Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:52

Πού είναι τα αρχαία σου ελέη, Κύριε; Αρχαία ελέη του Θεού, λέει, είναι η προ καταβολής κόσμου καθορισμένη αναστοιχείωση προς την αφθαρσία. Θυμήσου, Κύριε, τον ονειδισμό των δούλων σου. Επειδή με ονείδισαν, Κύριε, οι εχθροί σου, ισχυριζόμενοι ότι είναι ψευδείς οι υποσχέσεις που έχουν δοθεί στα έθνη σχετικά με εμένα· και αυτές ήταν το να σωθούν τα έθνη και να απαλλαγούν από τον θάνατο και την αμαρτία· με ονείδισαν αποβλέποντας στον δικό μου θάνατο και τις χαρακτήρισαν μάταιες· για τον λόγο αυτόν σου ζητώ να θυμηθείς· διότι ονείδισαν, λέει, το αντάλλαγμα του Χριστού σου. Και το αντάλλαγμά του είναι ο θάνατός του και το αίμα του, το αντίλυτρο που δόθηκε για τη σωτηρία του κόσμου· το οποίο και ονείδισαν, υποθέτοντας ότι αυτός έχει κρατηθεί από τον θάνατο. Αλλά δεν παρέμεινε ο ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς· αντίθετα, αναστήθηκε τριήμερος. Γι' αυτό και ο ψαλμός επισφραγίζει με το: Ευλογητός ο Κύριος εις τον αιώνα, γένοιτο, γένοιτο.

Άφεση αμαρτίας, λύση του θανάτου, σωτηρία και ζωή. <Όπου χλεύασαν το αντάλλαγμα του Χριστού σου.> (F f. 153) Δηλαδή την Εκκλησία, ήτοι αυτούς που πιστεύουν σε αυτόν· διότι λέμε ότι αυτοί είναι η Εκκλησία. Για ποιον λόγο όμως ονομάστηκε αντάλλαγμα;

Ενθυμήσου, Κύριε, τον ονειδισμό των δούλων σου, τον οποίο υπέμεινα μέσα στον κόλπο μου από πολλά έθνη· με τον οποίο σε ονείδισαν οι εχθροί σου, Κύριε, με τον οποίο ονείδισαν το αντάλλαγμα του Χριστού σου. Ευλογημένος ο Κύριος εις τον αιώνα· γένοιτο, γένοιτο.

Έπειτα παρακαλεί να θυμηθεί τον ονειδισμό των δούλων Του. Διότι, καθώς τα προαναφερθέντα θλιβερά γεγονότα έχουν πλέον γίνει πράξη, σύμφωνα με όσα αποσιωπήθηκαν, και καθώς πολλοί εχθροί και έθνη επιτίθενται και ονειδίζουν τους δούλους του Θεού για όσα συνέβησαν, αναπέμπει προσευχή υπέρ αυτών λέγοντας: «Θυμήσου, Κύριε, τον ονειδισμό των δούλων σου». Αντί του, «Τον οποίο υπέμεινα στον κόλπο μου από πολλά έθνη», σαφέστερα το απέδωσε ο Ακύλας λέγοντας: «Ενώ σήκωσα στον κόλπο μου όλες τις αδικίες των λαών»· ενώ ο Σύμμαχος: «Βάσταξα στον κόλπο μου όλα τα έθνη». Αυτοί, λοιπόν, που ονειδίζονται είναι οι δούλοι του Θεού· γι' αυτό έλεγε: «Θυμήσου, Κύριε, τον ονειδισμό των δούλων σου»· ενώ εκείνοι που ονειδίζουν είναι οι εχθροί του Θεού· γι' αυτό και προσθέτει στη συνέχεια: «Με τον οποίο ονείδισαν οι εχθροί σου, Κύριε, με τον οποίο ονείδισαν το αντάλλαγμα του Χριστού σου». Εκείνος, δε, που λέει αυτά προς τον Θεό θα πρέπει να είναι ο σωτήριος Λόγος, ο οποίος σηκώνει στον δικό Του κόλπο τις αδικίες των λαών.

Το δε «αντάλλαγμα του Χριστού», όπως έχει ειπωθεί, θα το κατανοήσεις από τη μετάφραση του Συμμάχου, δια της οποίας αναφέρεται: «Με το οποίο ονείδισαν τα ίχνη του Χριστού σου». Διότι την πορεία του Χριστού του Θεού και την οδό Του κατά το πάθος, καθώς και τα ίχνη της θείας οικονομίας κατά τον ανθρώπινο βίο, με αυτόν τον τρόπο τα υποδήλωσε.

στα οποία προσθέτει: «Θυμήσου, Κύριε, τον ονειδισμό των δούλων σου, τον οποίο υπέμεινα στον κόλπο μου από πολλά έθνη, με τον οποίο ονείδισαν οι εχθροί σου, Κύριε, με τον οποίο ονείδισαν το αντάλλαγμα του Χριστού σου».

Σαφώς, λοιπόν, και σε αυτά τα χωρία ο Χριστός μνημονεύεται ονομαστικά, καθώς και η προφητευόμενη περίσταση του πάθους Του. Εξετάζοντας δε διεξοδικά ολόκληρο τον ψαλμό, θα αποδείξουμε ότι σε κανέναν άλλον, παρά μόνο στον Σωτήρα και Κύριό μας, θα μπορούσαν να εφαρμόσουν τα προκείμενα. Αλλά και κατά δεύτερον, η αναφορά στο όνομα του Χριστού, ποιον άλλον υποδηλώνει παρά τον Ίδιο, του οποίου το «αντάλλαγμα», δηλαδή την Εκκλησία, «ονείδισαν» και εξακολουθούν μέχρι σήμερα να ονειδίζουν οι λεγόμενοι εχθροί του Χριστού; Εξάλλου, τα πάθη του Σωτήρα μας, τα οποία υπέστη για εμάς, και κυρίως τον θάνατο και τον σταυρό, κάθε πολέμιος της διδασκαλίας του Χριστού συνηθίζει να μας τα προσάπτει ως όνειδος. 〈Ψαλμός 131〉. «Ορκίστηκε ο Κύριος αλήθεια στον Δαβίδ, και δεν πρόκειται να την αθετήσει: από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω επί του θρόνου σου». Έπειτα, προχωρώντας παρακάτω, αναφέρει: «Εκεί θα αναδείξω κέρας στον Δαβίδ, ετοίμασα λύχνο για τον Χριστό μου· τους εχθρούς του θα τους ντύσω με αισχύνη, ενώ πάνω σε αυτόν θα ανθίσει το αγίασμά μου».

Διάψαλμα· και πάλι μεταβολή της προφητείας. «Έως πότε»: Ο προφήτης, δεόμενος προς τον Θεό, [λέγει] να μην εγκαταλειφθεί. «Εκκαυθήσεται»: Εις τέλος, λέγει, θα εξεγερθεί. «Μνήσθητι»: Διότι δεν αγνοείς, λέγει, τον άνθρωπο που έπλασας, ότι είναι ασθενής και ευόλισθος. «Μη γαρ ματαίως»: Διότι δεν εποίησας μάταια, λέγει, τον άνθρωπο, αλλά προς δόξαν των χειρών σου, τον οποίο να μην παραβλέψεις, ως Θεός συμπαθής. «Τις εστιν»: Κανείς, λέγει· για αυτό ο Θεός, καταβαίνοντας από τον ουρανό, κατήργησε τον θάνατο. «Ρύσεται»: Διότι κανείς δεν δύναται (δεν είναι ικανός) να λυτρωθεί (να ιαθεί) από τον άδη, παρά μόνον ο Χριστός, για τον οποίο έχει γραφεί: και η σάρκα αυτού δεν είδε διαφθορά. «Πού εστιν»: Όταν έπλασας τον άνθρωπο καθαρό και δίχως καμία αμαρτία. «Α ώμοσας»: Αυτά που υποσχέθηκες στον Δαβίδ, ότι από αυτόν θα φανερωθεί κατά σάρκα, και τώρα τάχυνε τα ελέη σου <Κύριε>. «Μνήσθητι»: Πώς ονειδίζουν (ονείδιζαν) οι δαίμονες τον άνθρωπο λέγοντάς του: πού είναι ο Θεός σου; «Ου υπέσχου»: Καθώς, λέγει, υποσχέθηκες μέσω του σπέρματός μου να επιστρέψουν τα έθνη προς σωτηρία, λέγει ο Δαβίδ. «Ου ωνείδισαν»: Διότι ονείδιζαν οι δαίμονες τον άνθρωπο καθώς καθυστερούσε η παρουσία του Κυρίου. «Ευλογητός»: Ο πιστός λαός προσφέρει την ευλογία (θυσία) στον Θεό, ευχαριστώντας για εκείνα από τα οποία σώθηκε.

Το ότι αυτά έχουν έτσι, μάθε το από όσα ακολουθούν. Που ονείδισαν το αντάλλαγμα του Χριστού σου. Βλέπεις ότι εξαιτίας του Χριστού ονείδιζαν αυτοί που ονείδιζαν; Όχι μόνο οι προερχόμενοι από τα έθνη, αλλά και ο λαός των Ιουδαίων ονείδιζε. Γι' αυτό ορθώς έλεγε ο Παύλος: Όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Πιο πάνω λοιπόν έλεγε ότι οι προφήτες, τους οποίους βέβαια ονομάζει και δούλους, ονειδίζονταν από πολλά έθνη· εδώ όμως λέει ότι το αντάλλαγμα του Χριστού, δηλαδή η Εκκλησία (διότι αυτήν έλαβε ως αντάλλαγμα αντί της συναγωγής), υφίσταται ονειδισμούς από τους εχθρούς του Θεού, από τους Ιουδαίους· για τους οποίους ο ίδιος ο Δαβίδ έλεγε: Οι εχθροί του Κυρίου του είπαν ψέματα. Και τους έθρεψε με το εκλεκτότερο σιτάρι, και τους χόρτασε μέλι από την πέτρα.

Θυμήσου «όσα υποσχέθηκες στον κόρφο μου», δηλαδή το να αποκτήσω εγώ, που βρίσκομαι στον κόρφο σου, την κληρονομιά πολλών εθνών. Και ιδού, «χλεύασαν οι εχθροί σου, Κύριε, το αντάλλαγμα του χριστού σου», διότι, προσφέροντας το ίδιο του το αίμα, εξαγόρασε τον κόσμο. «Ευλογητός ο Κύριος εις τον αιώνα. Γένοιτο, γένοιτο», το «γένοιτο» είναι διπλό από χαρά.

Αυτή είναι η μεταξύ μας καταλλαγή, και αυτή είναι η καταλλαγή όλων με τον Θεό: να μη διχαζόμαστε πλέον και να μην εκτρεπόμαστε σε αντίθετες δοξασίες και γνώμες, αλλά να είμαστε ένα σώμα και ένα πνεύμα εν Χριστώ, σωζόμενοι μέσα στη μία πίστη σε αυτόν και κληρονομώντας την αιώνια ζωή, και ώστε, μέσω της μεταξύ μας ένωσης και της μίας πίστης προς τον ίδιο τον εν Τριάδι έναν Θεό, να αναγόμαστε με επιστροφή προς Αυτόν, πράγμα το οποίο και ο Χριστός φαίνεται να ζητά από τον Πατέρα για εμάς: «για να είναι ένα, όπως εμείς είμαστε ένα». Αυτό είναι το αίτιο της διπλής καταλλαγής: ποιητικό μεν αίτιο είναι η μεσιτεία του Χριστού, τελικό δε η μεταξύ μας ένωση, τόσο κατά την πίστη όσο και κατά την πράξη, και η μέσω αυτής επιστροφή και αναγωγή προς τον Θεό. Το δε αίμα του Σωτήρος έχει δοθεί ως λύτρο για την αιχμαλωσία μας και ως καθάρσιο για την αμαρτία. Γι' αυτό και εμείς ονομαζόμαστε αντάλλαγμα του Χριστού, όπως ακριβώς λέει ο θείος Δαβίδ: «Θυμήσου, Κύριε, τον ονειδισμό σου, με τον οποίο οι εχθροί σου ονείδισαν το αντάλλαγμα του χριστού σου».

Διότι τώρα ο λόγος δεν γίνεται περί εκείνων, αλλά περί των θείων θελημάτων και ενεργημάτων του Χριστού, των οποίων την καταλλαγή και τον αγιασμό απέδειξε ο λόγος. «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο», λέει ο Χριστός πριν από το πάθος, «ώστε έδωσε τον Υιό του, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Εάν πριν λάβει το αίμα ο Πατέρας δεν είχε καταλλαγεί, πώς αγάπησε τον κόσμο πριν από την καταλλαγή; Και τον αγάπησε τόσο πολύ, ώστε να δώσει υπέρ αυτού τον μονογενή, τον αγαπητό Υιό· πώς καταλλάγηκε πριν λάβει το αίμα που αποτελεί την αιτία της καταλλαγής; Ή μήπως πρώτα καταλλάγηκε, όπως ο ίδιος γνωρίζει, καθώς μας εδικαίωσε φιλανθρώπως δια της αφέσεως των αμαρτιών μας, για να χρησιμοποιήσουμε τα λόγια του μεγάλου Ζαχαρία, «από τα σπλάχνα του ελέους του»· και έπειτα, αφού μας αγάπησε έτσι, έδωσε τον Υιό υπέρ ημών, και μέσω αυτού οικονόμησε τη σωτηρία μας; Επομένως, το σωτήριο αίμα δεν είναι η αιτία της καταλλαγής του Πατέρα μαζί μας, αλλά μάλλον η καταλλαγή είναι η αιτία του αίματος. Το δε λύτρο έχει δοθεί για την αιχμαλωσία μας και ως μέσο καθαρμού της αμαρτίας. Όπως ακριβώς και εμείς αποτελούμε αντάλλαγμα του Χριστού, σύμφωνα με τον θείο Δαβίδ, ο οποίος λέει: «Μνήσθητι, Κύριε, τον ονειδισμό σου, με τον οποίο ονείδισαν το αντάλλαγμα του Χριστού σου». Επομένως, πρέπει να λέγεται ότι το θείο αίμα είναι μάλλον αιτία της ανταλλαγής, και η μεσιτεία του Χριστού αιτία της καταλλαγής· και προπάντων ο ίδιος ο Χριστός, ο οποίος ανακεφαλαιώνει τα πάντα, (είναι) και καταλλαγή, όπως και ειρήνη.