Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
29 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
τίς ἐστιν ἄνθρωπος, ὃς ζήσεται, καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον; ῥύσεται τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐκ χειρὸς ᾅδου; (διάψαλμα).Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–29 από 29
Τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον; Οὐδεὶς, φησὶν, οὔτε θανάτου κρείττων γενήσεται, οὔτε μὴν ἐκ χειρὸς ᾅδου τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ῥύσεται, εἰ μὴ σὺ, φησὶν, ὦ Δέσποτα, τὴν ἀνάστασιν ἐπιδῷς.
Ποιος είναι ο άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο; Κανείς, λέει, ούτε πρόκειται να καταστεί ανώτερος του θανάτου, ούτε βεβαίως θα λυτρώσει την ψυχή του από τα χέρια του άδη, εκτός εάν Εσύ, λέει, ω Δέσποτα, χορηγήσεις την ανάσταση.
Λεπτομέρειες
Ἡ ἀποστροφὴ δὲ καὶ ὀργὴ οὐ κατὰ Χριστοῦ· μὴ τοῦτο νόμισον, ἀλλ᾽ ἡ καθ᾽ ἡμῶν· ἡμεῖς γὰρ πολυτρόπως πεπλημμελήκαμεν, τῆς τρυφῆς ἐκπεπτώκαμεν, ὡς ἔν γε τοῖς πρωτοπλάστοις φημί. <Τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον;> (F f. 152 b, K f. 161 b) Ἀληθὲς οὖν ὅτι οὐ ματαίως ἔκτισας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· μαρτυρήσει καὶ αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ φύσις· ἀπεθάνομεν ἐν Ἀδὰμ, ἀλλ᾽ ἐζήσαμεν ἐν Χριστῷ. <Ποῦ ἐστιν τὰ ἐλέη σου τὰ ἀρχαῖα;> (M f. 160.) Ἀρχαῖα ἐλέη τοῦ Θεοῦ φησιν, ἡ πρὸ καταβολῆς κόσμου ὡρισμένη, εἰς ἀφθαρσίαν ἀναστοιχείωσις. <Οὗ ὑπέσχον ἐν τῷ κόλπῳ μου πολλῶν ἐθνῶν.> (F f. 153) Δεχόμεθα γάρ πως εἰς κόλπους τὰ δῶρα ὅταν προσφέρουσί τινες. Μνησθῆναι δὲ παρακαλοῦσι Θεὸν τῆς ὑποσχέσεως δοθείσης ἐν τῷ κόλπῳ πολλῶν ἐθνῶν. Τί γὰρ ὑπέσχετο τοῖς ἔθνεσιν ὁ Σωτήρ;
Η αποστροφή δε και η οργή δεν είναι κατά του Χριστού· μην το νομίσεις αυτό, αλλά είναι κατά ημών· διότι εμείς έχουμε σφάλει με πολλούς τρόπους, έχουμε εκπέσει από την τρυφή, όπως δηλαδή αναφέρομαι στους πρωτόπλαστους. <Ποιος είναι ο άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο;> (F f. 152 b, K f. 161 b) Είναι αληθές λοιπόν ότι δεν έπλασες μάταια τους υιούς των ανθρώπων· θα το μαρτυρήσει και η ίδια η φύση των πραγμάτων· πεθάναμε στον Αδάμ, αλλά ζήσαμε στον Χριστό. <Πού είναι τα αρχαία σου ελέη;> (M f. 160.) Αρχαία ελέη του Θεού, λέγει, είναι η ορισμένη προ καταβολής κόσμου αναστοιχείωση σε αφθαρσία. <Αυτό που βάσταξα στον κόλπο μου από πολλά έθνη.> (F f. 153) Διότι δεχόμαστε κατά κάποιον τρόπο στους κόλπους μας τα δώρα, όταν τα προσφέρουν κάποιοι. Και παρακαλούν τον Θεό να θυμηθεί την υπόσχεση που δόθηκε στον κόλπο πολλών εθνών. Διότι τι υποσχέθηκε στα έθνη ο Σωτήρας;
Λεπτομέρειες
Τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὃς ζήσεται, καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον, ῥύσεται τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐκ χειρὸς ᾅδου; Διάψαλμα.
Ποιος είναι ο άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο, που θα ελευθερώσει την ψυχή του από το χέρι του άδη; Διάψαλμα.
Λεπτομέρειες
Ἐπειδήπερ, φησὶν, ἡ ἀνθρωπίνη φύσις ἀσθενὴς μέν ἐστι καὶ πτωχὴ, πλὴν ἀλλὰ πλείστης ἠξίωται παρὰ σοὶ τιμῆς· οὐ γὰρ ματαίως ἔκτισας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, οὓς κατ᾽ εἰκόνα τὴν σὴν ἐδημιούργησας· δι᾽ ὃ ἵνα μὴ τὸ σὸν κτίσμα καὶ ἡ σὴ εἰκὼν παραπόληται διὰ τῆς ἐπελθούσης ὀργῆς, καὶ τῆς τῶν ἐπηγγελμένων ὑπερθέσεως, τάχυνον ἀνακτήσασθαι τὰ σκυθρωπὰ, καὶ θεραπεῦσαι τὰ νοσήσαντα διὰ τῆς τῶν ἀγαθῶν ἐπαγγελιῶν ἐκβάσεως. Εἰ μὲν γὰρ ἦσαν οἱ ἄνθρωποι εἰς μάταιον ἐκτισμένοι ὁμοίως τοῖς ἐπὶ γῆς ἀλόγοις ζώοις, οὐκ ἂν οὐδὲν αὐτοῖς ἐχρῆν μέγα ἐπαγγέλλεσθαι· ὅτε δὲ τοιαῦτα φθάνουσιν ἀνθρώποις εὐαγγελιζόμεναι αἱ πρὸς τὸν Δαυῒδ ὁρκωμοσίαι, παντί που δῆλον ποιοῦσιν, ὅτι μὴ ἐπὶ ματαίῳ ἔκτισας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Ἐπεὶ τοίνυν τοιαύτης ἠξίωται παρὰ σοὶ τιμῆς ἡ ἀνθρωπεία φύσις, εἰκότως φημὶ, Μνήσθητι τίς μου ὑπόστασις· καὶ μνήσθητι, ὅτι μὴ ματαίως ἔκτισας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο μνησθῆναι ἀξιῶ, ὅτι οὐδείς ἐστιν ἄνθρωπος, ὃς ἄγευστος τυγχάνει θανάτου, οὐδ᾽ οἷός τέ τίς ἐστιν αὐτὸς ἑαυτοῦ τὴν ψυχὴν ἐκ θανάτου ῥύσασθαι, οὐδὲ καὶ τοῦτο τυγχάνει τῆς εὐεργεσίας.
Επειδή, λέει, η ανθρώπινη φύση είναι μεν ασθενής και φτωχή, πλην όμως έχει αξιωθεί από εσένα πάρα πολύ μεγάλης τιμής· διότι δεν έπλασες μάταια τους υιούς των ανθρώπων, τους οποίους δημιούργησες κατ' εικόνα δική σου. Γι' αυτό, για να μην καταστραφεί το κτίσμα σου και η εικόνα σου εξαιτίας της οργής που επήλθε και της αναβολής των υποσχέσεων, σπεύσε να αποκαταστήσεις όσα έχουν περιπέσει σε θλίψη και να θεραπεύσεις όσα νόσησαν μέσω της εκπλήρωσης των αγαθών υποσχέσεων. Διότι, αν οι άνθρωποι είχαν πλαστεί μάταια, παρόμοια με τα άλογα ζώα της γης, δεν θα υπήρχε καμία ανάγκη να τους υποσχεθείς τίποτα το σπουδαίο· από τη στιγμή όμως που οι όρκοι προς τον Δαβίδ προφθάνουν να ευαγγελιστούν τέτοια πράγματα στους ανθρώπους, καθιστούν σε όλους απολύτως φανερό ότι δεν έπλασες μάταια τους υιούς των ανθρώπων. Επειδή, λοιπόν, τέτοιας τιμής έχει αξιωθεί από εσένα η ανθρώπινη φύση, εύλογα λέω: «Θυμήσου ποια είναι η υπόστασή μου»· και θυμήσου ότι δεν έπλασες μάταια τους υιούς των ανθρώπων. Αλλά παρακαλώ να θυμηθείς και τούτο, ότι δεν υπάρχει άνθρωπος ο οποίος να μη γευτεί τον θάνατο, ούτε είναι ικανός κανείς από μόνος του να λυτρώσει την ψυχή του από τον θάνατο, ούτε και να τύχει αυτής της ευεργεσίας.
Λεπτομέρειες
Ποῦ ἐστι τὰ ἐλέη σου τὰ ἀρχαῖα, Κύριε, ἃ ὤμοσας τῷ Δαυῒδ ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου; Ὅτι μὴ ματαίως, φησὶν, ἔκτισας πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, τετίμηνται δὲ παρὰ σοὶ, οὐχ οἷοί τε δέ εἰσιν ἑαυτοὺς ῥύσασθαι ἐκ θανάτου· τούτου χάριν δέομαι καὶ ἀντιβολῶ σπεῦσαι καὶ τῶν ἐπαγγελιῶν σου τῶν ἀγαθῶν δεῖξαι ἡμῖν τὰ ἀποτελέσματα, συνενεχθέντα κατὰ τοῦ Χριστοῦ σου καὶ μετὰ τὴν τῆς βασιλείας τοῦ Δαυῒδ καθαίρεσιν. Δέομαι δὲ ἐπιταχῦναι πρὶν κατάπτωσιν παντελῆ τὸ τῶν ἀνθρώπων ὑποστῆναι γένος. Τίς γάρ ἐστιν ἀνθρώπων ὁ δυνάμενος αὐτὸς ἑαυτὸν ἐκ χειρὸς ᾅδου ῥύσασθαι, εἰ μὴ εἷς μόνος ὁ πρῶτος μὲν αὐτὸς ἑαυτὸν, εἶτα δὲ καὶ πάντας τοὺς εἰς αὐτὸν πεπιστευκότας ἐκ τῶν τοῦ θανάτου πυλῶν ῥυσάμενος; Εἰ καὶ τοιαῦτα πείσεται, οἷα διείληφε ἡ προφητεία τὰ ἀπὸ τοῦ, Νυνὶ δὲ ἀπώσω καὶ ἐξουδένωσας, ἀνεβάλου τὸν Χριστόν σου, φήσασα· ὅμως καὶ τῶν σῶν πρὸς τὸν Δαυῒδ ἐπαγγελιῶν τεύξεται. Τὰ γὰρ ἐλέη σου, Κύριε, καὶ ἡ ἀλήθειά σου εἰς τὸν αἰῶνα μένει καὶ οὐδὲ εἷς λόγος τῶν σῶν ἐπαγγελιῶν διαπεσεῖται. Εἰ δὲ καί φημι νῦν εἰς ὑπόμνησιν ἐλθὼν τῶν συμβησομένων σκυθρωπῶν, Ποῦ ἐστι τὰ ἐλέη σου τὰ ἀρχαῖα, Κύριε, ἃ ὤμοσας τῷ Δαυῒδ ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου;
Πού είναι τα αρχαία σου ελέη, Κύριε, τα οποία ορκίστηκες στον Δαβίδ μέσα στην αλήθειά σου; Διότι δεν έπλασες μάταια, λέγει, όλους τους υιούς των ανθρώπων, αλλά έχουν τιμηθεί από εσένα, και όμως δεν είναι σε θέση οι ίδιοι να ελευθερώσουν τους εαυτούς τους από τον θάνατο· για τον λόγο αυτόν παρακαλώ και ικετεύω να σπεύσεις και να μας δείξεις τα αποτελέσματα των αγαθών σου υποσχέσεων, τα οποία πραγματοποιήθηκαν στο πρόσωπο του Χριστού σου ακόμη και μετά την καθαίρεση της βασιλείας του Δαβίδ. Και παρακαλώ να επισπεύσεις προτού το γένος των ανθρώπων υποστεί παντελή κατάπτωση. Διότι ποιος από τους ανθρώπους είναι ικανός να ελευθερώσει ο ίδιος τον εαυτό του από το χέρι του άδη, παρά μόνον Ένας, ο οποίος πρώτα ελευθέρωσε τον ίδιο τον εαυτό του, και έπειτα και όλους όσους πίστεψαν σε αυτόν από τις πύλες του θανάτου; Ακόμη και αν υποστεί τέτοια πάθη, σαν κι αυτά που περιγράφει η προφητεία λέγοντας: «Τώρα όμως τον απώθησες και τον εξουθένωσες, ανέβαλες τον Χριστό σου»· όμως θα επιτύχει και την εκπλήρωση των δικών σου υποσχέσεων προς τον Δαβίδ. Διότι τα ελέη σου, Κύριε, και η αλήθειά σου μένουν εις τον αιώνα και ούτε ένας λόγος των υποσχέσεών σου δεν πρόκειται να διαψευστεί. Εάν λοιπόν λέω και τώρα, φέρνοντας στη μνήμη τα θλιβερά που πρόκειται να συμβούν: «Πού είναι τα αρχαία σου ελέη, Κύριε, τα οποία ορκίστηκες στον Δαβίδ μέσα στην αλήθειά σου;»
Λεπτομέρειες
Διάψαλμα· καὶ πάλιν μεταβολὴ τῆς προφητείας. ἕως πότε Ὁ προφήτης πρὸς τὸν θεὸν δεόμενος [λέγει] μὴ ἐγκαταλειφθῆναι. ἐκκαυθήσεται Εἰς τέλος, φησίν, ἐξεγερθήσεται. μνήσθητι Οὐ γὰρ ἀγνοεῖς, φησίν, ὃν ἔπλασας ἄνθρωπον, ὅτι ἀσθενὴς καὶ εὐόλισθος ὑπάρχει. μὴ γὰρ ματαίως Οὐ γὰρ εἰς μάτην, φησίν, ἐποίησας τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ’ εἰς δόξαν τῶν χειρῶν σου, ὃν μὴ παρίδῃς, ὡς θεὸς συμπαθής. τίς ἐστιν Οὐδείς, φησίν· διὰ τοῦτο ὁ θεὸς καταβὰς ἐξ οὐρανοῦ κατήργησε τὸν θάνατον. ῥύσεται Οὐδεὶς γὰρ δύναται (δυνατὸς) ῥυσθῆναι (ἰαθῆναι) ἐκ τοῦ ᾅδου, εἰ μὴ μόνος ὁ Χριστός, περὶ οὗ γέγραπται· καὶ ἡ σὰρξ αὐτοῦ οὐκ εἶδε διαφθοράν. ποῦ ἐστιν Ὅταν ἔπλασας τὸν ἄνθρωπον καθαρὸν καὶ δίχα πάσης ἁμαρτίας. ἃ ὤμοσας Ἃ ἐπηγγείλω τῷ Δαυίδ, ἐξ αὐτοῦ φανῆναι τὸ κατὰ σάρκα, καὶ ἤδη τάχυνον τὰ ἐλέη σου <κύριε>. μνήσθητι Ὡς ὀνειδίζουσιν (ὠνείδιζον) οἱ δαίμονες τὸν ἄνθρωπον λέγοντες αὐτῷ· ποῦ ἐστιν ὁ θεός σου; οὗ ὑπέσχου Καθώς, φησίν, ὑπέσχου διὰ τοῦ σπέρματός μου ἐπιστρέφειν τὰ ἔθνη ἐπὶ σωτηρίαν, φησὶν ὁ Δαυίδ. οὗ ὠνείδισαν Ὠνείδιζον γὰρ οἱ δαίμονες τὸν ἄνθρωπον χρονιζούσης τῆς παρουσίας τοῦ κυρίου. εὐλογητός Ὁ λαὸς ὁ πιστὸς προσφέρει τὴν εὐλογίαν (θυσίαν) τῷ θεῷ, εὐχαριστῶν ἐφ’ οἷς ἐσώθη.
Διάψαλμα· και πάλι μεταβολή της προφητείας. «Έως πότε»: Ο προφήτης, δεόμενος προς τον Θεό, [λέγει] να μην εγκαταλειφθεί. «Εκκαυθήσεται»: Εις τέλος, λέγει, θα εξεγερθεί. «Μνήσθητι»: Διότι δεν αγνοείς, λέγει, τον άνθρωπο που έπλασας, ότι είναι ασθενής και ευόλισθος. «Μη γαρ ματαίως»: Διότι δεν εποίησας μάταια, λέγει, τον άνθρωπο, αλλά προς δόξαν των χειρών σου, τον οποίο να μην παραβλέψεις, ως Θεός συμπαθής. «Τις εστιν»: Κανείς, λέγει· για αυτό ο Θεός, καταβαίνοντας από τον ουρανό, κατήργησε τον θάνατο. «Ρύσεται»: Διότι κανείς δεν δύναται (δεν είναι ικανός) να λυτρωθεί (να ιαθεί) από τον άδη, παρά μόνον ο Χριστός, για τον οποίο έχει γραφεί: και η σάρκα αυτού δεν είδε διαφθορά. «Πού εστιν»: Όταν έπλασας τον άνθρωπο καθαρό και δίχως καμία αμαρτία. «Α ώμοσας»: Αυτά που υποσχέθηκες στον Δαβίδ, ότι από αυτόν θα φανερωθεί κατά σάρκα, και τώρα τάχυνε τα ελέη σου <Κύριε>. «Μνήσθητι»: Πώς ονειδίζουν (ονείδιζαν) οι δαίμονες τον άνθρωπο λέγοντάς του: πού είναι ο Θεός σου; «Ου υπέσχου»: Καθώς, λέγει, υποσχέθηκες μέσω του σπέρματός μου να επιστρέψουν τα έθνη προς σωτηρία, λέγει ο Δαβίδ. «Ου ωνείδισαν»: Διότι ονείδιζαν οι δαίμονες τον άνθρωπο καθώς καθυστερούσε η παρουσία του Κυρίου. «Ευλογητός»: Ο πιστός λαός προσφέρει την ευλογία (θυσία) στον Θεό, ευχαριστώντας για εκείνα από τα οποία σώθηκε.
Λεπτομέρειες
Μὴ γὰρ ματαίως ἔκτισας πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων; Τουτέστιν, οὐ πάρεργόν σοι τὸ ποίημα τῶν ἀνθρώπων ἐσπούδασται, ὡς μόνον ὀφθῆναι, καθάπερ τὰ λοιπὰ ζῶα, καὶ ἀφανισθῆναι· ἀλλ’ ὥστε πᾶσιν ἐμπρέπειν τοῖς δημιουργήμασι, καὶ διὰ τοῦ φανῆναι τὸ χρειῶδες τῆς κτίσεως. Νῦν δὲ εἰς τοὐναντίον τὸ πρᾶγμα, θανάτου σβεννυμένου, περιίσταται· τοῦτο γὰρ τοῖς ἑπομένοις ὁ προφήτης ὠδύρετο. Τίς ἐστιν ἄνθρωπος, ὃς ζήσεται, καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον, ῥύσεται τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐκ χειρὸς ᾄδου; Κατὰ πάντων κρατεῖ, φησίν, ἡ τοῦ θανάτου ἀπόφασις· πάντων αἱ ψυχαί, καὶ τῶν δικαίων, ἐν ᾅδῃ κατέχονται· καὶ τὸ τῆς εἰκόνος τῆς ἐν ἡμῖν ἀξίωμα διὰ τὴν τυραννίδα τοῦ θανάτου διέφθαρται.
Διότι, μήπως μάταια έπλασες όλους τους υιούς των ανθρώπων; Δηλαδή, η δημιουργία των ανθρώπων δεν υπήρξε για εσένα ένα πάρεργο, ώστε απλώς να φανούν, όπως τα υπόλοιπα ζώα, και να εξαφανιστούν, αλλά για να διαπρέπουν ανάμεσα σε όλα τα δημιουργήματα και μέσα από την παρουσία τους να φανεί η αναγκαιότητα της κτίσεως. Τώρα όμως η κατάσταση μεταπίπτει στο αντίθετο, καθώς αφανίζονται από τον θάνατο. Διότι αυτό ακριβώς θρηνούσε ο προφήτης στα όσα ακολουθούν: Ποιος είναι ο άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο, και θα λυτρώσει την ψυχή του από το χέρι του άδη; Σε όλους, λέγει, κυριαρχεί η απόφαση του θανάτου. Οι ψυχές όλων, ακόμη και των δικαίων, κρατούνται στον άδη, και το αξίωμα της θείας εικόνας που υπάρχει μέσα μας έχει διαφθαρεί εξαιτίας της τυραννίας του θανάτου.
Λεπτομέρειες
Τίς γάρ ἐστιν ἄνθρωπος, ὃς ζήσεται, καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον; ἢ Τίς ῥύσεται τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐκ χειρὸς ᾅδου; Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς, ὅτι ἄνθρωπος, ἀδελφοὶ, ἰδοὺ κεῖται, καὶ οὐδενὶ λοιπὸν τῶν τοῦ βίου πρόσκειται· ἰδοὺ ἡσύχασεν, ἰδοὺ τῶν ματαίων ἐπαύσατο. Μικρὸς πυρετὸς, καὶ πάντα ἤργησαν· μία ὥρα, καὶ ὁ φανεὶς ὡς μὴ φανεὶς γίνεται· μία ῥοπὴ, καὶ Ἐξελεύσεται τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ ἐπιστρέψει εἰς τὴν γῆν αὐτοῦ, ἐξ ἧς ἐλήφθη. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἀπολοῦνται πάντες οἱ διαλογισμοὶ ἡμῶν· ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα, φίλους καὶ συγγενεῖς, υἱοὺς καὶ θυγατέρας, καὶ πορεύσεται μόνος. μεμονωμένος, τὴν αἰώνιον ὁδὸν αὐτοῦ. Συνέλθωμεν τοῖς πρὸ ἡμῶν ὁδεύουσι, πρὶν καὶ ἡμεῖς ἀπέλθωμεν· καθίσατε, καὶ τῷ κειμένῳ μὴ ἐνοχλήσητε· ἡσυχάσατε, καὶ τὸν θόρυβον λύσατε· ἠρεμήσατε ἑαυτοὺς, ἐμβλέψατε, καὶ τὸ μέγα μυστήριον ἴδετε· φρίξατε, καὶ τὸ αὐτὸ ἐκδέξασθε· βασιλεῖς, θεάσασθε, καὶ μήκετι μέγα φρονήσητε· ἄρχοντες, ἐμβλέψατε, καὶ μηκέτι μέγα φαντάζησθε· βλέπετε τὸν κείμενον τοῦ βίου χωριζόμενον, καὶ λοιπὸν μὴ βασιλέα ἢ ἄρχοντα ἑαυτὸν γνωρίσῃς.
Διότι ποιος είναι ο άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο; Ή ποιος θα λυτρώσει την ψυχή του από το χέρι του άδη; Ευλογημένος ο Θεός, αδελφοί, διότι ένας άνθρωπος, ιδού, κείτεται και σε τίποτε πλέον από τα του βίου δεν είναι προσκολλημένος· ιδού, ησύχασε, ιδού, απαλλάχθηκε από τα μάταια. Ένας μικρός πυρετός, και όλα αδράνησαν· μία ώρα, και αυτός που φάνηκε στον κόσμο γίνεται σαν να μην εμφανίστηκε ποτέ· μία στιγμή, και θα εξέλθει το πνεύμα του και θα επιστρέψει στη γη του, από την οποία ελήφθη. Εκείνη την ημέρα θα αφανιστούν όλοι οι διαλογισμοί μας· εκείνη την ώρα θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα και τη μητέρα του, φίλους και συγγενείς, υιούς και θυγατέρες, και θα πορευτεί μόνος, απομονωμένος, την αιώνια οδό του. Ας συναχθούμε κοντά σε αυτούς που αναχωρούν πριν από εμάς, προτού αναχωρήσουμε και εμείς· καθίστε και μην ενοχλείτε αυτόν που κείτεται· ησυχάστε και σταματήστε τον θόρυβο· ηρεμήστε, ατενίστε και δείτε το μέγα μυστήριο· φρίξτε και αναμένετε το ίδιο· βασιλείς, κοιτάξτε και μην υπερηφανεύεστε πλέον· άρχοντες, ατενίστε και μη φαντάζεστε πλέον σπουδαία πράγματα· βλέπετε αυτόν που κείτεται να χωρίζεται από τον βίο, και στο εξής μην αναγνωρίζεις τον εαυτό σου ως βασιλιά ή άρχοντα.
Λεπτομέρειες
Τίς με γὰρ, φησὶ, ῥύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου; Ἕτερος δὲ θεολόγος ἐμπαθῆ καὶ δούλην καὶ νυκτερινήν· τίνος δὲ, τίνος χάριν τοιαύταις πρὸς αὐτὴν προσηγορίαις ἐχρήσαντο, μαθεῖν ἐδίψων. Εἰ θάνατος, ὡς προλέλεκται, σὰρξ, ὁ ταύτην νικήσας πάντως οὐκ ἀποθνήσκει· καὶ τίς ἐστιν ἄρα ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ὃς ζήσεται, καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον μολυσμοῦ σαρκὸς αὐτοῦ; Ζητητέον δυσωπῶ, τίς μείζων· ὁ θανὼν καὶ ἀναστὰς, ἢ ὁ μηδ’ ὅλως θανών· καὶ ὁ μὲν τὸν δεύτερον μακαρίσας, ἔψευσται θανὼν γὰρ ὁ Χριστὸς, ἀνέστη· ὁ δὲ τὸν πρῶτον, μηδεμίαν παρὰ τοῖς θνήσκουσι, μᾶλλον δὲ πίπτουσι τὴν ἀπόγνωσιν εἶναι δυσωπεῖ· φιλάνθρωπον γὰρ τὸν Θεὸν ὁ ἀπάνθρωπος ἐχθρὸς ὁ τῆς πορνείας προστάτης λέγει· καὶ πολλὴν συγγνώμην τῷ πάθει τούτῳ ὡς φυσικῷ παρέχοντα· ἐπιτηρήσωμεν δὲ δόλους δαιμόνων, καὶ μετὰ τὴν πρᾶξιν δικαιοκρίτην αὐτὸν, καὶ ἀσυγχώρητον εὑρήσομεν αὐτοὺς ὀνομάζοντας· ἐκεῖ μὲν γὰρ ἵνα ἐπὶ τὴν ἁμαρτίαν προτρέψωνται, οὕτως ἐχρήσαντο· νῦν δὲ λοιπὸν, ἵνα ἐπὶ τὴν ἀπόγνωσιν ἡμᾶς καταποντίσωσι. Τῆς μὲν λύπης καὶ ἀπογνώσεως συνισταμένης, ἑαυτοὺς ἐπὶ τῷ πταίσματι ἐκδιδόναι πάλιν οὐ πεφύκαμεν· ταύτης δὲ κατασβεσθείσης, πάλιν ὁ τῆς φιλανθρωπίας ἡμᾶς τύραννος διαδέχεται.
«Διότι ποιος», λέγει, «θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» Ένας άλλος θεολόγος την αποκαλεί εμπαθή, δούλη και νυκτερινή· και διψούσα να μάθω για ποιον λόγο και για ποια αιτία χρησιμοποίησαν τέτοιες προσωνυμίες για αυτήν. Εάν η σάρκα, όπως προαναφέρθηκε, είναι θάνατος, εκείνος που την νίκησε οπωσδήποτε δεν πεθαίνει. Και ποιος είναι άραγε εκείνος ο άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα γευθεί τον θάνατο του μολυσμού της σάρκας του; Πρέπει να εξεταστεί, παρακαλώ, ποιος είναι ανώτερος: αυτός που πέθανε και αναστήθηκε, ή αυτός που δεν πέθανε καθόλου; Και αυτός μεν που μακάρισε τον δεύτερο έχει πλανηθεί, διότι ο Χριστός πέθανε και αναστήθηκε· ενώ αυτός που μακάρισε τον πρώτο, παρακαλεί να μην υπάρχει καμία απελπισία σε αυτούς που πεθαίνουν, ή μάλλον σε αυτούς που πέφτουν. Διότι ο απάνθρωπος εχθρός, ο προστάτης της πορνείας, λέγει ότι ο Θεός είναι φιλάνθρωπος, και ότι παρέχει πολλή συγχώρηση σε αυτό το πάθος ως φυσικό. Ας παρατηρήσουμε όμως τους δόλους των δαιμόνων, και θα διαπιστώσουμε ότι μετά την πράξη Τον ονομάζουν δίκαιο κριτή και ασυγχώρητο. Διότι στην πρώτη περίπτωση μίλησαν έτσι για να μας προτρέψουν στην αμαρτία· ενώ τώρα, για να μας καταποντίσουν στην απελπισία. Όταν κυριαρχεί η λύπη και η απελπισία, δεν έχουμε τη φυσική διάθεση να παραδώσουμε πάλι τον εαυτό μας στο σφάλμα· όταν όμως αυτή καταλαγιάσει, μας διαδέχεται πάλι ο τύραννος της δήθεν φιλανθρωπίας.
Λεπτομέρειες
Περὶ ὥρας καὶ ἡμέρας θανάτου, καὶ τῆς ἐξόδου ἡμῶν· καὶ ὅτι χρὴ ἡμᾶς εὐτρεπίζεσθαι πρὸς αὐτὴν, καὶ ἐν ᾧ δεῖ λαμβάνειν τὴν μετάστασιν. «Τίς ἐστιν ἄνθρωπος, ὃς ζήσεται, καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον;» «Ἑτοίμαζε εἰς τὴν ἔξοδον τὰ ἔργα σου, καὶ παρασκευάζου εἰς τὸν ἀγρόν.» «Καθὼς ἐξῆλθεν ἀπὸ γαστρὸς μητρὸς αὐτοῦ γυμνὸς, ἐπιστρέψει τοῦ πορευθῆναι ὡς ἥκει, καὶ οὐδὲν λήψεται ἐν μόχθῳ αὐτοῦ, ἵνα πορευθῇ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ· καί γε τοῦτο πονηρὰ ἀῤῥωστία· ὥσπερ γὰρ παρεγένετο, οὕτω ἀπελεύσεται. Καὶ τίς ἡ περισσεία αὐτοῦ ᾗ μοχθεῖ εἰς ἄνεμον; Καί γε πᾶσαι αἱ ἡμέραι αὐτοῦ ἐν σκότει, καὶ ἐν πένθει, καὶ ἐν παροξυσμῷ, καὶ θυμῷ πολλῷ, καὶ ἀῤῥωστίᾳ, καὶ χολῷ.» «Πατέρες ἡμῶν καὶ οἱ προφῆται ποῦ εἰσι; μὴ τὸν αἰῶνα ζήσονται;» «Μία πάντων εἴσοδος εἰς τὸν κόσμον, ἔξοδός τε ἴση.» «Ἐν πᾶσι τοῖς ἔργοις σου μιμνήσκου τὰ ἔσχατά σου, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα οὐ μὴ ἁμαρτήσῃς.» «Μνήσθητι ὅτι θάνατος οὐ χρονιεῖ, καὶ διαθήκη ᾅδου οὐκ ἀπεκαλύφθη σοι.» «Μνήσθητι τὰ ἔσχατά σου, καὶ παῦσαι ἐχθραίνων.» «Μὴ εὐλαβοῦ κρῖμα θανάτου. Μνήσθητι προτέρων σου καὶ ἐσχάτων· τοῦτο κρῖμα παρὰ Κυρίου πάσῃ σαρκί· καὶ τί ἀπαναίνῃ ἐν εὐδοκίᾳ Ὑψίστου; Εἴτε δέκα, εἴτε ἑκατὸν, εἴτε χίλια ἔτη· οὐκ ἔστιν ἐν ᾄδῃ ἐλεγμὸς ζωῆς.» «Ἐν συντελείᾳ ἀνθρώπου ἀποκάλυψις ἔργων αὐτοῦ.» «
Περί της ώρας και της ημέρας του θανάτου, και της εξόδου μας· και ότι πρέπει να προετοιμαζόμαστε για αυτήν, και στην κατάσταση που πρέπει να δεχόμαστε τη μετάσταση. «Ποιος είναι ο άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα αντικρίσει τον θάνατο;» «Ετοίμαζε τα έργα σου για την έξοδο, και προετοιμάσου για τον αγρό.» «Όπως ακριβώς βγήκε από την κοιλιά της μητέρας του γυμνός, έτσι θα επιστρέψει για να φύγει όπως ήρθε, και τίποτα δεν θα πάρει από τον κόπο του, για να το κρατήσει στα χέρια του· και τούτο βέβαια είναι μια οδυνηρή ασθένεια· διότι όπως ακριβώς ήρθε, έτσι και θα φύγει. Και ποιο το όφελος από τον κόπο του, για τον οποίο μοχθεί στον άνεμο; Και μάλιστα όλες του οι ημέρες περνούν στο σκοτάδι, και στο πένθος, και σε ταραχή, και σε πολύ θυμό, και σε αρρώστια, και σε πικρία.» «Οι πατέρες μας και οι προφήτες πού βρίσκονται; Μήπως θα ζήσουν αιώνια;» «Μία είναι για όλους η είσοδος στον κόσμο, ίση και η έξοδος.» «Σε όλα τα έργα σου να θυμάσαι τα έσχατά σου, και ποτέ δεν πρόκειται να αμαρτήσεις.» «Να θυμάσαι ότι ο θάνατος δεν θα καθυστερήσει, και η συνθήκη του άδη δεν σου έχει αποκαλυφθεί.» «Να θυμάσαι τα έσχατά σου, και πάψε να τρέφεις έχθρα.» «Μη φοβάσαι την απόφαση του θανάτου. Να θυμάσαι εκείνους που προηγήθηκαν και εκείνους που έρχονται μετά από σένα· αυτή είναι η απόφαση του Κυρίου για κάθε σάρκα· και γιατί αντιτάσσεσαι στο θέλημα του Υψίστου; Είτε δέκα, είτε εκατό, είτε χίλια χρόνια ζήσεις· δεν υπάρχει στον άδη επίκριση για τη διάρκεια της ζωής.» «Στο τέλος της ζωής του ανθρώπου φανερώνονται τα έργα του.» «
Λεπτομέρειες
Καὶ πῶς ἄν σοι τὰ ταύτης κακὰ διηγησαίμην; ἐξαριθμήσομαι αὐτά, καὶ ὑπὲρ ἄμμον πληθυνθήσονται. ἄγκιστρον γάρ ἐστι τοῦ διαβόλου, ὡς δέλεαρ τὴν βδελυρὰν περικειμένη ἡδονήν, δι᾽ οὗ τοὺς ἀπατωμένους, εἰς τὸν τοῦ ᾅδου καθέλκει πυθμένα. τὰ δὲ παρὰ τοῦ ἐμοῦ Δεσπότου ἐπηγγελμένα ἀγαθά, ἅπερ σὺ ἀδήλου ζωῆς ἐλπίδα ὠνόμασας, ἀψευδῆ εἰσι καὶ ἀναλλοίωτα, τέλος οὐκ οἶδε, φθορᾷ οὐχ ὑπόκειται· λόγος οὐκ ἔστιν ὁ παραστῆσαι τὸ μέγεθος τῆς δόξης ἐκείνης καὶ τερπνότητος ἰσχύων, τῆς χαρᾶς τῆς ἀνεκλαλήτου, τῆς διηνεκοῦς εὐφροσύνης. πάντες μὲν γάρ, καθάπερ αὐτὸς ὁρᾷς, ἀποθνήσκομεν, καὶ οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον· μέλλομεν δὲ πάντες ἀνίστασθαι, ἡνίκα ἐλεύσεται Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἐν δόξῃ ἀνεκλαλήτῳ καὶ δυνάμει φοβερᾷ, ὁ μόνος Βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων καὶ Κύριος τῶν κυριευόντων, ᾧ πᾶν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων· καὶ τοσαύτην ἐμποιήσει τότε τὴν ἔκστασιν, ὡς καὶ αὐτὰς ἐκπλαγῆναι τὰς οὐρανίους δυνάμεις· καὶ παραστήσονται αὐτῷ τρόμῳ χίλιαι χιλιάδες καὶ μύριαι μυριάδες ἀγγέλων καὶ ἀρχαγγέλων, καὶ πάντα ἔσται φόβου καὶ τρόμου μεστά.
Και πώς θα μπορούσα να σου διηγηθώ τα κακά της; Αν τα απαριθμήσω, θα γίνουν περισσότερα και από την άμμο. Διότι είναι αγκίστρι του διαβόλου, που έχει τριγύρω της ως δόλωμα τη βδελυρή ηδονή, μέσω του οποίου τραβά αυτούς που εξαπατώνται στον πυθμένα του άδη. Τα αγαθά, όμως, που έχει υποσχεθεί ο δικός μου Δεσπότης, τα οποία εσύ ονόμασες ελπίδα αβέβαιης ζωής, είναι αληθινά και αναλλοίωτα, δεν γνωρίζουν τέλος και δεν υπόκεινται σε φθορά. Δεν υπάρχει λόγος που να έχει τη δύναμη να παραστήσει το μέγεθος εκείνης της δόξας και της τερπνότητας, της ανεκλάλητης χαράς, της παντοτινής ευφροσύνης. Διότι όλοι, όπως βλέπεις και ο ίδιος, πεθαίνουμε, και δεν υπάρχει άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο. Πρόκειται όμως όλοι να αναστηθούμε, όταν θα έλθει ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο Υιός του Θεού, με δόξα ανεκλάλητη και δύναμη φοβερή, ο μόνος Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, ενώπιον του οποίου θα κάμψει κάθε γόνυ επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων. Και τόση έκσταση θα προκαλέσει τότε, ώστε να εκπλαγούν ακόμη και αυτές οι ουράνιες δυνάμεις· και θα παρασταθούν ενώπιόν του με τρόμο χίλιες χιλιάδες και μύριες μυριάδες αγγέλων και αρχαγγέλων, και τα πάντα θα είναι γεμάτα από φόβο και τρόμο.
Λεπτομέρειες
Ὁ δὲ Υἱός, οἷα κατὰ τὸ ἀνθρώπινον ποτνιώμενός πως καὶ ἀποκρινόμενος φαίη· «Σὺ δὲ ἀπώσω καὶ ἐξουθένωσας, ἀνεβάλου τὸν χριστόν σου», τἀναντία τῶν ὑποσχέσεων μὴ πείσεσθαι συγχωρήσας. «Κατέστρεψας τὴν διαθήκην τοῦ δούλου σου», ἣν διέθου, ὅτι οὐκ ὠφελήσει ἐχθρὸς ἐν αὐτῷ. «Ἐβεβήλωσας εἰς τὴν γῆν τὸ ἁγίασμα αὐτοῦ», ἤτοι, παρῆκες τὸ ἁγίασμα, σκῆνος αὐτοῦ, γῇ καλυφθῆναι νεκρόν. «Καθεῖλες πάντας τοὺς φραγμοὺς αὐτοῦ, ἔθου τὰ ὀχυρώματα αὐτοῦ δειλίαν» καὶ «διήρπαζον αὐτὸν πάντες οἱ διοδεύοντες ὁδόν», ἤτοι, ῥᾳδίως συγχωρήσας γενέσθαι τὴν αὐτοῦ προδοσίαν τοῖς φονευταῖς. «Ἐγενήθη ὄνειδος τοῖς γείτοσιν αὐτοῦ, ὅτι ὕψωσας τὴν δεξιὰν τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ καὶ εὔφρανας αὐτούς. Ἀπέστρεψας τὴν βοήθειαν τῆς ῥομφαίας» τῆς θεϊκῆς «αὐτοῦ» δυναστείας «καὶ οὐκ ἀντελάβου αὐτοῦ ἐν τῷ πολέμῳ» τῆς νυκτομάχου αὐτοῦ προδοσίας. «Κατέλυσας ἀπὸ καθαρισμοῦ αὐτοῦ» ἐπανεπαύσω δὲ μᾶλλον ἐν τούτῳ, καθαρίσας θέλων ἀμπλακημάτων πιστούς. «Τὸν θρόνον αὐτοῦ εἰς τὴν γῆν κατέρραξας», ἤτοι, ἐταπείνωσας αὐτὸν ἐνώπιον τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ καὶ κατέχεας αὐτῷ αἰσχύνην. «Μνήσθητι, τίς μου ὑπόστασις», ὅτι οὐχ ἁπλῶς ἀνθρωπίνη, ἀλλὰ καὶ θεία. «Τίς ἐστιν ἄνθρωπος, ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον;», μεθ’ ὧν καὶ ὑπὲρ αὐτῶν θανοῦμαι καὶ αὐτὸς ἄνθρωπος γεγονώς. «
Ο δε Υιός, ωσάν να ικετεύει και να αποκρίνεται κάπως κατά την ανθρώπινη φύση, θα μπορούσε να πει: «Εσύ όμως τον απώθησες και τον εξουθένωσες, απέρριψες τον χριστό σου», επιτρέποντας να υποστεί τα αντίθετα από αυτά που του είχαν υποσχεθεί. «Κατέστρεψας τη διαθήκη του δούλου σου», την οποία συνήψες, υποσχόμενος ότι κανένας εχθρός δεν θα τον βλάψει. «Βεβήλωσας ρίχνοντας στη γη το αγίασμά του», δηλαδή, επέτρεψες το αγίασμα, το σκήνωμά του, να καλυφθεί νεκρό από τη γη. «Γκρέμισας όλους τους φραγμούς του, μετέτρεψες τα οχυρώματά του σε δειλία» και «τον λεηλατούσαν όλοι οι διαβάτες του δρόμου», δηλαδή, επέτρεψες με ευκολία να πραγματοποιηθεί η προδοσία του στους φονιάδες. «Έγινε όνειδος στους γείτονές του, επειδή ύψωσες το δεξί χέρι των εχθρών του και τους έδωσες χαρά. Απέστρεψες τη βοήθεια της ρομφαίας» της θεϊκής του εξουσίας «και δεν τον βοήθησες στον πόλεμο» της νυχτερινής του προδοσίας. «Τον έπαυσες από τον καθαρισμό του», αλλά μάλλον αναπαύθηκες μέσα σε αυτό, επιθυμώντας να καθαρίσεις τους πιστούς από τα αμαρτήματα. «Τον θρόνο του τον έριξες στο έδαφος», δηλαδή, τον ταπείνωσες ενώπιον των εχθρών του και τον περιέλουσες με ντροπή. «Θυμήσου ποια είναι η υπόστασή μου», ότι δεν είναι απλώς ανθρώπινη, αλλά και θεία. «Ποιος άνθρωπος υπάρχει που θα ζήσει και δεν θα δει τον θάνατο;», μαζί με τους οποίους και υπέρ των οποίων θα πεθάνω και εγώ, αφού έγινα άνθρωπος. «
Λεπτομέρειες
Μετὰ δὲ τὸ πολλὰς αὐτουργῆσαι αὐτὸν θαυμάτων πηγάς, μετὰ τὸ «πλήρη ἡμερῶν» αὐτὸν γεγονέναι, μετὰ τὸ θρέψαι καὶ ποτίσαι «λαὸν περιούσιον» ἄρτον ὀρθοδοξίας καὶ πολλὰ ῥεῖθρα θαυμάτων καὶ εἰς βαθὺ γῆρας ἐληλακέναι, ἐπεὶ οὐκ «ἔστιν ἄνθρωπος, ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον», ἔδει καὶ αὐτὸν τῷ κοινῷ λειτουργῆσαι νόμῳ τῆς φύσεως, κἂν καὶ ὑπὲρ φύσιν εἶχε τὰ κατορθώματα· ᾧ καὶ ἐλειτούργησεν ὡς τίμιος θανάτῳ τιμίῳ, περὶ οὗ πολλὰ ἐγὼ λέγειν οὐ βούλομαι, ἀλλ’ ὅτι προσετέθη τοῖς πατράσιν αὐτοῦ καὶ συμπράκτορσι, χοροστασίαις ἱεραρχικαῖς, καὶ ποιμενάρχαις Χριστοῦ, ἐποπτεύων ἀμέσως τὸ τρισάγιον σέλας τῆς ἀχωρίστου Τριάδος, ὀρφανίας δὲ πένθος ἀπολιπὼν τῷ ὑπ’ αὐτοῦ ποιμαινομένῳ λαῷ καὶ πηγὴν ἰαμάτων τὸν μυροφόρον τάφον αὐτοῦ.
Αφού δε ο ίδιος άνοιξε πολλές πηγές θαυμάτων, αφού έγινε «πλήρης ημερών», αφού έθρεψε και πότισε τον «περιούσιο λαό» με τον άρτο της ορθοδοξίας και με πολλά ρεύματα θαυμάτων, και αφού έφτασε σε βαθύ γήρας, επειδή «δεν υπάρχει άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα αντικρίσει τον θάνατο», έπρεπε και αυτός να υποκύψει στον κοινό νόμο της φύσης, έστω κι αν τα κατορθώματά του ξεπερνούσαν τη φύση. Σε αυτόν τον νόμο λοιπόν υπέκυψε, όντας τίμιος, με θάνατο τίμιο, για τον οποίο δεν επιθυμώ να πω πολλά, παρά μόνο ότι προσετέθη στους πατέρες και στους συνοδοιπόρους του, στις χορείες των ιεραρχών και στους ποιμενάρχες του Χριστού, ατενίζοντας πλέον άμεσα το τρισάγιο φως της αχωρίστου Τριάδος, και αφήνοντας πένθος ορφάνιας στον λαό που ποίμαινε, αλλά και πηγή ιαμάτων τον μυροφόρο τάφο του.
Λεπτομέρειες
Πῶς ἄρα τὸ τέλος καὶ πότε; ἆρα ταχύτερον; ἆρα βραδύτερον; τίς ἄρα οἶδεν εἰ φθάσομεν τὴν αὔριον; ἐπεὶ καὶ πολλοὶ πολλὰ βουλευσάμενοι τὴν αὔριον οὐ κατέλαβον· ὅμως, εἴτε ταχύτερον εἴτε βραδύτερον, ἥξει πάντως ὁ θάνατος, καὶ τοῦτον ἡμᾶς διαδρᾶσαί ἐστιν ἀμήχανον, ἐπεὶ οὐδέ ἐστιν ἄνθρωπος, ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον.
Πώς άραγε θα έρθει το τέλος και πότε; Άραγε γρηγορότερα; Άραγε αργότερα; Ποιος άραγε γνωρίζει αν θα προφτάσουμε το αύριο; Επειδή και πολλοί, αν και σχεδίασαν πολλά, δεν πρόλαβαν το αύριο. Όμως, είτε γρηγορότερα είτε αργότερα, ο θάνατος οπωσδήποτε θα έρθει, και είναι αδύνατον να του ξεφύγουμε, επειδή δεν υπάρχει άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα αντικρίσει τον θάνατο.
Λεπτομέρειες
Ταῦτα οὖν περὶ ἀναστάσεως καὶ ἕτερα πλεῖστα διαλεχθεὶς Πνεύματι θείῳ λαλῶν καὶ τοῦτο προστίθησιν· «Ἰδού», φησί, «μυστήριον ὑμῖν λέγω»· τὸ δὲ μυστήριον οὐκ ἐξ ἀνθρώπου ἀλλὰ παρ’ οὗ ὁ ἀποκαλυφθεὶς ἀποκεκάλυπται Πνεύματος· «πάντες μὲν οὐ κοιμηθησόμεθα, πάντες δὲ ἀλλαγησόμεθα, ἐν ἀτόμῳ, ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ, ἐν τῇ ἐσχάτῃ σάλπιγγι». Καὶ πῶς ὁ προφήτης λέγει Δαβὶδ ὅτι οὐκ «ἔστιν ἄνθρωπος, ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον»; πῶς γὰρ δύνανται ἀληθεύειν ἑκάτεροι; ὁ μὲν γὰρ λέγει ὅτι οὐδεὶς ἐν ἀνθρώποις ὃς οὐκ ὄψεται θάνατον, ὁ δὲ ὅτι οὐ πάντες κοιμηθησόμεθα. Δύνανται γὰρ ἀληθεύειν ἑκάτεροι, καὶ θάτερος θατέρῳ μὴ ἐναντιούμενος· ἐὰν γὰρ ἑκάστου αὐτῶν τὸν νοῦν μεθ’ οὗ ταῦτα ἔλεγεν ἐξετάσωμεν, εὑρήσομεν αὐτοὺς ἀλλήλοις μὴ ἀντιπίπτοντας, ὅτι ὁ μὲν περὶ ὅλου τοῦ ἀνθρωπίνου βίου ἔλεγεν ὅτι οὐδείς ἐστιν ὃς διαβιβάσει ὅλον τὸν βίον τοῦδε τοῦ κόσμου καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον. Εἰ γὰρ καὶ ἐγένετο τοῦτο εἰς τὸν Ἐνὼχ καὶ εἰς τὸν Ἠλιού, ἀλλ’ οὐκ ἀνθρωπίνως οὗτοι βιοτεύουσιν, ἄλλως τε δὲ ὅτι καὶ οὗτοι μετὰ τὸ κηρῦξαι τὴν Χριστοῦ παρουσίαν ὡς δεύτεροι πρόδρομοι καὶ αὐτοὶ τὸ τῆς μαρτυρίας στέφος ληψόμενοι τὸν τῇ φύσει ἑπόμενον θάνατον οὐ διαδράσουσι καὶ τὸν Δαβὶδ μετὰ πάντων ἔργῳ ἀληθῆ μαρτυρήσουσιν, ὅτι «οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ὄψεται θάνατον».
Αφού, λοιπόν, συζήτησε αυτά και πάρα πολλά άλλα περί αναστάσεως, μιλώντας μέσω του θείου Πνεύματος, προσθέτει και τούτο: «Ιδού», λέει, «σας λέω ένα μυστήριο»· το μυστήριο όμως δεν προέρχεται από άνθρωπο, αλλά από το Πνεύμα, από το οποίο έλαβε την αποκάλυψη εκείνος στον οποίο αποκαλύφθηκε· «δεν θα κοιμηθούμε όλοι, όλοι όμως θα μεταμορφωθούμε, σε μία στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, κατά την έσχατη σάλπιγγα». Και πώς ο προφήτης Δαβίδ λέει ότι «δεν υπάρχει άνθρωπος, ο οποίος θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο»; Πώς είναι δυνατόν να λένε και οι δύο την αλήθεια; Διότι ο ένας λέει ότι δεν υπάρχει κανείς ανάμεσα στους ανθρώπους που δεν θα δει θάνατο, ενώ ο άλλος ότι δεν θα κοιμηθούμε όλοι. Μπορούν πράγματι και οι δύο να λένε την αλήθεια, και ο ένας να μην εναντιώνεται στον άλλον. Διότι, εάν εξετάσουμε το σκεπτικό του καθενός με το οποίο τα έλεγαν αυτά, θα διαπιστώσουμε ότι δεν συγκρούονται μεταξύ τους, επειδή ο μεν μιλούσε για ολόκληρο τον ανθρώπινο βίο, ότι δεν υπάρχει κανείς που θα διανύσει όλη τη ζωή αυτού του κόσμου και δεν θα δει θάνατο. Διότι, αν και συνέβη αυτό στον Ενώχ και στον Ηλία, αυτοί ωστόσο δεν ζουν με τον συνήθη ανθρώπινο τρόπο, και εξάλλου, αφού και αυτοί κηρύξουν την παρουσία του Χριστού ως δεύτεροι πρόδρομοι, θα λάβουν και οι ίδιοι τον στέφανο του μαρτυρίου και δεν θα διαφύγουν τον θάνατο που ακολουθεί τη φύση, και μαζί με όλους τους άλλους θα επιβεβαιώσουν έμπρακτα ότι ο Δαβίδ είναι αληθής, ότι δηλαδή «δεν υπάρχει άνθρωπος, που δεν θα δει θάνατο».
Λεπτομέρειες
Οὕτω γὰρ οἱ ὁπωσδήποτε κοινὸν τὸν παρόντα βίον ἑλόμενοι οὐ διὰ τὴν τοῦ βίου κοινωνίαν ὁμοίαν ἤδη καὶ τὴν τῆς ζωῆς ποιοῦνται κατάλυσιν, ἀλλ’ ἕκαστος τέλος εὑρίσκει ταῖς βουλαῖς αὐτοῦ καὶ τοῖς ἔργοις κατάλληλον, καθὼς οἶδεν ὁ πάντα γινώσκων μόνος θεός, ὁ καὶ καρδίας ἐτάζων καὶ νεφροὺς ἐρευνῶν καὶ πᾶσιν ἀξίας τὰς ἀποδόσεις ποιούμενος, τοῖς μὲν ἐνταυθοῖ μόνον ἐν τῷ παρόντι προσκαίρῳ βίῳ, τοῖς δ’ αὖθις ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι τῷ ἀτελευτήτῳ καὶ μένοντι, τοῖς δὲ ἴσως καὶ ἐν ἀμφοτέροις, ὅπως ἄξιοι καθεστήκασιν, εἴτε βραβείων εἴτε κολάσεως. Ὅταν οὖν ἀκούητε, ὅτι τοῖς συνημμένοις ἐν ὁποιᾳδήτινι κοινωνίᾳ τοῦ βίου τῆς ζωῆς τὸ τέλος ἴδιον πρόκειται, ἐννοεῖτε, ὅτι, ἐπειδήπερ ἰδίαν ἕκαστος εἵλετο βίου διαγωγὴν κατὰ τὸν τῆς αὐτεξουσιότητος λόγον, ἴδιον ἕξει καὶ τὸ τέλος τῶν αὐτῷ βουληθέντων καὶ πραχθέντων ἐπάξιον κατὰ δικαιοσύνην θείαν ἢ κατὰ πρόνοιαν ἀνωτέραν τῆς ἀνθρωπικῆς καταλήψεως. Ὅταν δὲ πάλιν τὸ προδιατεταγμένον τέλος ἀναγκαίως διιστᾶν τοὺς ὁμοζύγους ἀπ’ ἀλλήλων διδάσκησθε, προδιατεταγμένον τέλος τὸν θάνατον εἶναι μανθάνετε, τὸ ἀρχαῖον κατάκριμα, τὸ κοινὸν ἐπιτίμιον, ὅπερ ἡμῖν ἐπεισήγαγεν ἡ τοῦ πρώτου ἀνθρώπου παρακοή· ἀναγκαῖον δὲ εἴρηται τὸ τῆς ζωῆς τέλος διὰ τὸ μὴ δύνασθαί τινα τῶν γηγενῶν τοῦτο διαφυγεῖν· οὐ γάρ ἐστιν, οὐκ ἔστιν οὐδείς, ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον.
Διότι έτσι, εκείνοι που με οποιονδήποτε τρόπο επέλεξαν κοινό τον παρόντα βίο, δεν σημαίνει ότι εξαιτίας της κοινωνίας του βίου έχουν υποχρεωτικά όμοιο και το τέλος της ζωής τους, αλλά ο καθένας βρίσκει τέλος ανάλογο με τις θελήσεις και τα έργα του, όπως γνωρίζει ο μόνος Θεός που γνωρίζει τα πάντα, ο οποίος εξετάζει τις καρδιές, ερευνά τα νεφρά και αποδίδει σε όλους τις δίκαιες ανταποδόσεις, σε άλλους μεν μόνο εδώ, στον παρόντα πρόσκαιρο βίο, σε άλλους πάλι στον μέλλοντα αιώνα που είναι ατελεύτητος και μόνιμος, και σε άλλους ίσως και στους δύο, ανάλογα με το τι έχουν καταστεί άξιοι, είτε για βραβεία είτε για κόλαση. Όταν λοιπόν ακούτε ότι για όσους έχουν ενωθεί σε οποιαδήποτε κοινωνία βίου το τέλος της ζωής είναι ξεχωριστό για τον καθένα, να κατανοείτε ότι, επειδή ακριβώς ο καθένας επέλεξε τη δική του διαγωγή βίου σύμφωνα με την αρχή του αυτεξουσίου, θα έχει δικό του και το τέλος, αντάξιο των όσων θέλησε και έπραξε, σύμφωνα με τη θεία δικαιοσύνη ή σύμφωνα με πρόνοια ανώτερη από την ανθρώπινη αντίληψη. Όταν πάλι διδάσκεστε ότι το προδιατεταγμένο τέλος αναγκαστικά χωρίζει τους ομοζύγους μεταξύ τους, να μαθαίνετε ότι το προδιατεταγμένο τέλος είναι ο θάνατος, η αρχαία καταδίκη, το κοινό επιτίμιο, το οποίο εισήγαγε σε εμάς η παρακοή του πρώτου ανθρώπου· και έχει ονομαστεί αναγκαίο το τέλος της ζωής, επειδή κανείς από τους γηγενείς δεν μπορεί να το αποφύγει· διότι δεν υπάρχει, δεν υπάρχει κανένας που θα ζήσει και δεν θα αντικρίσει τον θάνατο.
Λεπτομέρειες
Εὐσεβίᾳ μοναζούσῃ καὶ ἡγουμένῃ παραμυθητικὴ ἐπὶ ἀδελφῇ τελευτησάσῃ Εἰ μὲν ἀφ’ ἡμῶν ὁ θάνατος ἤρχετο καὶ πρῶτοι {διὰ} τοῦ γένους εἰς πεῖραν αὐτοῦ καθιστάμεθα, εἰκότως ἂν ὡς ἀπροσδοκήτῳ καὶ καινῷ περιπεσόντες ἐθορυβούμεθα τῷ συμπτώματι. ἐπεὶ δὲ ἀφ’ οὗ γεγόνασιν ἄνθρωποι ζωῇ καὶ θανάτῳ μεριζόμεθα, καὶ προγονικὸν ὑπάρχει τὸ ἐπιτίμιον καὶ οὐκ ἔστιν ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον, τί τὸ κοινὸν χρέος ἰδίαν ζημίαν λογιζόμεθα καὶ ὡς καινὴν ἀπαιτηθέντες εἴσπραξιν ἀπολοφυρόμεθα, καὶ ὃ μή ἐστιν ἄλλως γενέσθαι οὐδ’ ἡ φύσις ἄλλον νόμον ἐπίσταται ὥς τι τῶν παραδόξων ὑπερεκπληττόμεθα, καὶ διδόαμεν ἑαυτοὺς οὐκ εὐαγῶς οὐδὲ κατὰ τοὺς νόμους τοῦ πνεύματος ὅλους τῇ λύπῃ βαπτίζεσθαι, καὶ λανθάνομεν, θάνατον συγγενῶν ὀδυρόμενοι, ἑαυτοῖς τῷ θρήνῳ τὸν θάνατον συγκατασκευάζοντες; καίτοι, εἰ μὲν χαλεπὸν ὁ θάνατος, τί τοῦτον ἑαυτοῖς ἐπιταχύνομεν καὶ τὸν ὅρον τοῦ πλάστου φθάσαι διανιστάμεθα; εἰ δ’ ἀγαθὸν καὶ σωτήριον, τί τοὺς ἀποιχομένους, καὶ τότε κρίσει τοῦ δεσπότου, πέρα τοῦ μετρίου κοπτόμεθα;
Προς την Ευσεβία, μοναχή και ηγουμένη, παρηγορητική επιστολή για την αδελφή της που απεβίωσε. Αν μεν ο θάνατος άρχιζε από εμάς και ήμασταν οι πρώτοι του ανθρωπίνου γένους που λαμβάναμε πείρα αυτού, δικαιολογημένα θα ταραζόμασταν από το συμβάν, ως κάτι το απροσδόκητο και καινοφανές. Επειδή όμως, από τότε που υπάρχουν άνθρωποι, μοιραζόμαστε στη ζωή και στον θάνατο, και το επιτίμιο αυτό είναι προγονικό, και δεν υπάρχει άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει τον θάνατο, γιατί λογαριάζουμε το κοινό χρέος ως δική μας αποκλειστικά ζημιά και θρηνούμε σαν να μας ζητήθηκε μια πρωτοφανής εξόφληση; Και για ποιο λόγο εκπλησσόμαστε υπερβολικά, σαν να επρόκειτο για κάτι παράδοξο, για κάτι που δεν μπορεί να γίνει διαφορετικά και για το οποίο η φύση δεν γνωρίζει άλλον νόμο, και αφήνουμε τους εαυτούς μας, χωρίς ευσέβεια και αντίθετα με τους νόμους του πνεύματος, να βυθίζονται ολοκληρωτικά στη λύπη; Και πώς μας διαφεύγει ότι, οδυρόμενοι για τον θάνατο των συγγενών μας, με τον θρήνο μας προετοιμάζουμε τον θάνατο για εμάς τους ίδιους; Εξάλλου, αν μεν ο θάνατος είναι κάτι οδυνηρό, γιατί τον επισπεύδουμε για τον εαυτό μας και επιδιώκουμε να προλάβουμε το όριο που έχει θέσει ο Πλάστης; Αν όμως είναι κάτι το αγαθό και σωτήριο, γιατί θρηνούμε υπερβολικά αυτούς που έφυγαν, και μάλιστα κατά την κρίση του Δεσπότη;
Λεπτομέρειες
καὶ ‘τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον;’ —εἴ τις οὖν καὶ ταῦτα διὰ τὸν αὐτὸν τύπον τῆς φωνῆς πρὸς τὴν αὐτὴν διάνοιαν ἐκβιάσοιτο, πολὺ ἂν τῆς ἀληθείας ἀποσφαλείη. ταῦτα γὰρ τὴν τῆς ἀποφάσεως ἐπέχοντα δύναμιν τὴν τῆς ἐρωτήσεως οὐκ ἀναδέχεται τάξιν· οὐδεὶς γὰρ οὔτε νοῦν ἔγνω κυρίου οὔτε σύμβουλος αὐτοῦ γέγονεν, οὐ μὴν ἀλλ’ οὐδ’ ἔστιν ἄνθρωπος ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον. οὐδετέρῳ δὲ πάλιν τῶν εἰρημένων συμφέρεται, εἰ καὶ τῇ προόδῳ τοῦ ῥήματος οὐ διήλλακται, οὐδὲ τὸ ‘ἄνθρωπός τις ἦν ἐν χώρᾳ τῇ Αὐσίτιδι’ καὶ ‘ἄνθρωπός τις κατέβαινεν ἀπὸ Ἰερουσαλὴμ εἰς Ἰεριχώ’· τὸ γὰρ ἀόριστον ἡ φωνὴ νυνὶ σημαίνει, τῶν ἄλλων ἀποστήσασα· ὥσπερ καὶ τὸ ‘εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστηκότων οἵτινες οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ’, τὴν τοῦ προσδιορισμοῦ χρείαν ἀναπληροῦν· ἀρκεῖ γὰρ καὶ μνήμη μόνον ἑνὸς παραδείγματος τὴν χρῆσιν ἐπιδεῖξαι τῆς φωνῆς, ὡς οὐδενὶ τῶν προτεταγμένων συμβιβάζεται.
Και «ποιος είναι ο άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα αντικρίσει τον θάνατο;» —αν, λοιπόν, κάποιος και αυτά, εξαιτίας του ίδιου λεκτικού τύπου, τα εκβίαζε προς το ίδιο νόημα, θα απέκλινε πολύ από την αλήθεια. Διότι αυτά, έχοντας τη δύναμη της άρνησης, δεν επιδέχονται τη θέση της ερώτησης· γιατί κανένας ούτε γνώρισε τον νου του Κυρίου ούτε έγινε σύμβουλός Του, αλλά ούτε υπάρχει άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει τον θάνατο. Και πάλι δεν συμφωνεί με κανένα από τα δύο προαναφερθέντα, αν και ως προς την προφορά της λέξης δεν διαφέρει, ούτε το «υπήρχε κάποιος άνθρωπος στη χώρα της Αυσιτίτιδος» και το «κάποιος άνθρωπος κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ»· διότι τώρα η λέξη σημαίνει το αόριστο, έχοντας απομακρυνθεί από τα άλλα νοήματα· όπως ακριβώς και το «υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν θα γευθούν θάνατο, έως ότου δουν τη βασιλεία του Θεού», το οποίο αναπληρώνει την ανάγκη του προσδιορισμού. Διότι αρκεί και μόνο η υπενθύμιση ενός παραδείγματος για να καταδείξει τη χρήση της λέξης, ότι δηλαδή δεν συμβιβάζεται με κανένα από τα προηγούμενα.
Λεπτομέρειες
Τίς γάρ ἐστιν ἄνθρωπος ὃς ζήσεται, φησίν, καὶ οὐχ ὄψεται θάνατον; Μία γὰρ πάντω<ν> εἴσοδος εἰς τὸν βίον, ἔξοδός τε ἴση· εἰρηναίως τέ πως τοῦτο παθεῖν ἱκετεύομεν, ἐπεὶ πάσης ὁ θάνατος τῆς ἀνθρωπίνης φύσεώς ἐστιν ἀπόφασις· ἀπευχόμεθα δὲ τὴν μετὰ δέους ἐνθένδε τινὸς καὶ ταραχῆς ἀναχώρησιν, καὶ μάλιστα τὴν συμβαίνουσαν ἐν ὕδασιν ἔξοδον. [8] Ὃ καὶ Δαβὶδ ᾐτήσατο ἐν προσευχαῖς ὁ θαυμάσιος, Μή με καταποντισάτω, βοῶν, καταιγὶς ὕδατος, μηδὲ καταπιέτω με βυθός, μηδὲ συσχέτω ἐπ’ ἐμὲ φρέαρ τὸ στόμα αὐτοῦ.
Διότι ποιος άνθρωπος υπάρχει που θα ζήσει, λέει, και δεν θα δει θάνατο; Επειδή μία είναι η είσοδος όλων στον βίο, και ίδια η έξοδος. Ικετεύουμε βέβαια να το υποστούμε αυτό ειρηνικά, επειδή ο θάνατος είναι η καταδίκη όλης της ανθρώπινης φύσης. Απευχόμαστε όμως την αναχώρηση από εδώ με φόβο και ταραχή, και ιδιαίτερα τον θάνατο που συμβαίνει μέσα στα ύδατα. [8] Αυτό άλλωστε ζήτησε στις προσευχές του και ο θαυμάσιος Δαβίδ, φωνάζοντας: Ας μη με καταποντίσει καταιγίδα ύδατος, ούτε ας με καταπιεί ο βυθός, και ας μην κλείσει πάνω μου το φρέαρ το στόμα του.
Λεπτομέρειες
Ἀλλὰ δεῦρό μοι, ἄνερ χρηστέ, ὁ πολὺς ἐν συνέσει, ὁ σοφὸς ἐν φρονήσει, ὁ πλείστην συνειληχὼς ἐκ πολλῶν τῶν χρόνων τὴν γνῶσιν, σαυτὸν θεράπευσον, σαυτὸν ἴασαι. ἐπίβαλέ σου, παρακαλῶ, τὸν ὀφθαλμὸν τῆς διανοίας εἰς τὴν τῆς κτίσεως θεωρίαν, ἔμβλεψον εἰς ἀρχαίας γενεὰς ἀπ᾽ αὐτοῦ τοῦ προπάτορος ἡμῶν Ἀδὰμ καὶ ἴδε καὶ γνῶθι, τίς ἐνέμεινεν τῷ αἰῶνι τούτῳ εἰς φῶς ἐλθών, ἀλλ᾽ οὐχὶ δίκην ἀνατέλλοντος χόρτου θᾶττον ἐξήνθησεν καὶ ἀπεξηράνθη διὰ θανάτου, ἢ ὡς ἐν ῥεύματι ποταμιαίῳ, ὅτι τὸ μὲν ὑπεξῆλθεν, τὸ δὲ ἀντεισῆλθεν, τοῦ κατὰ διαδοχὴν γένους μὴ ἱσταμένου, ἀλλὰ παρατρέχοντος καθ᾽ ἑκάστην ἡμέραν· οὕτως οἱ γεννήσαντες τοὺς ἡμᾶς γεννήσαντας καὶ οἱ ἐκείνων ἀνώτεροι. καὶ ἀναποδίζων ὁ λόγος εἰς τὸ καταρχὴν ἐλεύσεται καὶ κατιὼν πάλιν εἰς τὴν συντέλειαν τοῦδε τοῦ παντὸς καταντήσει. καὶ οὐκ ἔστιν ὃς ζήσεται, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον. τὸ δὲ παρὸν λειτουργία τις διωρισμένη καὶ πραγματεία ἡμερήσιος, καὶ αὐτίκα εἰς τὰ οἰκεῖα ἐπανέλευσις, τῆς τῶν ἐνθένδε λέγω πρὸς τὰ ἐκεῖσε μεταβάσεως. πατριάρχαι, καὶ παρῆλθον, προφῆται, καὶ μετῆλθον, πατέρες καὶ μητέρες, καὶ ἀπεγένοντο, ἀδελφοὶ καὶ φίλοι καὶ συγγενεῖς, καὶ παρέδραμον. τί δὲ βασιλεῖς; τί δὲ σατράπαι; τί δὲ ἄρχοντες; τί δὲ πᾶσα ἡλικία καὶ πᾶν γένος ἀνθρώπου; οὐχὶ πάντες ὑπὸ γῆν γεγόνασιν καὶ γενήσονται μικρὸν ὕστερον ἐκ γῆς φύντες;
Αλλά έλα σε μένα, αγαθέ άνθρωπε, εσύ που είσαι μέγας στη σύνεση, σοφός στη φρόνηση, εσύ που έχεις αποκομίσει πλείστη γνώση από τα πολλά χρόνια, θεράπευσε τον εαυτό σου, γιάτρεψε τον εαυτό σου. Στρέψε, σε παρακαλώ, το μάτι της διανοίας σου στη θεωρία της κτίσεως, κοίταξε τις αρχαίες γενεές από τον ίδιο τον προπάτορά μας τον Αδάμ και δες και γνώρισε, ποιος, αφού ήλθε στο φως, παρέμεινε σε τούτον τον αιώνα, και δεν άνθισε γρήγορα σαν το χορτάρι που φυτρώνει και ξεράθηκε μέσω του θανάτου, ή σαν ρεύμα ποταμού, όπου το μεν νερό έφυγε και το άλλο ήλθε στη θέση του, αφού το γένος που διαδέχεται το ένα το άλλο δεν στέκεται σταθερό, αλλά παρέρχεται κάθε ημέρα· έτσι έπραξαν και αυτοί που γέννησαν εκείνους που μας γέννησαν και οι πρόγονοι εκείνων. Και ανατρέχοντας προς τα πίσω ο λόγος θα φθάσει στην αρχή και κατεβαίνοντας πάλι θα καταλήξει στη συντέλεια τούτου του σύμπαντος. Και δεν υπάρχει κανείς που θα ζήσει, κατά το γεγραμμένο, και δεν θα δει θάνατο. Το παρόν είναι μια καθορισμένη υπηρεσία και καθημερινή ενασχόληση, και ευθύς επιστροφή στα οικεία, εννοώ τη μετάβαση από τα εδώ προς τα εκεί. Πατριάρχες, και παρήλθαν, προφήτες, και έφυγαν, πατέρες και μητέρες, και πέθαναν, αδελφοί και φίλοι και συγγενείς, και παρέδραμον. Τι να πούμε για τους βασιλείς; Τι για τους σατράπες; Τι για τους άρχοντες; Τι για κάθε ηλικία και κάθε γένος ανθρώπων; Δεν βρέθηκαν όλοι κάτω από τη γη και δεν θα βρεθούν σε λίγο καιρό όσοι προήλθαν από τη γη;
Λεπτομέρειες
Μαριανῷ σπαθαρίῳ Ἕλκει ἡμᾶς ἡ εὐσέβειά σου πρὸς τὸ γράφειν, ὡς ὄφελος, φησίν, εὑρίσκουσα (καὶ οὐ δοκῶ, ἐπείπερ ἡμῶν σὺν τῷ βίῳ καὶ ὁ λόγος ἄχρηστος), ἀλλ᾽ ὡς ἀγάπῃ φερομένη· ἡ ἀγάπη γάρ, φησὶν ὁ ἀπόστολος, τὸ κακὸν οὐ λογίζεται. πλήν, ὁποτέρως ἂν ἔχοι, εἴκω καὶ πείθομαι τῷ ἡμετέρῳ ἐραστῆ, τῷ ἀγαθῷ ἀνδρί, τῷ πανευφήμῳ ἄρχοντι, τῷ τροφίμῳ τῆς εὐσεβείας, τῷ θρέμματι τῆς ὀρθοδοξίας, τῷ ἀνθρώπῳ τοῦ θεοῦ, τῷ φιλητῇ τῶν μοναστῶν. πολλά σου τὰ ἐγκώμια, κάλλιστα τὰ ἀριστεύματα. ἀλλὰ βλέποις, ὁ δεσπότης μου, πῶς περιπατεῖς (τοῦτο γὰρ βοᾷ ὁ ἀπόστολος), μὴ ὡς ἄσοφος, ἀλλ᾽ ὡς σοφός, μὴ ὡς φιλόσαρκος, ἀλλ᾽ ὡς φιλόθεος, μὴ ὡς ἀθάνατος, ἀλλ᾽ ὡς ἐμμέριμνος ἐξόδου, τὸ κοινὸν χρέος, τὸ ἀνυπέρβατον ὁροθέσιον· οὐκ ἔστι γάρ, φησίν, ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον. τίνα οὖν ἀμφοτέρων τὰ ἰδιώματα, εἴποις ἄν; ἐγώ σοι διεξίημι, φίλε· τοῦ μὲν πρώτου χορεύματα, γελοιάσματα, παίγνια, αἰσχρολογήματα, οἰνοφλυγίαι, γαστριμαργίαι, μετεωρισμοί, διάκενα φυσήματα, καλλωπίσματα ἀλλεπάλληλα, φιλοπλουτίας ἔρωτες, καὶ τὰ πλείω καὶ βαρύτερα αἰδοῖ τῆς ἐξουσίας σου ἀφίημι· καί γε οἱ τὰ τοιαῦτα πράσσοντες βασιλείαν θεοῦ οὐ κληρονομήσουσιν, ἀπέφηνεν ὁ ἀπόστολος.
Προς τον σπαθάριο Μαριανό. Η ευσέβειά σου μας προτρέπει να σου γράφουμε, επειδή βρίσκει, όπως λέει, κάποια ωφέλεια σε αυτό (αν και δεν το νομίζω, διότι ο λόγος μου, όπως και ο βίος μου, είναι άχρηστος), αλλά και επειδή κινείται από αγάπη· διότι η αγάπη, λέει ο απόστολος, δεν διαλογίζεται το κακό. Όμως, όπως και αν έχουν τα πράγματα, υποχωρώ και υπακούω στον αγαπητό μας, στον αγαθό άνδρα, στον πανεύφημο άρχοντα, στον τρόφιμο της ευσέβειας, στο θρέμμα της ορθοδοξίας, στον άνθρωπο του Θεού, στον φίλο των μοναχών. Πολλά είναι τα εγκώμιά σου, άριστα τα κατορθώματά σου. Αλλά να προσέχεις, δέσποτά μου, πώς συμπεριφέρεσαι (διότι αυτό βροντοφωνάζει ο απόστολος), όχι ως άσοφος, αλλά ως σοφός, όχι ως φιλόσαρκος, αλλά ως φιλόθεος, όχι σαν να είσαι αθάνατος, αλλά με τη μέριμνα της εξόδου, του κοινού χρέους, του ανυπέρβλητου ορίου. Διότι δεν υπάρχει, λέει, άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα αντικρίσει τον θάνατο. Ίσως ρωτήσεις, λοιπόν, ποια είναι τα γνωρίσματα καθεμιάς από αυτές τις δύο καταστάσεις; Εγώ θα σου τα εξηγήσω, φίλε: τα γνωρίσματα του πρώτου είναι οι χοροί, οι γελοιότητες, τα παίγνια, οι αισχρολογίες, οι οινοποσίες, οι λαιμαργίες, οι φαντασιώσεις, οι κενές υπερηφάνειες, οι αλλεπάλληλοι καλλωπισμοί, το πάθος για τον πλούτο· τα δε περισσότερα και βαρύτερα τα παραλείπω από σεβασμό προς την εξουσία σου. Και βέβαια, όσοι πράττουν τέτοια δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, όπως αποφάνθηκε ο απόστολος.
Λεπτομέρειες
Ἀλλὰ τί ἆρα; ἐπιμείνωμεν τῷ πένθει; κατηφιάσωμεν δυσθυμότερον; ἐναφεθῶμεν τῷ πάθει; οὐ μὲν οὖν, ὦ ἀδελφοί· ἀλλ᾽, εἰδότες ὅτι δόγμα θεοῦ πᾶσιν ἀνθρώποις εἰς γένεσιν ἐλθοῦσιν αὖθις ἀναλύειν καὶ τὴν κρείττονα καὶ ἀπήμονα μεταλαμβάνειν ζωήν, ἧς ἀπαρχὴ Χριστὸς ὁ θεὸς ἡμῶν, ὁ τῆς ζωῆς ἀρχηγός, παρακληθῶμεν παρακλήσει θεοῦ, εἰς ἑαυτοὺς γενώμεθα, εἴπωμεν· ὁ Κύριος ἔδωκεν, ὁ Κύριος ἀφείλετο τὸν καλὸν διδάσκαλον, τὸν ἱερὸν καθηγεμόνα· τίς γάρ ἐστιν ἄνθρωπος, ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον, ἵνα τοῦ ἡμετέρου πατρὸς ξενοπαθεῖν ἔχωμεν; εὐχαριστέον ὅτι τοιούτου ἠξιώμεθα καὶ ὅτι ἕως γήρους καὶ πρεσβείου ἡ χρονικὴ παράτασις καὶ ὅτι γε ἐγκατέλιπεν οὐκ ἀπροστατεύτους οὐδὲ ἐρήμους, ἀλλὰ καὶ εὐλόγησεν ἐξόδια καὶ ἐπηύξατο ἁρμόδια καὶ ἕνα τῶν σὺν ὑμῖν κατέστησεν ἐφ᾽ ὑμᾶς προστατεύοντα· ὃν παραινοῦμεν ζώσασθαι ὡς τέλειον ἄνδρα τὴν ὀσφῦν καὶ χριστομιμήτῳ ταπεινώσει τῆς ἐμπιστευθείσης αὐτῷ διακονίας ἔχεσθαι, κανόνι καὶ ἴχνει τοῦ μακαρίου ἐκείνου πορευόμενον τῷ κατ᾽ ἐντολὴν θεοῦ λόγῳ.
Αλλά τι λοιπόν; Να επιμείνουμε στο πένθος; Να γίνουμε πιο σκυθρωποί; Να αφεθούμε στο πάθος της λύπης; Όχι βέβαια, αδελφοί. Αλλά, γνωρίζοντας ότι είναι απόφαση του Θεού για όλους τους ανθρώπους που ήρθαν στη ζωή να αναχωρούν πάλι και να μετέχουν στην καλύτερη και ανώδυνη ζωή, της οποίας απαρχή είναι ο Χριστός ο Θεός μας, ο αρχηγός της ζωής, ας παρηγορηθούμε με την παρηγορία του Θεού, ας συνέλθουμε και ας πούμε: Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος πήρε τον καλό διδάσκαλο, τον ιερό καθοδηγητή. Διότι ποιος άνθρωπος υπάρχει που θα ζήσει και δεν θα γνωρίσει τον θάνατο, ώστε να παραξενευόμαστε για την κοίμηση του δικού μας πατέρα; Πρέπει να ευγνωμονούμε που αξιωθήκαμε έναν τέτοιον πατέρα, και που ο χρόνος της ζωής του παρατάθηκε μέχρι τα βαθιά γηρατειά, και που δεν μας εγκατέλειψε απροστάτευτους ούτε έρημους, αλλά μας έδωσε την εξόδια ευλογία του, προσευχήθηκε καταλλήλως και κατέστησε έναν από εσάς ως προστάτη και καθοδηγητή σας. Αυτόν προτρέπουμε να αναζωστεί ως τέλειος άνδρας και με χριστομίμητη ταπείνωση να αφοσιωθεί στη διακονία που του εμπιστεύθηκε, πορευόμενος σύμφωνα με τον κανόνα και τα ίχνη εκείνου του μακαρίου, κατά τον λόγο των εντολών του Θεού.
Λεπτομέρειες
Ἀλλὰ τί πάθωμεν, ὦ δέσποτα; θεοῦ πρόσταγμά ἐστιν, μᾶλλον δὲ ἀπόφασις, διὰ τοῦ θείου Δαυὶδ ᾀδομένη· οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον. οὕτω πᾶς τις ἀπὸ Ἀδὰμ τοῦ προπάτορος ἡμῶν μέχρι τοῦ δεῦρο, εἰσελθὼν εἰς τὸν κόσμον διὰ γεννήσεως, πάλιν ἔξεισι δι᾽ ἀναλύσεως εἰς τὸν ἐκεῖσε κόσμον ὑψηλότερόν τε καὶ θεοειδέστερον· σπείρεται γάρ, φησίν, ἐν φθορᾷ, ἐγείρεται ἐν ἀφθαρσίᾳ· σπείρεται ἐν ἀτιμίᾳ, ἐγείρεται ἐν δόξῃ· σπείρεται ἐν ἀσθενείᾳ, ἐγείρεται ἐν δυνάμει· σπείρεται σῶμα ψυχικόν, ἐγείρεται σῶμα πνευματικόν. ἰσάγγελοι γὰρ ἐσόμεθα καὶ υἱοὶ τῆς ἀναστάσεως, τοῦ θνητοῦ ὑπὸ τῆς ζωῆς καταποθέντος.
Αλλά τι να κάνουμε, ω δέσποτα; Είναι πρόσταγμα του Θεού, ή μάλλον απόφαση, η οποία ψάλλεται από τον θείο Δαβίδ: δεν υπάρχει άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο. Έτσι, ο καθένας από τον προπάτορά μας Αδάμ μέχρι σήμερα, αφού εισήλθε στον κόσμο μέσω της γεννήσεως, πάλι θα εξέλθει μέσω της αναλύσεως προς τον εκεί κόσμο, που είναι υψηλότερος και πιο θεοειδής· διότι σπέρνεται, λέει, σε φθορά, ανασταίνεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σε ατιμία, ανασταίνεται σε δόξα· σπέρνεται σε αδυναμία, ανασταίνεται σε δύναμη· σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό. Διότι θα είμαστε ισάγγελοι και υιοί της αναστάσεως, αφού το θνητό καταποθεί από τη ζωή.
Λεπτομέρειες
Τοσαῦτα καὶ ἔτι πλείω τούτων τὰ κραδαίνοντά σου τὴν ψυχὴν καὶ συνέχοντα τὴν καρδίαν καὶ προχέοντα τὰ θερμὰ δάκρυα καὶ ἀναπέμποντα τὰς οἰμωγὰς καὶ ἐξαποροῦντα καὶ αὐτοῦ τοῦ ζῆν. ἀλλὰ δεῦρο, κυρία, δεῦρο, ἀναψύχησον (καιρὸς γὰρ ἀνακλήσεως), ἄνοιξόν σου τὰ ὦτα, ἐπακροωμένη τῶν θείων φωνῶν. ἄνθρωπος ὡσεὶ χόρτος αἱ ἡμέραι αὐτοῦ, ὡσεὶ ἄνθος τοῦ ἀγροῦ, οὕτως ἐξανθήσει. οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον. εἰ πιστεύομεν ὅτι Ἰησοῦς ἀπέθανεν καὶ ἀνέστη, οὕτως καὶ ὁ θεὸς τοὺς κοιμηθέντας διὰ τοῦ Ἰησοῦ ἄξει σὺν αὐτῷ. οὐ τοίνυν λοιπὸν ἀπολώλαμεν τὸν υἱόν, ἀλλὰ μικρὸν ὕστερον, ἡνίκα ἡ ἐσχάτη σάλπιγξ φωνήσει, ἀναστήσεται εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα κἀκεῖ αὐτὸν ὀψόμεθα. ἐπλήγη καιρίαν ἐνταῦθα πληγήν, ἀλλ᾽ ἐκεῖσε ἀνίας αἰωνίου οὐ πειραθήσεται, Χριστὸν ἐνδεδυμένος διὰ τοῦ βαπτίσματος, τήν τε πίστιν ὀρθόδοξον ἐσχηκὼς καὶ οὔπω ἐμπλησθεὶς τῶν τῇδε ἡδέων, ὅσον ἄκρῳ τῷ δακτύλῳ ἀπογεύσασθαι διὰ τὴν νεότητα· οὗ χάριν πιστεύομεν καὶ τῶν ὡς ἀνθρώπῳ αὐτῷ παρεωραμένων καὶ πεπλημμελημένων διὰ τὸν τοιοῦτον ἄωρον καὶ ἄδικον θάνατον συγχώρησιν λήψεσθαι. πόσων γὰρ ἔμελλεν, ὦ κυρία, ἐπιμένων τῇ σαρκί, ἐμφορηθῆναι κακῶν;
Τόσα και ακόμη περισσότερα από αυτά είναι εκείνα που συγκλονίζουν την ψυχή σου, σφίγγουν την καρδιά σου, χύνουν τα θερμά σου δάκρυα, προκαλούν τους θρήνους σου και σε οδηγούν σε απόγνωση ακόμη και για την ίδια τη ζωή. Αλλά έλα, κυρία, έλα, παρηγορήσου (διότι είναι καιρός παρηγοριάς), άνοιξε τα αυτιά σου, ακούγοντας με προσοχή τις θείες φωνές. «Οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι, σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει». «Δεν υπάρχει άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο». «Εάν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός θα φέρει μαζί Του εκείνους που έχουν κοιμηθεί δια του Ιησού». Επομένως, δεν έχουμε χάσει οριστικά τον υιό, αλλά λίγο αργότερα, όταν θα ηχήσει η έσχατη σάλπιγγα, θα αναστηθεί σε προϋπάντηση του Κυρίου στον αέρα, και εκεί θα τον δούμε. Δέχθηκε καίριο πλήγμα εδώ, αλλά εκεί δεν θα δοκιμάσει αιώνια θλίψη, αφού έχει ενδυθεί τον Χριστό μέσω του βαπτίσματος, έχει διατηρήσει την ορθόδοξη πίστη και δεν πρόλαβε να χορτάσει τις επίγειες ηδονές, παρά μόνο να τις γευτεί με την άκρη του δακτύλου λόγω της νεότητάς του. Γι' αυτό πιστεύουμε ότι θα λάβει συγχώρηση και για όσα, ως άνθρωπος, παραμέλησε και έσφαλε, εξαιτίας αυτού του τόσο άωρου και άδικου θανάτου. Διότι πόσα δεινά θα έπρεπε να υποστεί, ω κυρία, εάν παρέμενε στη σάρκα;
Λεπτομέρειες
Τὸ πῦρ γὰρ αὐτῶν οὐ σβεστήσεται, καὶ ὁ σκώληξ αὐτῶν οὐ τελευτήσει. Διὰ τοῦτο βοῶ, ἀντιβολῶ, ἐπιδέομαι, προσκυλινδοῦμαι τοῖς ἴχνεσιν ὑμῶν, μὴ καταφθασθῶμεν ἀνετοίμως, μὴ συγκλείσῃ ἡμῶν τὸν τῆς ζωῆς ὅρον ἡ ἀμέλεια. Ἤδη γὰρ πεφθάκαμεν, καὶ τὸ τοῦ θανάτου ἡμῖν μυστήριον ἐνεργούμενον ἔστιν ἀδιαλείπτως. Ἐκ προσώπου ἡμῶν προπορεύονται, ὡς ὁρᾶτε, ἀδελφοὶ ἡμῶν, καὶ λάβετε ἐπὶ λογισμοῦ ἕνα ἕκαστον, καὶ τί ἡμεῖς, μὴ οὐχ οὕτως; Μὴ ἐπιμενοῦμεν ἔτι; Εἰ δὲ ἐπιμενοῦμεν, ἀλλ’ ἕως ποτε βιωσόμεθα; οὐχ ὁ μικρὸς λίθος ἡμᾶς ἀναμένει, καὶ ὁρώμενός ἐστιν ὁ τάφος, ἀπόθεμα ἡμῶν τὸ κοιμητήριον ἡμῶν, τὸ πολλῶν σκωλήκων ἐμπεπλησμένον καὶ δυσωδίας ἀφορήτου πεπληρωμένον. Οὔκ ἐστι γὰρ ὃς ζήσεται καὶ οὐ ὄψεται θάνατον, ἀκούομεν τοῦ Δαυῒδ λέγοντος. Ἄνθρωποι τὸ αὔριον μὴ προσδοκήσομεν φθάσαι, καὶ πάντως τὴν ἐνεστῶσαν ἡμέραν θεοπρεπῶς διαπεραιωσόμεθα. Ὡς δέ τινες μάχονται καὶ διαπληκτίζονται, ἐρίζουσι καὶ ἀντερίζουσι, λογομαχοῦσι καὶ διαβασκαίνουσιν, ἀπέθεντο τοῦ μεριμνᾷν οὐχὶ περὶ τῆς αὔριον, ὅτι ἀποθνήσκουσιν, ἀλλ’ ὡς ἀθάνατοι ἡμῖν φαίνονται. Ὀκνηρὲ καὶ ἀσύνετε καὶ λιθοκάρδιε, ἕως πότε οὐ λαμβάνεις αἴσθησιν, καὶ φέρεις δι’ ὑπομονῆς τὰ ἐπερχόμενα, ἀλλὰ ζημιοῖς σεαυτὸν τὰ αἰώνια ἀκαταστατῶν ψυχῇ τε καὶ σώματι;
Διότι το πυρ τους δεν θα σβήσει, και το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει. Γι' αυτό φωνάζω, ικετεύω, παρακαλώ, προσπίπτω στα πόδια σας, ας μην καταληφθούμε ανέτοιμοι, ας μην τερματίσει το όριο της ζωής μας η αμέλεια. Διότι ήδη έχουμε φτάσει στο τέλος, και το μυστήριο του θανάτου ενεργείται μέσα μας αδιαλείπτως. Πριν από εμάς προπορεύονται, όπως βλέπετε, οι αδελφοί μας, και αναλογιστείτε τον καθένα ξεχωριστά, και εμείς τι; Μήπως δεν θα συμβεί το ίδιο και σε εμάς; Μήπως θα παραμείνουμε εδώ για πάντα; Κι αν παραμείνουμε, μέχρι πότε θα ζήσουμε; Μας περιμένει η μικρή ταφόπλακα, και είναι ορατός ο τάφος, η τελευταία μας αποθήκη, το κοιμητήριό μας, το οποίο είναι γεμάτο από πολλά σκουλήκια και αφόρητη δυσωδία. Διότι δεν υπάρχει άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο, όπως ακούμε τον Δαβίδ να λέει. Άνθρωποι, ας μην προσδοκούμε ότι θα φτάσουμε στο αύριο, αλλά οπωσδήποτε ας περάσουμε τη σημερινή ημέρα θεοπρεπώς. Κάποιοι όμως μάχονται και διαπληκτίζονται, φιλονικούν και αντεγκλούν, λογομαχούν και φθονούν, και έπαψαν να μεριμνούν για το αύριο, ξεχνώντας ότι αποθνήσκουν, αλλά μας φαίνονται σαν να είναι αθάνατοι. Οκνηρέ, ασύνετε και σκληρόκαρδε, μέχρι πότε δεν θα λαμβάνεις συναίσθηση και δεν θα υπομένεις καρτερικά αυτά που έρχονται, αλλά αντίθετα ζημιώνεις τον εαυτό σου χάνοντας τα αιώνια αγαθά, ζώντας με ακαταστασία στην ψυχή και στο σώμα;
Λεπτομέρειες
ΛΟΓΟΣ ΝΔʹ. ΛΟΓΟΣ ΝΔʹ. Καύσωνα φεύγειν τῆς κακῆς παῤῥησίας. ΑΔΕΛΦΟΙ ΜΟΥ ΚΑΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΚΑΙ ΤΕΚΝΑ, Τὸ ἔργον μου ὑμεῖς ἐστε ἐν κυρίῳ· διὰ τοῦτο οὐ κόπος μοι, οὐ στενοχωρία εἰς τὸ ἐπισκέπτεσθαι ὑμᾶς διὰ τῆς κατηχήσεως, καὶ διεγείρειν ὑμῶν τὸ πρόθυμον τῆς ψυχῆς εἰς τὴν τῶν ἐντολῶν τοῦ κυρίου ἐργασίαν· ἀλλὰ μᾶλλον καὶ εὐφροσύνης ὑπόθεσιν, καὶ ἀγαλλιάσεως ἀφορμὴν αὐτὸ τοῦτο λαλεῖν καὶ προφθέγγεσθαι ὑμῖν καὶ κινεῖν τὴν περὶ τοῦ σώσματος ὑμῶν ὁμιλίαν. Τί, καὶ πῶς, καὶ πηλίκως διοδεύσομεν καὶ ἐμπορευσόμεθα εἰς ἐπιτυχίαν τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Καὶ γὰρ αἱ ὁδοὶ καὶ πολλαὶ καὶ μία· μία μὲν ὅτι ἡ ἀρετὴ μονογενὴς· πολλαὶ δὲ, ὅτι διῄρηται εἰς πολλὰ κατορθώματα ἡ αὐτή. Ἑλώμεθα ταῦτα, τέκνα μου ἠγαπημένα πανσθενεὶ· καὶ ὁ μὲν τρεχέτω διὰ τῆς θεομιμήτου ὑπακοῆς, δρόμον ἀνεμπόδιστον καὶ ἀκατάληκτον· ὁ δὲ διὰ τῆς χριστοφόρου ταπεινώσεως δρόμον ὁμαλώτατον καὶ συντομώτατον· καὶ οἱ ἀμφότεροι μᾶλλον δὲ οἱ πάντες τὴν ἐκκοπὴν τοῦ θελήματος ὡς θυσίαν ἄμωμον ἀσπασώμεθα. Τίς ἐστιν ἄνθρωπος φησὶν, ὁ θέλων ζωὴν, ἀγαπῶν ἡμέρας, ἰδεῖν ἀγαθὰς, ἀλλ’ ἢ ὁ ἐκκόπτων ἀληθῶς τὸ θέλημα; Οὖτός ἐστιν ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον πτώματος, ῥυόμενος τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐκ χειρὸς ᾅδου· οὗτός ἐστι ὁ υἱὸς τοῦ φωτὸς, ὁ τὴν ψυχὴν κεκαθαρμένην ἔχων ἀπὸ πάσης περιπαθήσεως· διότι πρὸ ῥιζῶν ἀνασπᾷ πᾶν πάθος.
Λόγος ΝΔ'. Λόγος 54ος. Να αποφεύγουμε τον καύσωνα της κακής παρρησίας. Αδελφοί μου, πατέρες και τέκνα, εσείς είστε το έργο μου εν Κυρίω· γι' αυτό δεν αποτελεί κόπο για μένα, ούτε στενοχώρια το να σας επισκέπτομαι μέσω της κατηχήσεως και να διεγείρω την προθυμία της ψυχής σας στην εργασία των εντολών του Κυρίου, αλλά μάλλον αποτελεί υπόθεση ευφροσύνης και αφορμή αγαλλιάσεως αυτό ακριβώς το να σας μιλώ, να σας απευθύνομαι και να κινώ τη συζήτηση για τη σωτηρία σας. Τι, και πώς, και σε ποιον βαθμό θα πορευθούμε και θα εργαστούμε για την επιτυχία της βασιλείας των ουρανών. Διότι οι οδοί είναι και πολλές και μία· μία μεν διότι η αρετή είναι μονογενής, πολλές δε, διότι η ίδια διαιρείται σε πολλά κατορθώματα. Ας τα επιλέξουμε αυτά, αγαπημένα μου τέκνα, με όλη μας τη δύναμη· και ο ένας ας τρέχει διά της θεομίμητης υπακοής δρόμο ανεμπόδιστο και ατελεύτητο, ο άλλος δε διά της χριστοφόρου ταπεινώσεως δρόμο ομαλότατο και συντομότατο· και οι δύο, ή μάλλον όλοι, ας ασπαστούμε την εκκοπή του θελήματος ως άμωμη θυσία. Ποιος είναι ο άνθρωπος, λέγει, που θέλει ζωή, αγαπώντας να δει αγαθές ημέρες, παρά εκείνος που αληθινά εκκόπτει το θέλημά του; Αυτός είναι που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο πτώσεως, λυτρώνοντας την ψυχή του από τα χέρια του άδη· αυτός είναι ο υιός του φωτός, ο οποίος έχει την ψυχή του καθαρμένη από κάθε εμπαθή προσκόλληση· διότι ξεριζώνει κάθε πάθος εκ θεμελίων.
Λεπτομέρειες
Οὐδαμῶς· οὐκ ἔστι γὰρ ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον. Καὶ εἰ ὅλως θνήσκομεν, τί ἡ ζωὴ αὕτη ἡ παίγνιος καὶ σκιοδρόμος καὶ ὀνειρόπολος; εἰ καὶ τοῖς πολλοῖς ἀσπαστὴ καὶ μακαριστή. Ἀλλ’ ἡμῖν γε εὖγε, εὖγε, καλῶς φρονήσασι, καὶ πρὸ θανάτου θανατωθεῖσι διὰ τῆς ἀποτακτικῆς ἀπονεκρώσεως.
Σε καμία περίπτωση. Διότι δεν υπάρχει άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα αντικρίσει τον θάνατο. Και εφόσον αναπόφευκτα πεθαίνουμε, τι είναι αυτή η ζωή που μοιάζει με παιχνίδι, με φευγαλέα σκιά και με όνειρο, έστω και αν για τους πολλούς είναι περιζήτητη και αξιομακάριστη; Αλλά σε εμάς αξίζει πράγματι έπαινος, διότι σκεφτήκαμε ορθά και θανατωθήκαμε πριν από τον θάνατο μέσω της νέκρωσης που επιφέρει η μοναχική αποταγή.
Λεπτομέρειες
ΚΑΤΗΧΗΣΙΣ ΙΕʹ. Περὶ τῆς ἐκκοπῆς τοῦ οἰκείου θελήματος καὶ ἀποφυγῆς τῆς δεινῆς παρρησίας. Ἀδελφοὶ καὶ πατέρες καὶ τέκνα, “τὸ ἔργον μου ὑμεῖς ἐστε ἐν κυρίῳ”. διὰ τοῦτο οὐ κόπος μοι, οὐ στενοχωρία, εἰς τὸ ἐπισκέπτεσθαι ὑμᾶς διὰ τῆς κατηχήσεως καὶ διεγείρειν ὑμῶν τὸ πρόθυμον τῆς ψυχῆς εἰς τὴν τῶν ἐντολῶν τοῦ κυρίου ἐργασίαν, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ εὐφροσύνης ὑπόθεσις καὶ ἀγαλλιάσεως ἀφορμὴ αὐτὸ τοῦτο τὸ λαλεῖν καὶ προσφθέγγεσθαι ὑμῖν καὶ κινεῖν τὴν περὶ τοῦ σώματος ὑμῶν ὁμιλίαν, τί καὶ πῶς καὶ πηλίκως διοδεύσομεν καὶ ἐμπορευσόμεθα εἰς ἐπιτυχίαν τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· καὶ γὰρ αἱ ὁδοὶ καὶ πολλαὶ καὶ μία· μία μέν, ὅτι ἡ ἀρετὴ μονογενής· πολλαὶ δέ, ὅτι διῄρηται εἰς πολλὰ κατορθώματα ἡ αὐτή. ἑλώμεθα ταύτην, τέκνα μου ἠγαπημένα, πανσθενεί, καὶ ὃ μὲν τρεχέτω διὰ τῆς θεομιμήτου ὑπακοῆς δρόμον ἀνεμπόδιστον καὶ ἀκατάληκτον, ὃ δὲ διὰ τῆς χριστοφόρου ταπεινώσεως δρόμον ὁμαλώτατον καὶ συντομώτατον, καὶ οἱ ἀμφότεροι, μᾶλλον δὲ οἱ πάντες, τὴν ἐκκοπὴν τοῦ θελήματος ὡς θυσίαν ἄμωμον ἀσπασώμεθα. “τίς ἐστιν ἄνθρωπος”, φησίν, “ὁ θέλων ζωήν, ἀγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθάς”; ἀλλ’ ἢ ὁ ἐκκόπτων ἀληθῶς τὸ θέλημα, οὗτός ἐστιν, “ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον πτώματος, ῥυόμενος τὴν ψυχὴν αὑτοῦ ἐκ χειρὸς ᾅδου”.
ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΕ΄. Περί της εκκοπής του ιδίου θελήματος και της αποφυγής της επικίνδυνης παρρησίας. Αδελφοί και πατέρες και τέκνα, "εσείς είστε το έργο μου εν Κυρίω". Γι' αυτό δεν μου είναι κόπος, ούτε στενοχώρια, το να σας επισκέπτομαι μέσω της κατηχήσεως και να διεγείρω την προθυμία της ψυχής σας για την εργασία των εντολών του Κυρίου, αλλά μάλλον αποτελεί υπόθεση ευφροσύνης και αφορμή αγαλλιάσεως αυτό ακριβώς το να σας μιλώ, να σας απευθύνομαι και να κινώ τη συζήτηση για το σώμα σας, για το τι και πώς και σε ποιο βαθμό θα πορευθούμε και θα πραγματευθούμε για την επίτευξη της βασιλείας των ουρανών. Διότι βέβαια οι οδοί είναι και πολλές και μία· μία μεν, επειδή η αρετή είναι ενιαία, πολλές δε, επειδή η ίδια διαιρείται σε πολλά κατορθώματα. Ας την επιλέξουμε, αγαπημένα μου τέκνα, με όλη μας τη δύναμη, και ο μεν ας διανύει διά της θεομίμητης υπακοής δρόμο ανεμπόδιστο και ατελεύτητο, ο δε διά της χριστοφόρου ταπεινώσεως δρόμο ομαλότατο και συντομότατο, και οι δύο, ή μάλλον όλοι μας, ας ασπασθούμε την εκκοπή του θελήματος ως άμωμη θυσία. "Ποιος είναι ο άνθρωπος", λέει, "που επιθυμεί ζωή, που αγαπά να δει αγαθές ημέρες;" Κανείς άλλος από εκείνον που πραγματικά εκκόπτει το θέλημά του· αυτός είναι, "ο οποίος θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο πτώσεως, λυτρώνοντας την ψυχή του από τα χέρια του άδη".
Λεπτομέρειες
Ἐπεὶ οὖν τοῦτο πάντως καὶ οὐκ ἔστιν, ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον, κατὰ τὸ ᾀδόμενον, παρακαλῶ καὶ δέομαι, ὁσίως βιοτεύσωμεν, καθαρῶς πολιτευσώμεθα, ἀνενόχως καὶ ἀκατακρίτως, ἀμολύντως καὶ ἀῤῥύπως, οὐ μόνον τὴν σάρκα, ἀλλὰ καὶ τὴν ψυχὴν ἁγνὴν διαφυλάττοντες, τὴν μὲν ἀπὸ παντὸς πτώματος δουλαγωγοῦντες καὶ ὑποτάσσοντες αὐτὴν τῷ πνεύματι (ὡς ἂν μὴ ἐξαγριαίνοιτο καὶ κατεπανίσταιτο διὰ τῆς ἐπ’ ὀμφαλοῦ γαστρὸς κινήσεως, μᾶλλον δὲ καθέλκοιτο καὶ ὑποπιάζοιτο, ἠρεμοῦσα καὶ οὐ σφριγῶσα τοῖς ἐξ αὐταρκείας καὶ εὐταξίας μέτροις καὶ σταθμοῖς ἐπὶ βρώσεως καὶ πόσεως, ὕπνου καὶ ἀναπαύσεως, χαλινουμένη τῷ θείῳ φόβῳ ἄριστα), τὴν δὲ ἐκ λογισμῶν ἀκαθάρτων καὶ ἐννοιῶν τηροῦντες ἀσυνδύαστον, ὅλην πρὸς θεὸν ἀναπτερουμένην, τὸ κάλλος ἐκείνου ὁρῶσαν καὶ φανταζομένην, ὅτι καὶ μόνον αὐτὸ ἐράσμιον καὶ ὡραῖον καὶ ἀγαπητὸν ὡς ἀληθῶς, τὰ δ’ ἄλλα πάντα εἴδωλα ἔρωτος καὶ οὐκ ἔρωτες, φαντασία κάλλους καὶ οὐ κάλλος, τῇ προσευχῇ καὶ ταῖς ψαλμῳδίαις καὶ θείαις μελέταις περιφρουροῦντες αὐτήν, ὅπως ἀμφοτέρωθεν εὐαρεστῶμεν τῷ καλῷ νυμφίῳ, Χριστῷ τῷ θεῷ.
Επειδή, λοιπόν, αυτό είναι απολύτως βέβαιο και δεν υπάρχει κανείς που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο, σύμφωνα με αυτό που ψάλλεται, παρακαλώ και δέομαι, ας ζήσουμε οσίως, ας πολιτευθούμε καθαρά, χωρίς ενοχές και χωρίς κατακρίσεις, αμόλυντα και χωρίς ρύπους, διαφυλάσσοντας αγνή όχι μόνο τη σάρκα, αλλά και την ψυχή, την μεν πρώτη προφυλάσσοντας από κάθε πτώση δουλαγωγώντας και υποτάσσοντάς την στο πνεύμα (ώστε να μην εξαγριώνεται και να μην επαναστατεί μέσω της κίνησης της γαστέρας γύρω από τον ομφαλό, αλλά μάλλον να καταστέλλεται και να καταπονείται, παραμένοντας ήρεμη και χωρίς να σφριγά, μέσα από τα μέτρα και τα σταθμά της αυτάρκειας και της ευταξίας στην τροφή και το ποτό, στον ύπνο και την ανάπαυση, χαλιναγωγούμενη άριστα από τον θείο φόβο), τη δε δεύτερη διατηρώντας την ασυνδύαστη από ακάθαρτους λογισμούς και έννοιες, ολόκληρη αναπτερωμένη προς τον Θεό, βλέποντας και αναλογιζόμενη το δικό Του κάλλος, διότι μόνον αυτό είναι αληθινά εράσμιο και ωραίο και αγαπητό, ενώ όλα τα άλλα είναι είδωλα του έρωτα και όχι πραγματικοί έρωτες, φαντασία κάλλους και όχι πραγματικό κάλλος, περιφρουρώντας την με την προσευχή και τις ψαλμωδίες και τις θείες μελέτες, ώστε και από τις δύο πλευρές να ευαρεστούμε τον καλό Νυμφίο, τον Χριστό τον Θεό.
Λεπτομέρειες