Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:39

Διότι αυτό το ρητό αναφέρει τα εξής: «Και ο θρόνος του σαν τον ήλιο ενώπιόν μου, και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη αιώνια, και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός. Εσύ όμως απώθησες και εξουθένωσες, απέρριψες τον Χριστό σου». Τα όσα συνέβησαν στον τίμιο σταυρό αναφέρουν οι μακάριοι προφήτες. Λένε, λοιπόν, απευθυνόμενοι προς τον Πατέρα και Θεό: Υποσχέθηκες, λέει, ότι στον αιώνα θα παραμείνει το σπέρμα του Δαβίδ, και ο θρόνος του σαν τον ήλιο και τη σελήνη· αλλά απώθησες και εξουθένωσες· απέρριψες τον Χριστό σου. Το δε «απώθησες και εξουθένωσες», έχει την έννοια του «παραχώρησες να απωθηθεί και να εξουθενωθεί». Διότι δεν ήταν ο Πατέρας που απώθησε και εξουθένωσε τον δικό Του Υιό· αλλά μάλλον οι Ιουδαίοι το έπραξαν αυτό, ωστόσο κατά παραχώρηση του Θεού και Πατέρα. Και αυτό είναι εκείνο που έχει ειπωθεί: «Αυτός που δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας».

Όπως κανείς στους ουρανούς δεν θα μπορέσει να σβήσει τον κύκλο του ήλιου και της σελήνης, έτσι κανείς μεταξύ των ανθρώπων δεν θα αμαυρώσει ποτέ τις ακτίνες της Εκκλησίας, δηλαδή τη νοητή λαμπρότητά της. Αυτή φέγγει πάντοτε ακριβώς όπως ο ήλιος και η σελήνη. <Εσύ όμως απώθησες και εξουθένωσες, ανέβαλες τον Χριστό σου, κ.λπ.> (F f. 151 b, K f. 161) Αντί του, παραχώρησες να απωθηθεί και να εξουθενωθεί. Διότι δεν απώθησε και δεν εξουθένωσε ο Πατέρας τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά μάλλον οι Ιουδαίοι το έπραξαν αυτό, πλην όμως κατά παραχώρηση του Θεού και Πατρός. «Ανέβαλες τον Χριστό σου», δηλαδή, καθυστέρησες να εκπληρώσεις τις υποσχέσεις σχετικά με Αυτόν. Και πώς καθυστέρησε; Κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου. Υποσχέθηκες, λέει, ότι παραμένει εις τον αιώνα. διότι αυτή υπήρξε η δική σου διαθήκη για Αυτόν. αλλά τον σταύρωσαν οι Ιουδαίοι, συγκαταλέχθηκε μεταξύ των νεκρών. Υπέφερε, λέει, και σταυρώθηκε. Επομένως, κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου. βεβήλωσες στη γη το αγίασμά του. έριξες, λέει, στη γη τη δόξα του.

Εσύ όμως τον απώθησες και τον εξουθένωσες, αποστράφηκες τον Χριστό σου. Κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου, βεβήλωσας ρίχνοντας στη γη το αγίασμά του· κατεδάφισες όλους τους φραγμούς του, παρέδωσες τα οχυρώματά του στη δειλία.

Αλλ' επειδή τα όσα είχαν υποσχεθεί στους διαδόχους του Δαβίδ δεν εκπληρώνονταν με ανθρώπινο τρόπο, ούτε κατά τη συνήθεια των ανθρώπινων βασιλέων, αλλά ούτε και στον ίδιο τον δικό μας Σωτήρα βρήκαν σωματική εκπλήρωση, επειδή η βασιλεία του δεν υπήρξε από αυτόν τον κόσμο, ούτε κάθισε στον αισθητό θρόνο του Δαβίδ· αντίθετα μάλιστα, τα πράγματα κατέληξαν διαφορετικά εξαιτίας του πάθους που υπέστη· εύλογα λοιπόν το θείο και προφητικό Πνεύμα παρουσιάζει και αυτά τα ίδια τα γεγονότα, παρακινώντας μας να αναζητήσουμε την εκπλήρωση των λογίων του Θεού. Γι' αυτό λέει: «Τώρα όμως τον απώθησες και τον εξουθένωσες, Κύριε, απέρριψας τον Χριστό σου· κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου», και τα όσα ακολουθούν. Μέσω αυτών, ο λόγος, μνημονεύοντας σαφώς ονομαστικά τον Χριστό, καθιστά φανερό ότι δεν του διέφυγε τίποτα, τόσο από όσα αφορούσαν τη διαδοχή του Δαβίδ και τη σωματική του βασιλεία, όσο και από αυτά που συνέβησαν στον Χριστό του Θεού σχετικά με το πάθος.

Όσα λοιπόν του συνέβησαν σχετικά με το πάθος δηλώνονταν με ακρίβεια διά του: «Εσύ όμως τον απώθησες και τον εξουδένωσες, απέρριψες τον Χριστό σου». Αντί αυτού, ο μεν Ακύλας αναφέρει: «Υπεραθέτησες τον κεχρισμένο σου»· ο δε Σύμμαχος: «Οργίστηκες απέναντι στον Χριστό σου».

Τέτοια λοιπόν ήταν τα σχετικά με αυτόν, ώστε να κατηγορείται και για γυναικομανία και για ειδωλολατρία, εξαιτίας των οποίων λέγεται ότι ο Θεός τού έστειλε τον Σατανά. Αλλά όσα είχαν υποσχεθεί δεν είναι δυνατόν να αναφέρονται ούτε σε κανέναν άλλον από εκείνους που βασίλευσαν στο ιουδαϊκό έθνος από το σπέρμα και τη διαδοχή του Δαβίδ μετά τον Σολομώντα· απεναντίας, όλα μαζί και ταυτόχρονα, τόσο τα χαρμόσυνα όσο και τα θλιβερά, αποδεικνύεται ότι έχουν εκπληρωθεί σε έναν μόνο, σε αυτόν που προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ, τον Ιησού Χριστό, τον Σωτήρα μας. Αυτά ακριβώς προέβλεψε το θείο Πνεύμα, προτάσσοντας αφενός τις ένθεες υποσχέσεις, και διδάσκοντας αφετέρου ότι έπρεπε να προσδοκάται πως τα θλιβερότερα θα συμβούν σε ένα και το αυτό πρόσωπο· μάλιστα όταν προβλέπει ότι θα καταλυθεί ο αισθητός θρόνος της βασιλείας ολόκληρης της διαδοχής του Δαβίδ. Μέχρι λοιπόν την αιχμαλωσία του λαού στη Βαβυλώνα διήρκεσαν εκείνοι που βασίλευσαν από το σπέρμα του Δαβίδ· και μάλιστα δεν βασίλευσαν σε ολόκληρο το ιουδαϊκό έθνος, αλλά μόνο σε τρεις φυλές, και ούτε καν σε όλες αυτές. Αλλά και ολόκληρος ο χρόνος της κυριαρχίας τους εκτείνεται μόλις σε περίπου τετρακόσια χρόνια, μετά τα οποία, αφού ο Ιεχονίας υπήρξε ο τελευταίος της διαδοχής του Δαβίδ, κανένας άλλος βασιλιάς των Ιουδαίων προερχόμενος από το σπέρμα του Δαβίδ δεν μνημονεύεται. Έτσι, και με αυτόν τον τρόπο έχουν εκπληρωθεί τα προκείμενα λόγια του θείου Πνεύματος, μέσω των οποίων έχει ειπωθεί: «Τώρα όμως τον απώθησες και τον εξουθένωσες, και απέρριψες τον χριστό σου».

Πού είναι τα αρχαία σου ελέη, Κύριε, τα οποία ορκίστηκες στον Δαβίδ μέσα στην αλήθειά σου; Διότι δεν έπλασες μάταια, λέγει, όλους τους υιούς των ανθρώπων, αλλά έχουν τιμηθεί από εσένα, και όμως δεν είναι σε θέση οι ίδιοι να ελευθερώσουν τους εαυτούς τους από τον θάνατο· για τον λόγο αυτόν παρακαλώ και ικετεύω να σπεύσεις και να μας δείξεις τα αποτελέσματα των αγαθών σου υποσχέσεων, τα οποία πραγματοποιήθηκαν στο πρόσωπο του Χριστού σου ακόμη και μετά την καθαίρεση της βασιλείας του Δαβίδ. Και παρακαλώ να επισπεύσεις προτού το γένος των ανθρώπων υποστεί παντελή κατάπτωση. Διότι ποιος από τους ανθρώπους είναι ικανός να ελευθερώσει ο ίδιος τον εαυτό του από το χέρι του άδη, παρά μόνον Ένας, ο οποίος πρώτα ελευθέρωσε τον ίδιο τον εαυτό του, και έπειτα και όλους όσους πίστεψαν σε αυτόν από τις πύλες του θανάτου; Ακόμη και αν υποστεί τέτοια πάθη, σαν κι αυτά που περιγράφει η προφητεία λέγοντας: «Τώρα όμως τον απώθησες και τον εξουθένωσες, ανέβαλες τον Χριστό σου»· όμως θα επιτύχει και την εκπλήρωση των δικών σου υποσχέσεων προς τον Δαβίδ. Διότι τα ελέη σου, Κύριε, και η αλήθειά σου μένουν εις τον αιώνα και ούτε ένας λόγος των υποσχέσεών σου δεν πρόκειται να διαψευστεί. Εάν λοιπόν λέω και τώρα, φέρνοντας στη μνήμη τα θλιβερά που πρόκειται να συμβούν: «Πού είναι τα αρχαία σου ελέη, Κύριε, τα οποία ορκίστηκες στον Δαβίδ μέσα στην αλήθειά σου;»

Διότι αυτά συνηθίζουν να μας προσάπτουν χλευαστικά οι εχθροί του Θεού. Αλλά, καθώς εισακούστηκε και πίστεψε ότι θα λάβει τα αιτήματα των προσευχών του, και επειδή ήλπισε ότι το συντομότερο δυνατό θα εκπληρωθούν οι υποσχέσεις του Θεού προς τον Δαβίδ, επισφραγίζει το τέλος ολόκληρου του λόγου μέσω της ευχαριστίας και της δοξολογίας λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος εις τον αιώνα»· και μας διδάσκει να ανταποκρινόμαστε με το «Γένοιτο, γένοιτο», το οποίο στην εβραϊκή γλώσσα είναι «Αμήν, αμήν». Σχετικά δε με το διάψαλμα, που πολλές φορές παρεμβάλλεται ενδιάμεσα, πρέπει να λεχθούν τα εξής. Η πρώτη υπόσχεση του Θεού, που αναφέρθηκε στην αρχή, περιελάμβανε τα εξής: «Διεθέμην διαθήκην» και «Ώμοσα Δαυίδ» και τα λοιπά· έπειτα, μετά την παράθεση του διαψάλματος, ο λόγος αλλάζει πρόσωπο και προσθέτει: «Εξομολογήσονται οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου»· και πάλι, αφού ειπώθηκε η υπόσχεση εκ προσώπου του Θεού, από τη φράση «Εθέμην βοήθειαν επί δυνατόν» μέχρι το «και μάρτυς εν ουρανώ πιστός», με την εκ νέου παρεμβολή του διαψάλματος, ο λόγος μεταβάλλει το νόημα και λέει: «Συ δε απώσω και εξουδένωσας, ανεβάλου τον Χριστόν σου». Κατόπιν, αφού εξέθεσε τα πιο θλιβερά γεγονότα, τοποθετεί πάλι το διάψαλμα και εναλλάσσει τη διδασκαλία λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, αποστρέψεις εις τέλος;»· και αφού ανέπεμψε την προσευχή, χρησιμοποιεί ξανά ενδιάμεσα το διάψαλμα και καταλήγει: «Πού εστι τα ελέη σου τα αρχαία, Κύριε;».

Αυτά δε ικετεύουν, σχεδόν ποθώντας και θέτοντας ως ευχή να δουν το πρόσωπο της δόξας του Χριστού και να αντικρίσουν την ημέρα του φωτός του. Αυτή δε ήταν η ημέρα της εκ νεκρών αναστάσεώς του, την οποία, επειδή είναι η μία και η μόνη που είναι αληθινά κυρία και Κυριακή, δηλώνουν ότι είναι ανώτερη από αναρίθμητες άλλες κοινώς νοούμενες ημέρες, ή από εκείνες που νομοθετήθηκαν από τον Μωυσή με τις εορτές, τις νουμηνίες και τα σάββατα, για τις οποίες ο θείος απόστολος διδάσκει ότι αποτελούν σκιά ημερών και όχι πραγματικές ημέρες. Μόνη δε αυτή η μία και Κυριακή ημέρα του Σωτήρος μας λέγεται ότι δεν φωτίζει σε κάθε τόπο, αλλά μόνο στις αυλές του Κυρίου. Αυτές δε θα μπορούσαν να είναι οι ανά την οικουμένη εκκλησίες του Χριστού, οι οποίες τυγχάνουν να είναι αυλές του ενός οίκου του Θεού, στις οποίες αγαπά και επιλέγει να «παραρρίπτεται» εκείνος που γνωρίζει αυτά τα πράγματα, αποφαινόμενος ότι η διαμονή σε αυτές είναι κατά πολύ ανώτερη από εκείνη στα «σκηνώματα» των «αμαρτωλών»· εκτός αν... τις συναγωγές των Ιουδαίων, οι οποίες αρνούνται τον Χριστό του Θεού, ή και εκείνες των άθεων ετεροδόξων και των άλλων άπιστων εθνών, από τις οποίες πολύ καλύτερες είναι οι εκκλησίες του Χριστού, όπως αποφαίνεται καθένας που τις επιλέγει. 〈Ψαλμός 88〉. «Εσύ όμως απώθησες και εξουδένωσες, απέρριψες τον χριστό σου· κατέστρεψες τη διαθήκη του δούλου σου, βεβήλωσας καταγής το αγίασμά του» και τα εξής.

Και αυτήν ακριβώς τη διακοπή της υπόσχεσης προς τον Δαβίδ, σύμφωνα με την προαναφερθείσα παράθεση του ψαλμού, το θείο Πνεύμα προφητεύει κάπως έτσι: «Εσύ όμως απέρριψες και εξουθένωσες, απομάκρυνες τον χρισμένο σου· κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου, βεβήλωσες ρίχνοντας στη γη το αγίασμά του, κατεδάφισες όλους τους φραγμούς του», και λίγο πιο κάτω: «τον θρόνο του γκρέμισες στη γη· σμίκρυνες τις ημέρες του χρόνου του, τον περιέλουσες με ντροπή». Αυτά τα γεγονότα, που άρχισαν να πραγματοποιούνται ολοφάνερα από την αιχμαλωσία του λαού στη Βαβυλώνα, παρατάθηκαν μέχρι τη βασιλεία των Ρωμαίων και του Τιβερίου. Κανένας, λοιπόν, από τη γενεαλογική διαδοχή του Δαβίδ κατά τα ενδιάμεσα χρόνια δεν φαίνεται να κάθισε στον βασιλικό θρόνο του έθνους των Εβραίων μέχρι την έλευση του Χριστού.

Αυτήν, στον προαναφερθέντα ψαλμό, προσδοκώντας και ο προφήτης τη γέννηση του Χριστού, και θεωρώντας την καθυστέρηση και την αναβολή της ως την αιτία της πτώσης του θρόνου του Δαβίδ, δυσφορεί λέγοντας: «Εσύ όμως τον απέρριψες και τον εξουθένωσες, ανέβαλες τον χριστό σου». Προσεύχεται δε, σαν να εκλιπαρεί το θείο, να εκπληρωθούν το συντομότερο οι υποσχέσεις, λέγοντας: «Πού είναι τα παλαιά σου ελέη, Κύριε, τα οποία ορκίστηκες στον Δαβίδ με την αλήθειά σου;» Τα οποία βεβαίως είναι σαφέστατα. Και προφητεύει ότι ακριβώς αυτά πρόκειται να εκπληρωθούν με τη γέννηση του αγγέλου της μεγάλης βουλής· γι' αυτό «θα θελήσουν», λέει, όσοι προαναφέρθηκαν, «να είχαν καεί στη φωτιά, διότι παιδί γεννήθηκε σε εμάς, και Υιός δόθηκε σε εμάς», ο «άγγελος της μεγάλης βουλής». Σε ποιους, όμως, εννοεί το «σε εμάς», αν όχι σε εκείνους που πίστεψαν σε αυτόν, όσους βρίσκονταν στη «Γαλιλαία των εθνών»; Για τους οποίους έχει γίνει πρόξενος φωτός και ευφροσύνης, καθώς και του καινούργιου και νέου ποτού, δηλαδή του μυστηρίου της Καινής Διαθήκης, σύμφωνα με την προφητεία που λέει: «Αυτό πρώτα πιες, γρήγορα κάνε το, χώρα του Ζαβουλών και γη του Νεφθαλείμ, και οι υπόλοιποι που κατοικείτε στα παράλια, πέρα από τον Ιορδάνη, Γαλιλαία των εθνών. Ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι, δείτε φως μεγάλο, και σε εκείνους που κάθονται σε σκοτάδι και σκιά θανάτου, φως ανέτειλε γι' αυτούς».

Επειδή, λοιπόν, ο Θεός είχε υποσχεθεί μέσω των προλεχθέντων να δώσει στον Δαβίδ θρόνο που θα διαμένει όσο οι ημέρες του ουρανού και στον αιώνα, υπήρχε εξαιτίας αυτών μεγάλη προσδοκία σε ολόκληρο το ιουδαϊκό έθνος σχετικά με αυτόν τον θρόνο που αποκαλύφθηκε. Επειδή, όμως, ο Δαβίδ κυβέρνησε για σύντομο χρονικό διάστημα, και μετά από αυτόν ο Σολομών, και επιπλέον οι διάδοχοι της βασιλείας τους κατέληξαν στον Ιεχονία και στη βαβυλώνια αιχμαλωσία, με αποτέλεσμα από τότε να έχει καταλυθεί ο θρόνος της βασιλείας του Δαβίδ, φαινόταν ότι η υπόσχεση των θείων χρησμών δεν επαληθευόταν. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, προλέγει πάλι ο ίδιος ψαλμός μέσω του θείου Πνεύματος, αμέσως μετά τα όσα παρατέθηκαν προηγουμένως, λέγοντας: «Πού είναι τα παλαιά σου ελέη, Κύριε, τα οποία ορκίστηκες στον Δαβίδ μέσα στην αλήθεια σου;». Και μάλιστα, την καθαίρεση της βασιλείας του, της διαδοχής του, καθώς και την καταστροφή του θρόνου, τα υποδηλώνει ρητά στη συνέχεια πάλι με τα εξής λόγια: «Εσύ όμως τον απώθησες και τον εξουδένωσες, Κύριε· απέρριψες τον Χριστό σου, κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου, βεβήλωσας ρίχνοντας στη γη το αγίασμά του·» και προσθέτει: «τον θρόνο του τον γκρέμισες στη γη.» γ΄.

Διάψαλμα: μετάθεση της προφητείας. «Συ δε απώσω»: Ο λόγος απευθύνεται προς τον διάβολο· υπονοεί όμως και τον Σαούλ. «Ανεβάλου»: Διότι ο Σαούλ αρνήθηκε το χρίσμα με το οποίο χρίστηκε, το βασιλικό και το προφητικό. «Κατέστρεψας»: Λέει ο Σαούλ προς τον Θεό: Γιατί με απώθησες και με αποστράφηκες; Αναφέροντας ένα μέρος εννοεί ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων· είναι δυνατόν όμως να εννοηθεί και ο διάβολος. «Εβεβήλωσας»: Του λαού των Ιουδαίων, διότι κάθε αγίασμά του ισοπεδώθηκε στο έδαφος. «Καθείλες»: Τον Νόμο, τη χάρη και τους προφήτες· διότι με αυτά προστατεύονταν οι Ιουδαίοι, αλλά τους αφαιρέθηκαν. «Έθου»: Διότι όλα τα ισχυρά στηρίγματα του λαού περιφρονήθηκαν, επειδή αμάρτησαν. «Διήρπασαν»: Οι δαίμονες και τα έθνη λεηλατούσαν τον λαό των Ιουδαίων, όπως οι Χαλδαίοι και οι υπόλοιποι· διότι αυτοί πορεύονταν έξω από την αληθινή οδό. «Εγενήθη»: Στα έθνη που βρίσκονταν γύρω τους· διότι ονείδιζαν τους Ιουδαίους, επειδή, αν και είχαν τον Νόμο, δεν έπρατταν τα έργα του Νόμου. «Ύψωσας»: Το λέει για τον Σαούλ, επειδή νικήθηκε στον πόλεμο και πέθανε· εξάλλου και εναντίον του λαού σήκωσαν χέρι και οι Χαλδαίοι και οι Ρωμαίοι. «Εύφρανας»: Αναφέρεται στον Σαούλ, ο οποίος ηττήθηκε στον πόλεμο, έχοντας αποστατήσει από τον Θεό. «Απέστρεψας»: Διότι η ρομφαία, την οποία είχε ως βοήθεια, στράφηκε [εναντίον του] και τον θανάτωσε. «Και ουκ αντελάβου»: Αναφέρεται στον Σαούλ· διότι καταπατήθηκε από τους εχθρούς και δεν προσέφυγε στον Θεό, [αλλά αναζήτησε τη μαντεία].

Επομένως, ο προφήτης αναγκαία εισήγαγε το Διάψαλμα, κυρίως επειδή, έχοντας παραθέσει μέχρι τώρα τα λόγια εκ προσώπου του Θεού, τώρα ο ίδιος εισάγει τη δική του συνομιλία με τον Θεό: Εσύ, όμως, απώθησες και εξουδένωσες.

Η εναλλαγή των προσώπων εκπλήσσει μεν τους πιο απλοϊκούς, ωστόσο είναι συνηθισμένο στον Δαβίδ, επειδή τέτοιου είδους σκηνή του ταιριάζει, την οποία συγκρότησε μέσω της ψαλμωδίας και της κιθάρας. Πάντως, με τα όσα ειπώθηκαν τώρα, αποδεικνύεται ότι οι υποσχέσεις δόθηκαν για τα έθνη (και όχι για τους Ιουδαίους)· διότι λέει ότι αυτός απώθησε τον λαό των Ιουδαίων και τον εξουδένωσε, δηλαδή, τον ευτέλισε και τον θεώρησε εντελώς ανάξιο. Με ποιον τρόπο; Άκου τα εξής: «Ανέβαλες τον Χριστό σου». Διότι ανέβαλε την έλευσή του για κάποιο χρονικό διάστημα, επειδή εκείνοι δεν ήταν κατάλληλοι να τον δεχθούν. Όχι μόνο αυτό, αλλά και τα όσα ειπώθηκαν στη συνέχεια παριστάνουν την αναβολή και τον παραμερισμό των Ιουδαίων. «Κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου». Και ποια διαθήκη, ή αυτήν προς ποιους, παρά προφανώς κατέστρεψε την προς τους Ιουδαίους; Αφού εξαφάνισε και ανέτρεψε όλες τις διατάξεις που τους αφορούσαν· τους οποίους τώρα ονομάζει δούλους, όχι επειδή υπηρετούν τις εντολές του Θεού, αλλά επειδή θέλει να ελκύσει τον Θεό σε συμπόνια· ταυτόχρονα δε υπονοώντας και τον οκνηρό δούλο, ο οποίος έκρυψε το τάλαντο, αποτελώντας εικόνα του λαού των Ιουδαίων. «Εβεβήλωσες στη γη το αγίασμά του». Αυτό δεν χρειάζεται αποσαφήνιση· διότι ενώπιον των οφθαλμών όλων είναι βέβηλο το άλλοτε αγίασμα των Ιουδαίων, το οποίο καταπατείται από όλους, όχι μόνο από ανθρώπους, αλλά και από ακάθαρτα κτήνη.

Ο δε Υιός, ωσάν να ικετεύει και να αποκρίνεται κάπως κατά την ανθρώπινη φύση, θα μπορούσε να πει: «Εσύ όμως τον απώθησες και τον εξουθένωσες, απέρριψες τον χριστό σου», επιτρέποντας να υποστεί τα αντίθετα από αυτά που του είχαν υποσχεθεί. «Κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου», την οποία συνήψες, υποσχόμενος ότι κανένας εχθρός δεν θα τον βλάψει. «Βεβήλωσας ρίχνοντας στη γη το αγίασμά του», δηλαδή, επέτρεψες το αγίασμα, το σκήνωμά του, να καλυφθεί νεκρό από τη γη. «Γκρέμισας όλους τους φραγμούς του, μετέτρεψες τα οχυρώματά του σε δειλία» και «τον λεηλατούσαν όλοι οι διαβάτες του δρόμου», δηλαδή, επέτρεψες με ευκολία να πραγματοποιηθεί η προδοσία του στους φονιάδες. «Έγινε όνειδος στους γείτονές του, επειδή ύψωσες το δεξί χέρι των εχθρών του και τους έδωσες χαρά. Απέστρεψες τη βοήθεια της ρομφαίας» της θεϊκής του εξουσίας «και δεν τον βοήθησες στον πόλεμο» της νυχτερινής του προδοσίας. «Τον έπαυσες από τον καθαρισμό του», αλλά μάλλον αναπαύθηκες μέσα σε αυτό, επιθυμώντας να καθαρίσεις τους πιστούς από τα αμαρτήματα. «Τον θρόνο του τον έριξες στο έδαφος», δηλαδή, τον ταπείνωσες ενώπιον των εχθρών του και τον περιέλουσες με ντροπή. «Θυμήσου ποια είναι η υπόστασή μου», ότι δεν είναι απλώς ανθρώπινη, αλλά και θεία. «Ποιος άνθρωπος υπάρχει που θα ζήσει και δεν θα δει τον θάνατο;», μαζί με τους οποίους και υπέρ των οποίων θα πεθάνω και εγώ, αφού έγινα άνθρωπος. «