Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 89:11

Έθεσες τις ανομίες μας ενώπιόν σου· και πάλι: Οι ημέρες μας εξέλιπαν στην οργή σου· και πάλι: Ποιος γνωρίζει το κράτος της οργής σου, και από τον φόβο σου τον θυμό σου; Αλλά το ότι αυτά δεν θα μπορούσαν να αναφέρονται στον Μωυσή είναι φανερό, όχι μόνο από το ότι όλα έχουν ειπωθεί για την οργή του Θεού, αλλά και από το ότι τα λεγόμενα διατυπώθηκαν στον πληθυντικό αριθμό. Είναι φυσικό, λοιπόν, κάποιος να τα αποδώσει στον λαό που βρισκόταν μαζί του στην έρημο. Αλλά ούτε και αυτό επιτρέπει ο λόγος να εννοήσουμε.

Όταν επήλθε πραότητα και θα παιδαγωγηθούμε. Ποιος γνωρίζει το κράτος της οργής σου, και από τον φόβο σου να εξαριθμήσει τον θυμό σου; Τη δεξιά σου έτσι κάνε γνωστή, και εκείνους που έχουν παιδαγωγηθεί στην καρδιά με σοφία. Αντί του, Επειδή επήλθε πραότητα και θα παιδαγωγηθούμε, ο Σύμμαχος λέει: Διότι, αφού αποκοπούμε ξαφνικά, πετάμε μακριά. Και ο παρών λόγος συνδέεται με την προαναφερθείσα έννοια.

Διότι τα έτη μας, λέει, τα έτη της πρόσκαιρης ζωής φτάνουν στον αριθμό των εβδομήντα και ογδόντα ετών· και αυτή είναι η ελπίδα μας, μετά την οποία καμία άλλη δεν θα μας ακολουθήσει. Διότι, αφού αποκοπούμε ξαφνικά κατά το τέλος της ζωής, πετάμε μακριά· μετά όμως από αυτά, τι άραγε θα μας ακολουθήσει, ποιος το ξέρει; Διότι ποιος μπορεί να ερμηνεύσει, ή και να γνωρίσει με ακρίβεια και να εκφράσει, τι είδους είναι η οργή που θα καταλάβει τους αμαρτωλούς μετά από αυτά; Γι' αυτό λέει: «Ποιος γνωρίζει τη δύναμη της οργής σου, και από τον φόβο σου τον θυμό σου;». Και ποιος είναι ικανός να απαριθμήσει τη δεξιά σου; Αλλά εσύ, Θεέ, γνώρισέ μας από τώρα κιόλας τη δεξιά σου, ώστε να μπορέσουμε και να την κατανοήσουμε και να απαριθμήσουμε τις δυνάμεις της. Ως δεξιά του Θεού, τα ιερά λόγια έχουν πολλές φορές διδάξει ότι είναι ο Χριστός Του. Παιδαγωγούνται λοιπόν αυτοί που υπονοούνται μετά την εξομολόγηση να εύχονται να αξιωθούν, πρώτον μεν της πραότητας του Θεού, ώστε να παιδαγωγηθούν μέσα από αυτήν· έπειτα της δεξιάς Του, δηλαδή της γνώσης του Χριστού Του και των παράδοξων δυνάμεών Του, ώστε να γίνουν καλύτεροι μέσα από τη γνώση αυτών, και ώστε, αφού παιδαγωγηθούν στη διάνοια, να συμμετάσχουν στη σοφία του Θεού· ο Χριστός δε είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού.

Εάν, λοιπόν, η οργή είναι ανυπόστατη, ενώ η κατ' ενέργεια φιλανθρωπία μπορεί να γίνει χωρητή, κάνε μας έτσι γνωστή τη δεξιά σου, ώστε να μπορέσουμε να τη χωρέσουμε με σοφία και όχι με τιμωρία, καθώς η παιδαγωγία μας ενεργείται από εσένα. Εφόσον, επομένως, έχουμε ήδη αναπτύξει το νόημα, θα ήταν ακόλουθο να παραθέσουμε και τα ίδια τα θεόπνευστα λόγια που έχουν ως εξής: «Διότι ήλθε επάνω μας πραότητα και θα παιδαγωγηθούμε. Ποιος γνωρίζει τη δύναμη της οργής σου και μπορεί να υπολογίσει τον θυμό σου από τον φόβο σου; Κάνε μου έτσι γνωστή τη δεξιά σου, και επίστρεψε με σοφία αυτούς που έχουν παιδαγωγηθεί στην καρδιά»· είναι δε ωραία η φράση που προστίθεται ακολούθως στα όσα ελέχθησαν. Διότι λέγει ότι εξαιτίας της ασθένειας της φύσεώς μας δεν μπορούμε να αντέξουμε το μέγεθος της οργής, το οποίο προκαλεί εναντίον μας η αμαρτία, αλλά έχουμε ανάγκη να παιδαγωγηθούμε. Ας μας παιδαγωγήσει, λοιπόν, μάλλον η σωτηρία διά της επιστροφής, παρά η τιμωρία για τα αμαρτήματά μας. Επομένως, επίστρεψέ μας, Κύριε, χωρίς να αναβάλλεις καθόλου τη χάρη σου. Διότι το «Έως πότε» σημαίνει την επίσπευση της χάριτος. «Και παρακλήθητι», λέγει, «για τους δούλους σου». Διότι δεν θα συμφιλιωθείς με ξένους, λέγει, αλλά με τους δικούς σου δούλους.

«Ὅτι ἐξελίπομεν» (Διότι εκλείψαμε): Όταν ταράχτηκαν τα στοιχεία της φύσης και ο ήλιος και η ημέρα, και κάθε ψυχή διασκορπιζόταν (σκοτεινιαζόταν), τότε κάθε ελπίδα των Ιουδαίων εξέλιπε. «Καὶ ἐν τῷ θυμῷ» (Και μέσα στον θυμό): Καθώς συγκλονιζόταν η γη και σχίζονταν οι πέτρες, οι Ιουδαίοι έτρεμαν ταραγμένοι. «Ἔθου» (Έθεσες): Διότι τότε κατάλαβαν οι Ιουδαίοι ότι κάθε ανομία τους μνημονεύθηκε ενώπιον του Θεού. «Ὁ αἰών» (Ο αιώνας): Διότι όσο ζήσαμε στο φως <του προσώπου> σου, εκείνες οι ημέρες ήταν αγαθές· όταν όμως αμαρτήσαμε, απορριφθήκαμε εις τον αιώνα. «Ὅτι πᾶσαι» (Διότι όλες): Διότι εκείνες οι ημέρες, κατά τις οποίες ήμασταν μαζί με τον Θεό, εξέλιπαν εξαιτίας των αμαρτιών μας. «Καὶ ἐν τῇ ὀργῇ» (Και μέσα στην οργή): Διότι προκαλέσαμε την οργή του και μας εγκατέλειψε. «Τὰ ἔτη ἡμῶν» (Τα έτη μας): Διότι διασπάστηκαν σαν ιστός αράχνης και έγιναν ανυπόστατα. «Αἱ ἡμέραι» (Οι ημέρες): Αναφέρεται στη βραχύτητα του ανθρώπινου βίου, ότι δηλαδή η ζωή μας είναι μηδαμινή, σαν μια πνοή στα ρουθούνια μας. «Ἐὰν δὲ ἐν δυναστείαις» (Και εάν σε δυναστείες/δυνάμεις): Είναι το ίδιο· διότι όταν ζήσει ο άνθρωπος ακόμη και ογδόντα χρόνια, βρίσκεται σε μεγάλη αδυναμία. «Καὶ τὸ πλεῖον» (Και το περισσότερο): Και εάν, λέει, τύχει να ζήσει και περισσότερα από αυτά, ο άνθρωπος βρίσκεται μέσα σε οδύνη και πόνους. «Ὅτι ἐπῆλθεν» (Διότι επήλθε): Επειδή, εξαιτίας του γήρατος, ξεστομίζουν πλέον παιδαριώδη λόγια και τίποτα το ουσιαστικό. «Τίς γινώσκει» (Ποιος γνωρίζει): Ποιος, λέει; Κανένας· ούτε άγγελοι, ούτε αρχάγγελοι, ούτε κάποια άλλη δύναμη. «Καὶ ἀπὸ τοῦ φόβου» (Και από τον φόβο): Διότι ο φόβος του Θεού συγκλονίζει τον άνθρωπο έστω και μόνο στο άκουσμά του· καθώς κανείς δεν μπορεί να αντέξει τον θυμό του.

Διότι ήλθε πραότητα σε εμάς, και θα παιδαγωγηθούμε. Πραότητα ονομάζει την απόφαση που εξέδωσε ο Θεός για εμάς: Χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις. Διότι, επειδή ο Θεός θέλησε να καταπραΰνει τις προηγούμενες τιμωρίες (εννοώ το, Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου, και το, Αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει η γη), επινοεί ως τέλος για εμάς αυτόν τον θάνατο, με τον οποίο παιδαγωγούμαστε βαθύτατα, όχι τόσο τιμωρούμενοι, όσο ωφελούμενοι· διότι με την προσδοκία του θανάτου αποφεύγουμε πολλά από τα επίγεια κακά. Ποιος γνωρίζει το κράτος της οργής σου, και ποιος μπορεί, από τον φόβο προς εσένα, να υπολογίσει τον θυμό σου;

γ΄. Εδώ το «Ποιος», ο προφήτης δεν το χρησιμοποίησε με την έννοια του αδύνατου, αλλά του σπάνιου· όπως το «Ποιος θα ανεβεί στο όρος του Θεού;» και «Ποιος είναι ο άνθρωπος που θέλει ζωή;». Διότι, εκφράζοντας απορία γι' αυτούς, τους παρουσιάζει συγχρόνως σπάνιους και μακάριους. Όπως ακριβώς και εδώ· διότι το να γνωρίζει κανείς τη δύναμη της οργής του Θεού, και από τον φόβο Του, δηλαδή εξαιτίας του φόβου Του, να υπολογίζει τον θυμό Του, δηλαδή να ερευνά και να αναλογίζεται, έχει ως αποτέλεσμα την αποχή από τα αμαρτήματα και την κατόρθωση των αρετών. «Έτσι γνώρισέ μου το δεξί σου χέρι, και αυτούς που είναι εκπαιδευμένοι στην καρδιά με σοφία». Δεξί χέρι του Θεού ονομάζει τον Χριστό· εκπαιδευμένους στην καρδιά με σοφία, δηλαδή, εν Χριστώ (επειδή ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού), εννοεί τους αποστόλους· διότι δεν είπε «εκπαιδευμένους στη γλώσσα», αλλά «στην καρδιά», πράγμα που είναι χαρακτηριστικό των αποστόλων ως θεοφόρων, οι οποίοι έχουν και νου Χριστού, όπως ακριβώς έλεγε και ο Παύλος. Ζητά να γνωριστεί λοιπόν, δηλαδή, να αποκαλυφθεί ο Χριστός και οι απόστολοι, ώστε από εκεί να πρεσβεύεται η σωτηρία ημών των αμαρτανόντων. Αλλά εφόσον είπε «Έτσι γνώρισε», και έπειτα δεν πρόσθεσε το πώς, είναι φανερό ότι θέλησε μεν να πει τον τρόπο με τον οποίο προσεύχεται να αποκαλυφθεί ο Χριστός, είτε ίσως μέσα σε δόξα, είτε σε ταπείνωση, αλλά βρέθηκε σε απορία για το ποιον έπρεπε να επιλέξει.

«Αυτός που αποστέλλει τους ιερείς αιχμαλώτους και ανέτρεψε τους δυνάστες της γης. Αυτός που εκχέει περιφρόνηση στους άρχοντες, που ανακαλύπτει τα βαθιά κρυμμένα μέσα από το σκοτάδι.» «Το τόξο των δυνατών εξασθένησε, και οι ασθενείς περιεβλήθησαν με δύναμη. Ο Κύριος καθιστά φτωχούς και πλουτίζει, ταπεινώνει και ανυψώνει,» και τα λοιπά. «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί;» και τα λοιπά. «Όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του θα φέρουν δώρα,» και τα λοιπά. «Ποιος Θεός είναι μεγάλος, όπως ο Θεός μας; Εσύ είσαι ο Θεός που επιτελεί θαυμάσια.» «Είσαι δυνατός, Κύριε, και η αλήθεια σου σε περιβάλλει,» και τα λοιπά. —«Ποιος γνωρίζει τη δύναμη της οργής σου;» —«Ποιος θα εξαγγείλει τα μεγαλεία του Κυρίου; ακουστά,» και τα λοιπά. —«Αυτός που εγείρει από το χώμα τον φτωχό, και από την κοπριά,» και τα λοιπά. «Αυτός που επιτιμά τη θάλασσα και την ξηραίνει, και ερημώνει όλους τους ποταμούς.» «Ποιος μέτρησε με το χέρι το νερό, και τον ουρανό, και ολόκληρη τη γη με τη χούφτα; Ποιος έστησε τα όρη σε ζυγαριά και τις κοιλάδες στο ζύγι; Όλα τα έθνη λογίστηκαν σαν σταγόνα από κουβά, και σαν ταλάντευση της ζυγαριάς.»

Διότι παρομοιάζονται με το χορτάρι που παρέρχεται. «Το βράδυ ας πέσει, ας σκληρύνει και ας ξεραθεί»· καθετί που εκπίπτει από τη ζωτική του κατάσταση, είτε έμψυχο είτε άψυχο, γίνεται σκληρό και ξηρό και άχρηστο σαν νεκρό. «Διότι εκλείψαμε μέσα στην οργή σου» εξαιτίας των αμαρτιών μας, «και μέσα στον θυμό σου ταραχθήκαμε». «Οι ημέρες των ετών μας» περνούν γρήγορα σαν τον ιστό της αράχνης, και εάν τυχόν παραταθούν, «φθάνουν μέχρι τα εβδομήντα ή και ογδόντα έτη, και το μεγαλύτερο μέρος τους είναι κόπος και πόνος», καθώς τα όργανα του σώματος ασθενούν και η δύναμή του καταλύεται. «Διότι ήλθε επάνω μας πραότητα και θα παιδευτούμε», δηλαδή, δια της πραότητος θα κατανοήσουμε «τη δύναμη της οργής σου και με φόβο θα αναλογιστούμε τον θυμό σου, ώστε με τη δεξιά σου να μας γνωρίσεις εκείνα που σου είναι ευάρεστα, καθιστώντας μας εκπαιδευμένους στην καρδιά με σοφία. Επίστρεψε, Κύριε· έως πότε» μας παραβλέπεις δικαίως; «Παρηγορήσου για τους δούλους σου και γέμισέ μας με το έλεός σου και θα αγαλλιάσουμε και θα ευφρανθούμε σε όλες τις ημέρες μας· σε αντάλλαγμα των ημερών κατά τις οποίες μας ταπείνωσες· των ετών, κατά τα οποία είδαμε κακά» μετάβαλε προς το καλύτερο τα δεινά, «και επίβλεψε στους δούλους σου και στα έργα σου, και οδήγησε τους υιούς τους» προς τα ευάρεστα σε εσένα. «Και ας είναι η λαμπρότητα του Κυρίου του Θεού μας επάνω μας», φωτίζοντας και κατευθύνοντάς μας προς έργα θεάρεστα. «