Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:40

Και για να μη νομίσεις, όπως οι Ιουδαίοι, ότι αυτά ειπώθηκαν για τον Δαβίδ και για τη βασιλεία του, δηλαδή για τους Ιουδαίους, και όχι για τον Χριστό, φέρνει ως απόδειξη το γεγονός ότι ο Δαβίδ πέθανε, ότι η βασιλεία των Ιουδαίων παρήλθε και ότι η παλαιά διαθήκη βεβηλώθηκε, και λέγει έτσι: «Εσύ όμως απέρριψες και, αφού εξουδένωσες, απομάκρυνες τον χριστό σου· κατέστρεψες τη διαθήκη του δούλου σου· βεβήλωσες, ρίχνοντάς το στη γη, το αγίασμά του· γκρέμισες όλους τους φραγμούς του, μαζί με τα υπόλοιπα, και τον περιέλουσες με αισχύνη». Και αληθινά, πολύ σωστά το Άγιο Πνεύμα είπε αυτά διά του προφήτη· διότι είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός, αλλά με όρκο επικύρωσε το αμετάθετο της αλήθειας, καθώς έχει λεχθεί: «Μία φορά ορκίσθηκα στην αλήθειά μου· θα ψευσθώ τάχα στον Δαβίδ;» Διότι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, είναι κατά σάρκα σπέρμα του Δαβίδ. Επειδή από το γένος του Δαβίδ καταγόταν κατά σάρκα η Θεοτόκος, η Αειπάρθενος Μητέρα του Χριστού, του Θεού μας· και η βασιλεία που έλαβε ως άνθρωπος μένει παντοτινά. Διότι ο Δαβίδ και πέθανε και ετάφη, και η βασιλεία του, δηλαδή η βασιλεία των Ιουδαίων, αφαιρέθηκε.

Κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου. Ανέβαλες να εκπληρώσεις, λέγει, τις υποσχέσεις σχετικά με αυτόν· διότι στο μεταξύ υπέφερε. Το πώς δε ανέβαλε, το λέγει δηλώνοντας: Κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου. Διότι υποσχέθηκες, λέγει, ότι θα παραμένει εις τον αιώνα· και αυτή υπήρξε η δική σου διαθήκη για αυτόν.

Αλλά τον σταύρωσαν οι Ιουδαίοι, και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των νεκρών. Διότι έπαθε, λέει, και σταυρώθηκε· επομένως κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου. Βεβήλωσας ρίχνοντας στη γη το αγίασμά του. Έριξες, λέει, στη γη τη δόξα του· διότι, όταν έφτασε η ώρα του πάθους, θεωρήθηκε ως απλός άνθρωπος από τους παράνομους Ιουδαίους. Αλλά δεν παρέμεινε νεκρός, αυτός που είναι «ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς» σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη· ούτε βέβαια το πάθος τού προσήψε κάποια αδοξία, αλλά μάλλον δοξάστηκε με το να καταργήσει αυτόν που κατείχε το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να ελευθερώσει το γένος των ανθρώπων. Εντούτοις, οι προφήτες αναφέρουν τα όσα συνέβησαν.

Όπως κανείς στους ουρανούς δεν θα μπορέσει να σβήσει τον κύκλο του ήλιου και της σελήνης, έτσι κανείς μεταξύ των ανθρώπων δεν θα αμαυρώσει ποτέ τις ακτίνες της Εκκλησίας, δηλαδή τη νοητή λαμπρότητά της. Αυτή φέγγει πάντοτε ακριβώς όπως ο ήλιος και η σελήνη. <Εσύ όμως απώθησες και εξουθένωσες, ανέβαλες τον Χριστό σου, κ.λπ.> (F f. 151 b, K f. 161) Αντί του, παραχώρησες να απωθηθεί και να εξουθενωθεί. Διότι δεν απώθησε και δεν εξουθένωσε ο Πατέρας τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά μάλλον οι Ιουδαίοι το έπραξαν αυτό, πλην όμως κατά παραχώρηση του Θεού και Πατρός. «Ανέβαλες τον Χριστό σου», δηλαδή, καθυστέρησες να εκπληρώσεις τις υποσχέσεις σχετικά με Αυτόν. Και πώς καθυστέρησε; Κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου. Υποσχέθηκες, λέει, ότι παραμένει εις τον αιώνα. διότι αυτή υπήρξε η δική σου διαθήκη για Αυτόν. αλλά τον σταύρωσαν οι Ιουδαίοι, συγκαταλέχθηκε μεταξύ των νεκρών. Υπέφερε, λέει, και σταυρώθηκε. Επομένως, κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου. βεβήλωσες στη γη το αγίασμά του. έριξες, λέει, στη γη τη δόξα του.

Εσύ όμως τον απώθησες και τον εξουθένωσες, αποστράφηκες τον Χριστό σου. Κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου, βεβήλωσας ρίχνοντας στη γη το αγίασμά του· κατεδάφισες όλους τους φραγμούς του, παρέδωσες τα οχυρώματά του στη δειλία.

Αλλ' επειδή τα όσα είχαν υποσχεθεί στους διαδόχους του Δαβίδ δεν εκπληρώνονταν με ανθρώπινο τρόπο, ούτε κατά τη συνήθεια των ανθρώπινων βασιλέων, αλλά ούτε και στον ίδιο τον δικό μας Σωτήρα βρήκαν σωματική εκπλήρωση, επειδή η βασιλεία του δεν υπήρξε από αυτόν τον κόσμο, ούτε κάθισε στον αισθητό θρόνο του Δαβίδ· αντίθετα μάλιστα, τα πράγματα κατέληξαν διαφορετικά εξαιτίας του πάθους που υπέστη· εύλογα λοιπόν το θείο και προφητικό Πνεύμα παρουσιάζει και αυτά τα ίδια τα γεγονότα, παρακινώντας μας να αναζητήσουμε την εκπλήρωση των λογίων του Θεού. Γι' αυτό λέει: «Τώρα όμως τον απώθησες και τον εξουθένωσες, Κύριε, απέρριψας τον Χριστό σου· κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου», και τα όσα ακολουθούν. Μέσω αυτών, ο λόγος, μνημονεύοντας σαφώς ονομαστικά τον Χριστό, καθιστά φανερό ότι δεν του διέφυγε τίποτα, τόσο από όσα αφορούσαν τη διαδοχή του Δαβίδ και τη σωματική του βασιλεία, όσο και από αυτά που συνέβησαν στον Χριστό του Θεού σχετικά με το πάθος.

Τότε λοιπόν διαλύθηκαν και τα της Διαθήκης του προς τους αποστόλους, όταν και τον αρνήθηκαν, και το αγίασμά του, δηλαδή το σώμα που προήλθε από την αγία Παρθένο, βεβηλώθηκε στη γη. Αλλά και όλους τους φραγμούς του τότε τους αφαίρεσε ο Θεός· δηλαδή τους αγγέλους που τον περιέφρασσαν, τον δορυφορούσαν και τον περιποιούνταν· και όχι μόνο αυτούς, αλλά και τα οχυρώματά του. Και αυτά ήταν οι απόστολοι και οι μαθητές του, οι οποίοι κυριεύθηκαν από δειλία, ώστε και να τον αρνηθούν και, εγκαταλείποντάς τον, να τραπούν σε φυγή.

Κατέστρεψες τη διαθήκη του δούλου σου, βεβήλωσες ρίχνοντας στη γη το αγίασμά του· και όσα ακολουθούν αυτά.

Αυτά δε ικετεύουν, σχεδόν ποθώντας και θέτοντας ως ευχή να δουν το πρόσωπο της δόξας του Χριστού και να αντικρίσουν την ημέρα του φωτός του. Αυτή δε ήταν η ημέρα της εκ νεκρών αναστάσεώς του, την οποία, επειδή είναι η μία και η μόνη που είναι αληθινά κυρία και Κυριακή, δηλώνουν ότι είναι ανώτερη από αναρίθμητες άλλες κοινώς νοούμενες ημέρες, ή από εκείνες που νομοθετήθηκαν από τον Μωυσή με τις εορτές, τις νουμηνίες και τα σάββατα, για τις οποίες ο θείος απόστολος διδάσκει ότι αποτελούν σκιά ημερών και όχι πραγματικές ημέρες. Μόνη δε αυτή η μία και Κυριακή ημέρα του Σωτήρος μας λέγεται ότι δεν φωτίζει σε κάθε τόπο, αλλά μόνο στις αυλές του Κυρίου. Αυτές δε θα μπορούσαν να είναι οι ανά την οικουμένη εκκλησίες του Χριστού, οι οποίες τυγχάνουν να είναι αυλές του ενός οίκου του Θεού, στις οποίες αγαπά και επιλέγει να «παραρρίπτεται» εκείνος που γνωρίζει αυτά τα πράγματα, αποφαινόμενος ότι η διαμονή σε αυτές είναι κατά πολύ ανώτερη από εκείνη στα «σκηνώματα» των «αμαρτωλών»· εκτός αν... τις συναγωγές των Ιουδαίων, οι οποίες αρνούνται τον Χριστό του Θεού, ή και εκείνες των άθεων ετεροδόξων και των άλλων άπιστων εθνών, από τις οποίες πολύ καλύτερες είναι οι εκκλησίες του Χριστού, όπως αποφαίνεται καθένας που τις επιλέγει. 〈Ψαλμός 88〉. «Εσύ όμως απώθησες και εξουδένωσες, απέρριψες τον χριστό σου· κατέστρεψες τη διαθήκη του δούλου σου, βεβήλωσας καταγής το αγίασμά του» και τα εξής.

Και αυτήν ακριβώς τη διακοπή της υπόσχεσης προς τον Δαβίδ, σύμφωνα με την προαναφερθείσα παράθεση του ψαλμού, το θείο Πνεύμα προφητεύει κάπως έτσι: «Εσύ όμως απέρριψες και εξουθένωσες, απομάκρυνες τον χρισμένο σου· κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου, βεβήλωσες ρίχνοντας στη γη το αγίασμά του, κατεδάφισες όλους τους φραγμούς του», και λίγο πιο κάτω: «τον θρόνο του γκρέμισες στη γη· σμίκρυνες τις ημέρες του χρόνου του, τον περιέλουσες με ντροπή». Αυτά τα γεγονότα, που άρχισαν να πραγματοποιούνται ολοφάνερα από την αιχμαλωσία του λαού στη Βαβυλώνα, παρατάθηκαν μέχρι τη βασιλεία των Ρωμαίων και του Τιβερίου. Κανένας, λοιπόν, από τη γενεαλογική διαδοχή του Δαβίδ κατά τα ενδιάμεσα χρόνια δεν φαίνεται να κάθισε στον βασιλικό θρόνο του έθνους των Εβραίων μέχρι την έλευση του Χριστού.

Επειδή, λοιπόν, ο Θεός είχε υποσχεθεί μέσω των προλεχθέντων να δώσει στον Δαβίδ θρόνο που θα διαμένει όσο οι ημέρες του ουρανού και στον αιώνα, υπήρχε εξαιτίας αυτών μεγάλη προσδοκία σε ολόκληρο το ιουδαϊκό έθνος σχετικά με αυτόν τον θρόνο που αποκαλύφθηκε. Επειδή, όμως, ο Δαβίδ κυβέρνησε για σύντομο χρονικό διάστημα, και μετά από αυτόν ο Σολομών, και επιπλέον οι διάδοχοι της βασιλείας τους κατέληξαν στον Ιεχονία και στη βαβυλώνια αιχμαλωσία, με αποτέλεσμα από τότε να έχει καταλυθεί ο θρόνος της βασιλείας του Δαβίδ, φαινόταν ότι η υπόσχεση των θείων χρησμών δεν επαληθευόταν. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, προλέγει πάλι ο ίδιος ψαλμός μέσω του θείου Πνεύματος, αμέσως μετά τα όσα παρατέθηκαν προηγουμένως, λέγοντας: «Πού είναι τα παλαιά σου ελέη, Κύριε, τα οποία ορκίστηκες στον Δαβίδ μέσα στην αλήθεια σου;». Και μάλιστα, την καθαίρεση της βασιλείας του, της διαδοχής του, καθώς και την καταστροφή του θρόνου, τα υποδηλώνει ρητά στη συνέχεια πάλι με τα εξής λόγια: «Εσύ όμως τον απώθησες και τον εξουδένωσες, Κύριε· απέρριψες τον Χριστό σου, κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου, βεβήλωσας ρίχνοντας στη γη το αγίασμά του·» και προσθέτει: «τον θρόνο του τον γκρέμισες στη γη.» γ΄.

Διάψαλμα: μετάθεση της προφητείας. «Συ δε απώσω»: Ο λόγος απευθύνεται προς τον διάβολο· υπονοεί όμως και τον Σαούλ. «Ανεβάλου»: Διότι ο Σαούλ αρνήθηκε το χρίσμα με το οποίο χρίστηκε, το βασιλικό και το προφητικό. «Κατέστρεψας»: Λέει ο Σαούλ προς τον Θεό: Γιατί με απώθησες και με αποστράφηκες; Αναφέροντας ένα μέρος εννοεί ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων· είναι δυνατόν όμως να εννοηθεί και ο διάβολος. «Εβεβήλωσας»: Του λαού των Ιουδαίων, διότι κάθε αγίασμά του ισοπεδώθηκε στο έδαφος. «Καθείλες»: Τον Νόμο, τη χάρη και τους προφήτες· διότι με αυτά προστατεύονταν οι Ιουδαίοι, αλλά τους αφαιρέθηκαν. «Έθου»: Διότι όλα τα ισχυρά στηρίγματα του λαού περιφρονήθηκαν, επειδή αμάρτησαν. «Διήρπασαν»: Οι δαίμονες και τα έθνη λεηλατούσαν τον λαό των Ιουδαίων, όπως οι Χαλδαίοι και οι υπόλοιποι· διότι αυτοί πορεύονταν έξω από την αληθινή οδό. «Εγενήθη»: Στα έθνη που βρίσκονταν γύρω τους· διότι ονείδιζαν τους Ιουδαίους, επειδή, αν και είχαν τον Νόμο, δεν έπρατταν τα έργα του Νόμου. «Ύψωσας»: Το λέει για τον Σαούλ, επειδή νικήθηκε στον πόλεμο και πέθανε· εξάλλου και εναντίον του λαού σήκωσαν χέρι και οι Χαλδαίοι και οι Ρωμαίοι. «Εύφρανας»: Αναφέρεται στον Σαούλ, ο οποίος ηττήθηκε στον πόλεμο, έχοντας αποστατήσει από τον Θεό. «Απέστρεψας»: Διότι η ρομφαία, την οποία είχε ως βοήθεια, στράφηκε [εναντίον του] και τον θανάτωσε. «Και ουκ αντελάβου»: Αναφέρεται στον Σαούλ· διότι καταπατήθηκε από τους εχθρούς και δεν προσέφυγε στον Θεό, [αλλά αναζήτησε τη μαντεία].

Η εναλλαγή των προσώπων εκπλήσσει μεν τους πιο απλοϊκούς, ωστόσο είναι συνηθισμένο στον Δαβίδ, επειδή τέτοιου είδους σκηνή του ταιριάζει, την οποία συγκρότησε μέσω της ψαλμωδίας και της κιθάρας. Πάντως, με τα όσα ειπώθηκαν τώρα, αποδεικνύεται ότι οι υποσχέσεις δόθηκαν για τα έθνη (και όχι για τους Ιουδαίους)· διότι λέει ότι αυτός απώθησε τον λαό των Ιουδαίων και τον εξουδένωσε, δηλαδή, τον ευτέλισε και τον θεώρησε εντελώς ανάξιο. Με ποιον τρόπο; Άκου τα εξής: «Ανέβαλες τον Χριστό σου». Διότι ανέβαλε την έλευσή του για κάποιο χρονικό διάστημα, επειδή εκείνοι δεν ήταν κατάλληλοι να τον δεχθούν. Όχι μόνο αυτό, αλλά και τα όσα ειπώθηκαν στη συνέχεια παριστάνουν την αναβολή και τον παραμερισμό των Ιουδαίων. «Κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου». Και ποια διαθήκη, ή αυτήν προς ποιους, παρά προφανώς κατέστρεψε την προς τους Ιουδαίους; Αφού εξαφάνισε και ανέτρεψε όλες τις διατάξεις που τους αφορούσαν· τους οποίους τώρα ονομάζει δούλους, όχι επειδή υπηρετούν τις εντολές του Θεού, αλλά επειδή θέλει να ελκύσει τον Θεό σε συμπόνια· ταυτόχρονα δε υπονοώντας και τον οκνηρό δούλο, ο οποίος έκρυψε το τάλαντο, αποτελώντας εικόνα του λαού των Ιουδαίων. «Εβεβήλωσες στη γη το αγίασμά του». Αυτό δεν χρειάζεται αποσαφήνιση· διότι ενώπιον των οφθαλμών όλων είναι βέβηλο το άλλοτε αγίασμα των Ιουδαίων, το οποίο καταπατείται από όλους, όχι μόνο από ανθρώπους, αλλά και από ακάθαρτα κτήνη.

Διότι, επειδή δεν είχε κάποιον ανώτερο για να ορκιστεί, ορκίστηκε στη δική του αγιότητα. «Εβεβήλωσες πάνω στη γη το αγίασμά του». Τον απογύμνωσες από κάθε ασφάλεια· διότι, παύοντας να αντλεί θάρρος από τα τείχη των πόλεων, ξέπεσε στη δειλία. «Έως πότε, Κύριε, θα αποστρέφεσαι έως τέλους;» Θυμήσου, λένε εκείνοι που τα λέγουν αυτά, ότι υπάρχουμε ευμετάβολοι κατά τη φύση, όντας αυτεξούσιοι, μήπως και ξεπέσουμε στην ασέβεια. Θα μπορούσες δε να ονομάσεις υπόσταση και εκείνη τη δύναμη με την οποία κάποιος δύναται να υπομείνει κάτι από τα επίπονα.

Ο δε Υιός, ωσάν να ικετεύει και να αποκρίνεται κάπως κατά την ανθρώπινη φύση, θα μπορούσε να πει: «Εσύ όμως τον απώθησες και τον εξουθένωσες, απέρριψες τον χριστό σου», επιτρέποντας να υποστεί τα αντίθετα από αυτά που του είχαν υποσχεθεί. «Κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου», την οποία συνήψες, υποσχόμενος ότι κανένας εχθρός δεν θα τον βλάψει. «Βεβήλωσας ρίχνοντας στη γη το αγίασμά του», δηλαδή, επέτρεψες το αγίασμα, το σκήνωμά του, να καλυφθεί νεκρό από τη γη. «Γκρέμισας όλους τους φραγμούς του, μετέτρεψες τα οχυρώματά του σε δειλία» και «τον λεηλατούσαν όλοι οι διαβάτες του δρόμου», δηλαδή, επέτρεψες με ευκολία να πραγματοποιηθεί η προδοσία του στους φονιάδες. «Έγινε όνειδος στους γείτονές του, επειδή ύψωσες το δεξί χέρι των εχθρών του και τους έδωσες χαρά. Απέστρεψες τη βοήθεια της ρομφαίας» της θεϊκής του εξουσίας «και δεν τον βοήθησες στον πόλεμο» της νυχτερινής του προδοσίας. «Τον έπαυσες από τον καθαρισμό του», αλλά μάλλον αναπαύθηκες μέσα σε αυτό, επιθυμώντας να καθαρίσεις τους πιστούς από τα αμαρτήματα. «Τον θρόνο του τον έριξες στο έδαφος», δηλαδή, τον ταπείνωσες ενώπιον των εχθρών του και τον περιέλουσες με ντροπή. «Θυμήσου ποια είναι η υπόστασή μου», ότι δεν είναι απλώς ανθρώπινη, αλλά και θεία. «Ποιος άνθρωπος υπάρχει που θα ζήσει και δεν θα δει τον θάνατο;», μαζί με τους οποίους και υπέρ των οποίων θα πεθάνω και εγώ, αφού έγινα άνθρωπος. «