Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:8

Παρακάλεσα Αυτόν «που δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει αυτός και να ζήσει», ώστε να σε κατατάξει σε αυτό μαζί με τους σωζομένους. Και ελέησε και εσένα μετά από εμένα, και αμέσως σε κατέταξε, Αυτός «που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας.» Δωρεάν, λοιπόν, το έλαβες. Σε σένα, επομένως, εναπόκειται το να βρίσκεσαι ή να μη βρίσκεσαι σε μια τέτοια καταγραφή. Εφόσον, λοιπόν, εσύ το θέλεις, σε βοηθά Εκείνος που λέει: «Εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης» και τα εξής. Ιδού, σου τα είπα, πρόσεχε να μην εκπέσεις από μια τέτοια στράτευση, μήπως και νοσήσεις από ανίατο τραύμα. Διότι, εάν εκπέσεις από αυτήν, ούτε στον κόσμο θα είσαι χρήσιμος. Ο Κύριος να σε σκεπάσει από τον πονηρό και να σε διασώσει για την αιώνια ζωή. Αμήν. Τέκνο μου, «άφησε λοιπόν τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς», και βλέπεις πώς δοξάζεται ο Θεός στη σύναξη των αγίων.

Αυτοί οι οποίοι θεωρούσαν ότι έπρεπε να ακολουθούν μόνο τα προστάγματα του Θεού και Πατρός, όπως εκείνοι του Αβραάμ, μη κατανοώντας ακόμη τον Υιό μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, ούτε αναγνωρίζοντας τον κληρονόμο του Πατρός, του οποίου εξαιρετική εικόνα θα μπορούσε να μας προσφέρει ο Ισαάκ, όταν ήταν ακόμη μικρός και βρισκόταν στην αγκαλιά του ίδιου του πατέρα του, χωρίς να φέρει ακόμη την εξουσία που αρμόζει σε δεσπότη. Διότι ο Υιός ήταν και είναι πάντοτε Κύριος και παντέλειος Θεός. Επειδή όμως δεν ήταν ολοφάνερος σε όλους, και μάλιστα στους ανόσιους Ιουδαίους οι οποίοι έβλεπαν μόνο τη σάρκα, θεωρούνταν ότι ήταν κάποιος μικρός και τυχαίος. Η γνώση γι' αυτόν συμμετράται κατά κάποιον τρόπο ανάλογα και με τις διάνοιες όλων. Και στους μεν μικρούς βρίσκεται μικρή, ενώ στους μεγάλους πάλι μεγάλη. Γι' αυτό λοιπόν και οι προφήτες λένε ότι «Είναι μέγας και φοβερός σε όλους όσους βρίσκονται γύρω του», δηλαδή σε όσους βρέθηκαν κοντά του εξαιτίας της μεγάλης τους οξυδέρκειας. Και ο Παύλος πάλι υποφέρει σαν να κοιλοπονά για κάποιους, «Μέχρις ότου μορφωθεί μέσα τους ο Χριστός.» Δηλαδή, μέχρις ότου οι μεγάλοι και υπερφυείς χαρακτήρες της θεότητάς του διαπλαστούν σταδιακά στον νου τους.

Στους Ψαλμούς. Η δε βουλή του Κυρίου μένει στον αιώνα. «Και η βουλή των αγίων είναι σύνεση.» Διότι σύνεση των αγίων είναι η βουλή του Θεού και Πατρός, δηλαδή ο Υιός. Στο Ψαλτήριο. «Ο Θεός ενδοξάζεται στη βουλή των αγίων.» Διότι ο Πατέρας δοξάζεται εν Χριστώ, σύμφωνα με τη φωνή Του: «Εγώ σε δόξασα επί της γης.»

Ο Θεός που δοξάζεται στη σύναξη των αγίων, είναι μέγας και φοβερός σε όλους όσοι τον περιστοιχίζουν. Εκείνον που δεν επιδέχεται σύγκριση, ούτε παραλληλισμό, ούτε ομοίωση με κανέναν από εκείνους που ονομάζονται υιοί Θεού, φανερώνει ποιος ακριβώς είναι, λέγοντας: Αυτός είναι ο Θεός που δοξάζεται στη σύναξη των αγίων.

Ονόμασε δε «βουλή αγίων» την προαναφερθείσα Εκκλησία των αγίων· και φαίνεται ότι ονόμασε «βουλή» την Εκκλησία των πρωτοτόκων που έχουν απογραφεί στους ουρανούς, κατ' αναλογία προς τα κατά τόπους βουλευτήρια. Σε αυτή δε τη βουλή των αγίων ενδοξάζεται Εκείνος που δεν έχει σύγκριση, ούτε ομοιότητα με αυτούς που ονομάζονται υιοί Θεού· και όχι μόνο ενδοξάζεται μέσα στη βουλή των αγίων, αλλά και είναι φοβερός σε όλους όσοι βρίσκονται γύρω Του.

Ποιοι άραγε θα μπορούσαν να είναι αυτοί που βρίσκονται ολόγυρά του, παρά μόνο οι υιοί του Θεού, οι οποίοι και οι ίδιοι ονομάζονται θεοί, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών»; Διότι και το «Σε βουλή αγίων», και το «Σε εκκλησία πρωτοτόκων», και το «Σε σύναξη θεών», νομίζω ότι είναι ένα και το αυτό. Έχοντας σταθεί λοιπόν ανάμεσά τους και περιστοιχιζόμενος από αυτούς, ο Υιός του Θεού λέγεται ότι είναι δοξαζόμενος, καθώς και μέγας και φοβερός. Ο Σύμμαχος πάντως απέδωσε τα προκείμενα λόγια με αυτόν τον τρόπο: «Θεέ αήττητε μέσα σε πολυάριθμη ομήγυρη αγίων, και επίφοβε ανάμεσα σε όλους όσοι βρίσκονται γύρω σου»· ο δε Ακύλας λέγει: «Ισχυρός που υπερισχύει σε απόρρητο αγίων, πλήθος, πλήθος, και επίφοβος σε όλους γύρω του». Η δε διάνοια του λόγου φανερώνει την ακολουθία. Επειδή, δηλαδή, είσαι δυνατός, Κύριε, λέγει, και η αλήθειά σου βρίσκεται γύρω σου, εύλογα είσαι μέγας, και είσαι φοβερός, και δοξάζεσαι σε βουλή αγίων, και ανάμεσα σε αυτούς που περιστοιχίζουν τη θεότητά σου, οι οποίοι, αντιλαμβανόμενοι την αλήθεια των υποσχέσεών σου, αναπέμπουν τις πρέπουσες ευχαριστίες με θαυμασμό για τη θεότητά σου. Γι' αυτό λίγο πιο πριν έλεγαν: «Θα εξομολογηθούν οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου, και την αλήθειά σου στην Εκκλησία των αγίων».

Μαζί με τον Μωυσή ας δούμε και μαζί με τον Ηλία ας συναναβούμε, μαζί με τον Ιωάννη ας θεολογήσουμε και μαζί με τον Πέτρο ας ομολογήσουμε και μαζί με τον Ιάκωβο ας πλησιάσουμε στο φως και ας αντικρίσουμε, όσο είναι δυνατόν, τη δόξα του ως μονογενούς από τον Πατέρα του, διότι αυτός, δοξαζόμενος στη σύναξη των αγίων, φάνηκε σήμερα μέγας και υψηλός πάνω από όλους στο Θαβώρ, καταυγάζοντας όσους τον περιστοίχιζαν, όπως έχει γραφτεί. Μέγας και αινετός, μέγας και φοβερός, μέγας και δημιουργός των πάντων, μέγας και ισχυρός και κραταιός και απρόσιτος, και η μεγαλοσύνη του δεν έχει τέλος, η φρόνησή του είναι ανεξερεύνητη. Η ουσία του είναι ακατάληπτη, η σοφία του ανερμήνευτη, το μέγεθός του απεριόριστο, το ύψος του άναρχο, το κάλλος του ασύλληπτο, η δύναμή του άφατη, η ζωή του αιώνια, το φως του ανέσπερο, η βασιλεία του αδιάδοχη και απέραντη. Πόσο αινετός, πόσο φοβερός, πόσο υψηλός και κραταιός και αήττητος είναι αυτός που έλαμψε σήμερα περισσότερο από τον ήλιο στο Θαβώρ ως Θεός.

Διότι ποιος ανάμεσα στις αγγελικές και προφητικές νεφέλες θα εξισωθεί με τον Κύριο, ποιος θα ομοιωθεί με τον Κύριο κατά την ευδοκία και τη βούληση, ποιος από αυτούς που βρίσκονται στη χάρη της υιοθεσίας των υιών του Θεού; Κανείς απολύτως. Διότι Αυτός, δοξαζόμενος σύμφωνα με τη σύνεση των αγίων, είναι Θεός μέγας και ύψιστος και φοβερός πάνω από όλους, όπως προελέχθη, και εμείς, αφού γίνουμε ένθεοι με ταπείνωση πνεύματος, ας Του πούμε με θαυμασμό: «Κύριε Ιησού, ο Θεός μας, ποιος είναι όμοιός Σου, ποιος θα ομοιωθεί με Εσένα, ποιος θα εξισωθεί μαζί Σου και θα Σε δοξάσει και θα Σε ανυμνήσει επάξια, Εσένα τον υπερύμνητο και υπέρθεο και υπερούσιο; Είσαι δυνατός, Κύριε, και κραταιός, και η αλήθεια της θεότητάς Σου αστράφτει ολόγυρά Σου στα πάντα.»

Διάψαλμα: μετάθεση της προφητείας. [Είτε αλλαγή προσώπου είτε μεταβολή νοήματος είτε με άλλον τρόπο απαλλαγή. Ή το διάψαλμα είναι εναλλαγή μουσικού μέλους ή ρυθμού ύστερα από προτροπή, ή εναλλαγή νοήματος. Το διάψαλμα έγραψαν οι ερμηνευτές άρχοντες, που εκλέχθηκαν από τον βασιλιά Δαβίδ από τη φυλή Λευί, ο Ασάφ ο γιος του Κορέ, ο Αιμάν, ο Αιθάμ και ο Ιδιθούμ.] «Εξομολογήσονται»: Οι νοητοί, που είναι οι απόστολοι και όσοι έχουν ουράνιο βίο, αυτοί εξαγγέλλουν τα θαυμάσια του Κυρίου (Θεού). «Και την αλήθειαν»: Στην παγκόσμια σύνοδο· διότι αυτή είναι αληθινά η μεγάλη Εκκλησία και το σύστημα των αγίων. «Ότι τις εν νεφέλαις»: Διότι ποιος, έχοντας αποκτήσει βίο ίσο με τις νεφέλες, θα βρεθεί ίσος με τον Κύριο; «Και τις ομοιωθήσεται»: Διότι ποιος από τους αγίους, που αξιώνονται την υιοθεσία, θα μπορέσει να βρεθεί όμοιος με τον Θεό; «Ο Θεός»: Διότι σφόδρα δοξάζεται ο Θεός, όταν οι άγιοι στοχάζονται περί αυτού και περί της αιώνιας ζωής. «Μέγας και φοβερός»: Προπάντων κατά την ημέρα εκείνη, όταν καθίσει επί θρόνου υψηλού και επηρμένου, καθώς έχει γραφεί. Διότι όλος ο κόσμος τότε θα απλώνεται γύρω του με φόβο και τρόμο. «Κύριε ο Θεός»: Τότε θα βοήσουν όλοι οι άγιοι, δοξάζοντας τη δύναμή του. «Δυνατός ει»: Διότι τότε θα γνωρίσουν όλες οι φυλές της γης την ακατάληπτη δύναμη του Χριστού, και γύρω από αυτόν υπάρχει η αλήθεια· διότι ο Θεός είναι απροσωπόληπτος.

Ο Θεός, δοξαζόμενος στη σύναξη των αγίων, είναι μέγας και φοβερός σε όλους όσοι τον περιβάλλουν.

Έτσι, λοιπόν, με ποικίλους και διαφορετικούς τρόπους ενεργεί, χωρίς να μεταβάλλεται ο ίδιος, αλλά κατανέμοντας ωφέλιμα τις οικονομίες της αγαθότητάς του. Και άκουσε πώς γίνεται αυτό. Τον αμαρτωλό και εκείνον που εμμένει στις αμαρτίες, εάν τον φοβίσει, τον οδηγεί στην απόγνωση και στην απώλεια της ελπίδας· τον δίκαιο όμως, εάν τον μακαρίσει, χαλαρώνει τον ζήλο της αρετής του και τον κάνει να παραμελήσει την προσπάθειά του, επειδή θεωρεί ότι έχει ήδη μακαριστεί. Γι' αυτό τον λόγο, τον μεν αμαρτωλό τον ελεεί, τον δε δίκαιο τον φοβίζει. Διότι «είναι φοβερός σε όλους όσους τον περικυκλώνουν»· και, «αγαθός είναι ο Κύριος προς όλους». «Είναι φοβερός», λέει, «σε όλους όσους τον περικυκλώνουν»· και ποιοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί, παρά οι άγιοι; «Διότι ο Θεός», λέει ο Δαβίδ, «ο οποίος δοξάζεται στη σύναξη των αγίων, είναι μέγας και φοβερός σε όλους όσους τον περικυκλώνουν». Εάν δει κάποιον πεσμένο, απλώνει χέρι φιλανθρωπίας· εάν δει κάποιον να στέκεται όρθιος, του προκαλεί φόβο· και αυτό αποτελεί γνώρισμα δικαιοσύνης και δίκαιης κρίσης. Διότι τον μεν δίκαιο τον στηρίζει με τον φόβο, τον δε αμαρτωλό τον ανορθώνει με τη φιλανθρωπία. Και θέλεις να γνωρίσεις την έγκαιρη αγαθότητά του, καθώς και την ωφέλιμη και αρμόζουσα σε εμάς αυστηρότητά του;

Επειδή δε ο φόβος είναι διττός, σύμφωνα με το «να φοβάστε μάλλον εκείνον που μπορεί να απολέσει και το σώμα και την ψυχή στη γέεννα», και σύμφωνα με το «ο φόβος του Κυρίου είναι αγνός, παραμένοντας στον αιώνα του αιώνα», και «είναι μέγας και φοβερός σε όλους όσοι βρίσκονται γύρω του», πρέπει να εξεταστεί πώς η αγάπη βγάζει έξω τον φόβο, εάν πράγματι παραμένει στον αιώνα του αιώνα, και πώς ο Θεός θα είναι φοβερός παραμένοντας στους άπειρους αιώνες σε όλους όσοι βρίσκονται γύρω του.

Συμφωνούν, λοιπόν, μεταξύ τους και ο προφήτης και ο ευαγγελιστής, ο μεν λέγοντας ότι δεν υπάρχει στέρηση σε όσους φοβούνται τον Κύριο με τον αγνό φόβο, ο δε ότι εκείνος που Τον φοβάται ως κριτή εξαιτίας της μολυσμένης συνείδησής του δεν είναι τέλειος στην αγάπη. Σύμφωνα με αυτήν την εκδοχή, ίσως ο Θεός είναι φοβερός και σε όλους όσους βρίσκονται γύρω Του, καθώς καθιστά την αγάπη εκείνων που Τον αγαπούν και που πρόκειται να βρεθούν γύρω Του αναμεμειγμένη με φόβο. Διότι η αγάπη, όταν είναι καθ' εαυτήν χωρισμένη από τον φόβο, έχει τη φυσική τάση να μεταπίπτει τις περισσότερες φορές σε περιφρόνηση, εάν η παρρησία που γεννιέται φυσικά από αυτήν δεν συγκρατείται τρόπον τινά από τον φόβο.

Διότι «φως αγαλλιάσεως και σωτηρίας υπάρχει στις αγγελικές σκηνές των δικαίων», και «με φωνή αγαλλιάσεως και δοξολογίας, με ήχους εκείνων που εορτάζουν, στον τόπο της θαυμαστής σκηνής, έως τον οίκο του Θεού, στον οποίο όλοι οι άγγελοι του Θεού, δυνατοί στην ισχύ, εκτελούν τον λόγο του, στον οποίο υπάρχει απλότητα ζωής, ειρηνική και χωρίς ταραχές, στον οποίο ο Θεός είναι μέγας και φοβερός σε όλους όσους τον περικυκλώνουν»· στον οποίο υπάρχει η κρυφιομυστική σιγή των επινίκιων ύμνων· στον οποίο υπάρχουν οι αόρατες θεοφώτιστες ελλάμψεις των άρρητων και διαπρύσιων υμνολογιών· στον οποίο η ανέσπερη φωτοχυσία καταυγάζει τα άυπνα μάτια των ασώματων δυνάμεων· σε αυτόν τον νοερό οίκο του Θεού υπάρχει η σύναξη εκείνων των αστέρων, των αγγελικών δηλαδή δυνάμεων, οι οποίες συνεργούν μαζί μας για τα ανώτερα, και αποστέλλονται πάντοτε από τον Θεό για να μας διακονήσουν, για χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία.