Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:47

Έως πότε, Κύριε, θα αποστρέφεσαι έως τέλους, και θα αναφλέγεται ως πυρ η οργή σου; Δηλαδή, μέχρι πότε θα ισχύουν τα τολμήματα των Ιουδαίων, οι οποίοι επισπεύδουν τη σταύρωση του Μονογενούς και Σωτήρος ημών; Ο δε Σύμμαχος λέγει: Έως πότε, Κύριε, θα αποκρύβεσαι έως τέλους, και θα φλέγεται ως πυρ ο θυμός σου; Μέχρι πότε, λέγει, Δέσποτα, δεν θέλεις να δεις τις δικές μας οδύνες, ούτε επιφαίνεσαι και θέτεις τέλος στις συμφορές· αλλά, σαν φωτιά, αναζωπυρώνεις την οργή σου με την ανάμνηση των αμαρτιών μας;

Πόλεμο ονομάζει τον καιρό του τιμίου σταυρού, όταν εκστράτευαν κατά της δόξας του Χριστού ο Ηρώδης και ο Πόντιος Πιλάτος μαζί με τα έθνη και τους λαούς του Ισραήλ, και φυσικά ο ίδιος ο Σατανάς. <Τον κατέλυσες από τον καθαρισμό του.> [Cod. M f. 159] Το «κατέλυσας» χρησιμοποιείται αντί του «κατήνεγκας» (τον γκρέμισες)· διότι αυτό που καταλύεται, καταρρέει. Τον γκρέμισες, λοιπόν, από τον καθαρισμό του, δηλαδή από το να πιστεύεται ότι είναι καθαρός. Διότι θεωρήθηκε ότι είναι κακούργος και καταδικάστηκε ως αμαρτωλός. [<Τον θρόνο του τον γκρέμισες στη γη.> Επειδή έπαθε σαρκικά, και έγινε ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς, και νόμισαν αυτοί που τον σταύρωσαν ότι με το πάθος του εκμηδενίστηκε και έπαψε εντελώς να υπάρχει και να ονομάζεται· γι' αυτό ερμηνεύει τις σκέψεις εκείνων που τον σταύρωσαν λέγοντας: «Και τον θρόνο του τον γκρέμισες στη γη».] <Έως πότε, Κύριε, θα αποστρέφεσαι εις τέλος;> (K f. 161 b) Βλέπεις πώς θέλει να μάθει για τη θεία οικονομία; «Έως πότε, Κύριε;» δηλαδή, μέχρι πότε θα έχουν ισχύ τα τολμήματα των Ιουδαίων; Σκότωσαν, λέει, τον αρχηγό της ζωής. Άραγε θα κείτεται νεκρός; Άραγε θα αποστρέφεσαι εις τέλος, και θα αναφλεγεί σαν φωτιά η οργή σου;

Αντί του «αποστρέψεις», ο μεν Ακύλας λέει: «Έως πότε, Κύριε, θα κρύβεσαι σε φιλονικία;», ενώ ο Σύμμαχος: «Έως πότε, Κύριε, θα κρύβεσαι έως το τέλος;». Και μου φαίνεται ότι ο λόγος υπαινίσσεται το απόρρητο της οργής που επήλθε στην πιο επίγεια βασιλεία του Δαβίδ, καθώς και σε ολόκληρο το ιουδαϊκό έθνος. Επειδή, λοιπόν, τα πράγματα κατέληξαν αντίθετα προς τις υποσχέσεις, τουλάχιστον ως προς την άμεση προσδοκία, επικαλούνταν τον Θεό, ο οποίος είχε δώσει τις αγαθές υποσχέσεις στον Δαβίδ. Γι' αυτό ικετεύει ο λόγος να μην παραταθεί για πολύ η οργή που ξέσπασε εναντίον τους, αλλά να παρέλθουν γρήγορα τα δυσάρεστα και να πραγματοποιηθούν οι υποσχέσεις του Θεού. Έπειτα, εκ μέρους της ανθρώπινης αδυναμίας λέει: «Θυμήσου ποια είναι η υπόστασή μου», και τα εξής. Διδάσκει δε τον λαό να λέει αυτά ο προφητικός λόγος, ώστε να παρακαλεί τον Θεό και να τον ικετεύει να καταπαύσει την οργή εναντίον του έθνους, και να πάψει να κρύβεται ο Ίδιος· και να καταδεχθεί πλέον κάποτε να παράσχει στους ανθρώπους όσα είχε υποσχεθεί στον Δαβίδ.

Επομένως, ακόμη και αν αμάρτησαν τόσο πολύ εκείνοι από το ιουδαϊκό έθνος, ώστε οι επαναστάσεις ενάντια στον Δαβίδ να στραφούν εναντίον τους, και να καταλυθεί η διαδοχή από το σπέρμα του μαζί με τον θρόνο της βασιλείας· και όχι μόνο αυτό, αλλά και ο ίδιος ο Χριστός σου να υποστεί τέτοια από αυτούς, όσα ακριβώς προφήτευσαν εκ των προτέρων οι λόγοι σου ότι θα συμβούν σε αυτόν· εμείς ωστόσο σε παρακαλούμε να μην τους αποστραφείς μέχρι τέλους, ούτε να αναφλεγεί σαν φωτιά η οργή σου, αλλά να θυμηθείς ποια είναι η δική μου υπόσταση, εμένα που πρεσβεύω υπέρ αυτών, και ποια είναι η ασθένεια των ανθρώπων, οι οποίοι έλαβαν φύση θνητή και υποδουλωμένη στον θάνατο· να θυμηθείς δε και τον εαυτό σου, ότι δεν έπλασες μάταια τους υιούς των ανθρώπων, αλλά για τις μεγάλες ελπίδες που βρίσκονται σε σένα. Και ενθυμούμενος αυτά, ικετεύουμε επιτέλους να μας καταπέμψεις Εκείνον που λυτρώνει από τον θάνατο και ανακαλεί από τον άδη, και αφενός μεν να πάψεις να αποστρέφεσαι από εμάς, αφετέρου δε να καταπαύσεις την οργή που επήλθε δίκην πυρός επί του λαού σου, και να εκπληρώσεις εμπράκτως τις υποσχέσεις που έδωσες με όρκο στον Δαβίδ.

Διότι αυτά συνηθίζουν να μας προσάπτουν χλευαστικά οι εχθροί του Θεού. Αλλά, καθώς εισακούστηκε και πίστεψε ότι θα λάβει τα αιτήματα των προσευχών του, και επειδή ήλπισε ότι το συντομότερο δυνατό θα εκπληρωθούν οι υποσχέσεις του Θεού προς τον Δαβίδ, επισφραγίζει το τέλος ολόκληρου του λόγου μέσω της ευχαριστίας και της δοξολογίας λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος εις τον αιώνα»· και μας διδάσκει να ανταποκρινόμαστε με το «Γένοιτο, γένοιτο», το οποίο στην εβραϊκή γλώσσα είναι «Αμήν, αμήν». Σχετικά δε με το διάψαλμα, που πολλές φορές παρεμβάλλεται ενδιάμεσα, πρέπει να λεχθούν τα εξής. Η πρώτη υπόσχεση του Θεού, που αναφέρθηκε στην αρχή, περιελάμβανε τα εξής: «Διεθέμην διαθήκην» και «Ώμοσα Δαυίδ» και τα λοιπά· έπειτα, μετά την παράθεση του διαψάλματος, ο λόγος αλλάζει πρόσωπο και προσθέτει: «Εξομολογήσονται οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου»· και πάλι, αφού ειπώθηκε η υπόσχεση εκ προσώπου του Θεού, από τη φράση «Εθέμην βοήθειαν επί δυνατόν» μέχρι το «και μάρτυς εν ουρανώ πιστός», με την εκ νέου παρεμβολή του διαψάλματος, ο λόγος μεταβάλλει το νόημα και λέει: «Συ δε απώσω και εξουδένωσας, ανεβάλου τον Χριστόν σου». Κατόπιν, αφού εξέθεσε τα πιο θλιβερά γεγονότα, τοποθετεί πάλι το διάψαλμα και εναλλάσσει τη διδασκαλία λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, αποστρέψεις εις τέλος;»· και αφού ανέπεμψε την προσευχή, χρησιμοποιεί ξανά ενδιάμεσα το διάψαλμα και καταλήγει: «Πού εστι τα ελέη σου τα αρχαία, Κύριε;».

Διάψαλμα· και πάλι μεταβολή της προφητείας. «Έως πότε»: Ο προφήτης, δεόμενος προς τον Θεό, [λέγει] να μην εγκαταλειφθεί. «Εκκαυθήσεται»: Εις τέλος, λέγει, θα εξεγερθεί. «Μνήσθητι»: Διότι δεν αγνοείς, λέγει, τον άνθρωπο που έπλασας, ότι είναι ασθενής και ευόλισθος. «Μη γαρ ματαίως»: Διότι δεν εποίησας μάταια, λέγει, τον άνθρωπο, αλλά προς δόξαν των χειρών σου, τον οποίο να μην παραβλέψεις, ως Θεός συμπαθής. «Τις εστιν»: Κανείς, λέγει· για αυτό ο Θεός, καταβαίνοντας από τον ουρανό, κατήργησε τον θάνατο. «Ρύσεται»: Διότι κανείς δεν δύναται (δεν είναι ικανός) να λυτρωθεί (να ιαθεί) από τον άδη, παρά μόνον ο Χριστός, για τον οποίο έχει γραφεί: και η σάρκα αυτού δεν είδε διαφθορά. «Πού εστιν»: Όταν έπλασας τον άνθρωπο καθαρό και δίχως καμία αμαρτία. «Α ώμοσας»: Αυτά που υποσχέθηκες στον Δαβίδ, ότι από αυτόν θα φανερωθεί κατά σάρκα, και τώρα τάχυνε τα ελέη σου <Κύριε>. «Μνήσθητι»: Πώς ονειδίζουν (ονείδιζαν) οι δαίμονες τον άνθρωπο λέγοντάς του: πού είναι ο Θεός σου; «Ου υπέσχου»: Καθώς, λέγει, υποσχέθηκες μέσω του σπέρματός μου να επιστρέψουν τα έθνη προς σωτηρία, λέγει ο Δαβίδ. «Ου ωνείδισαν»: Διότι ονείδιζαν οι δαίμονες τον άνθρωπο καθώς καθυστερούσε η παρουσία του Κυρίου. «Ευλογητός»: Ο πιστός λαός προσφέρει την ευλογία (θυσία) στον Θεό, ευχαριστώντας για εκείνα από τα οποία σώθηκε.

Εάν ολότελα αποστραφείτε εσείς και τα τέκνα σας από εμένα, και προσκυνήσετε άλλους θεούς, θα εξολοθρεύσω τον Ισραήλ από τη γη που τους έδωσα· και τον οίκο αυτόν, τον οποίο αγίασα στο όνομά μου, θα τον απορρίψω από το πρόσωπό μου. Το Διάψαλμα ακολούθησε αναγκαστικά την προφητεία, επειδή, εγκαταλείποντας το πρόσωπο των Ιουδαίων, προσέφερε ικεσία υπέρ ολόκληρης της ανθρωπότητας. Έως πότε, Κύριε, θα αποστρέφεσαι έως τέλους; «Αποστροφή έως τέλους», δηλαδή, ονομάζει την παντελή αναβολή της ελεύσεως του Σωτήρα. Διότι δεν επρόκειτο ο Δημιουργός να σπλαχνιστεί το γένος μας με άλλον τρόπο, παρά αναλαμβάνοντας στον εαυτό Του την απαρχή του φυράματος. Θα εκκαυθεί σαν φωτιά η οργή σου· δηλαδή, θα καταναλώσει εκείνους που τη συγκέντρωσαν.

Διότι αυτό είναι ίδιον του πυρός. Γιατί όμως δεν λέει, «Έχει αναφλεγεί», αλλά «Θα αναφλεγεί»; Επειδή, όταν εμείς αμαρτάνουμε, ο Θεός οργίζεται μεν, ως πατέρας, αλλά και μακροθυμεί, μέχρις ότου εμείς, προσθέτοντας αμαρτία στην αμαρτία, ανάψουμε σφοδρότερη εναντίον μας την ορμή για δίκη κατά τον καιρό της γέεννας. «Θυμήσου ποια είναι η υπόστασή μου». Σαθρή, λέει, και ευτελής· διότι από χώμα προερχόμαστε, και στο χώμα επιστρέφουμε· και γι' αυτόν τον λόγο έχουμε ανάγκη της δικής σου πρόνοιας για ανάπλαση. Αυτό δε το φανερώνει το επόμενο:

Διότι, επειδή δεν είχε κάποιον ανώτερο για να ορκιστεί, ορκίστηκε στη δική του αγιότητα. «Εβεβήλωσες πάνω στη γη το αγίασμά του». Τον απογύμνωσες από κάθε ασφάλεια· διότι, παύοντας να αντλεί θάρρος από τα τείχη των πόλεων, ξέπεσε στη δειλία. «Έως πότε, Κύριε, θα αποστρέφεσαι έως τέλους;» Θυμήσου, λένε εκείνοι που τα λέγουν αυτά, ότι υπάρχουμε ευμετάβολοι κατά τη φύση, όντας αυτεξούσιοι, μήπως και ξεπέσουμε στην ασέβεια. Θα μπορούσες δε να ονομάσεις υπόσταση και εκείνη τη δύναμη με την οποία κάποιος δύναται να υπομείνει κάτι από τα επίπονα.