Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 88:9

Εάν, λοιπόν, αυτός που γεννήθηκε είναι Κύριος, τότε και η Παρθένος είναι Κυριοτόκος· και όπου είναι ο Κύριος, εκεί είναι και ο Θεός. Δεν έχει χωριστεί ο Κύριος από τον Θεό ούτε ο Θεός από τον Κύριο, όπως αναφέρει στην Παλαιά Διαθήκη: «Και έβρεξε ο Κύριος φωτιά από τον Κύριο»· και πάλι: «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου»· και πάλι: «Άκουε, Ισραήλ, Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος»· και πάλι ο Ψαλμωδός: «Κύριος ο Θεός των δυνάμεων, εισάκουσε την προσευχή μου»· και ο ίδιος πάλι: «Θεός είναι ο Κύριος, και φανερώθηκε σε εμάς»· και πάλι ο ίδιος: «Κύριος ο Θεός των δυνάμεων, ποιος είναι όμοιος με εσένα;». Και ο Παύλος στην προς Τίτον Επιστολή γράφει τα εξής: «Φανερώθηκε η σωτήρια χάρη του Θεού σε όλους τους ανθρώπους, η οποία μας παιδαγωγεί, ώστε, αφού αρνηθούμε την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες, να ζήσουμε με σωφροσύνη και δικαιοσύνη και ευσέβεια στον παρόντα αιώνα, προσμένοντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια της δόξας του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας, Ιησού Χριστού». Αυτός είναι που γεννήθηκε από την αγία Παρθένο, ο οποίος είναι Χριστός Κύριος. Αυτόν τον Χριστό και Κύριο, ο μακάριος Παύλος τον κηρύττει ως μεγάλο Θεό λέγοντας: «Του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας, Ιησού Χριστού».

Δυνατός είσαι, Κύριε, και η αλήθεια σου σε περιβάλλει· εσύ κυριαρχείς στη δύναμη της θάλασσας. Ο λόγος καταδεικνύει ότι αυτός που έλαβε τη μορφή του δούλου είναι εκείνος που εξ αρχής δημιούργησε το υγρό στοιχείο· και αυτός είναι που έθεσε την άμμο ως όριο στη θάλασσα, και της είπε: Μέχρι εδώ θα έλθεις, και δεν θα το υπερβείς. Απέδειξε δε ότι αυτό είναι αληθές, όταν επιτίμησε και τη θάλασσα και τους ανέμους, την ώρα που συνέπλεε με τους μαθητές. Τον δε σάλο των κυμάτων της εσύ τον καταπραΰνεις. Εσύ ταπείνωσες τον υπερήφανο ωσάν τραυματία. Διότι αυτός είναι που έδεσε τον ισχυρό και υπερήφανο, και έδωσε στους δικούς του την εξουσία να πατούν επάνω σε όφεις και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.

Στους Ψαλμούς. «Αρχή των λόγων σου είναι η αλήθεια.» Διότι ο πρώτος και έμφυτος και ουσιώδης Λόγος στον Θεό και Πατέρα είναι η αλήθεια, δηλαδή ο Υιός. Δυνατός είσαι, Κύριε, και η αλήθειά σου είναι γύρω σου. «Αυτός που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου», και τα εξής, έως το, «Ως όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθειά του.» Λέγοντας για τον δίκαιο: «Και εκείνους που τον μισούν θα τους κατατροπώσω, διότι το έλεός μου και η αλήθειά μου είναι μαζί του.» «Οδό αληθείας επέλεξα.» Διότι ο κατά Θεόν σοφός αγαπά την ευαγγελική πολιτεία, ως πολύ ανώτερη της νομικής.

Αντί του «εν νεφέλαις», ο Σύμμαχος λέει: «Διότι ποιος στον αιθέρα;». Και με πολλή συνέπεια προσέθεσε τα προκείμενα στα προλεχθέντα· διότι, λέει, «την αλήθειά σου και τα θαυμάσιά σου, έστω και αν οι άνθρωποι δεν μπορούν να τα κατανοήσουν»· γι' αυτό πρόκειται να πω λίγο αργότερα: «Πού είναι τα αρχαία σου ελέη, Κύριε, τα οποία ορκίστηκες στον Δαβίδ;». Αλλά οι ουρανοί θα διηγηθούν και η Εκκλησία των αγίων θα μαρτυρήσει, ότι τίποτα από όσα ορκίστηκες στον Δαβίδ δεν πρόκειται να διαψευσθεί, ούτε πρόκειται να αποδειχθούν ψευδείς οι επαγγελίες σου· διότι είναι αδύνατον εσύ να ψευσθείς. Διότι ποιος θα εξισωθεί με εσένα ως προς την αλήθεια, ή ποιος θα ομοιωθεί με εσένα στο να εξαγγέλλει και να επιβεβαιώνει τις υποσχέσεις σου; Διότι ούτε να αντισταθεί κανείς στη βουλή σου μπορεί, ώστε να ανατρέψει όσα άπαξ έχουν ορισθεί από εσένα, πόσο μάλλον εκείνα που έχουν υποσχεθεί με όρκο· ώστε, έστω και αν δεν έχει γίνει ακόμη γνωστή σε εμάς η αλήθεια των επαγγελιών σου, εκείνο τουλάχιστον το γνωρίζουμε επακριβώς, ότι είσαι δυνατός, Κύριε, και η αλήθειά σου σε περιβάλλει. Όλα επομένως όσα έχεις θελήσει μπορείς να τα πράξεις, και η αλήθεια των λόγων σου που προελέχθησαν για τον Δαβίδ περιστρέφεται γύρω σου· ώστε να είναι μεν γνωστή σε όλους όσοι βρίσκονται γύρω σου και δορυφορούν τη θεότητά σου, να αγνοείται όμως από εκείνους που στέκονται μακριά σου.

Ποιοι άραγε θα μπορούσαν να είναι αυτοί που βρίσκονται ολόγυρά του, παρά μόνο οι υιοί του Θεού, οι οποίοι και οι ίδιοι ονομάζονται θεοί, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών»; Διότι και το «Σε βουλή αγίων», και το «Σε εκκλησία πρωτοτόκων», και το «Σε σύναξη θεών», νομίζω ότι είναι ένα και το αυτό. Έχοντας σταθεί λοιπόν ανάμεσά τους και περιστοιχιζόμενος από αυτούς, ο Υιός του Θεού λέγεται ότι είναι δοξαζόμενος, καθώς και μέγας και φοβερός. Ο Σύμμαχος πάντως απέδωσε τα προκείμενα λόγια με αυτόν τον τρόπο: «Θεέ αήττητε μέσα σε πολυάριθμη ομήγυρη αγίων, και επίφοβε ανάμεσα σε όλους όσοι βρίσκονται γύρω σου»· ο δε Ακύλας λέγει: «Ισχυρός που υπερισχύει σε απόρρητο αγίων, πλήθος, πλήθος, και επίφοβος σε όλους γύρω του». Η δε διάνοια του λόγου φανερώνει την ακολουθία. Επειδή, δηλαδή, είσαι δυνατός, Κύριε, λέγει, και η αλήθειά σου βρίσκεται γύρω σου, εύλογα είσαι μέγας, και είσαι φοβερός, και δοξάζεσαι σε βουλή αγίων, και ανάμεσα σε αυτούς που περιστοιχίζουν τη θεότητά σου, οι οποίοι, αντιλαμβανόμενοι την αλήθεια των υποσχέσεών σου, αναπέμπουν τις πρέπουσες ευχαριστίες με θαυμασμό για τη θεότητά σου. Γι' αυτό λίγο πιο πριν έλεγαν: «Θα εξομολογηθούν οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου, και την αλήθειά σου στην Εκκλησία των αγίων».

Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, ποιος είναι όμοιος με εσένα; Δυνατός είσαι, Κύριε, και η αλήθειά σου σε περιβάλλει. Εσύ δεσπόζεις επί της δυνάμεως της θάλασσας, και την ταραχή των κυμάτων της εσύ την καταπραΰνεις. Εσύ ταπείνωσας τον υπερήφανο σαν τραυματία· με τον βραχίονα της δυνάμεώς σου διασκόρπισες τους εχθρούς σου. Και με αυτά, δεν αφήνει κανένα από τα δημιουργήματα να θεωρείται όμοιο με τον θεολογούμενο Υιό του Θεού· διότι αυτός είναι ο δυνατός, και ο Θεός των δυνατών, και ο Κύριος των ίδιων των δυνάμεων, ώστε κανείς να μην μπορεί να του φέρει αντίρρηση, ούτε να αντισταθεί στη βουλή του. Γι' αυτό αυτός ομιλεί και πράττει τα πάντα, επειδή είναι ο μόνος δυνατός. Διότι η φράση «Ποιος είναι όμοιος με εσένα;» και εδώ δεν χρησιμοποιείται με την έννοια του σπάνιου, αλλά με την έννοια του απόλυτα ανύπαρκτου (του μηδενός). Λέει, λοιπόν, ότι κανείς δεν είναι όμοιος με αυτόν για τον οποίο κυριολεκτείται αυτός ο χαρακτηρισμός, αντιπαραβάλλοντας σε αυτόν τους υιούς του Θεού που αναφέρθηκαν πιο πάνω. Διότι τα παρόντα έχουν το ίδιο νόημα με τα προηγούμενα, στα οποία είχε ειπωθεί: «Διότι ποιος μέσα στις νεφέλες θα εξισωθεί με τον Κύριο, ή ποιος θα ομοιωθεί με τον Κύριο ανάμεσα στους υιούς του Θεού;». Και τώρα, λοιπόν, η φράση «Ποιος είναι όμοιος με εσένα;», λέει, σημαίνει ότι είσαι δυνατός, και ότι η αλήθεια των λόγων σου, καθώς και οι υποσχέσεις σου, βρίσκονται γύρω από εσένα και κοντά σε εσένα.

Διότι κοντά σου, και σε όσους σε περιβάλλουν, βρίσκεται η αλήθειά σου· επειδή εάν κάποιοι είναι πλησίον σου και στέκονται ολόγυρά σου, αυτοί ακριβώς γνωρίζουν την αλήθειά σου. Εμείς όμως που βρισκόμαστε πάνω στη γη, όντας ακόμη μακριά σου, βλέποντας τα μεγαλουργήματά σου από όσα συντελούνται στη θάλασσα υπό την πρόνοιά σου, ομολογούμε ότι είσαι δυνατός και η αλήθειά σου βρίσκεται ολόγυρά σου. Διότι εσύ μόνος εξουσιάζεις τη θάλασσα και τον τόσο μεγάλο όγκο των υδάτων, και εσύ μόνος καταπραΰνεις τον σάλο των κυμάτων της, έχοντας θέσει σε αυτήν κλείθρα και πύλες, και έχοντας στερεώσει τα όριά της, ώστε να μην τα υπερβεί και κατακλύσει την οικουμένη των ανθρώπων. Το οποίο βεβαίως αποτελεί και αυτό ένα μέγιστο δείγμα της δυνάμεώς σου. Διότι, υπηρετώντας σε ως δεσπότη η τόσο μεγάλη κίνηση των υδάτων, αν και κυρτώνεται σε ύψος και υψώνεται, υποχωρεί με δέος και συντρίβεται πάνω στον ίδιο της τον εαυτό, όντας αποκλεισμένη μέσα στα δικά της όρια.

Θα σου μιλήσει άραγε με δέηση και ικεσία με μειλίχιο τρόπο, και θα τον λάβεις ως αιώνιο δούλο; Και στη συνέχεια προσθέτει: Αυτός δε είναι βασιλιάς όλων όσων βρίσκονται στα ύδατα. Ομοίως έχει ειπωθεί για τον ίδιο δράκοντα από το πρόσωπο του Κυρίου προς τον Ιώβ: Δεν φοβήθηκες, ότι έχει ετοιμαστεί για εμένα στο χώμα; Και μέσω των προκειμένων το θείο Πνεύμα αναγκαίως μνημόνευσε αυτά, διδάσκοντας την κάθοδο του Μονογενούς Υιού του Θεού μέχρι την προαναφερθείσα θάλασσα. Αφού, λοιπόν, θεολόγησε προηγουμένως γι' αυτόν, και αφού ανέφερε την πρώτη του διαμονή ανάμεσα στους αγίους, ποιος δηλαδή είναι, και με ποιους και μέσα σε ποια πράγματα πορεύεται, στη συνέχεια αποδεικνύει ότι ακριβώς αυτός θα κυριαρχήσει και στη θάλασσα που μας υποδείχθηκε, και θα ταπεινώσει τον τραυματία που βρίσκεται μέσα σε αυτήν, και με τον βραχίονα της δύναμής του θα διασκορπίσει όλους τους εχθρούς του. Και λέει αυτά αναγκαίως· διότι, αφού προείπε, «Δυνατός είσαι, Κύριε, και η αλήθειά σου βρίσκεται ολόγυρά σου», παρουσιάζει με τα ίδια τα έργα πώς ο Κύριος είναι δυνατός προς επιβεβαίωση της αλήθειάς του, προκειμένου να αποδείξει ως αληθινές τις υποσχέσεις που δόθηκαν προς τον Δαβίδ.

Δικοί σου είναι οι ουρανοί, και δική σου είναι η γη, την οικουμένη και το πλήρωμά της εσύ τα θεμελίωσες, τον βορρά και τη θάλασσα εσύ τα δημιούργησες. Το Θαβώρ και το Ερμών στο όνομά σου θα αγαλλιάσουν. Το νόημα των προκειμένων λόγων είναι περίπου το εξής: Έχεις δώσει βέβαια, Κύριε, υποσχέσεις στον Δαβίδ σχετικά με το σπέρμα του και τον θρόνο του, ο οποίος θα διαρκέσει αιώνια· και ορκίστηκες στον Δαβίδ ότι θα τις εκπληρώσεις. Εμείς όμως οι άνθρωποι βλέπουμε να μην εκπληρώνονται αυτές, όσον αφορά τα αισθητά και τα ορατά πράγματα· γι' αυτό λέμε, «Πού είναι τα αρχαία σου ελέη, Κύριε;» Όμως, παρ' όλα αυτά, είμαστε απόλυτα πεπεισμένοι ότι εσύ πάντοτε αληθεύεις, διότι είσαι δυνατός, και η αλήθειά σου σε περιβάλλει. Και μάρτυρες βεβαίως της αλήθειάς σου είναι όλοι όσοι βρίσκονται γύρω σου· οι ουράνιες δυνάμεις, λοιπόν, θα υμνήσουν τα θαυμάσιά σου, και την αλήθειά σου μέσα στην Εκκλησία των οσίων. Και δικαιολογημένα οι ουράνιες δυνάμεις θα υμνήσουν την αλήθειά σου, επειδή στον ουρανό θα ετοιμαστεί η αλήθειά σου· ώστε να μην πρέπει πλέον να νομίζουμε ότι οι υποσχέσεις σου προς τον Δαβίδ είναι επίγειες και σωματικές· διότι στον ουρανό θα ετοιμαστεί η αλήθειά σου. Αυτά δε, επειδή τα έχω διδαχθεί και ο ίδιος από το Άγιο Πνεύμα, τα λέω: «Τα ελέη σου στον αιώνα θα υμνώ. Από γενεά σε γενεά θα αναγγέλλω την αλήθειά σου με το στόμα μου.»

Ποιος είναι λοιπόν ο τρόπος, το δίδαξε το ίδιο το θείο Πνεύμα μέσα από τα προηγούμενα, στα οποία είχε λεχθεί: «Στον ουρανό θα ετοιμαστεί η αλήθεια σου»· και πάλι: «Θα δοξάσουν οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου, Κύριε, και την αλήθειά σου σε εκκλησία αγίων»· και πάλι: «Δυνατός είσαι, Κύριε, και η αλήθεια σου σε περιβάλλει»· και ξανά: «Έλεος και αλήθεια θα προπορεύονται μπροστά από το πρόσωπό σου». Διότι όλα αυτά αποδεικνύουν ότι οι επαγγελίες του Θεού δεν διαψεύδονται, αλλά εκπληρώνονται σύμφωνα με τους τρόπους που Εκείνος γνωρίζει. Διότι λέει, «Στον ουρανό θα ετοιμαστεί η αλήθεια σου», δηλώνοντας σαφώς ότι οι επαγγελίες του Θεού είναι επουράνιες και θείες. Και τα αποτελέσματα αυτών των λόγων παρουσιάστηκαν εκπληρωμένα μέσω του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, ο οποίος γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ· διότι η βασιλεία και ο θρόνος Του δεν ήταν ανθρώπινος, ούτε προερχόταν από τον κόσμο αυτό.

Διότι ποιος ανάμεσα στις αγγελικές και προφητικές νεφέλες θα εξισωθεί με τον Κύριο, ποιος θα ομοιωθεί με τον Κύριο κατά την ευδοκία και τη βούληση, ποιος από αυτούς που βρίσκονται στη χάρη της υιοθεσίας των υιών του Θεού; Κανείς απολύτως. Διότι Αυτός, δοξαζόμενος σύμφωνα με τη σύνεση των αγίων, είναι Θεός μέγας και ύψιστος και φοβερός πάνω από όλους, όπως προελέχθη, και εμείς, αφού γίνουμε ένθεοι με ταπείνωση πνεύματος, ας Του πούμε με θαυμασμό: «Κύριε Ιησού, ο Θεός μας, ποιος είναι όμοιός Σου, ποιος θα ομοιωθεί με Εσένα, ποιος θα εξισωθεί μαζί Σου και θα Σε δοξάσει και θα Σε ανυμνήσει επάξια, Εσένα τον υπερύμνητο και υπέρθεο και υπερούσιο; Είσαι δυνατός, Κύριε, και κραταιός, και η αλήθεια της θεότητάς Σου αστράφτει ολόγυρά Σου στα πάντα.»

Διάψαλμα: μετάθεση της προφητείας. [Είτε αλλαγή προσώπου είτε μεταβολή νοήματος είτε με άλλον τρόπο απαλλαγή. Ή το διάψαλμα είναι εναλλαγή μουσικού μέλους ή ρυθμού ύστερα από προτροπή, ή εναλλαγή νοήματος. Το διάψαλμα έγραψαν οι ερμηνευτές άρχοντες, που εκλέχθηκαν από τον βασιλιά Δαβίδ από τη φυλή Λευί, ο Ασάφ ο γιος του Κορέ, ο Αιμάν, ο Αιθάμ και ο Ιδιθούμ.] «Εξομολογήσονται»: Οι νοητοί, που είναι οι απόστολοι και όσοι έχουν ουράνιο βίο, αυτοί εξαγγέλλουν τα θαυμάσια του Κυρίου (Θεού). «Και την αλήθειαν»: Στην παγκόσμια σύνοδο· διότι αυτή είναι αληθινά η μεγάλη Εκκλησία και το σύστημα των αγίων. «Ότι τις εν νεφέλαις»: Διότι ποιος, έχοντας αποκτήσει βίο ίσο με τις νεφέλες, θα βρεθεί ίσος με τον Κύριο; «Και τις ομοιωθήσεται»: Διότι ποιος από τους αγίους, που αξιώνονται την υιοθεσία, θα μπορέσει να βρεθεί όμοιος με τον Θεό; «Ο Θεός»: Διότι σφόδρα δοξάζεται ο Θεός, όταν οι άγιοι στοχάζονται περί αυτού και περί της αιώνιας ζωής. «Μέγας και φοβερός»: Προπάντων κατά την ημέρα εκείνη, όταν καθίσει επί θρόνου υψηλού και επηρμένου, καθώς έχει γραφεί. Διότι όλος ο κόσμος τότε θα απλώνεται γύρω του με φόβο και τρόμο. «Κύριε ο Θεός»: Τότε θα βοήσουν όλοι οι άγιοι, δοξάζοντας τη δύναμή του. «Δυνατός ει»: Διότι τότε θα γνωρίσουν όλες οι φυλές της γης την ακατάληπτη δύναμη του Χριστού, και γύρω από αυτόν υπάρχει η αλήθεια· διότι ο Θεός είναι απροσωπόληπτος.

βʹ. Επειδή χαίρει πάρα πολύ με τη σύναξη των αγίων και τη θεωρεί δική του δόξα, είναι ωστόσο φοβερός απέναντί τους. Διότι αυτοί βρίσκονται γύρω του, επειδή τον πλησιάζουν μέσω του αγιασμένου τρόπου ζωής τους· είναι δε φοβερός απέναντί τους όταν αμαρτάνουν, καθώς δεν χαρίζεται καθόλου στους δικαίους· μάλλον δε είναι φοβερός ακόμη και όταν δεν αμαρτάνουν, ώστε ο Ιώβ να του λέει: «Απόστρεψε το χέρι σου από εμένα, και ο φόβος σου ας μη με ταράζει». Προκαλεί δε φόβο όχι επειδή μισεί, αλλά επειδή φείδεται των ανθρώπων. Διότι μακάριοι είναι όλοι όσοι φοβούνται τον Κύριο. «Ο Θεός των δυνάμεων, ποιος είναι όμοιος με σένα;» Συνεχώς επαναλαμβάνει αυτόν τον λόγο ο προφήτης όχι ρωτώντας, αλλά εκφράζοντας την έκπληξή του και περιγράφοντας το ασύγκριτο του Θεού. Γι' αυτό δεν τον ονόμασε απλώς Κύριο, αλλά και Θεό των δυνάμεων· δηλαδή των αγγέλων, των αρχαγγέλων, ή και οποιωνδήποτε άλλων δυνάμεων που τυγχάνουν κρυμμένες από εμάς· καθεμία από τις οποίες εξουσιάζεται από τον Θεό. Πώς λοιπόν είναι δυνατόν αυτές να εξομοιωθούν με Εκείνον που δεσπόζει; «Δυνατός είσαι, Κύριε, και η αλήθειά σου βρίσκεται γύρω σου». Μίλησε για την υπεροχή του Θεού έναντι των δημιουργημάτων· ιδού, τώρα διηγείται και την ισότητά Του προς τον Υιό· για να μην φανταστείς ποτέ τον Υιό ανόμοιο με τον Πατέρα, όπως κάνουν κάποιοι από τους ασεβείς· Αυτόν τον ονόμασε μεν «αλήθεια» του Πατρός, επειδή προέρχεται από Αυτόν, από την άλλη δε λέει ότι βρίσκεται «γύρω» από τον Πατέρα, επειδή ο Υιός κατέστη ο μόνος που μπορεί να χωρέσει τον Πατέρα.

Διότι λέγει: Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα. Και τον χωράει, ως μέγας που είναι, τον μέγα, και ως δυνατός τον δυνατό. Για τον λόγο αυτόν, λέγοντας προς τον Πατέρα «Δυνατός είσαι, Κύριε», έπειτα πρόσθεσε: «Και η αλήθειά σου είναι γύρω σου»· για να μάθεις ότι ο Πατέρας είναι μέγιστος και δυνατός, και κανείς δεν μπορεί να παραβληθεί με αυτόν· όμως ο Υιός είναι ίσος με αυτόν, ώστε να λέγεται ότι βρίσκεται και γύρω του. «Εσύ δεσπόζεις επί της δυνάμεως της θάλασσας, και τον σάλο των κυμάτων της εσύ καταπραΰνεις». Μεταφέροντας τη δοξολογία του Θεού από τα αόρατα στα ορατά, αναγκαίως μνημόνευσε τη θάλασσα ως κάτι το φοβερό· της οποίας σε τέτοιο βαθμό δεσπόζει, ώστε έθεσε την άμμο ως όριό της· και πραΰνει τον σάλο της και καταστέλλει τα κύματα, συγκρατώντας τους ανέμους, οι οποίοι φυσώντας την ταράζουν. «Εσύ ταπείνωσας τον υπερήφανο σαν τραυματία». Εννοεί τον διάβολο· διότι εξαιτίας της υπερηφάνειάς του έγινε τραυματίας, και για τον λόγο αυτόν, αφού κατακρημνίστηκε από τους άνω τόπους στη γη, έχει ταπεινωθεί, ώστε να καταπατείται και να συντρίβεται από τα πόδια των αγίων· όπως ακριβώς έγραφε ο Παύλος στους Ρωμαίους: «Ο δε Θεός της ειρήνης θα συντρίψει γρήγορα τον Σατανά κάτω από τα πόδια σας». «Με τον βραχίονα της δυνάμεώς σου διασκόρπισες τους εχθρούς σου». Βραχίονας της δυνάμεως του Θεού είναι ο Χριστός.

ΨΑΛΜΟΣ ΠΗ'. «Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου.» Και πού ορκίστηκε, αν όχι όταν του είπε: Και θα συμβεί, όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου και κοιμηθείς μαζί με τους πατέρες σου, θα αναστήσω από το σπέρμα σου άλλον, ο οποίος θα προέλθει από τα σπλάχνα σου, και θα εγκαθιδρύσω αιώνια τη βασιλεία του· και αυτός θα οικοδομήσει οίκο στο όνομά μου, και θα ανορθώσω τη βασιλεία του στους αιώνες. Εγώ θα είμαι σε αυτόν Πατέρας, και αυτός θα είναι σε εμένα υιός. «Εσύ δεσπόζεις επί της δυνάμεως της θάλασσας.» Η αλήθειά σου, λέει, βρίσκεται σε αυτούς που σε περιστοιχίζουν· εμείς όμως, που βρισκόμαστε μακριά σου, βλέποντας τα μεγαλεία σου μέσα από την πρόνοιά σου στη γη και στη θάλασσα, ομολογούμε ότι είσαι δυνατός και η αλήθειά σου σε περικυκλώνει. Διότι καταπραΰνεις τη θάλασσα που είναι τόσο μεγάλη, τοποθετώντας της πύλες και όρια, και καθώς σε υπηρετεί ως Δεσπότη, αναδιπλώνεται, πτοείται και συντρίβεται μέσα της, ώστε να μην κατακλύσει ολόκληρη τη γη. «Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό.» Μακαρίζει τους αγίους αποστόλους του, διότι στο όνομά του και με τη δύναμή του έκαναν όσα θαυμαστά έργα έκαναν. «Τότε μίλησες με όραμα στους υιούς σου.» Όταν, δηλαδή, ο Λόγος, όντας Θεός, γεννήθηκε κατά σάρκα από γυναίκα και προήλθε ως άνθρωπος, παραμένοντας όπως ήταν, Θεός· τότε, λαμβάνοντας το χρίσμα για χάρη σου, ονομάστηκε Χριστός.

«Αυτός που αποστέλλει τους ιερείς αιχμαλώτους και ανέτρεψε τους δυνάστες της γης. Αυτός που εκχέει περιφρόνηση στους άρχοντες, που ανακαλύπτει τα βαθιά κρυμμένα μέσα από το σκοτάδι.» «Το τόξο των δυνατών εξασθένησε, και οι ασθενείς περιεβλήθησαν με δύναμη. Ο Κύριος καθιστά φτωχούς και πλουτίζει, ταπεινώνει και ανυψώνει,» και τα λοιπά. «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί;» και τα λοιπά. «Όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του θα φέρουν δώρα,» και τα λοιπά. «Ποιος Θεός είναι μεγάλος, όπως ο Θεός μας; Εσύ είσαι ο Θεός που επιτελεί θαυμάσια.» «Είσαι δυνατός, Κύριε, και η αλήθεια σου σε περιβάλλει,» και τα λοιπά. —«Ποιος γνωρίζει τη δύναμη της οργής σου;» —«Ποιος θα εξαγγείλει τα μεγαλεία του Κυρίου; ακουστά,» και τα λοιπά. —«Αυτός που εγείρει από το χώμα τον φτωχό, και από την κοπριά,» και τα λοιπά. «Αυτός που επιτιμά τη θάλασσα και την ξηραίνει, και ερημώνει όλους τους ποταμούς.» «Ποιος μέτρησε με το χέρι το νερό, και τον ουρανό, και ολόκληρη τη γη με τη χούφτα; Ποιος έστησε τα όρη σε ζυγαριά και τις κοιλάδες στο ζύγι; Όλα τα έθνη λογίστηκαν σαν σταγόνα από κουβά, και σαν ταλάντευση της ζυγαριάς.»

Διότι πολλοί βέβαια που έψαλλαν πριν από τον Χριστό για τον Θεό, έψαλλαν ως δούλοι, ο Χριστός όμως, ως Υιός του Πατρός, έψαλε με μεγαλύτερο θάρρος: «Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων», λέγοντας «ποιος είναι όμοιός σου; Δυνατός είσαι, Κύριε, και η αλήθειά σου σε περιβάλλει», αποκαλώντας τον Υιό ως ίδια υπόσταση αλήθεια του Πατρός, ο οποίος περιβάλλει τον Πατέρα απεριγράπτως. «Εσύ δεσπόζεις στη δύναμη της θάλασσας, και εσύ καταπραΰνεις τον σάλο των κυμάτων της».

ια'. Είμαστε καθ' ομοίωσιν του Θεού, ο οποίος μας έπλασε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του, μέσω της αρετής και της συνέσεως· διότι η αρετή Του κάλυψε τους ουρανούς, και η γη είναι πλήρης από τη σύνεσή Του. Και αρετή του Θεού είναι η δικαιοσύνη, η οσιότητα και η αλήθεια, όπως λέει ο Δαβίδ: «Δίκαιος είσαι, Κύριε, και η αλήθειά σου σε περιβάλλει». Και πάλι: «Δίκαιος και όσιος είναι ο Κύριος, λόγω της ευθύτητας και της χρηστότητάς Του»· διότι αγαθός και ευθύς είναι ο Κύριος, λόγω του λόγου της σοφίας και του λόγου της γνώσεως· διότι σε Αυτόν υπάρχουν αυτά, και ονομάζεται σοφία και λόγος, λόγω της αγιωσύνης και της τελειότητάς Του, όπως ο Ίδιος λέει: «Να γίνεστε τέλειοι, διότι ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος· να γίνεστε άγιοι, διότι εγώ είμαι άγιος»· λόγω της ταπεινώσεως και της πραότητας· «Μάθετε από εμένα», λέει, «ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». ιβ'. Ο δικός μας νους, όντας εικόνα του Θεού, διατηρεί μέσα του το οικείο, όταν παραμένει στον εαυτό του και δεν κινείται μακριά από τη δική του αξία και φύση.