευφροσύνη, προκειμένου να απολαύσουμε τα αγαθά Του.

«Και η αλήθειά μου και το έλεός μου θα είναι μαζί του. Αυτός θα με επικαλεστεί ως Πατέρα, και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης», δεδομένου ότι και η βασιλεία του δεν προέρχεται από τη γη. «Και θα καταστήσω εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος το σπέρμα» της διδασκαλίας «του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού», ασάλευτο και αιώνιο. «Εάν εγκαταλείψουν οι υιοί του τον νόμο μου», δηλαδή όσοι τον πίστεψαν, «και δεν φυλάξουν τις εντολές μου, θα επισκεφθώ με ράβδο και μάστιγα τις ανομίες και τις αμαρτίες τους», για να μετανοήσουν. «Το έλεός μου όμως δεν θα το αποσύρω από αυτούς». Αυτά βέβαια λέγονται για τους Χριστιανούς, όχι για τους Ιουδαίους, όπως εκείνοι αυταπατώνται, διότι εκείνοι δεν έγιναν υιοί του Χριστού, αλλά φονευτές του Χριστού. «Και αυτά που εκπορεύονται από τα χείλη μου δεν θα τα αθετήσω. Μία φορά ορκίστηκα στο άγιό μου» όνομα, «ότι δεν θα πω ψέματα στον Δαβίδ», τόσο στον αισθητό όσο και στον νοητό. «Το σπέρμα του», το οποίο έσπειρε στον αγρό του κόσμου του, «παραμένει εις τον αιώνα» συγκρατώντας και διατρέφοντας τα πλήθη των πιστών. «Και ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο απέναντί μου», αστράφτοντας από τις λάμψεις της θεότητας, «και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα», φωτίζοντας τηλαυγώς δίπλα στον θρόνο μου. «Και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός», δηλαδή ο αληθινός Θεός και Πατέρας που υπόσχεται αυτά προς τον Υιό.

Και αφού φέρεις εις πέρας τις υποθέσεις με τους αποστάτες και τους Σκύθες που βρίσκονται απέναντί τους, σύμφωνα με τη βούληση της καρδιάς σου που βρίσκεται στα χέρια του Θεού, βασιλικότατε, είθε να επιστρέψεις, ως δικός μας ηγέτης του λαού, όπως παλαιότερα ο Μωυσής, ολότελα θεοειδής, από τα στενά του Αίμου σαν από ένα άλλο Σινά, έχοντας λαξεύσει τις ψυχές των βαρβάρων ώστε να γίνουν εύπλαστες, με το φοβερό σου δόρυ ως σμίλη, και έχοντας χαράξει ξανά σε αυτές τον νόμο της προγενέστερης υποταγής τους, σαν σε άλλες λίθινες πλάκες. Και είθε να σταθεί εκ δεξιών σου νίκη μεγάλη και περιφανής, σαν κάποια άλλη ευδαίμων βασίλισσα, ώστε εμείς αμέσως να λιτανεύσουμε το πρόσωπό της, όχι μόνο οι πλούσιοι του λαού, αλλά πλέον και ο κοινός όχλος και το ετερόκλητο πλήθος, τελώντας από κοινού τον θρίαμβο. Και επιπλέον αυτών, είθε ο θρόνος σου να είναι αιώνιος, και οι ημέρες σου σαν τις ημέρες του ουρανού, και η εξουσία σου πολυχρόνια.