Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:37

Αν όμως ο Ιουδαίος πει: «Αν είναι Υιός του Θεού, όπως λέτε, πώς ο Θεός είπε σ’ αυτόν σαν σε δούλο: “Ζήτησε από μένα, και θα σου δώσω;” και πάλι: “Εγώ σήμερα σε γέννησα;” Άραγε δεν του μιλά ως σε δούλο, επειδή ζητεί και λαμβάνει; Και δεν τον παρουσιάζει ως πρόσκαιρο, επειδή λέει: “Εγώ σήμερα σε γέννησα”; Αφού και εσείς οι Χριστιανοί λέτε ότι γεννήθηκε πριν από όλον τον κόσμο» — πες του τα εξής: Για το ότι ο Πατέρας λέει προς τον Υιό: «Ζήτησε από μένα, και θα σου δώσω», μη σκανδαλίζεσαι· γιατί πολλές φορές και ένας βασιλιάς λέει στον ίδιο του τον γιο από πολλή αγάπη: «Ζήτησέ μου, και θα σου δώσω ό,τι θέλεις». Και πάλι, για το «Εγώ σήμερα σε γέννησα», το λέει για τη γέννησή του κατά σάρκα· γιατί, με την ευδοκία του Πατέρα, γεννήθηκε από την αγία Θεοτόκο και Αειπάρθενο Μαρία. Σε ποιον, άλλωστε, από τους αγγέλους είπε ποτέ: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα;» Δεν είναι όλοι τους λειτουργικά πνεύματα, που αποστέλλονται για διακονία; Και πάλι αλλού λέει: «Εγώ θα είμαι γι’ αυτόν Πατέρας, και αυτός θα είναι για μένα Υιός». Αυτά τα είπε κατά το ανθρώπινο και σύμφωνα με την ένσαρκη οικονομία του· δεν δηλώνει την αιώνια γέννηση, αλλά εκείνη που συνδέθηκε με τους χρόνους. Διότι ο κατά φύση Υιός του Θεού έγινε και κατά φύση άνθρωπος για τη δική μας σωτηρία, χωρίς να λαμβάνει αυτό κατά χάριν — γιατί το έχει αυτό κατά φύσιν· και το λαμβάνει πάλι ως άνθρωπος, εκείνο ακριβώς που είχε ως Θεός. Διότι, ενώ ήταν Ύψιστος, έγινε Θεός· αλλά ως Θεός ήταν πάντοτε Δεσπότης των όλων, ενώ ως άνθρωπος προσέλαβε τη δόξα που είχε ως Θεός· και ζήτησε όχι να λάβει όσα δεν είχε, αλλά να φανερωθούν όσα είχε, καθώς έχει γραφεί: «Θα τους ποιμάνεις με ράβδο σιδερένια», η οποία είναι η βασιλεία των Ρωμαίων· γιατί αυτήν, αφού την έδωσε ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, σε πιστούς και χριστιανούς βασιλείς, επιστατεί και συμβασιλεύει μαζί τους. Δι’ αυτού τα πιστά έθνη, που δόθηκαν ως κληρονομική κατάσχεση, ποιμαίνονται ώστε να πιστεύουν σ’ αυτόν. Γι’ αυτό και όλα τα έθνη, όσο κι αν συγκρούσθηκαν με τη βασιλεία των Χριστιανών, αν και νικήθηκαν, δεν την ανέτρεψαν, ούτε βέβαια θα την ανατρέψουν· καθώς έχει γραφεί στο βιβλίο των Ψαλμών για τη βασιλεία του Χριστού: «Η αλήθειά μου και το έλεός μου θα είναι μαζί του, και στο όνομά μου θα υψωθεί το κέρας του· και θα θέσω στη θάλασσα το χέρι του και στους ποταμούς τη δεξιά του. Αυτός θα με επικαλεστεί: Εσύ είσαι Πατέρας μου, Θεός μου και βοηθός της σωτηρίας μου. Και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλό ανάμεσα στους βασιλείς της γης. Ως τον αιώνα θα φυλάξω γι’ αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα μένει πιστή σ’ αυτόν. Και θα διατηρήσω στον αιώνα του αιώνος το σπέρμα του και τον θρόνο του όσο διαρκούν οι ημέρες του ουρανού. Αν οι γιοι του εγκαταλείψουν τον νόμο μου», δηλαδή οι Χριστιανοί, «και δεν πορευθούν σύμφωνα με τις κρίσεις μου· αν βεβηλώσουν τα δικαιώματά μου και δεν φυλάξουν τις εντολές μου, θα επισκεφθώ με ράβδο τις ανομίες τους και με μάστιγες τις αδικίες τους· αλλά το έλεός μου δεν θα το απομακρύνω από επάνω τους, ούτε θα αθετήσω τη διαθήκη μου. Μια φορά ορκίστηκα με το άγιό μου· μήπως θα ψευσθώ στον Δαβίδ; Το σπέρμα του μένει στον αιώνα», που είναι ο Χριστός, το κατά σάρκα σπέρμα του Δαβίδ, «και ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο ενώπιόν μου και σαν τη σελήνη, στερεωμένη στον αιώνα, και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός.»

Είναι όμοιο με αυτό που έχει ειπωθεί αλλού: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ την αλήθεια και δεν πρόκειται να την αθετήσει». Το σπέρμα του παραμένει στον αιώνα. Ως σπέρμα του Δαβίδ, λέει, εννοεί τον Χριστό που γεννήθηκε κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ. Ο οποίος και παραμένει στον αιώνα. Διότι δεν είναι δυνατόν, εφόσον είναι Θεός και αληθινός Υιός του Θεού, να μην είναι από κάθε άποψη και υπεράνω όλων αιώνιος.

Και ο θρόνος αυτού ως ο ήλιος ενώπιόν μου. Ως θρόνο του Χριστού να εννοείς την Εκκλησία· διότι αναπαύεται σε αυτήν. Θα είναι λοιπόν, λέγει, η Εκκλησία του Χριστού αστραφτερή και θα φωτίζει την υπ' ουρανόν, και θα παραμένει διαρκώς όπως ο ήλιος και η σελήνη.

Κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου. Ανέβαλες να εκπληρώσεις, λέγει, τις υποσχέσεις σχετικά με αυτόν· διότι στο μεταξύ υπέφερε. Το πώς δε ανέβαλε, το λέγει δηλώνοντας: Κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου. Διότι υποσχέθηκες, λέγει, ότι θα παραμένει εις τον αιώνα· και αυτή υπήρξε η δική σου διαθήκη για αυτόν.

Η φράση πιστή διαθήκη σημαίνει ασφαλής και βέβαιη και διαρκής. Διότι η μεν πρώτη διαθήκη καταργήθηκε λόγω της αδυναμίας και της ανωφελότητάς της. «Διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα.» Καταργήθηκε, λοιπόν, η πρώτη διαθήκη επειδή αποτελούσε τύπο σκιάς και είχε μόνο τη μορφή της αλήθειας. Εισήχθη δε για εμάς μια καλύτερη ελπίδα, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος. <Ο θρόνος αυτού ως ο ήλιος.> (F f. 150 και 151, K f. 160 b) Με τη λέξη θρόνο εννοεί εδώ την εξουσία του, δηλαδή την Εκκλησία.

Όπως κανείς στους ουρανούς δεν θα μπορέσει να σβήσει τον κύκλο του ήλιου και της σελήνης, έτσι κανείς μεταξύ των ανθρώπων δεν θα αμαυρώσει ποτέ τις ακτίνες της Εκκλησίας, δηλαδή τη νοητή λαμπρότητά της. Αυτή φέγγει πάντοτε ακριβώς όπως ο ήλιος και η σελήνη. <Εσύ όμως απώθησες και εξουθένωσες, ανέβαλες τον Χριστό σου, κ.λπ.> (F f. 151 b, K f. 161) Αντί του, παραχώρησες να απωθηθεί και να εξουθενωθεί. Διότι δεν απώθησε και δεν εξουθένωσε ο Πατέρας τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά μάλλον οι Ιουδαίοι το έπραξαν αυτό, πλην όμως κατά παραχώρηση του Θεού και Πατρός. «Ανέβαλες τον Χριστό σου», δηλαδή, καθυστέρησες να εκπληρώσεις τις υποσχέσεις σχετικά με Αυτόν. Και πώς καθυστέρησε; Κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου. Υποσχέθηκες, λέει, ότι παραμένει εις τον αιώνα. διότι αυτή υπήρξε η δική σου διαθήκη για Αυτόν. αλλά τον σταύρωσαν οι Ιουδαίοι, συγκαταλέχθηκε μεταξύ των νεκρών. Υπέφερε, λέει, και σταυρώθηκε. Επομένως, κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου. βεβήλωσες στη γη το αγίασμά του. έριξες, λέει, στη γη τη δόξα του.

Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο θα έχουμε ανώτερο φρόνημα από τους Ιουδαίους, οι οποίοι αποδέχονται στα δόγματά τους ότι υπάρχει ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ (διότι τι σημασία έχει αν και αυτό το αρνήθηκαν πολλές φορές εξαιτίας της ειδωλολατρίας;), αλλά δεν παραδέχονται ότι Αυτός είναι και ΠΑΤΕΡΑΣ του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Αντιφρονούν προς τους ίδιους τους προφήτες τους, οι οποίοι λένε στις θείες Γραφές: «Ο Κύριος μου είπε, Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα». Και μέχρι σήμερα φρυάττουν και συνάγονται κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού του, νομίζοντας ότι είναι δυνατόν να συμφιλιωθούν με τον Πατέρα, χωρίς την ευσέβεια προς τον Υιό, αγνοώντας ότι κανένας δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω του Υιού, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η θύρα» και «Εγώ είμαι η οδός». Εκείνος λοιπόν που απορρίπτει την οδό που οδηγεί προς τον Πατέρα, και εκείνος που αρνείται τη θύρα, πώς θα αξιωθεί την είσοδο προς τον Θεό; Αντιλέγουν επίσης και στα όσα είναι γραμμένα στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό: «Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτορας της σωτηρίας μου. Κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλιάδες της γης». Διότι, αν εκβιάζουν τα πράγματα θεωρώντας ότι αυτά έχουν ειπωθεί για τον Δαβίδ ή τον Σολομώντα, ή για κάποιον από τους μεταγενέστερους, ας αποδείξουν πώς ο θρόνος αυτού για τον οποίο προφητεύουν είναι όπως οι ημέρες του ουρανού, και όπως ο ήλιος ενώπιον του Θεού, και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα.

Το ότι βέβαια ο Κύριος γεννάται από παρθένο, το γνωρίζουμε σαφώς. Πρέπει όμως να αποδειχθεί από ποιο γένος καταγόταν η παρθένος. Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ αλήθεια και δεν πρόκειται να την αθετήσει: «Από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω απόγονο στον θρόνο σου». Και πάλι: «Θα εγκαθιδρύσω στον αιώνα του αιώνα το σπέρμα του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού». Και στη συνέχεια: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ. Το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του σαν τον ήλιο ενώπιόν μου και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη για πάντα».

Και πάλι: Σε εσένα θα προσεύχονται, διότι μέσα σου υπάρχει Θεός, και δεν υπάρχει Θεός εκτός από εσένα· διότι εσύ είσαι Θεός, και εμείς δεν το γνωρίζαμε. 〈ζ〉 Ότι ο Κύριος προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ — ο Δαβίδ στον 〈πη〉 ψαλμό λέει: Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, ότι δεν θα πω ψέματα στον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμείνει εις τον αιώνα.

Θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του. Λέγοντας θρόνο, εννοεί αυτόν που υποσχέθηκε στον Δαβίδ, όχι όμως ότι του είχε ήδη δοθεί· διότι λέει: «Μια φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου σαν τον ήλιο»· και πάλι: «Ορκίστηκα στον δούλο μου Δαβίδ· έως τον αιώνα θα στερεώσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενεά σε γενεά». Αυτά όμως δεν τα λέει για σαρκικό σπέρμα, ούτε για αισθητό θρόνο, αλλά για αυτόν για τον οποίο μιλάει και ο άγγελος προς την Παρθένο, ο οποίος δεν έχει τίποτα το πρόσκαιρο, αλλά λάμπει σε όλη την οικουμένη σαν φως, και καταυγάζει νοερά τις ψυχές μέσω της ένθεης διδασκαλίας. Ως οίκο του Ιακώβ μη θεωρείς ότι εννοεί μόνο τον λαό των Ιουδαίων, αλλά όλους εκείνους που, μέσω της κλήσεως του Σωτήρα από όλα τα έθνη, υιοθετούνται και εντάσσονται στην υιοθεσία των αγίων. Ο λαός του Θεού άλλοτε μεν ονομάζεται Ιακώβ, άλλοτε δε Ισραήλ· διότι το ίδιο πρόσωπο ήταν και ο Ισραήλ και ο Ιακώβ· και εκ φύσεως μεν Ιακώβ ήταν ο παλαιός λαός, εφόσον προερχόταν από τον Ιακώβ σύμφωνα με την εξ αίματος συγγένεια· κατά θέσιν όμως (κατά χάριν), είναι ο νέος λαός σύμφωνα με τη συγγένεια που βασίζεται στην αρετή· διότι ο νέος λαός εισήχθη στη θέση του παλαιού.

Αυτά, λοιπόν, αρκούν σχετικά με τις υποσχέσεις προς τον Δαβίδ, που αφορούσαν το κέρας και τον θρόνο του, καθώς και εκείνους που επρόκειτο να γεννηθούν από αυτόν, και την Καινή Διαθήκη του. Επειδή, όμως, δεν έπρεπε να νομίζει κανείς ότι τέτοιες υποσχέσεις προτάθηκαν με κάποιον απλό και σκέτο λόγο, επαναλαμβάνει και πάλι τον λόγο του, επισφραγίζοντας με όρκο τα λεγόμενα για την επιβεβαίωση όσων είχε υποσχεθεί. Γι' αυτό λέει: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, ότι δεν θα πω ψέματα στον Δαβίδ: Το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου σαν τον ήλιο, και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα· και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός. Διάψαλμα». Ο Θεός, βέβαια, είναι αψευδής ακόμη και όταν δίνει μια υπόσχεση χωρίς όρκο· επειδή, όμως, έπρεπε, καθώς συνομιλούσε με ανθρώπους, να επιδείξει ανθρώπινη συγκατάβαση, σύμφωνα με τη συνήθεια των ανθρώπων που τηρούν τους όρκους τους και επικαλούνται τη μαρτυρία του Θεού για να επιβεβαιώσουν τα λόγια τους, λέει και ο Ίδιος ότι έχει ορκιστεί και ότι δεν πρόκειται να αθετήσει τους όρκους Του, «Ώστε μέσω δύο αμετάβλητων πραγμάτων», όπως λέει ο θείος Απόστολος, «στα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά». Έχει αναφερθεί, εξάλλου, και άλλη αιτία για την οποία ο Θεός παρουσιάζεται να ορκίζεται: ως ανταπόδοση για την υπόσχεση που ο Δαβίδ είχε δώσει με όρκο.

Ορκίζεται δε ο Θεός στο όνομα του Αγίου του, όπως ακριβώς ένας πατέρας ορκίζεται στη σωτηρία του γνήσιου και αγαπητού του γιου· με τον ίδιο τρόπο κι εγώ, λέει, ορκίστηκα στο Άγιό μου, δηλαδή στο όνομα του Αγίου μου, ότι δεν πρόκειται να πω ψέματα στον Δαβίδ. Τι περιείχε όμως ο όρκος; Το σπέρμα του, λέει, παραμένει εις τον αιώνα. Αυτό είναι το πρώτο, και αυτή μεν είναι η πρώτη υπόσχεση σχετικά με το σπέρμα, για το οποίο και πιο πάνω ειπώθηκε: «Και θα εγκαθιδρύσω το σπέρμα του εις τον αιώνα του αιώνος»· γεγονός που φανέρωνε τη διαδοχή του Χριστού. Η δεύτερη δε υπόσχεση αφορά τον θρόνο αυτού που προαναφέρθηκε· γι' αυτό και προσθέτει: «Και ο θρόνος του ως ο ήλιος ενώπιόν μου, και ως σελήνη στερεωμένη εις τον αιώνα». Για το μεν σπέρμα λοιπόν, δηλαδή τον λόγο του Χριστού που σπάρθηκε, ή τον λαό του και την Εκκλησία, λέει ότι ποτέ δεν θα φθαρεί ούτε θα εκλείψει· για τον δε θρόνο του ότι θα διαμένει εις τον αιώνα· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «όπως η σελήνη θα παραμένει σταθερή αιώνια»· έτσι θα είναι και ο εκκλησιαστικός θρόνος του Χριστού. Μήπως άραγε, αφού προείπε ο λόγος: «Μία φορά ορκίστηκα στο Άγιό μου», και συνέδεσε αμέσως μετά: «Το σπέρμα του μένει εις τον αιώνα», θεσπίζει ότι το σπέρμα του Αγίου του θα επικρατεί εις τον αιώνα;

Αυτό ακριβώς φανερώνοντας ο άγγελος, ερμήνευε τον δικό του χρησμό: λέγοντας αρχικά, «Και θα του δώσει ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του»· έπειτα στη συνέχεια προσθέτοντας, «Και θα βασιλεύσει αιώνια, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος». Αυτά δε εκπληρώνονταν στην πράξη στο πρόσωπο του δικού μας Σωτήρα Ιησού, του Χριστού του Θεού, ο οποίος, έχοντας γεννηθεί από το σπέρμα του Δαβίδ, κυβερνά και νομοθετεί και βασιλεύει σε ολόκληρη την ανθρώπινη οικουμένη, όχι με ανθρώπινο τρόπο, αλλά με θεϊκή δύναμη· και το σπέρμα του παραμένει αληθινά στον αιώνα: δηλαδή, είτε η διαδοχή του που γεμίζει ολόκληρο τον κόσμο μέσω των αποστόλων και των μαθητών του, είτε το λογικό σπέρμα της ουράνιας διδασκαλίας του. Αλλά και ο θρόνος του λάμπει σαν τον ήλιο, φωτίζοντας και καταυγάζοντας τις ψυχές των ανθρώπων. Όλα δε αυτά έφτασαν στην εκπλήρωσή τους, και μέχρι σήμερα συνεχίζουν να εκπληρώνονται, σύμφωνα με όσα ορκίστηκε ο Θεός στον Δαβίδ.

Τότε λοιπόν έγινε και όνειδος στους γείτονές του, και υψώθηκε το δεξί χέρι εκείνων που τον έθλιβαν· και όλα τα υπόλοιπα τότε εκπληρώθηκαν σε εκείνον που προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ. Διότι διαφορετικά δεν θα μπορούσε κανείς να τα εφαρμόσει αυτά στον ίδιο τον Δαβίδ, ούτε να αποδείξει ότι τα προκείμενα εκπληρώθηκαν σε εκείνον, όπως ακριβώς ούτε τα πιο σεμνά και αγαθά που περιλαμβάνονται στις υποσχέσεις του Θεού. Διότι, βεβαίως, ο θρόνος του Δαβίδ δεν καταύγασε τη σύμπασα οικουμένη, φωτίζοντάς την σαν τον ήλιο, ούτε έγινε διαρκής όπως η σελήνη, ούτε διαφυλάχθηκε εις τον αιώνα του αιώνος· ούτε είναι λογικό να ονομαστεί εκείνος ο Δαβίδ Πρωτότοκος του Θεού· επειδή και πριν από αυτόν υπήρξαν αμέτρητοι καλύτεροί του, αλλά και μετά από αυτόν. Αλλά ούτε φαίνεται ο Δαβίδ να εξέτεινε το δεξί του χέρι σε ποταμούς και το αριστερό σε θάλασσα, ούτε να κυριάρχησε από θάλασσα έως θάλασσα, ούτε να απέκτησε βασιλεία που επεκτάθηκε μέχρι τα πέρατα της οικουμένης. Αλλά ούτε και στον Σολομώντα, που προήλθε από αυτόν, θα εφαρμοστούν όλα αυτά· διότι ιστορείται ότι ούτε αυτός κυριάρχησε πέρα από την Ιουδαία, παρόμοια με τον πατέρα του· ούτε υπερέβη τον χρόνο των σαράντα ετών βασιλείας, παρόμοια με τον πατέρα του· ούτε διήνυσε βίο ανεπίληπτο.

Αλλά, ικετεύω, ας σπεύσει τώρα και ας έλθει, και ας προστρέξει στην αδυναμία μας. Διότι, εάν δεν φανερώσεις τα αρχαία σου ελέη, τα οποία όχι απλώς υποσχέθηκες, αλλά και ορκίστηκες στον Δαβίδ με την αλήθειά σου, καμία ελπίδα σωτηρίας δεν απομένει στους ανθρώπους. Όπως λοιπόν επαληθεύτηκε ο λόγος στα δυσάρεστα, και πραγματοποιήθηκαν και συνέβησαν όλα, έτσι είναι επόμενο και οι καλύτερες από τις υποσχέσεις να μη διαψευσθούν, μέσω των οποίων ο λόγος μάς ευαγγελίστηκε το αιώνιο σπέρμα του Δαβίδ και τον θρόνο του, που δίκην ηλιακού φωτός καταυγάζει ολόκληρη την οικουμένη των ανθρώπων. Αυτά, λοιπόν, περιέχονταν στις προσευχές των παλαιών, και αναμένονταν από εκείνους που είχαν μελετήσει τις προφητικές φωνές· σε εμάς όμως φαίνονται εκπληρωμένα με τα ίδια τα έργα, μέσω των όσων έχουν επιτελεστεί στο πρόσωπο του Σωτήρα και Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Διότι αυτά συνηθίζουν να μας προσάπτουν χλευαστικά οι εχθροί του Θεού. Αλλά, καθώς εισακούστηκε και πίστεψε ότι θα λάβει τα αιτήματα των προσευχών του, και επειδή ήλπισε ότι το συντομότερο δυνατό θα εκπληρωθούν οι υποσχέσεις του Θεού προς τον Δαβίδ, επισφραγίζει το τέλος ολόκληρου του λόγου μέσω της ευχαριστίας και της δοξολογίας λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος εις τον αιώνα»· και μας διδάσκει να ανταποκρινόμαστε με το «Γένοιτο, γένοιτο», το οποίο στην εβραϊκή γλώσσα είναι «Αμήν, αμήν». Σχετικά δε με το διάψαλμα, που πολλές φορές παρεμβάλλεται ενδιάμεσα, πρέπει να λεχθούν τα εξής. Η πρώτη υπόσχεση του Θεού, που αναφέρθηκε στην αρχή, περιελάμβανε τα εξής: «Διεθέμην διαθήκην» και «Ώμοσα Δαυίδ» και τα λοιπά· έπειτα, μετά την παράθεση του διαψάλματος, ο λόγος αλλάζει πρόσωπο και προσθέτει: «Εξομολογήσονται οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου»· και πάλι, αφού ειπώθηκε η υπόσχεση εκ προσώπου του Θεού, από τη φράση «Εθέμην βοήθειαν επί δυνατόν» μέχρι το «και μάρτυς εν ουρανώ πιστός», με την εκ νέου παρεμβολή του διαψάλματος, ο λόγος μεταβάλλει το νόημα και λέει: «Συ δε απώσω και εξουδένωσας, ανεβάλου τον Χριστόν σου». Κατόπιν, αφού εξέθεσε τα πιο θλιβερά γεγονότα, τοποθετεί πάλι το διάψαλμα και εναλλάσσει τη διδασκαλία λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, αποστρέψεις εις τέλος;»· και αφού ανέπεμψε την προσευχή, χρησιμοποιεί ξανά ενδιάμεσα το διάψαλμα και καταλήγει: «Πού εστι τα ελέη σου τα αρχαία, Κύριε;».

«Έως τον αιώνα θα στερεώσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω από γενεά σε γενεά τον θρόνο σου»· και έπειτα από άλλα λέγει: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ. Το σπέρμα του θα μείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του ως ο ήλιος ενώπιόν μου». Και πάλι: «Και θα εγκαθιδρύσω στον αιώνα του αιώνος το σπέρμα του, και τον θρόνο του ως τις ημέρες του ουρανού». Τα παρόμοια δε θα έβρισκε κανείς και στον Ιερεμία, όπου έχει ειπωθεί: «Αυτά λέγει ο Κύριος: Δεν θα εκλείψει από τον Δαβίδ άνδρας καθήμενος στον θρόνο του οίκου Ισραήλ· και από τους ιερείς και τους Λευίτες δεν θα εκλείψει άνδρας από το πρόσωπό μου, ο οποίος να προσφέρει ολοκαυτώματα, και να τελεί θυσία και να προσφέρει θυμίαμα όλες τις ημέρες».

Στον δε ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό αναφέρεται: «αυτός θα με επικαλεστεί: εσύ είσαι ο πατέρας μου, ο Θεός μου και ο αντιλήπτορας της σωτηρίας μου· κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλιάδες της γης. Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω γι' αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν· και θα εγκαθιδρύσω στους αιώνες των αιώνων το σπέρμα του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού», και πάλι: «ορκίστηκα στον δούλο μου τον Δαβίδ, έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενιά σε γενιά», και ξανά: «μια για πάντα ορκίστηκα στην αγιότητά μου ότι δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμείνει εις τον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου όπως ο ήλιος, και όπως η σελήνη που είναι στερεωμένη εις τον αιώνα».

Ακόμη δε λέγει ότι μέσω αυτού θα ανορθωθεί η βασιλεία του Δαβίδ, πράγμα που και αυτό θα το κατανοήσεις με τον ακόλουθο τρόπο. Πάρα πολλές είναι οι υποσχέσεις που έχουν δοθεί στον Δαβίδ, στις οποίες έχει ειπωθεί: «Και θα θέσω στη θάλασσα το χέρι του, και στους ποταμούς τη δεξιά του. Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτορας της σωτηρίας μου· κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης. Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω γι' αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν· και θα εγκαθιδρύσω εις τον αιώνα του αιώνος το σπέρμα του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού», και πάλι: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, ότι δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του εις τον αιώνα θα παραμείνει, και ο θρόνος του σαν τον ήλιο ενώπιόν μου, και σαν τη σελήνη στερεωμένος εις τον αιώνα». Ενώ τόσα πολλά είχε υποσχεθεί ο Θεός στον Δαβίδ στους Ψαλμούς, συνέβη να έλθουν τα αντίθετα από τις υποσχέσεις εξαιτίας της ασέβειας των διαδόχων του. Η βασιλεία λοιπόν από το σπέρμα του Δαβίδ, αφού διήρκεσε μέχρι τον Ιεχονία και την πολιορκία του ιερού από τους Βαβυλωνίους, καταλύθηκε, με αποτέλεσμα έκτοτε να μην υφίσταται πια ο θρόνος του Δαβίδ, ούτε κάποιος από το σπέρμα του να βασιλεύσει στο έθνος των Ιουδαίων.

Όταν δε ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος προήλθε «από το σπέρμα του Δαβίδ», ανακηρύχθηκε βασιλιάς σε όλη την οικουμένη, σαν να ανανεώθηκε από το χώμα και την πτώση, αυτός ο ίδιος ο θρόνος του Δαβίδ ανορθώθηκε μέσω της ένθεης βασιλείας του Σωτήρα μας. Και θα παραμείνει «στον αιώνα», και επιπλέον «ως ο ήλιος ενώπιον» του Θεού, καταυγάζοντας όλη την οικουμένη με τις ακτίνες του φωτός της διδασκαλίας του, σύμφωνα τόσο με τη μαρτυρία του ψαλμού όσο και με τον προκείμενο προφήτη, ο οποίος αναφέρει για το παιδί που επρόκειτο να γεννηθεί: «στον θρόνο του Δαβίδ», δηλαδή τον αιώνιο και διαρκή, αυτόν ακριβώς που είχε υποσχεθεί στον Δαβίδ, ότι θα καθίσει και επί «της βασιλείας του, για να την εδραιώσει και να την υποστηρίξει με κρίση και δικαιοσύνη από τώρα και έως τον αιώνα». Για το πώς δε εκπληρώθηκαν αυτά, αξιόπιστος δάσκαλος αναδεικνύεται ο άγγελος Γαβριήλ, ο οποίος κατά τη θεία αναγγελία προς την Παρθένο λέγει: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού· και ιδού, θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα κληθεί υιός Υψίστου, και θα του δώσει ο Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ εις τον αιώνα, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος».

Και στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό για τον ίδιο, όπως ακριβώς και για τον Δαβίδ, λέγονται τα εξής: «Αυτός θα με επικαλεστεί: "Εσύ είσαι ο πατέρας μου, ο Θεός μου και ο αντιλήπτορας της σωτηρίας μου", και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης. Στον αιώνα θα διατηρήσω σε αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν», και πάλι: «Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου, αιώνια θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενεά σε γενεά», και ξανά: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν πρόκειται να διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι όπως ο ήλιος ενώπιόν μου, και όπως η σελήνη που είναι στερεωμένη για πάντα», και πάλι: «Και θα διατηρήσω το σπέρμα του στους αιώνες των αιώνων». Παρόμοια με αυτά θα ήταν και εκείνα μέσω των οποίων έχει ειπωθεί: «Ο Κύριος ορκίστηκε αλήθεια στον Δαβίδ, και δεν πρόκειται να την αθετήσει: Από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω απόγονο στον θρόνο σου».

Ο Σολομών, όντας βέβαια γιος του Δαβίδ και διάδοχος της βασιλείας, αναδείχθηκε ομολογουμένως, αυτός άλλωστε οικοδόμησε πρώτος τον ναό του Θεού στα Ιεροσόλυμα, και είναι φυσικό να υποθέσουν οι προερχόμενοι από την περιτομή ότι αυτός είναι ο προφητευόμενος. Σε αυτούς είναι καλό να επιστήσουμε την προσοχή, εάν είναι σε θέση να αναγάγουν στον Σολομώντα τον χρησμό που λέει: «και θα ανορθώσω τον θρόνο του στον αιώνα», και πάλι ότι ο Θεός έχει ορκιστεί με επίσημο όρκο στο άγιό του, ότι δηλαδή ο θρόνος του προφητευόμενου θα είναι όπως ο ήλιος και όπως οι ημέρες του ουρανού. Διότι, εάν βέβαια κάποιος εξετάσει τα χρόνια της βασιλείας του Σολομώντα, θα βρει σαράντα έτη, όχι περισσότερα· εάν πάλι αθροίσει και τα χρόνια των διαδόχων του, δεν θα βρει ότι όλοι αυτοί διήρκεσαν ούτε για ολόκληρα πεντακόσια χρόνια. Αλλά ας υποθέσουμε ότι αυτοί διήρκεσαν μέχρι την έσχατη πολιορκία του ιουδαϊκού έθνους από τους Ρωμαίους· τι σημαίνει λοιπόν αυτό σε σχέση με την προφητεία, η οποία θεσπίζει ότι ο θρόνος του θα παραμείνει «στον αιώνα» και «όπως ο ήλιος» και «όπως οι ημέρες του ουρανού»; Το δε «και εγώ θα είμαι σε αυτόν πατέρας και αυτός θα είναι σε μένα υιός» πώς θα μπορούσε να ταιριάξει στον Σολομώντα, όταν ρητά η ιστορία του διδάσκει γεγονότα ξένα και απομακρυσμένα από την υιοθεσία του Θεού;

Και πάλι στον ογδοηκοστό όγδοο (πη') ψαλμό, ο Χριστός προσαγορεύεται ως Δαβίδ, επειδή όσα αναφέρονται σε αυτόν δεν θα ταίριαζαν αποκλειστικά και μόνο στον ίδιο τον Δαβίδ, όπως το: «Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλό ανάμεσα στους βασιλιάδες της γης. Στον αιώνα θα διαφυλάξω για αυτόν το έλεός μου», και πάλι: «Το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο ενώπιόν μου, και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα». Έτσι, λοιπόν, μαζί με αναρίθμητες άλλες προσαγορεύσεις του Χριστού, μέσω των οποίων τον υποδηλώνουν τα θεία λόγια, μπορεί ομοίως να αποκαλείται και Ιούδας μέσα από τα προκείμενα χωρία, διότι προήλθε από τη φυλή του Ιούδα· «διότι είναι πρόδηλο», σύμφωνα με τον απόστολο, «ότι» ο Σωτήρας και «Κύριός μας έχει ανατείλει από» τη φυλή «του Ιούδα». Σε αυτόν, λοιπόν, τον νοητό Ιούδα ήταν «αποταμιευμένα» τα όσα είχαν προφητευθεί.

ΙΕ΄. Πώς λέγεται ότι ο Δαβίδ έχει καθίσει επί του θρόνου. α΄. Ο θρόνος του Δαβίδ νοείται με διάφορους τρόπους· κατά έναν μεν τρόπο, σύμφωνα με τον οποίο θα μπορούσε κανείς να πει ότι υποδηλώνεται εκείνος πάνω στον οποίο καθόταν ως βασιλιάς, ενδεχομένως κατασκευασμένος από ελεφαντόδοντο και ξύλο, και διακοσμημένος με χρυσό και βασιλικούς λίθους· κατά δεύτερο λόγο, σύμφωνα με τον οποίο συνηθίζουμε να αποκαλούμε θρόνο της βασιλείας την ίδια την εξουσία και την ηγεμονία πάνω σε ολόκληρο το έθνος· ένας τρίτος τρόπος, πέραν των προαναφερθέντων, θα μπορούσε να λεχθεί ότι είναι εκείνος κατά τον οποίο ο θρόνος που υποσχέθηκε ο Θεός στον Δαβίδ θα ονομαζόταν δικός του, όχι αυτός πάνω στον οποίο κάθισε ο ίδιος, αλλά εκείνος που περιέχουν τα θεία λόγια μέσα από τις θεοπρεπείς υποσχέσεις προς αυτόν. Διότι είναι γραμμένο στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό: «Όπως ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου, έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου· και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενεά σε γενεά». Και πάλι: «Και θα καταστήσω το σπέρμα του εις τον αιώνα του αιώνος, και τον θρόνο του ως τις ημέρες του ουρανού». Και πάλι: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν θα διαψευσθώ στον Δαβίδ, το σπέρμα του παραμένει εις τον αιώνα, και ο θρόνος του είναι ως ο ήλιος ενώπιόν μου, και ως η σελήνη η στερεωμένη εις τον αιώνα, και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός». β΄.

Δ΄. Αυτόν, λοιπόν, ακριβώς τον ίδιο τον θρόνο, τον οποίο ο Θεός ορκίστηκε να δώσει στον Δαβίδ, ο οποίος θα ήταν σαν τις ημέρες του ουρανού, και σαν τον ήλιο ενώπιον του Θεού, και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα, τον οποίο ολόκληρο το έθνος προσευχόταν να εγκαθιδρυθεί, ο μέγας άγγελος Γαβριήλ τον ευαγγελίζεται στην Παρθένο, προφητεύοντας ότι θα δοθεί σε Εκείνον που πρόκειται να γεννηθεί από αυτήν. Γι' αυτό της λέει: «Και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· αυτός θα είναι μέγας, και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου· και ο Κύριος ο Θεός θα του δώσει τον θρόνο του Δαβίδ, του πατέρα του». Προσθέτει, λοιπόν, στη συνέχεια και λέει: «Και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ εις τους αιώνας, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος», ερμηνεύοντας σε συμφωνία με τα όσα προέρχονται από τους χρησμούς· διότι, αφενός, ο χρησμός προς τον Δαβίδ προανήγγελλε θρόνο αιώνιας και ουράνιας βασιλείας, και αφετέρου, αυτός [ο άγγελος] ομοίως λέει ότι Εκείνος που θα γεννηθεί από την Παρθένο θα λάβει τον θρόνο του Δαβίδ, δηλαδή αυτόν που είχε μεν υποσχεθεί στον Δαβίδ, αλλά δεν του είχε δοθεί· και αυτός ήταν ο ουράνιος και αιώνια παραμένων. Αυτό, λοιπόν, ήταν και το συμπέρασμα της μέγιστης προφητείας που δόθηκε στον Δαβίδ, η οποία αναμενόταν από ολόκληρο τον λαό, και εκπληρώθηκε στο πρόσωπο του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Γαβριήλ που είπε: «Και θα βασιλεύσει εις τους αιώνας, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος».

Διότι και από αυτόν προέρχεται ο Αβραάμ, ο οποίος, αφού προτιμήθηκε κατ' εκλογήν από όλους τους απογόνους του Σημ, κλήθηκε στη σειρά του γένους της Μητροπαρθένου και μετονομάστηκε από τον Θεό, και έλαβε εκείνη τη μεγάλη υπόσχεση ότι θα ευλογηθούν μέσω του σπέρματός του όλες οι φυλές της γης· το σπέρμα του οποίου, σύμφωνα με τον Παύλο, είναι κατά σάρκα ο Χριστός ο Θεός, ο οποίος γεννήθηκε από την Παρθένο. Και ποιος θα μπορούσε να διηγηθεί τις θεοπτίες του Αβραάμ, τα θεϊκά σημεία, τις θείες υποσχέσεις, οι οποίες προετύπωναν και προφήτευαν τα σχετικά με την Αειπάρθενο και Θεομήτορα και τον άρρητο τοκετό της; Αλλά, για να διατρέξουμε τα επόμενα, καθώς ο χρόνος δεν επιτρέπει να μακρηγορούμε, από εκείνους που γεννήθηκαν από τον Αβραάμ εκλέχθηκε ο Ισαάκ, και από τους δικούς του απογόνους πάλι ο Ιακώβ, και από τους απογόνους του Ιακώβ η φυλή του Ιούδα, και από αυτήν η ρίζα του Ιεσσαί, και από όσους βλάστησαν από εκείνη τη ρίζα ο Δαβίδ, ο ψαλμωδός και προφήτης και βασιλιάς, για τον οποίο λέει ο Θεός ότι, «το σπέρμα σου θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο ενώπιόν μου, και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα, και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός».

«εάν τα δικαιώματα» Διότι με την αισθητή και τη νοητή πορνεία μόλυναν τα άγια των αγίων. «επισκέψομαι» Με τον σταυρό· διότι σε αυτόν συνετρίβησαν σαν πήλινα σκεύη, δηλαδή σαν σαθρά [και εντελώς άχρηστα] όστρακα. «και εν μάστιξιν» Ώστε να τους οδηγήσει σε επιστροφή. «το δε έλεος» Διότι μερικοί από αυτούς, επειδή πίστεψαν, σώθηκαν· αφού από αυτούς προέρχονται και οι απόστολοι. «ουδέ μη» Δηλαδή δεν θα νοθεύσω την αλήθεια· δεν θα πω ψέματα, λέει, διότι εγώ είμαι Θεός. «ουδέ μη βεβηλώσω» Διότι δεν θα αθετήσω όσα διεθέμην προς τον Αβραάμ, τον πατέρα τους· διότι με το να πιστέψουν πολλοί από τους Ιουδαίους η διαθήκη δεν καταπατήθηκε. «και τα εκπορευόμενα» Διότι ο Θεός δεν μπορεί να πει ψέματα, αλλά όσα υποσχέθηκε, τους τα παρείχε. «άπαξ ώμοσα» Ορκίστηκα στον Δαβίδ και δεν θα πω ψέματα (δεν είπα ψέματα), λέει ο Θεός· διότι από αυτόν ανέτειλα [κατά σάρκα], για να σώσω τον άνθρωπο. «το σπέρμα» Σπέρμα του Θεού είναι οι πιστοί. Αναφέρεται δε και στην παρθένο, την Θεοτόκο. «και ο θρόνος» Ο θρόνος του Υιού ενώπιον του Πατρός· διότι ο Χριστός καλείται ήλιος της δικαιοσύνης. «και ως η σελήνη» Ο λόγος αναφέρεται στην Εκκλησία, ότι είναι σαν σελήνη γεμάτη φως. «και ο μάρτυς» Ο Χριστός· διότι είναι μάρτυρας της Εκκλησίας, καθότι είναι ο νυμφίος της.

Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, ότι δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ. Όρκος του Θεού ονομάζεται η υπόσχεσή Του ως κάτι το απαράβατο· γι' αυτό και αλλού ο Δαβίδ παρουσιάζει τον Θεό να λέει τα εξής: Όπως ορκίστηκα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου· αποκαλώντας όρκο την επαγγελία· διότι στο όνομα τίνος επρόκειτο να ορκιστεί Εκείνος, στο όνομα του οποίου ορκίζονται όλοι; Και τι υποσχέθηκε στον Δαβίδ το οποίο δεν διαψεύδει; Το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο ενώπιόν μου, και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στους αιώνες· και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι αξιόπιστος.

Γι' αυτό και ο Ματθαίος έγραψε ως εξής το προοίμιο των Ευαγγελίων: Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού υιού Δαβίδ, υιού Αβραάμ. Αναφέρει δε για τον Χριστό και ο Παύλος: Περί του Υιού αυτού, ο οποίος προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα. Ο θρόνος Του είναι σαν τον ήλιο· διότι κατέχει τη βασιλεία μέσα στο φως. Αλλά για να μη φανταστείς τίποτα υποδεέστερο γι' Αυτόν, πρόσθεσε: Ενώπιόν μου· δηλαδή, ίσος με τον δικό μου. Διότι το «Ενώπιόν μου» εδώ ο προφήτης δεν το εξέλαβε με την έννοια του αντιθέτου, αλλά του ισάξιου. Ακόμη, σαν την ημέρα έχει εδραιωθεί στον αιώνα. Και αιώνα ονομάζει την παρούσα ζωή, όπως πολλές φορές έχουμε πει· στην οποία δεν έχει πλέον εδραιωθεί σαν τον ήλιο, αλλά σαν τη σελήνη. Διότι, όπως ακριβώς η σελήνη έχει κάποιες εκλείψεις και ανατολές, έτσι και η δόξα του Χριστού στο παρόν για κάποιους εκλείπει, πράγμα φανερό στους ασεβείς· ενώ στους ευσεβείς εξυψώνεται. Και άλλοτε μεν υποχωρεί στους διώκτες και επιτρέπει να παραδίδονται σε δεσμά και φυλακές και θάνατο εκείνοι που πιστεύουν σε Αυτόν· πράγμα που θεωρείται ότι είναι έκλειψη της δόξας Του· άλλοτε πάλι καταβάλλει ξαφνικά τους διώκτες, και σε τέτοιο βαθμό ανατέλλει τη δόξα Του, ώστε να προσκυνούνται από βασιλείς εκείνοι που μαρτύρησαν γι' Αυτόν. Για τον λόγο αυτόν, στην παρούσα ζωή, η βασιλεία του Χριστού έχει παρομοιαστεί με τη σελήνη.

Έτοιμος είναι ο θρόνος σου από τότε· από τον αιώνα εσύ υπάρχεις. Ονομάζει την ανθρώπινη φύση όχι μόνο ευπρέπεια και δύναμη, αλλά και θρόνο του Χριστού· για την οποία και ένας άλλος προφήτης έλεγε: «Και θα ανορθωθεί με έλεος θρόνος, και θα καθίσει σε αυτόν δίκαιος βασιλιάς στη σκηνή του Δαβίδ για να κρίνει». Ο ψαλμωδός, προφητεύοντας έτσι για τον Χριστό, λέει: «Ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο ενώπιόν μου». Το μυστήριο, λοιπόν, της σαρκώσεως του Κυρίου έχει ετοιμαστεί από τότε· «Από τότε, από τον αιώνα», λέει· δηλαδή, από την αρχή της κτίσεως του ορατού κόσμου. Διότι τότε, όταν έπλαθε τον άνθρωπο, τον δημιούργησε κατ' εικόνα δική του, περιβάλλοντάς τον με βασιλικό χαρακτήρα· επειδή γνώριζε ότι επρόκειτο να προσλάβει την ανθρώπινη φύση· γι' αυτό πρόσθεσε τη λέξη «Είσαι», σαν να έλεγε: Εσύ που τώρα σαρκώθηκες, «εσύ είσαι» αυτός που από τον αιώνα έπλασε τον άνθρωπο σύμφωνα με ό,τι σου φάνηκε καλό. Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους.

478. Στον Ισίδωρο. Ότι ο Κύριος έλαβε την κατά σάρκα γέννησή του από το σπέρμα του Δαβίδ, και ο Ματθαίος και ο Παύλος και ο Δαβίδ, οι θεσπέσιοι άνδρες, το δηλώνουν σαφώς. Ο μεν πρώτος γράφοντας: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού, υιού Δαβίδ»· ο δεύτερος: «Είναι ολοφάνερο ότι ο Κύριός μας, ως προς τη σάρκα, προήλθε από τη φυλή του Ιούδα»· και ο Δαβίδ: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ, το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο ενώπιόν μου· και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός»· υποδηλώνοντας μέσα από αυτά τα λόγια την με τη σάρκα Ανάληψη του Κυρίου στον ουρανό, η οποία (σάρκα) θα παραμείνει αιώνια, εφόσον πλέον έχει ενωθεί αδιαίρετα με τον Θεό Λόγο.

Περί της γενεαλογίας του Κυρίου και περί της αγίας Θεοτόκου Αφού στα προηγούμενα αναφερθήκαμε συνοπτικά περί της αγίας υπερυμνήτου αειπαρθένου και Θεοτόκου Μαρίας και παραθέσαμε το πιο ουσιώδες, ότι δηλαδή κυρίως και αληθώς είναι και ονομάζεται Θεοτόκος, ας συμπληρώσουμε τώρα όσα λείπουν. Διότι αυτή, αφού προορίστηκε από την προαιώνια και προγνωστική βουλή του Θεού, και αφού προτυπώθηκε και προκηρύχθηκε με διάφορες εικόνες και λόγους των προφητών μέσω του Αγίου Πνεύματος, βλάστησε στον προκαθορισμένο καιρό από τη ρίζα του Δαβίδ εξαιτίας των υποσχέσεων που είχαν δοθεί σε αυτόν. «Διότι ορκίστηκε ο Κύριος», λέει η Γραφή, «στον Δαβίδ αληθινά και δεν πρόκειται να τον αθετήσει: Από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω απόγονό σου πάνω στον θρόνο σου», και πάλι: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου ότι δεν πρόκειται να διαψεύσω τον Δαβίδ. Το σπέρμα του θα παραμένει στον αιώνα· και ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο ενώπιόν μου και σαν τη σελήνη που είναι αιώνια στερεωμένη, και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός», και ο Ησαΐας λέει: «Θα ανατείλει ράβδος από τον Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του».

«Και η αλήθειά μου και το έλεός μου θα είναι μαζί του. Αυτός θα με επικαλεστεί ως Πατέρα, και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης», δεδομένου ότι και η βασιλεία του δεν προέρχεται από τη γη. «Και θα καταστήσω εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος το σπέρμα» της διδασκαλίας «του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού», ασάλευτο και αιώνιο. «Εάν εγκαταλείψουν οι υιοί του τον νόμο μου», δηλαδή όσοι τον πίστεψαν, «και δεν φυλάξουν τις εντολές μου, θα επισκεφθώ με ράβδο και μάστιγα τις ανομίες και τις αμαρτίες τους», για να μετανοήσουν. «Το έλεός μου όμως δεν θα το αποσύρω από αυτούς». Αυτά βέβαια λέγονται για τους Χριστιανούς, όχι για τους Ιουδαίους, όπως εκείνοι αυταπατώνται, διότι εκείνοι δεν έγιναν υιοί του Χριστού, αλλά φονευτές του Χριστού. «Και αυτά που εκπορεύονται από τα χείλη μου δεν θα τα αθετήσω. Μία φορά ορκίστηκα στο άγιό μου» όνομα, «ότι δεν θα πω ψέματα στον Δαβίδ», τόσο στον αισθητό όσο και στον νοητό. «Το σπέρμα του», το οποίο έσπειρε στον αγρό του κόσμου του, «παραμένει εις τον αιώνα» συγκρατώντας και διατρέφοντας τα πλήθη των πιστών. «Και ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο απέναντί μου», αστράφτοντας από τις λάμψεις της θεότητας, «και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα», φωτίζοντας τηλαυγώς δίπλα στον θρόνο μου. «Και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός», δηλαδή ο αληθινός Θεός και Πατέρας που υπόσχεται αυτά προς τον Υιό.