Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:4

Και ότι υπαγόρευσε διαθήκη, το λέει: «Συνήψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου». Και μέσω μεν του Ωσηέ της έλεγε: «Και θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου εις τον αιώνα». Πότε; Όταν ο Παύλος έγραφε: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, ως αγνή παρθένο». Μέσω δε του Ζαχαρία: «Χαίρε σφόδρα, θυγατέρα Σιών· ιδού έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέει ο Κύριος, και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο». Πότε; «Εις το τέλος». Μέσω δε του Ησαΐα: «Τον πλούτο των εθνών της θάλασσας». Πότε; «Εις το τέλος». Και μέσω του Ιεζεκιήλ: «Όλα τα εκλεκτά του Λιβάνου της τα έδωσα». Πότε; «Εις το τέλος». Όλες αυτές οι έγγραφες δωρεές παρέμεναν άκυρες, έως ότου ο ίδιος ο Δεσπότης «εις το τέλος» υπέγραψε και βεβαίωσε τις επαγγελίες.

«Συνήψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου»· δηλαδή τον Αβραάμ, λέγει, και τον Ιακώβ· διότι σε αυτούς βέβαια έχει δώσει τις επαγγελίες περί του Χριστού, σύμφωνα με το ρηθέν: «Και στο σπέρμα σου θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης». «Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου». Και πού ορκίστηκε παρά όταν του είπε: «Και θα συμβεί, όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου και κοιμηθείς μαζί με τους πατέρες σου, να εγερθεί από το σπέρμα σου άλλος, ο οποίος θα προέλθει από τα σπλάχνα σου. Και θα ετοιμάσω εις τον αιώνα τη βασιλεία του. Αυτός θα οικοδομήσει οίκο για το όνομά μου».

Γι' αυτό ο Σύμμαχος το ερμήνευσε σαφέστερα λέγοντας: «Στους ουρανούς θα εδραιωθεί η αλήθειά σου». «Σύναψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου· ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου: Έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω από γενιά σε γενιά τον θρόνο σου. Διάψαλμα. Θα ομολογήσουν οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου, Κύριε, καθώς και την αλήθειά σου στην Εκκλησία των αγίων». Σαφώς αυτά έχουν ειπωθεί εκ προσώπου του Θεού· γι' αυτό νομίζω ότι πρωτύτερα ειπώθηκε από τους Εβδομήκοντα το: «Επειδή είπες: Εις τον αιώνα θα οικοδομηθεί το έλεος, στους ουρανούς θα ετοιμαστεί η αλήθειά σου»· στα οποία επισύναπτε το: «Σύναψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου»· ώστε, κατά το υπερβατό σχήμα, το νόημα των προκειμένων να είναι το εξής: Επειδή εσύ ο ίδιος, Κύριε, στις υποσχέσεις περί του Δαβίδ είπες: Εις τον αιώνα το έλεός μου προς τον Δαβίδ, ή και προς όλους τους ανθρώπους, θα οικοδομηθεί· και πρόσθεσες λέγοντας: Σύναψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου, δηλαδή με τον επίλεκτό μου, και: Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου, και τα όσα ακολουθούν αυτά· έχω πειστεί ότι ποτέ δεν θα διαψευστούν οι υποσχέσεις σου, αλλά παραμένουν αληθινές και αδιάπτωτες· όχι όμως με την έννοια ότι αυτές θα εδραιωθούν επάνω στη γη· διότι δεν είναι επίγειες και αισθητές, ούτε φθαρτές και ολιγόχρονες, όπως είναι ο βίος των ανθρώπων, αλλά αθάνατες και αιώνιες και αρμόζουσες στη δική σου θεότητα.

Γι' αυτό, όχι πάνω στη γη, αλλά στους ουρανούς θα ετοιμαστεί η αλήθεια των επαγγελιών σου προς τον Δαβίδ. Αντί δε του: «Σύναψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου», όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές είπαν: «Με τον επίλεκτό μου».

Και αυτή η εκδοχή ταιριάζει περισσότερο στο νόημα· διότι ο λόγος δεν γίνεται για πολλούς, αλλά μόνο για τον Δαβίδ· διότι σε αυτόν, λέγει, ορκίστηκα, επειδή είναι δούλος μου και εκλεκτός μου. Διότι δεν αρκούσε να συνάψει απλώς διαθήκη μαζί του, όπως συνήψε με τον Νώε, και έπειτα με τον Αβραάμ, και πάλι μετά από εκείνον με τους γιους του Ισραήλ στην έρημο μέσω του Μωυσή· διότι προς εκείνους η διαθήκη έγινε χωρίς ορκωμοσία· με τον εκλεκτό μου όμως και θεράποντά μου και δούλο μου τον Δαβίδ συνήψε διαθήκη αναλαμβάνοντας και όρκο· διότι του ορκίστηκε ότι πρέπει να ετοιμάσει το σπέρμα του (τους απογόνους του) στον αιώνα και να οικοδομήσει τον θρόνο του, και όχι μόνο για μία γενιά, αλλά από γενιά σε γενιά. Σχετικά δε με το ότι ο Θεός ορκίζεται, ο ιερός Απόστολος λέει στην Προς Εβραίους επιστολή: «Για να έχουμε ισχυρή παρηγοριά μέσω δύο αμετάβλητων πραγμάτων, στα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός». Διότι προς ενίσχυση μεγαλύτερης διαβεβαίωσης χρησιμοποιήθηκε από τον Θεό και ο όρκος. Στο όνομα τίνος, όμως, δόθηκε ο όρκος, μάς το διδάσκει προχωρώντας στη συνέχεια, λέγοντας: «Μία φορά ορκίστηκα στον άγιό μου». Εδώ λοιπόν θα επιστήσεις την προσοχή σου στο ποιος άραγε ήταν αυτός ο άγιος του Θεού, στο όνομα του οποίου ορκίζεται ως στο όνομα του μονογενούς Υιού, ώστε να εδραιωθούν εξάπαντος οι επαγγελίες. Αυτόν τον άγιο, εξάλλου, τον ομολογούσαν και οι δαίμονες στα Ευαγγέλια, όταν, μη μπορώντας να αντέξουν τη θεϊκή του δύναμη, η οποία τους τιμωρούσε και τους εκδίωκε, κραύγαζαν λέγοντας: «Άσε μας, τι σχέση υπάρχει ανάμεσα σε εμάς και σε σένα, Ιησού Ναζωραίε;»

Διότι αυτά συνηθίζουν να μας προσάπτουν χλευαστικά οι εχθροί του Θεού. Αλλά, καθώς εισακούστηκε και πίστεψε ότι θα λάβει τα αιτήματα των προσευχών του, και επειδή ήλπισε ότι το συντομότερο δυνατό θα εκπληρωθούν οι υποσχέσεις του Θεού προς τον Δαβίδ, επισφραγίζει το τέλος ολόκληρου του λόγου μέσω της ευχαριστίας και της δοξολογίας λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος εις τον αιώνα»· και μας διδάσκει να ανταποκρινόμαστε με το «Γένοιτο, γένοιτο», το οποίο στην εβραϊκή γλώσσα είναι «Αμήν, αμήν». Σχετικά δε με το διάψαλμα, που πολλές φορές παρεμβάλλεται ενδιάμεσα, πρέπει να λεχθούν τα εξής. Η πρώτη υπόσχεση του Θεού, που αναφέρθηκε στην αρχή, περιελάμβανε τα εξής: «Διεθέμην διαθήκην» και «Ώμοσα Δαυίδ» και τα λοιπά· έπειτα, μετά την παράθεση του διαψάλματος, ο λόγος αλλάζει πρόσωπο και προσθέτει: «Εξομολογήσονται οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου»· και πάλι, αφού ειπώθηκε η υπόσχεση εκ προσώπου του Θεού, από τη φράση «Εθέμην βοήθειαν επί δυνατόν» μέχρι το «και μάρτυς εν ουρανώ πιστός», με την εκ νέου παρεμβολή του διαψάλματος, ο λόγος μεταβάλλει το νόημα και λέει: «Συ δε απώσω και εξουδένωσας, ανεβάλου τον Χριστόν σου». Κατόπιν, αφού εξέθεσε τα πιο θλιβερά γεγονότα, τοποθετεί πάλι το διάψαλμα και εναλλάσσει τη διδασκαλία λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, αποστρέψεις εις τέλος;»· και αφού ανέπεμψε την προσευχή, χρησιμοποιεί ξανά ενδιάμεσα το διάψαλμα και καταλήγει: «Πού εστι τα ελέη σου τα αρχαία, Κύριε;».

Και βέβαια, θα μπορούσε κανείς να πει ότι ο Δαβίδ σε τίποτα δεν διέφερε από τους υπόλοιπους προφήτες, εφόσον χρειάστηκε να εξομολογηθεί για την υπόθεση του Ουρία λέγοντας: «σε σένα μόνο αμάρτησα και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα»· ή για τον Σολομώντα, για τον οποίο η απλή ιστορική αφήγηση της Γραφής διδάσκει ότι παρεξέκλινε από τον Θεό και προσκύνησε είδωλα εξαιτίας της επιθυμίας του για γυναίκες. Πώς, λοιπόν, η βασιλεία του Δαβίδ ή του Σολομώντα στάθηκε αιώνια ενώπιον του Θεού, και ο θρόνος ανορθώθηκε στον αιώνα, σύμφωνα με την προφητεία που αναφέρεται εδώ, και σύμφωνα με όσα περιέχονται στον Ψαλμό κάπως έτσι: «ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου»;

θʹ. Τον Δαβίδ, πριν από τους άλλους, τον τοποθέτησε ο Ματθαίος στη γενεαλογία του, επειδή, πρώτον και μόνον, στον Δαβίδ προφητεύτηκε με ένορκη διαβεβαίωση ότι ο Χριστός επρόκειτο να γεννηθεί από αυτόν κατά σάρκα· είναι γραμμένο λοιπόν: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ αλήθεια, και δεν θα την αθετήσει: από τον καρπό της κοιλιάς σου θα τοποθετήσω διάδοχο στον θρόνο σου.» Και πάλι: «Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου, έως τον αιώνα θα στερεώσω το σπέρμα σου.» Και στους Παραλειπομένους: «Και θα συμβεί, όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου και κοιμηθείς με τους πατέρες σου, να αναστήσω το σπέρμα σου μετά από εσένα, το οποίο θα προέρχεται από την κοιλιά σου, και θα στερεώσω τη βασιλεία του· αυτός θα μου οικοδομήσει οίκο· και θα ανορθώσω τον θρόνο του έως τον αιώνα· εγώ θα του είμαι Πατέρας, και αυτός θα μου είναι Υιός.» Τα παρόμοια με αυτά αναφέρονται και στο δεύτερο βιβλίο των Βασιλειών· αλλά ενώ εκείνα ίσως θα μπορούσαν να αποδοθούν στον Σολομώντα, το γεγονός ότι τα προκείμενα δεν έχουν καμία σχέση με τον Σολομώντα, θα μπορούσε κανείς να το κατανοήσει ως εξής: Μετά τον θάνατο του Σολομώντα, πολλά χρόνια αργότερα, ο Ησαΐας προφητεύοντας προαναγγέλλει τα εξής για εκείνον που πρόκειται να γεννηθεί από το σπέρμα του Δαβίδ: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί (και αυτός ήταν ο πατέρας του Δαβίδ) και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα· και θα υπάρχει η ρίζα του Ιεσσαί, και αυτός που ανίσταται για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη.»

Ε΄. Γιατί ο Ματθαίος τοποθετεί τον Δαβίδ πριν από τον Αβραάμ στη γενεαλογία του Χριστού, λέγοντας: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού, υιού Δαβίδ, υιού Αβραάμ»; α΄. Επειδή στον Δαβίδ, πρώτον και μόνον, προφητεύθηκε με ένορκη διαβεβαίωση ότι από αυτόν θα γεννιόταν κατά σάρκα ο Χριστός. Έχει γραφτεί, λοιπόν: «Από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω διάδοχο στον θρόνο σου». Και πάλι: «Σύναψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου· ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου· εις τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω σε γενεά και γενεά τον θρόνο σου». Και αυτά μεν αφορούσαν την υπόσχεση για εκείνον που προφητευόταν· ο χρόνος όμως της βασιλείας του Σολομώντα δεν είναι άγνωστος, καθώς λέγεται ότι βασίλευσε στον Ισραήλ για σαράντα μόνο έτη. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσε να είναι αληθινό εάν αναφερόταν σε αυτόν το: «Θα ανορθώσω τον θρόνο του εις τον αιώνα»; Αλλά εάν κάποιος ισχυριζόταν ότι αυτά λέχθηκαν για τους διαδόχους του, δεν πρέπει να αγνοεί ότι η διαδοχή της βασιλείας από τον Δαβίδ και τον Σολομώντα διήρκεσε μέχρι τον Ιεχονία και την αιχμαλωσία στη Βαβυλώνα, χωρίς κανείς να καθίσει στον θρόνο του Δαβίδ μετά τον Ιεχονία. Παρατήρησε δε ότι η προφητεία προσέθεσε και τούτο για εκείνον που προφητευόταν, λέγοντας: «Εγώ θα είμαι σε αυτόν Πατέρας, και αυτός θα είναι σε εμένα Υιός». Και σε άλλο σημείο πάλι: «Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ· και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο»· πράγμα που θα ήταν ανάρμοστο για τον Σολομώντα.

Διότι σε κανέναν άλλον προφήτη δεν είπε ότι του έχει δώσει τον λόγο· επειδή εκείνοι, διακονώντας ως δούλοι, έλεγαν: «Αυτά λέει ο Κύριος». Αυτός όμως, σύμφωνα με το πατρικό αξίωμα, έλεγε στον λεπρό: «Θέλω, καθαρίσου». Στους νεκρούς: «Νεανίσκε, σε σένα λέω, σήκω»· και, «Λάζαρε, έλα έξω». Στη θάλασσα επιτιμά, και στα πνεύματα με εξουσία, λέγοντας: «Σιώπα, φίμωσο». Τι σημαίνει δε το, «Προφήτη σαν εσένα»; Αντιπαραβάλλοντας διεξοδικά τα λόγια του Μωυσή με αυτά του Χριστού, θα βρούμε και αυτό που έχει ειπωθεί από τον Μωυσή στον νόμο, ότι δεν είναι δυνατόν να προσθέσει κανείς σε αυτά, ούτε είναι δυνατόν να αφαιρέσει από αυτά. Έπειτα, και με το να πει, «Αυτόν θα ακούτε σε όλα, όσα τυχόν σας μιλήσει», υποδηλώνει την υπεροχή εκείνου για τον οποίο προφητεύει. Ο Ησαΐας (λέει): «Ιδού ο Θεός μας· ιδού ο Κύριος έρχεται με ισχύ, και ο βραχίονας με κυριαρχία». Ο Δαβίδ: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ την αλήθεια, και δεν πρόκειται να την αθετήσει· Από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω πάνω στον θρόνο σου». Και πάλι: «Σύναψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου. Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου· Έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω σε γενεά και γενεά τον θρόνο σου». Στα Παραλειπόμενα: «Και όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου, και κοιμηθείς μαζί με τους πατέρες σου. Και θα αναστήσω το σπέρμα σου μετά από εσένα, το οποίο θα προέλθει από την κοιλία σου, και θα ετοιμάσω τη βασιλεία του».

«Συνέσεως Αιθάμ τω Ισραηλίτη» Προς σύνεση, λέει, του Ισραήλ, ώστε να μη μολύνεται με ειδωλολατρικές θυσίες. Διότι Αιθάμ ερμηνεύεται αίμα. «Τα ελέη σου» Ο λαός που προέρχεται από τα έθνη και σώθηκε από τον Θεό, αδιάλειπτα ψάλλει τα ελέη (τα μυστήρια) του Θεού και θαυμάζει. «Εις γενεάν» Διότι ποιος μπορεί ποτέ να αποσιωπήσει και να μη λαλεί την αλήθεια του Θεού σε όλες τις γενεές, στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα; «Ότι είπας» Ώστε να μην εκλείψει, αλλά να παραμείνει στους αιώνες των αιώνων. «Εν τοις ουρανοίς» Διότι στους ουρανούς είναι αποταμιευμένη η αλήθεια· επειδή πάνω στη γη σπανίως βρίσκεται. «Διεθέμην» Με τους αποστόλους· διότι αυτούς εξέλεξε ο Κύριος, καθώς και όσους πίστεψαν μέσω αυτών. Σε αυτούς, άλλωστε, εμπιστεύτηκε τη διαθήκη των Ευαγγελίων. «Ώμοσα» Επειδή από αυτόν προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, για τον λόγο αυτό ο Θεός τήρησε αξιόπιστα τις υποσχέσεις Του προς αυτόν. «Έως του αιώνος» Εννοεί την Παρθένο και Θεοτόκο, διότι κατάγεται από τον Δαβίδ, και αυτή παραμένει στους αιώνες των αιώνων ανεξάλειπτη. «Και οικοδομήσω» Εννοεί τον Χριστό, διότι έχει ως θρόνο του την Παρθένο και διότι υπάρχει αιώνια.

Ή μήπως είναι το κήρυγμα του Θεού: Μετανοείτε, διότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών; Διότι ο λόγος ήταν κατεπείγων και επέσπευδε τη μετάνοια των αμαρτωλών. Γι' αυτό λέγει: Μετανοείτε. Επειδή τώρα έχει θέση το έλεος, και εδώ οικοδόμησε τη φιλανθρωπία προς εμάς ο αρχιτέκτονας της σωτηρίας μας. Έπειτα, επισφραγίζοντας τούτο, πρόσθεσε: Διότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών, δείχνοντας ότι, εάν έλθει η βασιλεία των ουρανών, η μετάνοια δεν έχει πλέον θέση, επειδή στους ουρανούς ο Κριτής ετοίμασε τη δική Του αλήθεια. Και η αλήθεια του Κριτή διεξάγει την κρίση χωρίς καμία μεροληψία. Πώς λοιπόν οικοδομείται το έλεος, δηλαδή κατασκευάζεται, και πώς ετοιμάζεται η αλήθεια στους ουρανούς; Προφανώς με το να καθοδηγείται η κρίση. Αλλά και τα δύο γίνονται δια της παρουσίας του Χριστού, γι' αυτό και το αναφέρει σαφέστατα στα επόμενα: Συνήψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου. Ποια; Την ευαγγελική, για την οποία έγραψε ο προφήτης Ιερεμίας: Ιδού, έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ και με τον οίκο Ιούδα νέα διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που συνήψα με τους πατέρες σας, κατά την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι, για να τους εξαγάγω από τη γη της Αιγύπτου. Και ποιος γίνεται μεσίτης αυτής της διαθήκης; Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου, έως τον αιώνα θα στερεώσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενεά σε γενεά.

ΨΑΛΜΟΣ ΠΗ'. «Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου.» Και πού ορκίστηκε, αν όχι όταν του είπε: Και θα συμβεί, όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου και κοιμηθείς μαζί με τους πατέρες σου, θα αναστήσω από το σπέρμα σου άλλον, ο οποίος θα προέλθει από τα σπλάχνα σου, και θα εγκαθιδρύσω αιώνια τη βασιλεία του· και αυτός θα οικοδομήσει οίκο στο όνομά μου, και θα ανορθώσω τη βασιλεία του στους αιώνες. Εγώ θα είμαι σε αυτόν Πατέρας, και αυτός θα είναι σε εμένα υιός. «Εσύ δεσπόζεις επί της δυνάμεως της θάλασσας.» Η αλήθειά σου, λέει, βρίσκεται σε αυτούς που σε περιστοιχίζουν· εμείς όμως, που βρισκόμαστε μακριά σου, βλέποντας τα μεγαλεία σου μέσα από την πρόνοιά σου στη γη και στη θάλασσα, ομολογούμε ότι είσαι δυνατός και η αλήθειά σου σε περικυκλώνει. Διότι καταπραΰνεις τη θάλασσα που είναι τόσο μεγάλη, τοποθετώντας της πύλες και όρια, και καθώς σε υπηρετεί ως Δεσπότη, αναδιπλώνεται, πτοείται και συντρίβεται μέσα της, ώστε να μην κατακλύσει ολόκληρη τη γη. «Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό.» Μακαρίζει τους αγίους αποστόλους του, διότι στο όνομά του και με τη δύναμή του έκαναν όσα θαυμαστά έργα έκαναν. «Τότε μίλησες με όραμα στους υιούς σου.» Όταν, δηλαδή, ο Λόγος, όντας Θεός, γεννήθηκε κατά σάρκα από γυναίκα και προήλθε ως άνθρωπος, παραμένοντας όπως ήταν, Θεός· τότε, λαμβάνοντας το χρίσμα για χάρη σου, ονομάστηκε Χριστός.