Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:5

Ψαλμός ΠΗ'. <Έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου.> (F f. 147, K f. 158 b) Έχει εγερθεί από το σπέρμα του, κατά σάρκα, ο Χριστός, και από τη φυλή του Ιούδα, από την οποία καταγόταν και ο ίδιος ο μακάριος Δαβίδ. <Με τον βραχίονα της δυνάμεώς σου.> (F f. 148 b) Και βραχίονα του Πατρός ονομάζει τον Υιό· διότι μέσω αυτού ενεργεί τα πάντα, ακριβώς όπως και εμείς οι ίδιοι συνηθίζουμε να κάνουμε τα πάντα με το δικό μας χέρι. <Κύριε, στο φως του προσώπου σου θα πορευθούν.> (F f. 148 b) Θα πορευθούν στο φως, το οποίο εκπέμπεται μέσω του Πνεύματος από το πρόσωπό σου, δηλαδή τον Υιό σου. Διότι το Άγιο Πνεύμα μας οδηγεί σε καθετί που πρέπει να πράττουμε μέσα στο φως. <Στο όνομά σου θα αγαλλιάσουν.> (F f. 148 b, K f. 159) Διότι πάντοτε μας στεφανώνει το καλό όνομα του Χριστού, το οποίο έχει επικληθεί σε εμάς· διότι ονομαστήκαμε Χριστιανοί χάρη στον Χριστό. [<Διότι το χέρι μου θα τον συνδράμει, και ο βραχίονάς μου θα τον ενισχύσει.> Ο Σωτήρας έλεγε: «Τα έργα τα οποία μου έδωσε ο Πατέρας για να τα κάνω· αυτά τα έργα που εγώ κάνω μαρτυρούν για εμένα, ότι αυτός με απέστειλε.» Και πάλι: «Από τον εαυτό μου δεν λέω τίποτα· αλλά ο Πατέρας, ο οποίος μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα.»]

Θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του. Λέγοντας θρόνο, εννοεί αυτόν που υποσχέθηκε στον Δαβίδ, όχι όμως ότι του είχε ήδη δοθεί· διότι λέει: «Μια φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου σαν τον ήλιο»· και πάλι: «Ορκίστηκα στον δούλο μου Δαβίδ· έως τον αιώνα θα στερεώσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενεά σε γενεά». Αυτά όμως δεν τα λέει για σαρκικό σπέρμα, ούτε για αισθητό θρόνο, αλλά για αυτόν για τον οποίο μιλάει και ο άγγελος προς την Παρθένο, ο οποίος δεν έχει τίποτα το πρόσκαιρο, αλλά λάμπει σε όλη την οικουμένη σαν φως, και καταυγάζει νοερά τις ψυχές μέσω της ένθεης διδασκαλίας. Ως οίκο του Ιακώβ μη θεωρείς ότι εννοεί μόνο τον λαό των Ιουδαίων, αλλά όλους εκείνους που, μέσω της κλήσεως του Σωτήρα από όλα τα έθνη, υιοθετούνται και εντάσσονται στην υιοθεσία των αγίων. Ο λαός του Θεού άλλοτε μεν ονομάζεται Ιακώβ, άλλοτε δε Ισραήλ· διότι το ίδιο πρόσωπο ήταν και ο Ισραήλ και ο Ιακώβ· και εκ φύσεως μεν Ιακώβ ήταν ο παλαιός λαός, εφόσον προερχόταν από τον Ιακώβ σύμφωνα με την εξ αίματος συγγένεια· κατά θέσιν όμως (κατά χάριν), είναι ο νέος λαός σύμφωνα με τη συγγένεια που βασίζεται στην αρετή· διότι ο νέος λαός εισήχθη στη θέση του παλαιού.

Γι' αυτό ο Σύμμαχος το ερμήνευσε σαφέστερα λέγοντας: «Στους ουρανούς θα εδραιωθεί η αλήθειά σου». «Σύναψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου· ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου: Έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω από γενιά σε γενιά τον θρόνο σου. Διάψαλμα. Θα ομολογήσουν οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου, Κύριε, καθώς και την αλήθειά σου στην Εκκλησία των αγίων». Σαφώς αυτά έχουν ειπωθεί εκ προσώπου του Θεού· γι' αυτό νομίζω ότι πρωτύτερα ειπώθηκε από τους Εβδομήκοντα το: «Επειδή είπες: Εις τον αιώνα θα οικοδομηθεί το έλεος, στους ουρανούς θα ετοιμαστεί η αλήθειά σου»· στα οποία επισύναπτε το: «Σύναψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου»· ώστε, κατά το υπερβατό σχήμα, το νόημα των προκειμένων να είναι το εξής: Επειδή εσύ ο ίδιος, Κύριε, στις υποσχέσεις περί του Δαβίδ είπες: Εις τον αιώνα το έλεός μου προς τον Δαβίδ, ή και προς όλους τους ανθρώπους, θα οικοδομηθεί· και πρόσθεσες λέγοντας: Σύναψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου, δηλαδή με τον επίλεκτό μου, και: Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου, και τα όσα ακολουθούν αυτά· έχω πειστεί ότι ποτέ δεν θα διαψευστούν οι υποσχέσεις σου, αλλά παραμένουν αληθινές και αδιάπτωτες· όχι όμως με την έννοια ότι αυτές θα εδραιωθούν επάνω στη γη· διότι δεν είναι επίγειες και αισθητές, ούτε φθαρτές και ολιγόχρονες, όπως είναι ο βίος των ανθρώπων, αλλά αθάνατες και αιώνιες και αρμόζουσες στη δική σου θεότητα.

Και αυτή η εκδοχή ταιριάζει περισσότερο στο νόημα· διότι ο λόγος δεν γίνεται για πολλούς, αλλά μόνο για τον Δαβίδ· διότι σε αυτόν, λέγει, ορκίστηκα, επειδή είναι δούλος μου και εκλεκτός μου. Διότι δεν αρκούσε να συνάψει απλώς διαθήκη μαζί του, όπως συνήψε με τον Νώε, και έπειτα με τον Αβραάμ, και πάλι μετά από εκείνον με τους γιους του Ισραήλ στην έρημο μέσω του Μωυσή· διότι προς εκείνους η διαθήκη έγινε χωρίς ορκωμοσία· με τον εκλεκτό μου όμως και θεράποντά μου και δούλο μου τον Δαβίδ συνήψε διαθήκη αναλαμβάνοντας και όρκο· διότι του ορκίστηκε ότι πρέπει να ετοιμάσει το σπέρμα του (τους απογόνους του) στον αιώνα και να οικοδομήσει τον θρόνο του, και όχι μόνο για μία γενιά, αλλά από γενιά σε γενιά. Σχετικά δε με το ότι ο Θεός ορκίζεται, ο ιερός Απόστολος λέει στην Προς Εβραίους επιστολή: «Για να έχουμε ισχυρή παρηγοριά μέσω δύο αμετάβλητων πραγμάτων, στα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός». Διότι προς ενίσχυση μεγαλύτερης διαβεβαίωσης χρησιμοποιήθηκε από τον Θεό και ο όρκος. Στο όνομα τίνος, όμως, δόθηκε ο όρκος, μάς το διδάσκει προχωρώντας στη συνέχεια, λέγοντας: «Μία φορά ορκίστηκα στον άγιό μου». Εδώ λοιπόν θα επιστήσεις την προσοχή σου στο ποιος άραγε ήταν αυτός ο άγιος του Θεού, στο όνομα του οποίου ορκίζεται ως στο όνομα του μονογενούς Υιού, ώστε να εδραιωθούν εξάπαντος οι επαγγελίες. Αυτόν τον άγιο, εξάλλου, τον ομολογούσαν και οι δαίμονες στα Ευαγγέλια, όταν, μη μπορώντας να αντέξουν τη θεϊκή του δύναμη, η οποία τους τιμωρούσε και τους εκδίωκε, κραύγαζαν λέγοντας: «Άσε μας, τι σχέση υπάρχει ανάμεσα σε εμάς και σε σένα, Ιησού Ναζωραίε;»

Τι σημαίνει, λοιπόν, η επαγγελία του Θεού; Δύο πράγματα προαναγγέλλει: πρώτον μεν, ότι θα διαφυλάξει το σπέρμα του Δαβίδ εις τον αιώνα· δεύτερον δε, ότι θα οικοδομήσει τον θρόνο του από γενεά σε γενεά. Έπειτα, επειδή αυτά δεν επρόκειτο να εδραιωθούν αισθητά επί της γης, ούτε στο πλαίσιο κάποιας ανθρώπινης βασιλείας, αναπέμπει στη συνέχεια τα αποτελέσματα των επαγγελιών στους ουρανούς.

Αν όμως υπάρχει και στους ίδιους τους ουρανούς κάποια Εκκλησία πρωτοτόκων που έχουν καταγραφεί στους ουρανούς, κυριότερα και αληθέστερα θα μπορούσε να λεχθεί ότι εκείνη η Εκκλησία είναι Εκκλησία αγίων, στην οποία οι ουρανοί θα διηγηθούν την αλήθεια των υποσχέσεων του Θεού και τα θαυμάσια που εναποτίθενται σε αυτές. Ποια όμως ήταν τα θαυμάσια αυτά παρά το ότι ο Δαβίδ αναδείχθηκε εκλεκτός του Θεού, και το ότι από αυτόν προήλθε σπέρμα που θα καταλάβει αιώνιο θρόνο, και το ότι ο Θεός συνήψε μαζί του αιώνια διαθήκη, ή ότι έγινε συνθήκη με αυτόν; Διότι έτσι ερμήνευσαν ο Ακύλας και ο Σύμμαχος, λέγοντας «συνθήκη» αντί για «διαθήκη». Θαυμάσιο ήταν επίσης το ότι ο Θεός ορκίστηκε σε άνθρωπο και το ότι του είπε: «Έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου», σύμφωνα με τον Σύμμαχο· «Και θα οικοδομήσω σε κάθε γενεά τον θρόνο σου», σύμφωνα με τον ίδιο. Το μεγαλύτερο όμως από όλα τα θαύματα ήταν τούτο, το ότι δηλαδή ο Θεός, δίνοντας τέτοιες υποσχέσεις, τις επισφράγισε με όρκο· και το πιο θαυμαστό από όλα ήταν το ότι, μετά τον θείο όρκο, φάνηκε να μην έχουν εκπληρωθεί τα λόγια του Θεού, αλλά να συνέβησαν τα αντίθετα από την ορκωμοσία. Προσθέτει, λοιπόν, στη συνέχεια, δηλώνοντας ότι συνέβησαν γεγονότα αντίθετα προς τις υποσχέσεις του Θεού· για τα οποία μάλιστα εκπλήσσεται και απορεί ο Προφήτης. Γι' αυτό και δυσφορεί στη συνέχεια, λέγοντας: «Πού είναι τα παλαιά σου ελέη, Κύριε, τα οποία ορκίστηκες στον Δαβίδ μέσα στην αλήθεια σου;»

Και μου φαίνεται ότι όχι άσκοπα έχει επισυναφθεί η παρούσα προσευχή του Μωυσή μετά τον 88ο ψαλμό και όσα θεσπίστηκαν μέσω αυτού για το σπέρμα του Δαβίδ και τον υποσχεμένο σε αυτόν θρόνο· αλλά με κάποια βαθύτερη πνευματική θεώρηση υποδηλώνει ο λόγος ότι πρόκειται να επέλθει έκπτωση και αποβολή του ιουδαϊκού έθνους μετά την παρουσία Εκείνου που θα προέλθει από το σπέρμα του Δαβίδ· πράγμα το οποίο βεβαίως επισφραγίζει και η έκβαση των πραγμάτων.

«Έως τον αιώνα θα στερεώσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω από γενεά σε γενεά τον θρόνο σου»· και έπειτα από άλλα λέγει: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ. Το σπέρμα του θα μείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του ως ο ήλιος ενώπιόν μου». Και πάλι: «Και θα εγκαθιδρύσω στον αιώνα του αιώνος το σπέρμα του, και τον θρόνο του ως τις ημέρες του ουρανού». Τα παρόμοια δε θα έβρισκε κανείς και στον Ιερεμία, όπου έχει ειπωθεί: «Αυτά λέγει ο Κύριος: Δεν θα εκλείψει από τον Δαβίδ άνδρας καθήμενος στον θρόνο του οίκου Ισραήλ· και από τους ιερείς και τους Λευίτες δεν θα εκλείψει άνδρας από το πρόσωπό μου, ο οποίος να προσφέρει ολοκαυτώματα, και να τελεί θυσία και να προσφέρει θυμίαμα όλες τις ημέρες».

Στον δε ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό αναφέρεται: «αυτός θα με επικαλεστεί: εσύ είσαι ο πατέρας μου, ο Θεός μου και ο αντιλήπτορας της σωτηρίας μου· κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλιάδες της γης. Εις τον αιώνα θα διαφυλάξω γι' αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν· και θα εγκαθιδρύσω στους αιώνες των αιώνων το σπέρμα του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού», και πάλι: «ορκίστηκα στον δούλο μου τον Δαβίδ, έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενιά σε γενιά», και ξανά: «μια για πάντα ορκίστηκα στην αγιότητά μου ότι δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμείνει εις τον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου όπως ο ήλιος, και όπως η σελήνη που είναι στερεωμένη εις τον αιώνα».

Και στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό για τον ίδιο, όπως ακριβώς και για τον Δαβίδ, λέγονται τα εξής: «Αυτός θα με επικαλεστεί: "Εσύ είσαι ο πατέρας μου, ο Θεός μου και ο αντιλήπτορας της σωτηρίας μου", και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης. Στον αιώνα θα διατηρήσω σε αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν», και πάλι: «Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου, αιώνια θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενεά σε γενεά», και ξανά: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν πρόκειται να διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι όπως ο ήλιος ενώπιόν μου, και όπως η σελήνη που είναι στερεωμένη για πάντα», και πάλι: «Και θα διατηρήσω το σπέρμα του στους αιώνες των αιώνων». Παρόμοια με αυτά θα ήταν και εκείνα μέσω των οποίων έχει ειπωθεί: «Ο Κύριος ορκίστηκε αλήθεια στον Δαβίδ, και δεν πρόκειται να την αθετήσει: Από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω απόγονο στον θρόνο σου».

θʹ. Τον Δαβίδ, πριν από τους άλλους, τον τοποθέτησε ο Ματθαίος στη γενεαλογία του, επειδή, πρώτον και μόνον, στον Δαβίδ προφητεύτηκε με ένορκη διαβεβαίωση ότι ο Χριστός επρόκειτο να γεννηθεί από αυτόν κατά σάρκα· είναι γραμμένο λοιπόν: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ αλήθεια, και δεν θα την αθετήσει: από τον καρπό της κοιλιάς σου θα τοποθετήσω διάδοχο στον θρόνο σου.» Και πάλι: «Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου, έως τον αιώνα θα στερεώσω το σπέρμα σου.» Και στους Παραλειπομένους: «Και θα συμβεί, όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου και κοιμηθείς με τους πατέρες σου, να αναστήσω το σπέρμα σου μετά από εσένα, το οποίο θα προέρχεται από την κοιλιά σου, και θα στερεώσω τη βασιλεία του· αυτός θα μου οικοδομήσει οίκο· και θα ανορθώσω τον θρόνο του έως τον αιώνα· εγώ θα του είμαι Πατέρας, και αυτός θα μου είναι Υιός.» Τα παρόμοια με αυτά αναφέρονται και στο δεύτερο βιβλίο των Βασιλειών· αλλά ενώ εκείνα ίσως θα μπορούσαν να αποδοθούν στον Σολομώντα, το γεγονός ότι τα προκείμενα δεν έχουν καμία σχέση με τον Σολομώντα, θα μπορούσε κανείς να το κατανοήσει ως εξής: Μετά τον θάνατο του Σολομώντα, πολλά χρόνια αργότερα, ο Ησαΐας προφητεύοντας προαναγγέλλει τα εξής για εκείνον που πρόκειται να γεννηθεί από το σπέρμα του Δαβίδ: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί (και αυτός ήταν ο πατέρας του Δαβίδ) και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα· και θα υπάρχει η ρίζα του Ιεσσαί, και αυτός που ανίσταται για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη.»

Ε΄. Γιατί ο Ματθαίος τοποθετεί τον Δαβίδ πριν από τον Αβραάμ στη γενεαλογία του Χριστού, λέγοντας: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού, υιού Δαβίδ, υιού Αβραάμ»; α΄. Επειδή στον Δαβίδ, πρώτον και μόνον, προφητεύθηκε με ένορκη διαβεβαίωση ότι από αυτόν θα γεννιόταν κατά σάρκα ο Χριστός. Έχει γραφτεί, λοιπόν: «Από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω διάδοχο στον θρόνο σου». Και πάλι: «Σύναψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου· ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου· εις τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω σε γενεά και γενεά τον θρόνο σου». Και αυτά μεν αφορούσαν την υπόσχεση για εκείνον που προφητευόταν· ο χρόνος όμως της βασιλείας του Σολομώντα δεν είναι άγνωστος, καθώς λέγεται ότι βασίλευσε στον Ισραήλ για σαράντα μόνο έτη. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσε να είναι αληθινό εάν αναφερόταν σε αυτόν το: «Θα ανορθώσω τον θρόνο του εις τον αιώνα»; Αλλά εάν κάποιος ισχυριζόταν ότι αυτά λέχθηκαν για τους διαδόχους του, δεν πρέπει να αγνοεί ότι η διαδοχή της βασιλείας από τον Δαβίδ και τον Σολομώντα διήρκεσε μέχρι τον Ιεχονία και την αιχμαλωσία στη Βαβυλώνα, χωρίς κανείς να καθίσει στον θρόνο του Δαβίδ μετά τον Ιεχονία. Παρατήρησε δε ότι η προφητεία προσέθεσε και τούτο για εκείνον που προφητευόταν, λέγοντας: «Εγώ θα είμαι σε αυτόν Πατέρας, και αυτός θα είναι σε εμένα Υιός». Και σε άλλο σημείο πάλι: «Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ· και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο»· πράγμα που θα ήταν ανάρμοστο για τον Σολομώντα.

ΙΕ΄. Πώς λέγεται ότι ο Δαβίδ έχει καθίσει επί του θρόνου. α΄. Ο θρόνος του Δαβίδ νοείται με διάφορους τρόπους· κατά έναν μεν τρόπο, σύμφωνα με τον οποίο θα μπορούσε κανείς να πει ότι υποδηλώνεται εκείνος πάνω στον οποίο καθόταν ως βασιλιάς, ενδεχομένως κατασκευασμένος από ελεφαντόδοντο και ξύλο, και διακοσμημένος με χρυσό και βασιλικούς λίθους· κατά δεύτερο λόγο, σύμφωνα με τον οποίο συνηθίζουμε να αποκαλούμε θρόνο της βασιλείας την ίδια την εξουσία και την ηγεμονία πάνω σε ολόκληρο το έθνος· ένας τρίτος τρόπος, πέραν των προαναφερθέντων, θα μπορούσε να λεχθεί ότι είναι εκείνος κατά τον οποίο ο θρόνος που υποσχέθηκε ο Θεός στον Δαβίδ θα ονομαζόταν δικός του, όχι αυτός πάνω στον οποίο κάθισε ο ίδιος, αλλά εκείνος που περιέχουν τα θεία λόγια μέσα από τις θεοπρεπείς υποσχέσεις προς αυτόν. Διότι είναι γραμμένο στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό: «Όπως ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου, έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου· και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενεά σε γενεά». Και πάλι: «Και θα καταστήσω το σπέρμα του εις τον αιώνα του αιώνος, και τον θρόνο του ως τις ημέρες του ουρανού». Και πάλι: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν θα διαψευσθώ στον Δαβίδ, το σπέρμα του παραμένει εις τον αιώνα, και ο θρόνος του είναι ως ο ήλιος ενώπιόν μου, και ως η σελήνη η στερεωμένη εις τον αιώνα, και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός». β΄.

Διότι σε κανέναν άλλον προφήτη δεν είπε ότι του έχει δώσει τον λόγο· επειδή εκείνοι, διακονώντας ως δούλοι, έλεγαν: «Αυτά λέει ο Κύριος». Αυτός όμως, σύμφωνα με το πατρικό αξίωμα, έλεγε στον λεπρό: «Θέλω, καθαρίσου». Στους νεκρούς: «Νεανίσκε, σε σένα λέω, σήκω»· και, «Λάζαρε, έλα έξω». Στη θάλασσα επιτιμά, και στα πνεύματα με εξουσία, λέγοντας: «Σιώπα, φίμωσο». Τι σημαίνει δε το, «Προφήτη σαν εσένα»; Αντιπαραβάλλοντας διεξοδικά τα λόγια του Μωυσή με αυτά του Χριστού, θα βρούμε και αυτό που έχει ειπωθεί από τον Μωυσή στον νόμο, ότι δεν είναι δυνατόν να προσθέσει κανείς σε αυτά, ούτε είναι δυνατόν να αφαιρέσει από αυτά. Έπειτα, και με το να πει, «Αυτόν θα ακούτε σε όλα, όσα τυχόν σας μιλήσει», υποδηλώνει την υπεροχή εκείνου για τον οποίο προφητεύει. Ο Ησαΐας (λέει): «Ιδού ο Θεός μας· ιδού ο Κύριος έρχεται με ισχύ, και ο βραχίονας με κυριαρχία». Ο Δαβίδ: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ την αλήθεια, και δεν πρόκειται να την αθετήσει· Από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω πάνω στον θρόνο σου». Και πάλι: «Σύναψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου. Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου· Έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω σε γενεά και γενεά τον θρόνο σου». Στα Παραλειπόμενα: «Και όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου, και κοιμηθείς μαζί με τους πατέρες σου. Και θα αναστήσω το σπέρμα σου μετά από εσένα, το οποίο θα προέλθει από την κοιλία σου, και θα ετοιμάσω τη βασιλεία του».

«Συνέσεως Αιθάμ τω Ισραηλίτη» Προς σύνεση, λέει, του Ισραήλ, ώστε να μη μολύνεται με ειδωλολατρικές θυσίες. Διότι Αιθάμ ερμηνεύεται αίμα. «Τα ελέη σου» Ο λαός που προέρχεται από τα έθνη και σώθηκε από τον Θεό, αδιάλειπτα ψάλλει τα ελέη (τα μυστήρια) του Θεού και θαυμάζει. «Εις γενεάν» Διότι ποιος μπορεί ποτέ να αποσιωπήσει και να μη λαλεί την αλήθεια του Θεού σε όλες τις γενεές, στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα; «Ότι είπας» Ώστε να μην εκλείψει, αλλά να παραμείνει στους αιώνες των αιώνων. «Εν τοις ουρανοίς» Διότι στους ουρανούς είναι αποταμιευμένη η αλήθεια· επειδή πάνω στη γη σπανίως βρίσκεται. «Διεθέμην» Με τους αποστόλους· διότι αυτούς εξέλεξε ο Κύριος, καθώς και όσους πίστεψαν μέσω αυτών. Σε αυτούς, άλλωστε, εμπιστεύτηκε τη διαθήκη των Ευαγγελίων. «Ώμοσα» Επειδή από αυτόν προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, για τον λόγο αυτό ο Θεός τήρησε αξιόπιστα τις υποσχέσεις Του προς αυτόν. «Έως του αιώνος» Εννοεί την Παρθένο και Θεοτόκο, διότι κατάγεται από τον Δαβίδ, και αυτή παραμένει στους αιώνες των αιώνων ανεξάλειπτη. «Και οικοδομήσω» Εννοεί τον Χριστό, διότι έχει ως θρόνο του την Παρθένο και διότι υπάρχει αιώνια.

Ή μήπως είναι το κήρυγμα του Θεού: Μετανοείτε, διότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών; Διότι ο λόγος ήταν κατεπείγων και επέσπευδε τη μετάνοια των αμαρτωλών. Γι' αυτό λέγει: Μετανοείτε. Επειδή τώρα έχει θέση το έλεος, και εδώ οικοδόμησε τη φιλανθρωπία προς εμάς ο αρχιτέκτονας της σωτηρίας μας. Έπειτα, επισφραγίζοντας τούτο, πρόσθεσε: Διότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών, δείχνοντας ότι, εάν έλθει η βασιλεία των ουρανών, η μετάνοια δεν έχει πλέον θέση, επειδή στους ουρανούς ο Κριτής ετοίμασε τη δική Του αλήθεια. Και η αλήθεια του Κριτή διεξάγει την κρίση χωρίς καμία μεροληψία. Πώς λοιπόν οικοδομείται το έλεος, δηλαδή κατασκευάζεται, και πώς ετοιμάζεται η αλήθεια στους ουρανούς; Προφανώς με το να καθοδηγείται η κρίση. Αλλά και τα δύο γίνονται δια της παρουσίας του Χριστού, γι' αυτό και το αναφέρει σαφέστατα στα επόμενα: Συνήψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου. Ποια; Την ευαγγελική, για την οποία έγραψε ο προφήτης Ιερεμίας: Ιδού, έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ και με τον οίκο Ιούδα νέα διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που συνήψα με τους πατέρες σας, κατά την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι, για να τους εξαγάγω από τη γη της Αιγύπτου. Και ποιος γίνεται μεσίτης αυτής της διαθήκης; Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου, έως τον αιώνα θα στερεώσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενεά σε γενεά.

Βλέπεις ότι αυτός που προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ είναι μεσίτης αυτής της διαθήκης. Δεν ενεργεί, λέει, πρόχειρα ως προς το μυστήριο, αλλά το προετοιμάζει άνωθεν. Διότι η έλευση του Σωτήρος αποτελούσε αρχαία και αληθινή βουλή. Γι' αυτό υποσχέθηκε να ετοιμάσει το σπέρμα του Δαβίδ εις τον αιώνα. Αναφέρεται δε στον Χριστό, για τον οποίο και ο Παύλος έγραφε στους Ρωμαίους: «Παύλος, δούλος του Ιησού Χριστού, κλητός απόστολος, ξεχωρισμένος για το Ευαγγέλιο του Θεού, το οποίο προηγουμένως είχε υποσχεθεί μέσα στις άγιες Γραφές, σχετικά με τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα». Αυτόν τον θρόνο, δηλαδή τη βασιλεία, υπόσχεται ο Θεός να οικοδομεί από γενεά σε γενεά. Διότι αυτός που γεννήθηκε κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ, εκτός από την παρούσα βασιλεία, κατέχει και τη μέλλουσα, για τον οποίο και ο Δανιήλ εξέθεσε τα εξής: